پێشمەرگە، هێمای سۆسیالیزم
لە شیعرى پشکۆدا (فاتیح شێخ الاسلامى)
ئەنوەر حسێن (بازگر)

بابەتێکی نوێ لە ژمارەی تازەی گۆڤاری باران.

پێشەنگى زەحمەتکێشان

ئەى پێشمەرگەى هەڵمەت بەر، ئەى جەنگاوەرى دڵ ئاگرین! بەشى یەکەم
ئــەى شـۆڕشـگـێـرى چـەک لـە شـان، بـە بیـر و بڕوا پۆڵایین!

ئەى پێشمەرگە، ئەى پێشڕەوى بێ بە شان و چەوساوەکان! بەشى دووهەم
ئــاڵا هـەڵــگـرى ڕزگــارى بـۆ هـەرگـیـز نـەحـەســاوەکـان!

تـــۆ ســـەربازى ئەو ئامانـــجەى کە عالــەمێک ڕزگار دەکـا
چــى دەردى چـــار هەڵــنەگـــرە بۆ چـــەوســاوانى چار دەکا

تـــۆ کۆمـەڵـەى تـــۆ خـــاراوى کـوورەى خـــەبات و شــۆڕشى
هــێزى ئــەژنــۆ و تــیــنى دڵ و جـێ هیواى چینى بێ بەشی

تــــۆ ڕابــەرى گـــەلى کــوردى بۆ ئـــازادى و خـــودموخـتارى بەشى سێیەم
پــێشــەنگى زەحـمــەتــکێـشــانى بـۆ ڕزگــاربـوونى یەکجارى

تــۆى کە شــۆڕشى کــوردستان، بـێ پـشوودان، بـێ سـرەوتن،
دەبــەیـتـە پـێـش، هـەنـگاوهـەنــگاو تا دوا بوارى سەرکەوتن

تــۆ پێـشمەرگەى ڕۆژى سـەخـڵەت، تـۆ ڕۆڵـەى ڕۆژى تەنگانەى
تـــۆ ســـەرســەختـى، کــۆڵـنـەدەرى، تــۆ لـە ماندووبن بێگانەى

بـــا دژواریــش بــێ ڕێـگـاکــەت، دەى پـێـوى هەڵـەتا و هەڵەت بەشى چوارەم
بـیـرت سـاغە و بـەرچاووت ڕوون، قەت زەینت ڕێ نــاکا غـەڵـەت

"تــۆ پــشــکۆیـەک لــەو ئــاگرەى کـە ئـاسـنـیــش دەتــاوێــنـى
تـــۆ دڵــۆپـــى ئــەو بـــارانــەى دەریــارى بــەریـن بە دى دێنێ

تـــــۆ بـاوەڕى، بــــوومــەلــەرزەى، دڵـــــى زەوى دەلـــەرزێـنــى
کــــێــو و تــەلان لــەبـــن دێــنـى، هـەمـوو جیهان دەهـەژێنى"
سـادەى! لـــەشــکــرى دوژمـنــان ئــاگر تێ بـەردە، بشکێنە
گـــالــەى پـێـکـە، بـی فـەوتـێـنـە، ڕیـشەى لە بندا دەربێنە!

چۆن بـاى شەماڵ هـەورى چـڵکن ڕادەماڵێ لە ڕووى ئاسمان
ڕامــاڵــە هـێـــزى داگیــرکـەر لە ســەرتــاســەرى کوردستان!

بــا داڕێــژیـن حــوکمى خـۆمــان، دامـەزرێنــیـن خود موختارى بەشی پێنجەم
بـــۆ پـێـشـــەوە بـۆ سـۆســیــالیزم، ڕزگـاریـبەخشى یەکجارى!

(پشکۆ 28/7/1362)

کەم نین ئەو نووسەر، شاعیر، هونەرمەند و ئەدیبانەى دەبنە ڕەخنەگرى سەردەمی خۆیان، دەبنە هێمای کۆمەڵگاکەى خۆیان و ڕەنج و ئازارى ئامادە دەنووسنەوە و وێناى دەکەن، بەڵام نەمرى و جاویدانى ئەم دەق و کەسایەتییانە ئەوەیە، کە پێش هەموو شتێ دەق و حیکایەتى ئینسانین، واتا ئینسان چەقى داهێنان و خەون و خولیاکانیانە، پاشان لە ناو شیعرەکانیاندا خۆیان نابەستنەوە بە ڕووداوێکى بچووک و چوارچێوەیەکى دیاریکراو، بەڵکوو ئەوان هێزى کۆمەڵگا و هێزى کرێکاران و زەحمەتکێشان، وەکوو چینێکى بەرینى کۆمەڵگا چاو لێ دەکەن وەکوو ئارمان و ئامانج.
یەکێکى تر لەو شاعیرانەى کە لە دەیەى هەشتاکاندا، دەقى جوانى بەرهەم هێنا، کە هەر لە چوارچێوەى ئەدەب و هونەرى کرێکارى و چینایەتى دا خۆى دەبینێتەوە.
(پشکۆ) چەند شیعرى ناوازەى هەیە، کە شایستەى قسە لە سەر کردنە، لەم بارەیەوە (پشکۆ) لە شیعرى (پێشەنگى زەحمەتکێشان)، هەر چەندە شیعرەکە بۆ پێشمەرگەیە و پێشمەرگەش زۆرتر لە ناو ئەدەبیاتى کوردیدا، وەکوو کەسایەتییەکى فیداکارى ناسیۆنالیستى چاوى لێ کراوە، بەڵام ئەم بۆچوونە وردەوردە کاڵ بوەوە و پێشمەرگە بوە هێما و سیمبولى هەر دوو جوڵانەوەی ناسیۆنالیزم و سۆسیالیزم، واتا هەر دوو ڕەوتەکە بە پێى ئایدیا، ئایدۆلۆژیا و لێکدانەوە و هەلومەرجى بزووتنەوە سیاسییەکە پێناسەیان بۆ کرد و لە زیهنیەتى خۆیاندا تەرویجیان بۆ کرد و خستیانە قاڵبى ئەدەبی، شیعر، چیرۆک و هونەرەوە و ڕێزیان لێ گرت و هەست و خۆشەویستى خۆیان بۆ دەربڕى.
واتا بزووتنەوە چەپەکان، وەکوو گەشەپێدانى هونەرى شۆڕشگێر و پرۆلیتاریا چاویان لێ کرد، نەک تەنها وەکوو شیعر، واتا هونەرى شۆڕشگێرى و چینایەتى وەکوو موژدەهێنەرى ڕزگارى مرۆڤ لە کۆتوبەندى هەموو ستەمێک و وەکوو دیاردەیەکى کۆمەڵایەتى، وەکوو وەسیلەیەک بۆ خەبات و خەباتى سۆسیالیستى کە کەڵکى لێ وەرگرن، بۆیە گەر شیعرێک، بۆنى نەتەوە و ناسیۆنالیزمى لێ هاتبێت لە ناو ئەم مۆدێل و فۆڕمە ئەدەبییەدا جێى نابێتەوە، هەر بۆیە گەر سەرنج بدەین لەو شیعرەى (پشکۆ) لە دوو دێڕى بەشی دووهەمى شیعرەکەدا تێ دەگەین، کە مەبەست لە پێشمەرگە کێیە؟
واتا (پشکۆ) باس لەو پێشمەرگەیە دەکات، کە ئاڵا هەڵگرى پێشڕەوى چینى کرێکاران و چەوساوەکانە، بەمەیش وەکوو گوتمان شاعیر شیعرەکەى دەخاتە چوارچێویەکى فیکرى و ئایدۆلۆژى کە خۆى باوەڕى پێیەتى، یان هونەرى شۆڕشگێڕى ڕیالیزمى پرۆلیتاریا.

لەم شیعرەى (پشکۆ)دا هەست دەکەى کورد بوون، بوونی هەیە لە چەند شوێن ناوى کورد و پێشمەرگەى کورد دەهێنێت، بەڵام مەبەست لە کورد و پێشمەرگەى کورد لە فۆڕمى چینایەتیدایە، لە فۆڕمى پێشمەرگەیەکى مارکسیستییە، کە هەڵگرى ئایدۆلۆژیاى مارکسیستییە، چەپ و کرێکارە و ئەم بابەتە بۆى گرینگە، نەک کوردستان و دەوڵەتى کوردى و پێشمەرگەى ئەم ڕێبازە، بەڵام بەو مانایە نییە، کە سوکایەتى بە کورد کراوە، نەخێر، بەڵام شاعیر لێرەدا وەها گوزارشتی لەم چەمکانە کردوە، کە لەگەڵ هەست و باوەڕ و فیکرى خۆیدا دەگونجێت، بەڵام نەفى بۆچوونەکەى بەرانبەریش ناکات.
هەر بۆیە لە دوو دێرى بەشی سێیەمى شیعرەکەى (پشکۆ)دا، شاعیر بێجگە لە ئەمڕۆ، دوێنێ و سبەینێش دەبینێت، بەڵام ئەوە دیارە کە ئەم شاعیرە ئینساندۆستە وەکوو ناسرى حیسامى دەڵێت "کەسانێک دەزانن تووڕە بن، بە بێ ئەوەى کەس فەرمانى تووڕەبوونى پێ دابن، کەسانێکن دەزانن پێ بکەنن، بە بێ ئەوەى لاسایی کەس بکەنەوە، کەسانێک کە شەیداى هەڵفڕینینن بە بەرینایی هەموو جیهاندا و هیچ سنوورێک نایانگرێتە خۆ".
واتا بابەتى شیعرى (پشکۆ) لە چوارچێوەى توڕەبوون و پێکەنینى کەسدا نییە و لاسایی کەس ناکاتەوە، واتا مەیل و بەرژەوەندیى کەسی و حیزبی بەرتەسک و بچکۆلە نییە، بەڵکوو ئەم گوزارشت و دەربڕین و هەستە بانگەشە نییە، بەڵکوو زاڵبوونە بە سەر ئەو گەرایش و مەیلەى کە دەیەوێت شیعر بخاتە چوارچێوەیەکى میللى مەزهەبی و نامرۆڤانە، واتا شاعیر حیزب ناکاتە هێلانەى خۆى، بەڵکوو دەیکاتە باڵى فڕین و تا لە ئاسمانى ئازادى و مرۆڤانە بدات لە شەقەى باڵ و هیچ باوەڕ و نیشتمان و نەتەوەیەک پەلوپۆى نەبەستێت و قەتیسی نەکات، پشکۆ لەم شیعرەدا دەکرێت بڵێین "خاوەنى جیهانبینى و مرۆڤدۆستی گەورەدایە"، بۆیە لە بەشی چوارەمى شیعرەکەدا دەڵێت، ئەوە ڕوونە کە ئەدەبیاتى کرێکارى و شۆڕشگێرى جیهانین و بەرچاو ڕوونى فراوانى گەورەى جیهانیش هەیە، وا بەستەى بەرژەوەندیى ڕزگارى مرۆیی و مرۆڤدۆستانە، بۆ ڕزگاربوونى مرۆڤ لە ستەم و چەوساندنەوە.
(پشکۆ) لەو سەردەمانەدا، وەکوو شاعیرێکى باوەڕ بەهێز بە ڕەوت و ڕێبازى سۆسیالیستى و ئەدەبیاتى چەپ، هەموو هەستی خۆى تێکەڵ بەم شیعرە کردوە، هەستێکی کوردانە، بەڵام سۆسیالیستانە، هەستێکی خۆرهەڵاتییانە کە خاوەنى کولتوور و شارستانیەتێکى لە مێژینەیە، بەڵام بە لە بەرچاو گرتنى نەزم و ڕێبازى سۆسیالیستانە و ڕەتکردنەوەى ئەو ستەم و چەوساندنەوەیەى لە سەر تاکى کوردى کرێکار و زەحمەتکێش هەیە، بۆیە شاعیر پەنا دەباتە بەر ڕێگاى ڕزگارى مرۆڤایەتی و پێی وایە، پێشمەرگە ئەو کارەکتەر و پاڵەوانەیە، کە دەتوانێت ڕوو بە دوژمنى سیاسی و دوژمنى چینایەتى بوەستێت و بتوانێت مافەکانى خەڵکى کورد و کرێکاران دەستەبەر بکات.
ئەم شیعرە و هاوشێوەکانى شیعرى (پشکۆ) بوون، کە کورەى خەباتى سیاسی و جەماوەرى و خۆنیشاندان و ڕەخنە و ناڕەزایەتى خەڵکى جۆش دەدا و خەڵکى لە دەورى خۆى کۆ دەکردەوە، ئەم شیعر، چیرۆک و شانۆگەرییانە بوون کە بوونە هێما و ئیلهامبەخشى ئەو جوڵانەوە سیاسی و شۆڕشگێڕییەى کە لەو کاتەدا تا دەهات جەماوەریتر و بەرینتر دەبووەوە و مرۆڤ هەستی دەکرد کە ئەو چەند دێرە شیعرانە چ ورەیەکی ئینسانى و شۆڕشگێرانەى خوڵقاند بوو، چ ڕەوت و مەوج و شەپۆڵێکى بەرینى گیانفیدایی و تامەزرۆیی هەڵگیرساند بوو، چۆن بوونە وێردى سەر زارى خەڵکى ڕەش و ڕووت، کرێکاران و جووتیاری ناو کێڵگەکان، چۆن دڵیان پڕ بوو لە کەیلى شادى و فراوانبوونى ئەڵقە ئەدەبی و ڕۆشنبیرییەکان و کاریگەرى دانان لە سەر کۆمەڵگا و هەر ئەوەیشە وا دەکات سرودبێژان و هونەرمەندان دەکەونە ژێر کاریگەرى ئەم شیعر و دەقە پڕ حەماسەت و خوڵقێنانە و دەبنە سروود و گۆرانى، ئیتر لە کونج و پەسێوى ژێر هەڕەشەى دوژمن و داگیرکەران و سیخوڕ و دژە شۆڕش دێنە دەرەوە و لە ئاسمانى بەرینى گوند و کێڵگەی شار و شارۆچکەکان ماڵەوماڵ دەکات و هیچ دەسەڵاتێک ناتوانێت سانسۆرى کات و قفڵ لە دەم و دەست و ئاواز و مۆزیکەکانیان بدات.
ئیتر شیعر دەبێتە سرود و سرود دەبێتەوە مارش و هێمای بەرەنگاربوونەوە و وەستاندنەوە بە گژ ستەم و دەسەڵاتى ملهوڕ و تۆقێنەردا.
شیعرى (پێشەنگى زەحمەتکێشان)یش هەر لەم هێما و سیمبولانەى ناو ئەدەبیاتى ئەو سەردەمەیە، کە کاڵێ ئاتەشی و نەجمەدین غوڵامى دەیکەنە سروود و زیاتر دەکەونە سەر زارى خەڵکى.