سارتەر و ئازادی:
مرۆڤ ماددەیەكی بێگیان نییە، مرۆڤ هۆشیارە، لەبەرئەوە مرۆڤ ئازادە

ڤۆڵـتێر، فــەیلـەسـوفـی شۆڕشی فەڕەنسی:
هەندێك لە بۆچوونەكانی ڤۆڵتێر:
* مرۆڤ ئازادە لەوكاتەوەی كە بیەوێت ئازاد بێت.
* قەڵەم هەڵگرتن بەواتای ئەوەی تۆ لەجەنگدایت.
* خودایە دیاری ژیانمان پێ‌ ببەخشە، ئیدی پەیوەندی بەخۆمانەوە دەبێت، كە ئێمەش دیاری (باش ژین) بەخۆمان ببەخشین.

رۆشنگەری لە روانگەی (كانت)ەوە:
بەبۆچوونی (ئیمانوئێل كانت) رۆشنگەری بریتییە: لەو چركەساتەی كە تاك رزگاری دەبێت لە ناكامڵی خود

چەمكی (مرۆڤی باڵا) لای نیچە:
نیچە بەم شێوەیە باسی مرۆڤی باڵادەكات، بەوەی ژیانی خۆی تەرخانبكات لەپێناو بەهێزكردنی بەها مرۆڤایەتیەكاندا، هەروەها مرۆڤی باڵا ئەوكەسەیە، كە دەتوانێت بەهای تایبەت بەخۆی دروستبكات لەجیهانێكدا خەڵكانی دی تیایدا دەژین و پێشتر بەو چەمك و بەهایانە ئاشنانەبوون.

بۆ زیاتر خوێندنەوەی ئەم بابەتانە دەتوانیت سود لە كتێبی (ئامانجی فەلسەفە) وەربگریت

گۆڤاری ئایدیا
گۆڤارێكە گرنگی بە لێكۆڵینەوە و وەرگێرانی بابەتی فیكری و فەلسەفی دەدات، لەگەڵ هەر ژمارەیەكیشدا فایلی تایبەت لەسەر فەیلەسوف و بیرمەندە رۆژئاواییەلان بڵاودەكاتەوە. (تا ئێستا 81 ژمارەی لێ دەرچووە). لەم گۆڤارەدا گرنگیی دەدرێت بە فکر و فەلسەفەی یۆنانیی کۆن، فەلسەفەی سەدەکانی ناوەڕاست، فەلسەفەی ڕۆشنگەری و ڕێنیسانس، فەلسەفەی مۆدێرن، فەلسەفەی چەپ و مارکسیزم، فەلسەفەی هاوچەرخ و فەلسەفەی پۆستمۆدێرن. ئەم گۆڤارە گرنگییەکی زۆر بە وەرگێڕان دەدات، چونکە لەو باوەڕەدایە وەرگێڕانی فکری جیهانی خزمەتێکی گەورە بە خوێنەری کورد زمان دەکات و دونیابینیی خوێنەری کورد فراوان دەکات، شانبەشانی وەرگێڕانیش گرنگیی بە بڵاوکردنەوەی بابەت و توێژینەوەی نووسەرانی کوردیش دەدات. ناوەڕۆکی ئەم گۆڤارە لە چەند بەشێک پێکدێت: (فکر و فەلسەفە، گفتوگۆی فەلسەفەی، کتێبی وەرگێڕدراوی ئایدیا، فایلی تایبەت بە بیرمەند و فەیلەسوف، پەنجەرەی ئایدیا و ...هتد).

خێزان لە کۆمەڵگای عێراقیدا

كەسێكی دانیشتووی شاری تەنجەیە لە مەغریب یادەوەرییەكانی بە زمانی فەڕەنسی نووسیوە و بڵاو كردوەتەوە، بێئەندازە ڕاشكاوانە ڕوداوەكانی گێڕاوەتەوە. كتێبەكە بۆ چەند زمانێك وەرگێڕاوە، بەڵام كاتێك بە زمانی عەرەبی بڵاو كرایەوە كتێبەكە كۆكرایەوە و یاساغ كرا! پیاوەكە باس لە کارەکەی دەكات: ئەو بەردەستی ئەو ئافرەتانەی كردوە، كە داوێنپیس بوون و بە ڕاشكاوانە ئەو كارەیان دەكرد و، دواتر بوە بە دەڵاڵیان. پوختەکەی ئەوەیە؛ ئەو لەو گەڕەكەدا لە دایک ببوو، پاشان بە ویست و حەزی خۆی کارەكەی هەڵنەبژاردوە و نەیكردوە، باردۆخی ژیان ناچاری ئەو كارەی كردوە، كارەكەی لە پێناو پاروە نانێكدا بوە؛ واتە ئەگەر ئێمە لە جێگای ئەو بووینانە بە شێوەی ئەو هەڵسوكەوتمان دەكرد. هەموو مرۆڤێک لە ژیاندا چیرۆكی سەیروسەمەرەی هەیە، بەڵام مرۆڤ ڕاهاتوە لایەنە باشەكان باس بكات و كارە خراپەكانی دیزە بە دەرخۆنە بكات. ئەگەر مرۆڤ یادەوەرییەكانی بە ڕاستی تۆمار بكردایە، ئێمەیش ڕووی ڕاستی جیهانمان دەبینی.

ئێستا ئەم کتێبە بەردەستە و دەتوانن داوای بکەن...

نوێترین كتێبەكانی دەزگای ئایدیا لە پێشانگای نێودەوڵەتی بۆ كتێب لە هەولێر بڵاو دەبێتەوە

ژمارە (1)

كۆتایی مێژوو
لای هیگڵ و مارکس و نیچە
هیگڵ بۆچوونی وایە مێژووی ململانێی خوێناوی و شەڕ و شۆڕەكان، بۆ داننانە بەوانەی كە كار دەكەن و پاشان لە پێناو داننان بەوانەی كە سروشت دەگۆڕن. لە یەكێ‌ لە قۆناغەكاندا ماركس تەنها ئەنسرۆپۆلۆجیای زانستی مرۆڤ ڕەتناكاتەوە، بەڵكوو ئەنتۆلۆجی (زانستی بوون)یش قەبووڵ ناكات، گەر چی لەمیان فویرباخ ڕەخنە لە هیگڵ دەگرێ‌ و لەمیان هیگڵ ڕەخنە لە فویرباخ دەگرێ،‌ واتە ڕەخنەی لە تاریخانییەت (نەزعەی تاریخانییەت). مارکس ڕەخنەی ئەوە لە هیگڵیزم و گەوهەرى مێژووگەریى هیگڵى دەگرێت چونکە خۆی دەپارێزێت لە خەبات تاکوو مردن و پەیڕەوى شۆڕشگێڕانەو بیر و دەزگاکان کە ڕۆحى جیهانى تێ دەخزێت. لای مارکس هەموو شتێک مێژووییەکی لەم جیهانەدا هەیە. نیچە ئەو مێژوەی كە گوازرایەوە كێ‌‌ و چۆن‌ و لە پێناو چی نیچەییەتی خرایە لاو خۆیشی شێوێنرا! بە ناوی مێژوویی دەزگایی ‌و بە بزووتێكی سانای ئەم چوارچێوەیە زیاتر لە مێژوونووسێك، خستنەڕووی هەندێك پرسیار ڕەتدەكەنەوە و بۆ نموونە پرسیاری مێژووگەریی پرسیارێكی ڕەتكراوەیە.

نرخ: ۹ هەزار دینار

پڕۆژەى كتێبى ئاكاديمى
(ئەزموونى شۆڕشى كوردستان)
بەشى يەكەمى ئەم پڕۆژەيە كە لێكۆڵينەوەيەكى مێژوويى ئەكاديمييە لە چوار بەرگ پێكهاتوە و لە بارەى شۆڕش و ڕۆڵى كورد و حيزبە سياسييەكانى كوردستان لە سەد ساڵى ڕابردوو بەپێى قۆناغ و هەلومەرجى سياسى و ئابوورى و كۆمەڵايەتى ناوچەيى و جيهانى كە بە چ هەلومەرجێكى سەخت و شۆڕش و قوربانيدان تێپەڕيوە لە پڕۆژەى ئەم لێكۆڵينەوە ئەكاديمييەدا كە پێكهاتوە لە چوار كتێب لەناو بۆكسێكدا و هەريەكە لەم پڕۆژانە بۆ پارچەيەكى كوردستان تەرخانكراوە (ڕۆژهەڵات، باشور، باكور، خۆرئاوا)ى كوردستان
پڕۆژەى يەكەمى لێكۆڵينەوەكەى (دكتۆر ژيلوان هەڵەدنى-ئەنوەر حسێن بازگر)ە كە ئەمساڵ (2024) چاپ بوە بەم شێوەيە:
پڕۆژەى يەكەم: خۆرهەڵاتى كوردستان، كە پێكهاتوە لەم كتێبانە: - كتێبى یەکەم: ئەزموونى شۆڕشى کوردستان (بزووتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی كورد له‌ 1850-1930) - كتێبى دوەم: ئەزموونى شۆڕشى کوردستان (حیزبى دیموکرات) - كتێبى سێیەم: ئەزموونى شۆڕشى کوردستان (كۆمه‌ڵه‌) - كتێبى چوارەم: ئەزموونى شۆڕشى کوردستان (چریکە فیدائییەکانی خەڵکی ئێران، کۆمەڵەی یەکسانیی کوردستان، مەدرەسەی قورئان- مەکتەب قورئان، دەفتەری شێخ عیزەدین، سازمانی خەباتی نەتەوایەتی و ئیسلامیی کوردستانی ئێران، بزووتنەوەی ئیسلامیی ئەهلی سوننە و جەماعەتی ئێران، بەرەی یەکگرتووی دیموکراسیی کوردستان، پارتی سەربەخۆی کوردستان، یەکێتیی شۆڕشگێڕانی کوردستانی ئێران، سازمانی خەباتی شۆڕشگێرانی نەتەوایەتی ئیسلامیی کوردستانی ئێران، کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران، بزووتنەوەی کۆماریخوازانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، پارتی سەربەستیی کوردستان، پارتی یەکێتیی نەتەوەیی دیموکراتیی کوردستان، پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) و کۆدار، پارتی ئازادیی کوردستان (پاک)، بەرەی هاوکاریی حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان)
پڕۆژەى دوەم: باشورى کوردستان (ساڵى 2025 چاپ و بڵاو دەبێتەوە)
پڕۆژەى سێیەم: باکورى کوردستان
پڕۆژەى چوارەم: خۆرئاواى کوردستان
ئێستا لە پێشانگاى نێودەوڵەتى بۆ كتێب لە هەولێر لە دەزگاى ئايديا بەردەستە

ئایا ئەوان دەوڵەمەندن لەبەر ئەوەی زیرەکن؟
چین، مافەکان و فێربوون لە ناو کاپیتالیزمدا

''ئەوەی لە کتێبی (The Bell Curve) شایەنی باسە، هەوڵێکە بۆ بەرگریکردن لە سامان و ئیمتیازاتی چینایەتی چینێکی کۆمەڵایەتی بە ناو شایستە، "دەستەبژێری مەعریفی" ئەو دەربڕینەیە، کە نووسەران بە کاریان هێناوە. تەنانەت زیاتر پێوەندی بە چینە کۆمەڵایەتییەکانەوە هەیە نەک ڕەگەز.''
کەواتە ئەوە بڕگەی سەرەتای بەشی پێش کۆتاییی کتێبەکەیە. ئێستا با بە دەربڕینێکی تر بیڵێین: "ئێمە دەوڵەمەندین، زۆربەمان تازە دەوڵەمەند بووین. ئێمە دەوڵەمەند بووین لەبەر ئەوەی زیرەکین. دەتوانی بزانیت ئێمە زیرەکین، چونکە دەوڵەمەندین. لەبەر ئەوەی ئێمە زیرەک و دەوڵەمەندین، ئەوا منداڵەکانیشمان زیرەکن و لە داهاتوودا ئەوانیش دەوڵەمەند دەبن. بەڵام زۆرێک لە خەڵک هەن، کە دەوڵەمەند نابن، پێدەچێت نەتوانن ئەو ڕاستییە قەبووڵ بکەن، کە ئەمە لەبەر ئەوەیە باوباپیرانیان داماو بوون. لیبراڵەکان، ئەوانەی دەوڵەمەندن و ئەوانەشی دەوڵەمەند نین، ئەمە دەزانن و بە پێی ئەمە دەژین، بەڵام شەرم دەکەن لەوەی وا بڵێن. سەرەڕای ئەوەش، زۆربەی خەڵک پێیان وایە پێوەندییەک هەیە لە نێوان ئەوەی ئێمەی مرۆڤە زیرەکەکان چی دەکەین بۆ ئەوەی دەوڵەمەند بین، لەگەڵ خراپبوونی کوالێتی ژیانی ئەوان. ئێمە زیاتر گۆشەگیر دەبین، هەروەها کەمێک دەترسین لەوەی هەر یەکێک بیەوێت ئیمتیازاتەکانمان لێ بسەنێتەوە. بەڵام ئێمە دەمانەوێت چێژ لە دەوڵەمەندبوون وەربگرین. هیچ شتێک نییە، کە لە بەرانبەریدا هەست بە گوناهـ بکەین. ئێمە دەوڵەمەندین چونکە زیرەکین."

چەمكی عەشق ژمارە (73)

یەکەم
فەلسەفەی عەشق (Love)
بينيت هێڵم

ئەم وتارە تیشک دەخاتە سەر عەشقی تاکەکەسی، یان عەشقی کەسانی تایبەت، واتە بەشێک لە ئەرکی فەلسەفی لە تێگەییشتن لە عەشقی کەسی، جیاکردنەوەی جۆرە جیاوازەکانی عەشقی تاکەکەسییە، بۆ نموونە ئەو شێوازەی کە من ژنەکەمم خۆش دەوێت، بە ڕواڵەت زۆر جیاوازە لە شێوازی خۆشویستنی دایکم و منداڵەکەم و هاوڕێکەم. ئەم ئەرکە بە شێوەیەکی تایبەت قۆناغ بە قۆناغ لەگەڵ شیکارییە فەلسەفییەکانی ئەم جۆرە خۆشەویستییە کەسییانە بەردەوام بووە، شیکارییەکان کە بەشێکیان وەڵامی ناڕوونییە جۆراوجۆرەکان دەدەنەوە سەبارەت بە عەشق. ئایا دەکرێت عەشق وەک شتێکی لۆژیکی و ڕەوا ببینرێت؟ ئەگەر وایە چۆن؟ بەهای عەشقی تاکەکەسی چییە؟ عەشق چ کاریگەرییەکی لە سەر ئۆتۆنۆمیی هەر دوو عاشق و مەعشووق هەیە؟
1. جیاوازییە سەرەتایییەکان
2- عەشق وەک یەکێتی
3- عەشق وەک بایەخپێدانێکی گەرموگوڕ
4- عەشق وەک بەهاپێدان
4.1 عەشق وەک هەڵسەنگاندنی بەها
4.2 عەشق وەک بەخشینی بەها
4.3 هەڵوێستێکی نێوەندی؟
5. پێگەی هەستوسۆز
5.1 عەشق ڕەگەزێکی تاقانەی هەستوسۆزە
5.2 عەشق بەشێکی ئاوێتەی هەستوسۆزە
6- بەها و پاساودانی خۆشەویستی

1. جیاوازییە سەرەتایییەکان
لە گفتوگۆ ئاسایییەکاندا زۆر جار شتگەلێکی وەک ئەمانەی خوارەوە دەڵێین:
من شوکولاتەم خۆش دەوێت (یان خلیسکێنەی سەر بەفر).
من زۆر حەزم لە فەلسەفەلێدانە (یان باوک بوون).
من سەگەکەم (یان پشیلەکەم)م خۆش دەوێت.
من ژنەکەمم خۆش دەوێت (یان دایکم یان منداڵەکەم یان هاوڕێکەم).
بەڵام ئەوەی کە لە “عەشق” تێ دەگەین لە حاڵەتێکەوە بۆ حاڵەتێکی تر جیاوازە. لە خاڵی (١) لەوانەیە بەو مانایە تێ بگەین کە تەنیا ئەوەم پێ خۆشە ئەم شتە یان چالاکییە لە پانتایییەکی فراواندا هەیە.(٢) هەروەها واتاکە بە شێوەیەکی تایبەت ئەوەیە کە من بەشداریکردن لە چالاکییەکی دیاریکراو یان بوون بە جۆرێکی دیاریکراو لە کەسێتی، بە بەشێک لە ناسنامەکەم دەزانم و بۆیە چی ژیانم شایەنی ژیانە؛ ڕەنگە بە هەمان شێوە بڵێم کە من ئەمانە بە نرخ دەزانم. لە بەرانبەردا پێ دەچێت (٣) و (٤) ئاماژە بە شێوازێکی نیگەرانی بکەن کە ناتوانرێت بە ڕێکوپێکی لەگەڵ هیچ شتێکی تردا ئاوێتە بکرێت. بەم شێوەیە، ڕەنگە لەو جۆرە خۆشەویستییە تێ بگەین کە لە (٤)دا قسەی لە سەر دەکرێت، بە نزیکەیی، بابەتی گرینگیدان بە کەسێکی دیکەیە وەک ئەو کەسەی کە ئەوە، لە پێناو خۆیدا. بەم پێیە، (٣) ڕەنگە وەک جۆرێک لە شێوازی کەموکوڕی لەو جۆرە خۆشەویستییە تێ بگەین کە ئێمە بە شێوەیەکی تایبەت بۆ کەسەکان تەرخانی دەکەین. باسە فەلسەفییەکانی عەشق بە پلەی یەکەم لە سەر ئەو جۆرە خۆشەویستییە کەسییە چڕ بوونەتەوە کە لە خاڵی (٤)دا قسەیان لە سەر دەکرێت؛ ئەم جۆرە خۆشەویستییە کەسییە لێرەدا جێگەی سەرنج دەبێت.