AQSH va Xitoyni savdo urushi, aslida Oʻzbekiston uchun imkoniyat boʻlishi kerak edi, lekin biz bu narsadan barcha notoʻgʻri xulosalarni chiqarmoqdamiz — ularga oʻxshab boj qoʻyish kerak deb oʻylayapmiz. Keling toʻgʻri xulosa qilganlar haqida aytay.

The Economist yozishicha, Xitoyning “grinfild” toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalari (bor narsani sotib olish emas, yangi shaxta yoki zavod qurishga boʻlgan sarmoyalar grinfild deyiladi) oʻtgan yili rekord darajadagi 162 milliard dollarga yetdi. Bu bir yil avvalgi 50 milliard dollardan koʻproq boʻlib, deyarli toʻrtdan uch qismi ishlab chiqarishga toʻgʻri keladi. Buning sababi: Xitoy firmalari ishlab chiqarishni boshqa rivojlanayotgan mamlakatlarga oʻtkazish orqali savdo toʻsiqlarini chetlab oʻtishmoqda.

Bu narsa ancha oldin boshlangan edi: 2012-yilda [JSTning] antidemping qoidalariga nomufoviq harakatlari uchun Amerika bozoridan chiqib ketgan quyosh panellari kompaniyalari boshlab berishgan edilar. Amerika hozirda toʻgʻridan-toʻgʻri Xitoydan deyarli quyosh panellarini import qilmaydi. Lekin dunyodagi uchta eng yirik quyosh panellari ishlab chiqaruvchilari JinkoSolar, Trina Solar va Longi Janubiy-Sharqiy Osiyodan katta zavodlar qurishgan, ana oʻsha yerda ishlab chiqarilgan panellarini AQSh korxonalari sotib olishmoqda. Shu Xitoy korxonalari uchun eng katta mijoz hali ham AQSh, lekin nyuans shundaki, ular ishlab chiqarayotgan davlat oʻzgargan.

Nima demoqchi boʻlganim endi ayondir?

Xitoy elektromobillariga AQSH bojlarni oshirgani haqida eshitdik, endi esa Iyul oyida BYD kompaniyasi Tailandda Janubiy-Sharqiy Osiyoda birinchi avtomobil zavodini ochdi. Xitoyning CATL akkumulyator firmasi esa Janubiy-Sharqiy Osiyoda ishlab chiqarishni kengaytirmoqda va Marokash va Turkiyaga sarmoya kiritmoqchi. Malayziya, Vyetnam, Misr kabi mamlakatlar hozir juda katta hajmda Xitoydan sanoatga boʻlgan toʻgʻridan toʻgʻri investitsiyalarini olib kelib AQSH va Yevropaga Xitoy texnologiyalari va brendlari asosida eksportni yoʻlga qoʻyish bilan mashgʻullar.

AQSH cheklovlar kiritganida ham, juda koʻp OAVlarda taxminlar chiqqan edi — “BYD endi Meksikada zavod quradimi” degan — chunki Shimoliy Amerika erkin savdo bitimiga koʻra, Meksikada ishlab chiqarilgan tovarlar AQSHga bojsiz kiritiladi. Albatta dunyodagi eng katta avtomobil bozorini taʼminlash uchun Xitoy korxonalari harakat qilib koʻrishlarida hech kim shubha qilmayapti.

Endi Oʻzbekistonga buni nima aloqasi bor?

Toʻgʻridan toʻgʻri aloqasi bor. Oʻzbekistondan ishlab chiqarilgan tovar AQSHga borishi uchun cheklovlar yoʻq — toʻgʻri biz hali ham JST aʼzosi emasmiz (boʻlishimiz ham no aniq), lekin alohida baland bojlar belgilanmagan. Demak biz ham janubiy sharqiy Osiyo mamlakatlari kabi yoʻl tutsak boʻlar edi — Xitoy korxonalari va sarmoyasiga qurilgan zavodlardagi tovarlarni chet el bozoriga, jumladan AQSH bozoriga eksport uchun ishlatishimiz mumkin edi, lekin biz boshqa yoʻlni tanladik. Kichik bozorga qaratmoqdamiz diqqatni. Biz ham BYD zavodini ishga tushirganda maqsadni chet el bozorlari uchun qoʻyganimizda, bu narsa mahalliy isteʼmolchilarga oʻlpon va oʻgʻir yuk boʻlib tushmas edi. Xuddi janubiy sharqiy Osiyo mamlakatlari quyosh panellari bozorida yetakchilikni olib olgani kabi, Xitoy texnologiyalarida asosida Oʻzbekistonda ishlab chiqarilgan tovarlarni gʻarb mamlakatlariga eksport qilishini maqsad qilib olishimiz mumkin edi.

Bu narsa ham bizni iqtisodiyotimizni, ham samaradorlikni, ham oʻsha korxonalarni moliyaviy ahvolini yaxshilar edi.

Айтишларича, Ўзбекистон телекоммуникация бозорига Vodafone киряпти экан.