Forwarded from Olika M law Office (Olika ❤️🍅🍅 Mohmedzakir)
Abbummaa Haaluu fi Murtii Dhaddacha ijibbaataa (1).pdf
880.9 KB
'Abbummaa Haaluu fi Murtii Dhaddacha ijibbaataa.pdf'
#Qooddaa_Qabeenyaa #Qajeeltoo_Qooda_Qabeenya_Waliinii_Walqixaafi_Haalota_Addaa
Bu’aalee diiggaan gaa’ilaa hordofsiisu keessaa tokko qooda qabeenya waliinii yemmuu ta’u, innis akka qajeeltoo waliigalaatti qabeenyi waliinii Abbaa warraa fi Haadha warraaf walqixa qoodama kan jedhudha. Haaluma kanaan qajeeltoon bu’uraa qabeenya waliinii walqixa hiruu jedhu Seera Maatii Oromiyaa (SMO) kwt, 117 jalatti tumamee kan jiru yoo ta’u, akka qajeeltoo kanaatti qabeenyi dhuunfaa fi idaan eega adda bahee/kanfalame booda/ qabeenya waliinii hafu abbaan warraa fi haati warraa walqixa qooddachuuf mirga walqixa akka qaban ibsamee jira.
Qabtamni hoj-maataa jirus darbee darbee yeroo dhimmi haadholii warraa lamaa fi Sanaa ol hirmaachisu mudatu garaagarummaa mul’atu irraa kan hafe M/Murtii hundattuu akkaatuma qajeeltootiin qabeenya waliinii qixxee adda qooduun kan baratamee fi ittiin hojjetamaa jiru ta’uun ni hubatama. Haata’u malee qajeeltoon waliigalaa qabeenyi waliinii walqixa qoodama jedhu SMO kwt, 117 jalatti tume akkuma jirutti ta’ee, haalonni addaa qajeeltoo kana irraa maquun qooda qabeenya waliinii walcaalchisuu ykn guutumatti garee tokko qooda keessaa baasuun garee tokko qofaa ittiin murteessuu dandeessisan adda addaa seericha keessatti ifaan tumamanii kan jiran yoo ta’u qabatamni jiru garuu gama kanaan seericha kan beeku hinfakkaatu, abbootiin dhimmaa gaaffii akkasii dhiyeessanis qabatamaan hinmul’ata. Walumaagalatti dhimmichi gama kanaan qabatamaan kan baratamee miti.
Haalonni addaa seerichaan tumaman kunis kaayyoo adda addaa kan qaban akka ta’e yemmuu hubatamu akka waliigalaattis hiikkaa gaa’ilaa laaffisuu (discouraging divorces SMO kwt, 110(4)), garee miidhame beenyessuu (compensating a victimized spouse) SMO kwt, 111 fi 114), badhaadhina hinmalle hambisuu (preventing unlawful enrichment/ SMO kwt, 115) fi kkf bu’ura godhachuu isaanii ibsama tumaalee seerichaa kaayyoo waliigalaa seera maatii fi qabeenyaa waliin dubbisuun hubachuun nidanda’ama.
Akkaataa SMO kwt, 110(4)tti M/Murtii yeroo bu’aa diiggaan gaa’ilaa hordofsiisu murteessuu walfuutota keessaa diiggaa gaa’elichaaf balleessaa eenyu akka qabu tilmaama keessa galchuu akka qabu ifaan kan tumame yemmuu ta’u kunis M/Murtii garee balleessaa isaatiin gaa’elichi akka diigamu sababa ta’e gahee qooda qabeenya waliinii irraa inni qabu hir’isuu ykn keessaa baasuun murteessuu akka danda’u kan akeekudha. Kanas M/Murtii gaaffii garee falmiitiin ykn matuma ofii isaatiin kaasee murteessuu akka danda’u seerichi ni aangessa.
Gochaaleen balleessaa ta’uu danda’an maal fa’a akka ta’an seerichi ifaan kan caqase yoo ta’uu baateeyyuu walfuutota keessaa inni tokko isa kaan reebuudhaan ykn gaa’ela biraa eeyyamaa fi maree malee irratti raawwachuun ykn gochaa sagaagalummaa raawwachuun ykn daa’imman waliin gatee baduun ykn walumaagalatti dirqamoota walgargaaruu, waldeeggaruu, walii amanamuu, bulti fi qabeenya waliin bulchiin akka bu’aalee gaa’elaatti seerichaan tumaman bahu dhabuun/diduun gaa’elichi kan diigame yoo ta’e haalonni kunniin akka balleessaatti ilaalamuun M/Murtii qooda qabeenya waliinii irratti tilmaama keessa galchuun gahee qooda qabeenya waliinii walcaalchisee murteessuu kan isa dandeessisu ta’uu akka fakkeenyaatti kaasuun kan danda’amudha.
Akkasumas, balleessaa raawwatameen gaa’elli diigamuu qofa otuu hintaane miidhaan garee isa biroo irra kan gahe yoo ta’e M/Murtichaa beenyaa miidhaa gahe waliin wal-madaalu murteessuu akka danda’uu fi kanas gahee qooda garee balleessaa raawwatee irraa guutumatti ykn irra caala garee miidhameef dabarsee kennuun bifa beenyaan murteessuu akka danda’us SMO kwt, 111 (1 fi 2) jalatti tumamee argama.
Kana malees, aangoo akka bulchu itti kenname gar-malee fayyadamuun gareen tokko qabeenya dhuunfaa garee isa biroo ykn qabeenya waliinii irratti gochoota aangoo kennameefiin ala raawwateen miidhaa kan geesse yoo ta’e (keessaayyuu gurgurtaa kan raawwate , kan dabarse, gatii kan hir’ise ykn gowwoomse ta’uu danda’a) ykn qabeenya waliinii ykn kan dhuunfaa garee biroo irraa seeraan ala kan badhaadhe yoo ta’e gaaffii garee miidhame jedhuun dhiyaatuun M/Murtii
Bu’aalee diiggaan gaa’ilaa hordofsiisu keessaa tokko qooda qabeenya waliinii yemmuu ta’u, innis akka qajeeltoo waliigalaatti qabeenyi waliinii Abbaa warraa fi Haadha warraaf walqixa qoodama kan jedhudha. Haaluma kanaan qajeeltoon bu’uraa qabeenya waliinii walqixa hiruu jedhu Seera Maatii Oromiyaa (SMO) kwt, 117 jalatti tumamee kan jiru yoo ta’u, akka qajeeltoo kanaatti qabeenyi dhuunfaa fi idaan eega adda bahee/kanfalame booda/ qabeenya waliinii hafu abbaan warraa fi haati warraa walqixa qooddachuuf mirga walqixa akka qaban ibsamee jira.
Qabtamni hoj-maataa jirus darbee darbee yeroo dhimmi haadholii warraa lamaa fi Sanaa ol hirmaachisu mudatu garaagarummaa mul’atu irraa kan hafe M/Murtii hundattuu akkaatuma qajeeltootiin qabeenya waliinii qixxee adda qooduun kan baratamee fi ittiin hojjetamaa jiru ta’uun ni hubatama. Haata’u malee qajeeltoon waliigalaa qabeenyi waliinii walqixa qoodama jedhu SMO kwt, 117 jalatti tume akkuma jirutti ta’ee, haalonni addaa qajeeltoo kana irraa maquun qooda qabeenya waliinii walcaalchisuu ykn guutumatti garee tokko qooda keessaa baasuun garee tokko qofaa ittiin murteessuu dandeessisan adda addaa seericha keessatti ifaan tumamanii kan jiran yoo ta’u qabatamni jiru garuu gama kanaan seericha kan beeku hinfakkaatu, abbootiin dhimmaa gaaffii akkasii dhiyeessanis qabatamaan hinmul’ata. Walumaagalatti dhimmichi gama kanaan qabatamaan kan baratamee miti.
Haalonni addaa seerichaan tumaman kunis kaayyoo adda addaa kan qaban akka ta’e yemmuu hubatamu akka waliigalaattis hiikkaa gaa’ilaa laaffisuu (discouraging divorces SMO kwt, 110(4)), garee miidhame beenyessuu (compensating a victimized spouse) SMO kwt, 111 fi 114), badhaadhina hinmalle hambisuu (preventing unlawful enrichment/ SMO kwt, 115) fi kkf bu’ura godhachuu isaanii ibsama tumaalee seerichaa kaayyoo waliigalaa seera maatii fi qabeenyaa waliin dubbisuun hubachuun nidanda’ama.
Akkaataa SMO kwt, 110(4)tti M/Murtii yeroo bu’aa diiggaan gaa’ilaa hordofsiisu murteessuu walfuutota keessaa diiggaa gaa’elichaaf balleessaa eenyu akka qabu tilmaama keessa galchuu akka qabu ifaan kan tumame yemmuu ta’u kunis M/Murtii garee balleessaa isaatiin gaa’elichi akka diigamu sababa ta’e gahee qooda qabeenya waliinii irraa inni qabu hir’isuu ykn keessaa baasuun murteessuu akka danda’u kan akeekudha. Kanas M/Murtii gaaffii garee falmiitiin ykn matuma ofii isaatiin kaasee murteessuu akka danda’u seerichi ni aangessa.
Gochaaleen balleessaa ta’uu danda’an maal fa’a akka ta’an seerichi ifaan kan caqase yoo ta’uu baateeyyuu walfuutota keessaa inni tokko isa kaan reebuudhaan ykn gaa’ela biraa eeyyamaa fi maree malee irratti raawwachuun ykn gochaa sagaagalummaa raawwachuun ykn daa’imman waliin gatee baduun ykn walumaagalatti dirqamoota walgargaaruu, waldeeggaruu, walii amanamuu, bulti fi qabeenya waliin bulchiin akka bu’aalee gaa’elaatti seerichaan tumaman bahu dhabuun/diduun gaa’elichi kan diigame yoo ta’e haalonni kunniin akka balleessaatti ilaalamuun M/Murtii qooda qabeenya waliinii irratti tilmaama keessa galchuun gahee qooda qabeenya waliinii walcaalchisee murteessuu kan isa dandeessisu ta’uu akka fakkeenyaatti kaasuun kan danda’amudha.
Akkasumas, balleessaa raawwatameen gaa’elli diigamuu qofa otuu hintaane miidhaan garee isa biroo irra kan gahe yoo ta’e M/Murtichaa beenyaa miidhaa gahe waliin wal-madaalu murteessuu akka danda’uu fi kanas gahee qooda garee balleessaa raawwatee irraa guutumatti ykn irra caala garee miidhameef dabarsee kennuun bifa beenyaan murteessuu akka danda’us SMO kwt, 111 (1 fi 2) jalatti tumamee argama.
Kana malees, aangoo akka bulchu itti kenname gar-malee fayyadamuun gareen tokko qabeenya dhuunfaa garee isa biroo ykn qabeenya waliinii irratti gochoota aangoo kennameefiin ala raawwateen miidhaa kan geesse yoo ta’e (keessaayyuu gurgurtaa kan raawwate , kan dabarse, gatii kan hir’ise ykn gowwoomse ta’uu danda’a) ykn qabeenya waliinii ykn kan dhuunfaa garee biroo irraa seeraan ala kan badhaadhe yoo ta’e gaaffii garee miidhame jedhuun dhiyaatuun M/Murtii
beenyaabarbaachisaan akka kanfalamuuf murteessuu akka qabu SMO kwt, 114 fi 115 jalatti walduraa duubaan tumee jira.
M/Murtii gaaffii akkataa Seericha kwt, 114 fi 115iin dhiyaateef ragaadhaan yoo hubachiifame akkaataa Seericha kwt, 111 (1 fi 2)tiin gahee qooda qabeenya waliinii garee gochicha raawwatee irraa bifa beenyaan garee miidhaan irra gaheef murteessuu nidanda’a. Akkaataa kanaan balleessaa gaa’ela irratti raawwatamuun hiikkaaf sababa ta’uu malu ykn murtii hiikkaa gaa’elaa boodaa fi qooda qabeenyaan dura gochaa/badii mirga qabeenyaa/diinagdaawaa garee isa tokkoo irratti garee isa kaaniin raawwatamu too’achuuf/hambisuu fi miidhaan sababa kanaan dhaqqabus yoo jiraate beenyessuun akka danda’amuuf seerichi haala olitti bal’inaan ilaalameen eegumsa seeraa kan taasise yoo ta’eeyyuu,qabatamaan garuu seericha gama kanaan hojii irra oolaa akka hinjirre ifaan hubatama.
https://t.me/Ijooseera
#Galatoomaa!
M/Murtii gaaffii akkataa Seericha kwt, 114 fi 115iin dhiyaateef ragaadhaan yoo hubachiifame akkaataa Seericha kwt, 111 (1 fi 2)tiin gahee qooda qabeenya waliinii garee gochicha raawwatee irraa bifa beenyaan garee miidhaan irra gaheef murteessuu nidanda’a. Akkaataa kanaan balleessaa gaa’ela irratti raawwatamuun hiikkaaf sababa ta’uu malu ykn murtii hiikkaa gaa’elaa boodaa fi qooda qabeenyaan dura gochaa/badii mirga qabeenyaa/diinagdaawaa garee isa tokkoo irratti garee isa kaaniin raawwatamu too’achuuf/hambisuu fi miidhaan sababa kanaan dhaqqabus yoo jiraate beenyessuun akka danda’amuuf seerichi haala olitti bal’inaan ilaalameen eegumsa seeraa kan taasise yoo ta’eeyyuu,qabatamaan garuu seericha gama kanaan hojii irra oolaa akka hinjirre ifaan hubatama.
https://t.me/Ijooseera
#Galatoomaa!
Dhaddachi Ijibbaataa MMWF Galmee Lakk.208197 (Jildii 26ffaa) ta'e irratti:
"✍️Qarshii 500 ol liqeeffachuuf ykn liqeessuuf ykn nama biroodhaaf wabii ta'uuf dirqama seerri waliigaltee walfuutotaatu barbaachisa jedhu kabajuu dhabuudhaan walfuutota keessaa inni tokko waliigaltee raawwatee yoo argame, walfuutota keessaa inni biroon waliigaltichi akka diigamuuf himannaa yemmuu dhiyeessu, waliigalteen walfuutota keessaa isa tokkoon raawwatamuu isaa walfuutota keessaa inni biroon ni beeka jechuun mormii darbiinsa yeroo ji'a ja'aa bu'uura Seera Maatii kwt 69(2)tiin tumame yoo kaase, walfuutota keessaa inni himannaa dhiyeesse haala kamiin akka beekefi yoom akka beeke mirkaneessuuf dirqama qaba.
✍️Walfuutota keessaa gareen waliigalticha keessatti hin hirmaanne, himannaa waliigalteen naaf haa diigamu jedhu dhiyeessuu haala dandeessisuun waa'ee jiraachuu waliigaltichaa hubannoo guutuu qabaachuu waan qabuuf, waliigalteen liqii maallaqaa walfuutota keessaa isa tokkoon raawwatame jiraachuu ni beeka jedhamuuf yoo xiqqaate; waliigaltichi eenyu waliin akka raawwatame, waliigaltee liqii maallaqaa hagamii akka ta'e, waliigaltee liqii maallaqaa yoom raawwatame akka ta'e yoo beekuu danda'edha" jedheera.
Hubachiisa:
👉Dhaddachi Ijibbaataa kun murtii kana keessatti, darbiinsi yeroo waggaa lamaa kun 'Absolute Period of Limitation' ta’uu ibseera.
👉Tumaan Seera Maatii Mootummaa Federaalaa kwt 69(2)fi Kan Seera Maatii Oromiyaa Kwt 85(2) jalatti ibsame Wal fakkaataadha.
https://t.me/Ijooseera
"✍️Qarshii 500 ol liqeeffachuuf ykn liqeessuuf ykn nama biroodhaaf wabii ta'uuf dirqama seerri waliigaltee walfuutotaatu barbaachisa jedhu kabajuu dhabuudhaan walfuutota keessaa inni tokko waliigaltee raawwatee yoo argame, walfuutota keessaa inni biroon waliigaltichi akka diigamuuf himannaa yemmuu dhiyeessu, waliigalteen walfuutota keessaa isa tokkoon raawwatamuu isaa walfuutota keessaa inni biroon ni beeka jechuun mormii darbiinsa yeroo ji'a ja'aa bu'uura Seera Maatii kwt 69(2)tiin tumame yoo kaase, walfuutota keessaa inni himannaa dhiyeesse haala kamiin akka beekefi yoom akka beeke mirkaneessuuf dirqama qaba.
✍️Walfuutota keessaa gareen waliigalticha keessatti hin hirmaanne, himannaa waliigalteen naaf haa diigamu jedhu dhiyeessuu haala dandeessisuun waa'ee jiraachuu waliigaltichaa hubannoo guutuu qabaachuu waan qabuuf, waliigalteen liqii maallaqaa walfuutota keessaa isa tokkoon raawwatame jiraachuu ni beeka jedhamuuf yoo xiqqaate; waliigaltichi eenyu waliin akka raawwatame, waliigaltee liqii maallaqaa hagamii akka ta'e, waliigaltee liqii maallaqaa yoom raawwatame akka ta'e yoo beekuu danda'edha" jedheera.
Hubachiisa:
👉Dhaddachi Ijibbaataa kun murtii kana keessatti, darbiinsi yeroo waggaa lamaa kun 'Absolute Period of Limitation' ta’uu ibseera.
👉Tumaan Seera Maatii Mootummaa Federaalaa kwt 69(2)fi Kan Seera Maatii Oromiyaa Kwt 85(2) jalatti ibsame Wal fakkaataadha.
https://t.me/Ijooseera
👍1
👉Himannaan Mirga Abbaa Qabiyyummaa Lafa Baadiyyaatiin Walqabatee Dhiyaatu Darbiinsa Yerootiin Ni Daangeffamamoo Hin Daangeffamu?
👉Labsiin Bulchiinsaafi Itti Fayyadama Lafa Baadiyyaa Naannoo keenyaan bahe, Labsiin Lakk.248/2015 kwt 53(1), mata duree "Darbiinsa Yeroo" jedhu jalatti:
👉Labsiin kun osoo hojiirra hin oolin duras ta'ee booda namni lafa qabiyyee mootummaa yookiin waliinii yookiin dhuunfaa karaa seeraan alaatiin qabate kamiyyuu darbiinsa yeroo akka mormiitti dhiyeessuu hin danda'u. Nama mirga abbaa qabiyyummaa qabuun yookiin mootummaadhaan yeroo kamiyyuu akka gadi lakkisuuf gaafatamuu ni danda'a" jedheera. Haala kanaan, namni tokko qabiyyee nama biroo, qabiyyee waliinii uummataa, ykn qabiyyee mootummaa karaa seeraan alaa qabateera taanaan "ani gadi lakkisuuf hin dirqamu, darbiinsa yerootiin kufaa narraa ta'uu qaba" jechuu hin danda'u jechuudha. Darbiinsi yeroo akka hin jirre agarsiisuuf, seerichi gaalee "yeroo kamittuu gadi lakkisuuf ni dirqama" jedhus ifatti fayyadameera. Kanaaf, akka tumaa kanaatti, himannaan mirga abbaa qabiyyummaatiin wal qabatee dhiyaatu akka naannoo keenyaatti darbiinsa yeroo hin qabaatu jechuudha.
👉Ogeeyyiin seeraa tokko tokko, dhimma kwt xiqqaa (2) jalatti ibsame akka darbiinsa yeroo himannaa mirga abbaa qabiyyummaa daangessuutti fudhatu. Sun dogoggoradha. Dhimma kana ilaalchisee labsichi osoo hin mirkanaa'in dura (sadarkaa wixinee irratti) yaada irratti kaasaa turreerra. Himannaan mirga abbaa qabiyyummaa dhuunfaa (bittaafi gurgurtaan ala), darbiinsa yerootiin daangeffamuu qaba. Abbaan qabiyyee tokko lafa Heera Mootummaa RFDItiin kan waliinii uummataa taasifame yeroo dheeraadhaaf iddoo barbaade turee dhufee, osoo dirqama kunuunsuu isaa hin bahin, yeruma dammaqetti akka gaafachuu danda'u hayyamamuufii hin qabu.
👉Darbiinsi yeroo jiraachuun namni seerri jira amantaa jedhu akka qabaatu taasisa ykn 'legal certainty' uuma, namni kamuu dammaqinaan mirga isaa akka kabachiifatu taasisa, sababa turtii yerootiin ragooleen namaafi sanadaa odeeffannoo qaban dhabamuu (baduu) waan danda'aniif sun immoo dhugaa baasuu irratti rakkoo uuma. Kanaaf, dhimma bittaafi gurgurtaa hin ilaallanneen walqabatee, himannaan mirga abbaa qabiyyummaa namoota dhuunfaa gidduutti ka'u darbiinsa yerootiin daangeffamuu qaba jechuun yaada dhiyeessaa kan turre ta'ullee, yaadni sun fudhatama dhabee, yaadni mo'ataa jedhame seera ta'ee baheera. Labsiin sadarkaa federaalaatti bahe (lakk.1324/2016) garuu yaada nuti jennu kana waan fudhate fakkaata.
👉Labsichi kwt xiqqaa (2) jalatti haala addaa dhiphaa ta'e tume malee dhimma kwt xiqqaa (1) jalatti falmiin mirga abbaa qabiyyummaa darbiinsa yerootiin hin daangeffamu jechuun tume hafaa taasisuu barbaadee kan tume miti. Haala kanaan, kwt xiqqaa (2) jalatti "Keewwata kana Keewwata Xiqqaa 1 jalatti kan tumame jiraatus, qabiyyeen dhuunfaa Labsiin kun hojiirra ooluun dura waggaa l0'n oliif qabame ilaalchisee raawwatiinsa hin qabaatu" jedheera. Kwt xiqqaa kana jalatti dhimmi addatti hogganame, gosoota qabiyyee lafaa keessaa waa'ee qabiyyee dhuunfaa qofadha. Akka keewwatni xiqqaan kun agarsiisutti, namni qabiyyee lafaa nama biroo waggaa kudhanii oliif karaa seeraan alaatiin qabatee ture mormii darbiinsa yeroo kaasuu danda'a; waggaa kudhanii gadiif namni qabate garuu mormii darbiinsa yeroo kaasuu hin danda'u kan jedhudha. Waggaan 10n kunis kan lakkaawamu guyyaa labsichi hojiirra ooleerraa eegalee duubatti deebi'eeti. Labsichi immoo kan hojiirra oole gaafa 11/06/2015 waan ta'eef, namni guyyaa kana irraa eegalee gaafa duubatti deebi'ee lakkaawamu waggaa 10 oliif (gaafa 11/06/2005 dura) qabiyyee nama biroo seeraan ala qabate mormii darbiinsa yeroo kaasuu ni danda'a jechuudha. Karaa biraatiin, namni gaafa 10/06/2005 irraa eegalee (fuuldurattis) lafti isaa karaa seeraan alaatiin jalaa qabamee jiru kamiyyuu bu'uura kwt 53(1)tiin himannaa dhiyeessee gadi lakkisiifachuu ni danda'a jechuudha.
https://t.me/Ijooseera
👉Labsiin Bulchiinsaafi Itti Fayyadama Lafa Baadiyyaa Naannoo keenyaan bahe, Labsiin Lakk.248/2015 kwt 53(1), mata duree "Darbiinsa Yeroo" jedhu jalatti:
👉Labsiin kun osoo hojiirra hin oolin duras ta'ee booda namni lafa qabiyyee mootummaa yookiin waliinii yookiin dhuunfaa karaa seeraan alaatiin qabate kamiyyuu darbiinsa yeroo akka mormiitti dhiyeessuu hin danda'u. Nama mirga abbaa qabiyyummaa qabuun yookiin mootummaadhaan yeroo kamiyyuu akka gadi lakkisuuf gaafatamuu ni danda'a" jedheera. Haala kanaan, namni tokko qabiyyee nama biroo, qabiyyee waliinii uummataa, ykn qabiyyee mootummaa karaa seeraan alaa qabateera taanaan "ani gadi lakkisuuf hin dirqamu, darbiinsa yerootiin kufaa narraa ta'uu qaba" jechuu hin danda'u jechuudha. Darbiinsi yeroo akka hin jirre agarsiisuuf, seerichi gaalee "yeroo kamittuu gadi lakkisuuf ni dirqama" jedhus ifatti fayyadameera. Kanaaf, akka tumaa kanaatti, himannaan mirga abbaa qabiyyummaatiin wal qabatee dhiyaatu akka naannoo keenyaatti darbiinsa yeroo hin qabaatu jechuudha.
👉Ogeeyyiin seeraa tokko tokko, dhimma kwt xiqqaa (2) jalatti ibsame akka darbiinsa yeroo himannaa mirga abbaa qabiyyummaa daangessuutti fudhatu. Sun dogoggoradha. Dhimma kana ilaalchisee labsichi osoo hin mirkanaa'in dura (sadarkaa wixinee irratti) yaada irratti kaasaa turreerra. Himannaan mirga abbaa qabiyyummaa dhuunfaa (bittaafi gurgurtaan ala), darbiinsa yerootiin daangeffamuu qaba. Abbaan qabiyyee tokko lafa Heera Mootummaa RFDItiin kan waliinii uummataa taasifame yeroo dheeraadhaaf iddoo barbaade turee dhufee, osoo dirqama kunuunsuu isaa hin bahin, yeruma dammaqetti akka gaafachuu danda'u hayyamamuufii hin qabu.
👉Darbiinsi yeroo jiraachuun namni seerri jira amantaa jedhu akka qabaatu taasisa ykn 'legal certainty' uuma, namni kamuu dammaqinaan mirga isaa akka kabachiifatu taasisa, sababa turtii yerootiin ragooleen namaafi sanadaa odeeffannoo qaban dhabamuu (baduu) waan danda'aniif sun immoo dhugaa baasuu irratti rakkoo uuma. Kanaaf, dhimma bittaafi gurgurtaa hin ilaallanneen walqabatee, himannaan mirga abbaa qabiyyummaa namoota dhuunfaa gidduutti ka'u darbiinsa yerootiin daangeffamuu qaba jechuun yaada dhiyeessaa kan turre ta'ullee, yaadni sun fudhatama dhabee, yaadni mo'ataa jedhame seera ta'ee baheera. Labsiin sadarkaa federaalaatti bahe (lakk.1324/2016) garuu yaada nuti jennu kana waan fudhate fakkaata.
👉Labsichi kwt xiqqaa (2) jalatti haala addaa dhiphaa ta'e tume malee dhimma kwt xiqqaa (1) jalatti falmiin mirga abbaa qabiyyummaa darbiinsa yerootiin hin daangeffamu jechuun tume hafaa taasisuu barbaadee kan tume miti. Haala kanaan, kwt xiqqaa (2) jalatti "Keewwata kana Keewwata Xiqqaa 1 jalatti kan tumame jiraatus, qabiyyeen dhuunfaa Labsiin kun hojiirra ooluun dura waggaa l0'n oliif qabame ilaalchisee raawwatiinsa hin qabaatu" jedheera. Kwt xiqqaa kana jalatti dhimmi addatti hogganame, gosoota qabiyyee lafaa keessaa waa'ee qabiyyee dhuunfaa qofadha. Akka keewwatni xiqqaan kun agarsiisutti, namni qabiyyee lafaa nama biroo waggaa kudhanii oliif karaa seeraan alaatiin qabatee ture mormii darbiinsa yeroo kaasuu danda'a; waggaa kudhanii gadiif namni qabate garuu mormii darbiinsa yeroo kaasuu hin danda'u kan jedhudha. Waggaan 10n kunis kan lakkaawamu guyyaa labsichi hojiirra ooleerraa eegalee duubatti deebi'eeti. Labsichi immoo kan hojiirra oole gaafa 11/06/2015 waan ta'eef, namni guyyaa kana irraa eegalee gaafa duubatti deebi'ee lakkaawamu waggaa 10 oliif (gaafa 11/06/2005 dura) qabiyyee nama biroo seeraan ala qabate mormii darbiinsa yeroo kaasuu ni danda'a jechuudha. Karaa biraatiin, namni gaafa 10/06/2005 irraa eegalee (fuuldurattis) lafti isaa karaa seeraan alaatiin jalaa qabamee jiru kamiyyuu bu'uura kwt 53(1)tiin himannaa dhiyeessee gadi lakkisiifachuu ni danda'a jechuudha.
https://t.me/Ijooseera
👍1
Forwarded from https://t.me/ijoo seeraa
Namni Tokko Lafti Isaa Faayidaa Uummataatiif (Expropriation) Kan Barbaadamu Ta'uun Itti Himamee, Hangi Beenyaa Isaaf Malus Hagam Akka Ta'e Erga Beeksifamee Booda Yeroo Turtii Ji'a Sadiitiif Osoo Hin Kaffalaminiif Yoo Ture Laficha Irratti Mirga Akkamii Qabaata? Hanga Ji'a Ja'aattuu Eegee Kan Hin Kaffalamneef Yoo Ta'ehoo Lafa Isaa Kana Irratti Maal Raawwachuu Danda'a?
¢¢¢¢¢^^^^^¢¢¢¢¢¢¢^^^^^^^¢¢¢¢¢¢
Kaafamaan misoomaa, guyyaa barreeffamaan tilmaama beenyaa akka beeku taasifame irraa eegalee:
(A) Ji’a 3 keessatti beenyaan maluuf kan hin kaffalamneef yoo ta’e, laficha irratti biqiltuuwwan dhaabbataa fi ijaarsaan alatti hojiiwwan biroo hojjechuu ni danda’a.
(B) Ji’a 6 keessatti beenyaan isaaf malu kan hin kaffalamneef yoo ta’e, laficha irratti hojii pilaaniin hayyamu kamiyyuufi hojii fuulduratti baasii laficha misoomsuu mootummaa hin miine hojjechuu ni danda’a.
(C) Hojiileen haala olitti ibsameen hojjetaman yookiin jijjiiramni taasifame shallaggii beenyaa keessa akka galu taasifamuu qaba.
(Labsii Lakk.1161/2011 kwt 8(3))
Haala kanaan, fakkeenyaaf, kaafamaan misoomaa hanga beenyaa isaaf malu beeksifamee ji'a ja'aaf eegee dadhabee, akkaataa pilaanii magaalaatiin mana jireenyaa yoo ijaare, beenyaan mana jireenyaa sanaas dabalataan (yeroo gadi lakkisiifamutti) shallaggii keessa galuu qaba jechuudha. Kana jechuun, kaafamaan haala kanaan ijaare akkaataa labsicha kwt 8(1)(c) jalatti ibsameen manicha kan ijaare erga beeksifamee boodadha jedhamee beenyaan akka hin kaffalamneef taasifamuu hin danda'u jechuudha. As irratti, labsichi "hojiiwwan fuulduratti baasii laficha misoomsuu mootummaa hin miine (bifa uumamaa isaa hin jijjiirre?)" jechuun maal jechuu akka ta'e hin ibsine. Isin akkamitti hubattu?
https://t.me/Ijooseera
¢¢¢¢¢^^^^^¢¢¢¢¢¢¢^^^^^^^¢¢¢¢¢¢
Kaafamaan misoomaa, guyyaa barreeffamaan tilmaama beenyaa akka beeku taasifame irraa eegalee:
(A) Ji’a 3 keessatti beenyaan maluuf kan hin kaffalamneef yoo ta’e, laficha irratti biqiltuuwwan dhaabbataa fi ijaarsaan alatti hojiiwwan biroo hojjechuu ni danda’a.
(B) Ji’a 6 keessatti beenyaan isaaf malu kan hin kaffalamneef yoo ta’e, laficha irratti hojii pilaaniin hayyamu kamiyyuufi hojii fuulduratti baasii laficha misoomsuu mootummaa hin miine hojjechuu ni danda’a.
(C) Hojiileen haala olitti ibsameen hojjetaman yookiin jijjiiramni taasifame shallaggii beenyaa keessa akka galu taasifamuu qaba.
(Labsii Lakk.1161/2011 kwt 8(3))
Haala kanaan, fakkeenyaaf, kaafamaan misoomaa hanga beenyaa isaaf malu beeksifamee ji'a ja'aaf eegee dadhabee, akkaataa pilaanii magaalaatiin mana jireenyaa yoo ijaare, beenyaan mana jireenyaa sanaas dabalataan (yeroo gadi lakkisiifamutti) shallaggii keessa galuu qaba jechuudha. Kana jechuun, kaafamaan haala kanaan ijaare akkaataa labsicha kwt 8(1)(c) jalatti ibsameen manicha kan ijaare erga beeksifamee boodadha jedhamee beenyaan akka hin kaffalamneef taasifamuu hin danda'u jechuudha. As irratti, labsichi "hojiiwwan fuulduratti baasii laficha misoomsuu mootummaa hin miine (bifa uumamaa isaa hin jijjiirre?)" jechuun maal jechuu akka ta'e hin ibsine. Isin akkamitti hubattu?
https://t.me/Ijooseera
Forwarded from getas_n
Labour-Proclamation-No_-1156-2019.pdf
2.6 MB
LabsiiYakkoota Malaammaltummaa Lakk.881/2007 keewwata 31(2) jalatti yakki malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa faayidaan argame yookiin miidhaan dhaqqabe olaanaa dha jechuuf qajeelfama adabbii Lakk.2/2006 bu’uura godhachuun hiikkamuu hin qabu, Guddina dinagdee fi gatii bittaa maallaqaa akkasumas kaayyoo seera yakkaa bu’uureffachuu qaba jedhame.
--//--
Yakkoota Malaammaltummaa ilaalchisee, Qajeelfama Adabbii Mana Murtii Waliigalaa Federaalaatiin bahe Lakk.2/2006 keewwata 11(4) jalatti Miidhaan dhaqqabe ykn faayidaan argame: Daran Olaanaa: qarshii 500,000 ol yoo ta’e, Olaanaa: Qarshii 100,001 hanga 500,000 Gidduugaleessa: Qarshii 25001 hanga 100,000 Gadaanaa: Qarshii 1,001 hanga 25,000 Daran Gadaanaa: Hanga Qarshii 1,000 tti sadarkaan qophaa’eefii itti hojjetamaa tureera.
Ka’umsi dhimmichaa:
Mana Murtii Olaanaa Godina Shawaa Lixaa Galmee Lakk. 42798 irratti Himatamaan Hojjetaa Mana Kuusaa Waldaa Hojii Gamtaa Qonnaan bultoota Aanaa Cobii Kilaastera Cobii Sirbaa jedhamu yeroo hojjechaa turetti daangaa odiitii Amajjii 1/2011 hanga Amajjii 25/2014 gidduutti odiitii taasifameen maallaqa qarshii 3,235,839.28 ol waan hir’iseef Labsii Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti yakka malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa raawwateera jedhamee himannaan dhiyaate.
Himatamaan yakkicha raawwachuu waan waakkateef odiitiin akka irra deebiin taasifamu ajajamee himatamaan maallaqa qarshii 203,022.81 kan hir’ise ta’uun mirkanaa’eera.
Kanumaan Mana Murtii Olaanaa GSHL faayidaan argame yookiin miidhaan gahe olaanaadha jechuun sadarkaa fi gulantaa baasee himatamaan adabbii hidhaa cimaa waggaa 11 fi qarshii 2000 akka adabamu murteesse.
Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa murtii kana ni cimse,
Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa immoo himatamaan maallaqa qarshii Miliyoona 3 ol hir’isuun isaa mirkanaa’eera, kun immoo miidhaan gahe olaanaa ta’uu agarsiisa waan ta’eef Labsii Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti balleessaa jedhamuun sirriidha jedhee, yakkichaaf sadarkaan yoo bahu garuu keewwatichi cimsee osoo jiruu irra deebiin sadarkaa olaanaa jedhamuu hin qabu jechuun yakkicha sadarkaa Gidduugaleessa jedhee qabachuun adabbii shallagee adabbii kenname gara adabbii hidhaa cimaa waggaa 7 fi baatii 8 tti fooyyessee jira.
Murtii kana irraa ol iyyachuun Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa Dhaddachi Ijibbaataa immoo Galmee Lakk.258571 dhaddacha gaafa Amajjii 29/2017 ooleen Miidhaan gahe yookiin faayidaan argame Qarshii 203,022.81 gatii maallaqaa yeroo ammaatiin faayidaa ykn miidhaa olaanaa jedhamuu hin danda’u jechuun Himannaa Labsii Yakkoota Malaammaltummaa Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti dhiyaate akkaataa s/d/f/y/kewt.113(2)tiin gara Labsicha kewt.31(1)tti jijjiiree, Adabbii hidhaa cimaa waggaa 3 fi qarshii 2000 akka adabamu murteessee jira.
Akka waliigalaatti labsii Lakk.881/2007 keewwata 31(2) jalatti yakki malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa faayidaan argame yookiin miidhaan dhaqqabe olaanaa dha jechuuf qajeelfama adabbii Lakk.2/2006 bu’uura godhachuun hiikkamuu hin qabu, Guddina dinagdee fi dandeettii gatii bittaa maallaqaa akkasumas kaayyoo seera yakkaa bu’uureffachuu qaba jedhee jira.
Maddi:G/G Murtii fuula FB Voice of Justice jedhu
https://t.me/Ijooseera
--//--
Yakkoota Malaammaltummaa ilaalchisee, Qajeelfama Adabbii Mana Murtii Waliigalaa Federaalaatiin bahe Lakk.2/2006 keewwata 11(4) jalatti Miidhaan dhaqqabe ykn faayidaan argame: Daran Olaanaa: qarshii 500,000 ol yoo ta’e, Olaanaa: Qarshii 100,001 hanga 500,000 Gidduugaleessa: Qarshii 25001 hanga 100,000 Gadaanaa: Qarshii 1,001 hanga 25,000 Daran Gadaanaa: Hanga Qarshii 1,000 tti sadarkaan qophaa’eefii itti hojjetamaa tureera.
Ka’umsi dhimmichaa:
Mana Murtii Olaanaa Godina Shawaa Lixaa Galmee Lakk. 42798 irratti Himatamaan Hojjetaa Mana Kuusaa Waldaa Hojii Gamtaa Qonnaan bultoota Aanaa Cobii Kilaastera Cobii Sirbaa jedhamu yeroo hojjechaa turetti daangaa odiitii Amajjii 1/2011 hanga Amajjii 25/2014 gidduutti odiitii taasifameen maallaqa qarshii 3,235,839.28 ol waan hir’iseef Labsii Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti yakka malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa raawwateera jedhamee himannaan dhiyaate.
Himatamaan yakkicha raawwachuu waan waakkateef odiitiin akka irra deebiin taasifamu ajajamee himatamaan maallaqa qarshii 203,022.81 kan hir’ise ta’uun mirkanaa’eera.
Kanumaan Mana Murtii Olaanaa GSHL faayidaan argame yookiin miidhaan gahe olaanaadha jechuun sadarkaa fi gulantaa baasee himatamaan adabbii hidhaa cimaa waggaa 11 fi qarshii 2000 akka adabamu murteesse.
Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa murtii kana ni cimse,
Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa immoo himatamaan maallaqa qarshii Miliyoona 3 ol hir’isuun isaa mirkanaa’eera, kun immoo miidhaan gahe olaanaa ta’uu agarsiisa waan ta’eef Labsii Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti balleessaa jedhamuun sirriidha jedhee, yakkichaaf sadarkaan yoo bahu garuu keewwatichi cimsee osoo jiruu irra deebiin sadarkaa olaanaa jedhamuu hin qabu jechuun yakkicha sadarkaa Gidduugaleessa jedhee qabachuun adabbii shallagee adabbii kenname gara adabbii hidhaa cimaa waggaa 7 fi baatii 8 tti fooyyessee jira.
Murtii kana irraa ol iyyachuun Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa Dhaddachi Ijibbaataa immoo Galmee Lakk.258571 dhaddacha gaafa Amajjii 29/2017 ooleen Miidhaan gahe yookiin faayidaan argame Qarshii 203,022.81 gatii maallaqaa yeroo ammaatiin faayidaa ykn miidhaa olaanaa jedhamuu hin danda’u jechuun Himannaa Labsii Yakkoota Malaammaltummaa Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti dhiyaate akkaataa s/d/f/y/kewt.113(2)tiin gara Labsicha kewt.31(1)tti jijjiiree, Adabbii hidhaa cimaa waggaa 3 fi qarshii 2000 akka adabamu murteessee jira.
Akka waliigalaatti labsii Lakk.881/2007 keewwata 31(2) jalatti yakki malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa faayidaan argame yookiin miidhaan dhaqqabe olaanaa dha jechuuf qajeelfama adabbii Lakk.2/2006 bu’uura godhachuun hiikkamuu hin qabu, Guddina dinagdee fi dandeettii gatii bittaa maallaqaa akkasumas kaayyoo seera yakkaa bu’uureffachuu qaba jedhee jira.
Maddi:G/G Murtii fuula FB Voice of Justice jedhu
https://t.me/Ijooseera
Dhaddachi Ijibbaataa MMWF Galmee Lakk.208197 (Jildii 26ffaa) ta'e irratti:
"✍️Qarshii 500 ol liqeeffachuuf ykn liqeessuuf ykn nama biroodhaaf wabii ta'uuf dirqama seerri waliigaltee walfuutotaatu barbaachisa jedhu kabajuu dhabuudhaan walfuutota keessaa inni tokko waliigaltee raawwatee yoo argame, walfuutota keessaa inni biroon waliigaltichi akka diigamuuf himannaa yemmuu dhiyeessu, waliigalteen walfuutota keessaa isa tokkoon raawwatamuu isaa walfuutota keessaa inni biroon ni beeka jechuun mormii darbiinsa yeroo ji'a ja'aa bu'uura Seera Maatii kwt 69(2)tiin tumame yoo kaase, walfuutota keessaa inni himannaa dhiyeesse haala kamiin akka beekefi yoom akka beeke mirkaneessuuf dirqama qaba.
✍️Walfuutota keessaa gareen waliigalticha keessatti hin hirmaanne, himannaa waliigalteen naaf haa diigamu jedhu dhiyeessuu haala dandeessisuun waa'ee jiraachuu waliigaltichaa hubannoo guutuu qabaachuu waan qabuuf, waliigalteen liqii maallaqaa walfuutota keessaa isa tokkoon raawwatame jiraachuu ni beeka jedhamuuf yoo xiqqaate; waliigaltichi eenyu waliin akka raawwatame, waliigaltee liqii maallaqaa hagamii akka ta'e, waliigaltee liqii maallaqaa yoom raawwatame akka ta'e yoo beekuu danda'edha" jedheera.
Hubachiisa:
👉Dhaddachi Ijibbaataa kun murtii kana keessatti, darbiinsi yeroo waggaa lamaa kun 'Absolute Period of Limitation' ta’uu ibseera.
👉Tumaan Seera Maatii Mootummaa Federaalaa kwt 69(2)fi Kan Seera Maatii Oromiyaa Kwt 85(2) jalatti ibsame Wal fakkaataadha.
https://t.me/Ijooseera
"✍️Qarshii 500 ol liqeeffachuuf ykn liqeessuuf ykn nama biroodhaaf wabii ta'uuf dirqama seerri waliigaltee walfuutotaatu barbaachisa jedhu kabajuu dhabuudhaan walfuutota keessaa inni tokko waliigaltee raawwatee yoo argame, walfuutota keessaa inni biroon waliigaltichi akka diigamuuf himannaa yemmuu dhiyeessu, waliigalteen walfuutota keessaa isa tokkoon raawwatamuu isaa walfuutota keessaa inni biroon ni beeka jechuun mormii darbiinsa yeroo ji'a ja'aa bu'uura Seera Maatii kwt 69(2)tiin tumame yoo kaase, walfuutota keessaa inni himannaa dhiyeesse haala kamiin akka beekefi yoom akka beeke mirkaneessuuf dirqama qaba.
✍️Walfuutota keessaa gareen waliigalticha keessatti hin hirmaanne, himannaa waliigalteen naaf haa diigamu jedhu dhiyeessuu haala dandeessisuun waa'ee jiraachuu waliigaltichaa hubannoo guutuu qabaachuu waan qabuuf, waliigalteen liqii maallaqaa walfuutota keessaa isa tokkoon raawwatame jiraachuu ni beeka jedhamuuf yoo xiqqaate; waliigaltichi eenyu waliin akka raawwatame, waliigaltee liqii maallaqaa hagamii akka ta'e, waliigaltee liqii maallaqaa yoom raawwatame akka ta'e yoo beekuu danda'edha" jedheera.
Hubachiisa:
👉Dhaddachi Ijibbaataa kun murtii kana keessatti, darbiinsi yeroo waggaa lamaa kun 'Absolute Period of Limitation' ta’uu ibseera.
👉Tumaan Seera Maatii Mootummaa Federaalaa kwt 69(2)fi Kan Seera Maatii Oromiyaa Kwt 85(2) jalatti ibsame Wal fakkaataadha.
https://t.me/Ijooseera
👍1
Forwarded from https://t.me/ijoo seeraa
#𝐌𝐢𝐫𝐠𝐚_𝐁𝐢𝐥𝐢𝐬𝐮𝐦𝐦𝐚𝐚_𝐐𝐚𝐚𝐦𝐚𝐚_𝐊𝐚𝐛𝐚𝐜𝐡𝐢𝐢𝐬𝐮𝐮 (𝐇𝐚𝐛𝐞𝐚𝐬 𝐂𝐨𝐫𝐩𝐮𝐬)
⚖️ Nama Karaa al-seerawaan (unlawfully) qabanii tursuun, hidhuu fi to’achuun dhorkaa akka ta’e seerri ifatti kaa’eera. Ta’us yoo namni seeraan ala qabame, yeroo murtaa’e keessatti qaamni ykn seera kabachiisaan nama sana qabe mana murtiitti dhiyeessuun sababa nama sana qabeef ibsuu qaba. Kun yoo taasifamuu dhiise ammoo, namni qabame sun manni murtii bilisummaa qaamaa (personal liberty) isaa akka kabachiisuuf gaafachuudhaaf mirga akka qabu HMFDRI kewt. 19(4) jalatti ifatti tumameera. Kun mirga heerawaadha jechuudha.
#𝐄𝐞𝐧𝐲𝐮𝐭𝐮_𝐠𝐚𝐚𝐟𝐟𝐢𝐢_𝐚𝐤𝐤𝐚𝐬𝐢𝐢_𝐌𝐚𝐧𝐚_𝐌𝐮𝐫𝐭𝐢𝐢𝐭𝐭𝐢_𝐝𝐡𝐢𝐡e𝐬𝐬𝐮𝐮𝐝𝐚𝐧𝐝𝐚’𝐚?
Namni haala olitti eerame kanaan qabame, to’atame yokaan hidhame ofii isaatiin Manni Murtii bilisaan akka gad lakkisuuf iyyata dhiheeffachuu akka danda’u HMFDRI kewt. 19 (4) fi SDFHH kewt. 177-179 jalatti tumameera.
Gama biraatiin ammoo, namni kamiyyuu (any person) namni to’annoo, qabiinsa yokaan hidhaa jala jiru sun mirga isaa gaafachuuf kan rakkatu taanaan, bu’uura SDFHH kewt. 177 (3) irratti hundaa’ee nama sanaaf mana murtiitti iyyachuu ni danda’a.
Namni kun to’annoo jala akka turu kan ajajamu, “haqni akka hin hir’anneef haalichi kan gaafatu yoo ta'e qofadha”. Manni Murtii sababa dhiyaatuuf deebii qaamni qabe dhiyeessu irratti hundaa’uun beellama yeroo (remand) bu’uura SDFY kewt. 59 (1) fi (2) tiin kennuus ni danda’a. Hangi yeroo dabalataa beellama yerootiif kennamus bu’uura HMFDRI kewt. 19(4) tiin qorannoo yakka ittiin shakkamee xumuruuf yeroo fudhachuu danda’uu fi mirga ariitiidhaan mana murtiitti dhiyaachuu nama qabamee bu’uurefachuun ta’uu qaba.
𝙄𝙮𝙮𝙖𝙣𝙣𝙤𝙤𝙣 𝙦𝙖𝙖𝙢𝙖 𝙗𝙞𝙡𝙞𝙨𝙖 𝙗𝙖𝙖𝙨𝙪𝙪𝙛 𝙙𝙝𝙞𝙝𝙖𝙖𝙩𝙪 𝙈𝙖𝙣𝙖 𝙈𝙪𝙧𝙩𝙞𝙞 𝙞𝙨𝙖 𝙠𝙖𝙢𝙞𝙩𝙩𝙞? 𝙈𝙖𝙣𝙖 𝙈𝙪𝙧𝙩𝙞𝙞 𝙠𝙖𝙢𝙩𝙪𝙢𝙢𝙤𝙤 𝙖𝙖𝙣𝙜𝙤𝙤 𝙠𝙖𝙣𝙖 𝙦𝙖𝙗𝙖?
Iyyannoon (petition) qaama bilisa baasuu yokaan ammoo nama seeraan ala qabame, to’atamee fi hidhame naaf gad haa lakkifamu jedhamuun Mana Murtiitti dhihaatu Mana Murtii isa kamitti dhihaata isa jedhuuf, seeronni duraanii kanneen dhihootiin haqamanii jiru.
𝙈𝙚𝙚 𝙝𝙖𝙖 𝙞𝙡𝙖𝙖𝙡𝙡𝙪:
Duraan iyyannoon kun bu’uura SDFHH kewt. 177 (2) tiin Mana Murtii Ol’aanaatti akka dhihaachuu qabuu fi Manni Murtii Ol’aanaas bu’uura keewwata armaan olii fi seeruma kana kewt. 15(2 (i)) tiin aangoo iyyannoo qaama bilisa baasuuf dhihaate ilaaluu qaba jedhamee tumameera. Haa ta’u malee seerota dhihoo bahaniin tumaaleen seera armaan olii kun jijjiirameera.
𝙆𝙪𝙣𝙞𝙨:
Iyyata qaama bilisa baasuuf dhiyaatu (habeas corpus) ilaalchisee sadarkaa Federaalaatti dhimmicha ofitti fuudhee ilaaluuf aangoo kan qabu Mana Murtii Sadarkaa Jalqabaa Federaalaa (Federal First Instance Court) akka ta’e Labsii Manneen Murtii Federaalaa Lakk.1234/2013 kewt. 5 (1 (o)) jalatti ifatti taa’ee jira.
Gama biraan ammoo sadarkaa Oromiyaattis, Labsii Gurmaa’inaa fi Aangoo Manneen Murtii Oromiyaa Lakk. 216/2011 kewt. 31(2) tiin iyyannoon qaama bilisa baasuuf dhihaatu kallattiin aangoo Manneen Murtii Aanaa ta’uun tumameera.
#Dhadd_Ijji_MMWF_Lakk_Galmee_230167, 230168 fi 230169 irratti.
✏️ Bu'uura Labsii mana murtii federaalaa hundeesuuf bahe lakk.1234/2013 kew.5(1)(o) tin iyyata dhimma mirga Bilisummaa Qaamaa Kabachiisuu (Habeas Corpus) ofitti fudhatee ilaaluuf aangoo jalqabaa kan qabu mana murtii olaanaa federaalaa(federal high court) osoo hin ta'in mana murtii jalqabaa federalaati( federaal first instance court) dha.Jechuudhaan murtii dirqisiisaa kennee jira.
_
NB: Namni seeraan ala to’atame, qabamee fi hidhame, ykn firri keessan isin jalaa akkas ta’e, bu’uura seerota armaan oliitiin, “gad na lakkisaa!” ykn ammoo, “gad naaf haa lakkifamu!” jechuu ni dandeessu.
https://t.me/Ijooseera
⚖️ Nama Karaa al-seerawaan (unlawfully) qabanii tursuun, hidhuu fi to’achuun dhorkaa akka ta’e seerri ifatti kaa’eera. Ta’us yoo namni seeraan ala qabame, yeroo murtaa’e keessatti qaamni ykn seera kabachiisaan nama sana qabe mana murtiitti dhiyeessuun sababa nama sana qabeef ibsuu qaba. Kun yoo taasifamuu dhiise ammoo, namni qabame sun manni murtii bilisummaa qaamaa (personal liberty) isaa akka kabachiisuuf gaafachuudhaaf mirga akka qabu HMFDRI kewt. 19(4) jalatti ifatti tumameera. Kun mirga heerawaadha jechuudha.
#𝐄𝐞𝐧𝐲𝐮𝐭𝐮_𝐠𝐚𝐚𝐟𝐟𝐢𝐢_𝐚𝐤𝐤𝐚𝐬𝐢𝐢_𝐌𝐚𝐧𝐚_𝐌𝐮𝐫𝐭𝐢𝐢𝐭𝐭𝐢_𝐝𝐡𝐢𝐡e𝐬𝐬𝐮𝐮𝐝𝐚𝐧𝐝𝐚’𝐚?
Namni haala olitti eerame kanaan qabame, to’atame yokaan hidhame ofii isaatiin Manni Murtii bilisaan akka gad lakkisuuf iyyata dhiheeffachuu akka danda’u HMFDRI kewt. 19 (4) fi SDFHH kewt. 177-179 jalatti tumameera.
Gama biraatiin ammoo, namni kamiyyuu (any person) namni to’annoo, qabiinsa yokaan hidhaa jala jiru sun mirga isaa gaafachuuf kan rakkatu taanaan, bu’uura SDFHH kewt. 177 (3) irratti hundaa’ee nama sanaaf mana murtiitti iyyachuu ni danda’a.
Namni kun to’annoo jala akka turu kan ajajamu, “haqni akka hin hir’anneef haalichi kan gaafatu yoo ta'e qofadha”. Manni Murtii sababa dhiyaatuuf deebii qaamni qabe dhiyeessu irratti hundaa’uun beellama yeroo (remand) bu’uura SDFY kewt. 59 (1) fi (2) tiin kennuus ni danda’a. Hangi yeroo dabalataa beellama yerootiif kennamus bu’uura HMFDRI kewt. 19(4) tiin qorannoo yakka ittiin shakkamee xumuruuf yeroo fudhachuu danda’uu fi mirga ariitiidhaan mana murtiitti dhiyaachuu nama qabamee bu’uurefachuun ta’uu qaba.
𝙄𝙮𝙮𝙖𝙣𝙣𝙤𝙤𝙣 𝙦𝙖𝙖𝙢𝙖 𝙗𝙞𝙡𝙞𝙨𝙖 𝙗𝙖𝙖𝙨𝙪𝙪𝙛 𝙙𝙝𝙞𝙝𝙖𝙖𝙩𝙪 𝙈𝙖𝙣𝙖 𝙈𝙪𝙧𝙩𝙞𝙞 𝙞𝙨𝙖 𝙠𝙖𝙢𝙞𝙩𝙩𝙞? 𝙈𝙖𝙣𝙖 𝙈𝙪𝙧𝙩𝙞𝙞 𝙠𝙖𝙢𝙩𝙪𝙢𝙢𝙤𝙤 𝙖𝙖𝙣𝙜𝙤𝙤 𝙠𝙖𝙣𝙖 𝙦𝙖𝙗𝙖?
Iyyannoon (petition) qaama bilisa baasuu yokaan ammoo nama seeraan ala qabame, to’atamee fi hidhame naaf gad haa lakkifamu jedhamuun Mana Murtiitti dhihaatu Mana Murtii isa kamitti dhihaata isa jedhuuf, seeronni duraanii kanneen dhihootiin haqamanii jiru.
𝙈𝙚𝙚 𝙝𝙖𝙖 𝙞𝙡𝙖𝙖𝙡𝙡𝙪:
Duraan iyyannoon kun bu’uura SDFHH kewt. 177 (2) tiin Mana Murtii Ol’aanaatti akka dhihaachuu qabuu fi Manni Murtii Ol’aanaas bu’uura keewwata armaan olii fi seeruma kana kewt. 15(2 (i)) tiin aangoo iyyannoo qaama bilisa baasuuf dhihaate ilaaluu qaba jedhamee tumameera. Haa ta’u malee seerota dhihoo bahaniin tumaaleen seera armaan olii kun jijjiirameera.
𝙆𝙪𝙣𝙞𝙨:
Iyyata qaama bilisa baasuuf dhiyaatu (habeas corpus) ilaalchisee sadarkaa Federaalaatti dhimmicha ofitti fuudhee ilaaluuf aangoo kan qabu Mana Murtii Sadarkaa Jalqabaa Federaalaa (Federal First Instance Court) akka ta’e Labsii Manneen Murtii Federaalaa Lakk.1234/2013 kewt. 5 (1 (o)) jalatti ifatti taa’ee jira.
Gama biraan ammoo sadarkaa Oromiyaattis, Labsii Gurmaa’inaa fi Aangoo Manneen Murtii Oromiyaa Lakk. 216/2011 kewt. 31(2) tiin iyyannoon qaama bilisa baasuuf dhihaatu kallattiin aangoo Manneen Murtii Aanaa ta’uun tumameera.
#Dhadd_Ijji_MMWF_Lakk_Galmee_230167, 230168 fi 230169 irratti.
✏️ Bu'uura Labsii mana murtii federaalaa hundeesuuf bahe lakk.1234/2013 kew.5(1)(o) tin iyyata dhimma mirga Bilisummaa Qaamaa Kabachiisuu (Habeas Corpus) ofitti fudhatee ilaaluuf aangoo jalqabaa kan qabu mana murtii olaanaa federaalaa(federal high court) osoo hin ta'in mana murtii jalqabaa federalaati( federaal first instance court) dha.Jechuudhaan murtii dirqisiisaa kennee jira.
_
NB: Namni seeraan ala to’atame, qabamee fi hidhame, ykn firri keessan isin jalaa akkas ta’e, bu’uura seerota armaan oliitiin, “gad na lakkisaa!” ykn ammoo, “gad naaf haa lakkifamu!” jechuu ni dandeessu.
https://t.me/Ijooseera
LabsiiYakkoota Malaammaltummaa Lakk.881/2007 keewwata 31(2) jalatti yakki malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa faayidaan argame yookiin miidhaan dhaqqabe olaanaa dha jechuuf qajeelfama adabbii Lakk.2/2006 bu’uura godhachuun hiikkamuu hin qabu, Guddina dinagdee fi gatii bittaa maallaqaa akkasumas kaayyoo seera yakkaa bu’uureffachuu qaba jedhame.
--//--
Yakkoota Malaammaltummaa ilaalchisee, Qajeelfama Adabbii Mana Murtii Waliigalaa Federaalaatiin bahe Lakk.2/2006 keewwata 11(4) jalatti Miidhaan dhaqqabe ykn faayidaan argame: Daran Olaanaa: qarshii 500,000 ol yoo ta’e, Olaanaa: Qarshii 100,001 hanga 500,000 Gidduugaleessa: Qarshii 25001 hanga 100,000 Gadaanaa: Qarshii 1,001 hanga 25,000 Daran Gadaanaa: Hanga Qarshii 1,000 tti sadarkaan qophaa’eefii itti hojjetamaa tureera.
Ka’umsi dhimmichaa:
Mana Murtii Olaanaa Godina Shawaa Lixaa Galmee Lakk. 42798 irratti Himatamaan Hojjetaa Mana Kuusaa Waldaa Hojii Gamtaa Qonnaan bultoota Aanaa Cobii Kilaastera Cobii Sirbaa jedhamu yeroo hojjechaa turetti daangaa odiitii Amajjii 1/2011 hanga Amajjii 25/2014 gidduutti odiitii taasifameen maallaqa qarshii 3,235,839.28 ol waan hir’iseef Labsii Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti yakka malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa raawwateera jedhamee himannaan dhiyaate.
Himatamaan yakkicha raawwachuu waan waakkateef odiitiin akka irra deebiin taasifamu ajajamee himatamaan maallaqa qarshii 203,022.81 kan hir’ise ta’uun mirkanaa’eera.
Kanumaan Mana Murtii Olaanaa GSHL faayidaan argame yookiin miidhaan gahe olaanaadha jechuun sadarkaa fi gulantaa baasee himatamaan adabbii hidhaa cimaa waggaa 11 fi qarshii 2000 akka adabamu murteesse.
Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa murtii kana ni cimse,
Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa immoo himatamaan maallaqa qarshii Miliyoona 3 ol hir’isuun isaa mirkanaa’eera, kun immoo miidhaan gahe olaanaa ta’uu agarsiisa waan ta’eef Labsii Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti balleessaa jedhamuun sirriidha jedhee, yakkichaaf sadarkaan yoo bahu garuu keewwatichi cimsee osoo jiruu irra deebiin sadarkaa olaanaa jedhamuu hin qabu jechuun yakkicha sadarkaa Gidduugaleessa jedhee qabachuun adabbii shallagee adabbii kenname gara adabbii hidhaa cimaa waggaa 7 fi baatii 8 tti fooyyessee jira.
Murtii kana irraa ol iyyachuun Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa Dhaddachi Ijibbaataa immoo Galmee Lakk.258571 dhaddacha gaafa Amajjii 29/2017 ooleen Miidhaan gahe yookiin faayidaan argame Qarshii 203,022.81 gatii maallaqaa yeroo ammaatiin faayidaa ykn miidhaa olaanaa jedhamuu hin danda’u jechuun Himannaa Labsii Yakkoota Malaammaltummaa Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti dhiyaate akkaataa s/d/f/y/kewt.113(2)tiin gara Labsicha kewt.31(1)tti jijjiiree, Adabbii hidhaa cimaa waggaa 3 fi qarshii 2000 akka adabamu murteessee jira.
Akka waliigalaatti labsii Lakk.881/2007 keewwata 31(2) jalatti yakki malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa faayidaan argame yookiin miidhaan dhaqqabe olaanaa dha jechuuf qajeelfama adabbii Lakk.2/2006 bu’uura godhachuun hiikkamuu hin qabu, Guddina dinagdee fi dandeettii gatii bittaa maallaqaa akkasumas kaayyoo seera yakkaa bu’uureffachuu qaba jedhee jira.
https://t.me/Ijooseera
--//--
Yakkoota Malaammaltummaa ilaalchisee, Qajeelfama Adabbii Mana Murtii Waliigalaa Federaalaatiin bahe Lakk.2/2006 keewwata 11(4) jalatti Miidhaan dhaqqabe ykn faayidaan argame: Daran Olaanaa: qarshii 500,000 ol yoo ta’e, Olaanaa: Qarshii 100,001 hanga 500,000 Gidduugaleessa: Qarshii 25001 hanga 100,000 Gadaanaa: Qarshii 1,001 hanga 25,000 Daran Gadaanaa: Hanga Qarshii 1,000 tti sadarkaan qophaa’eefii itti hojjetamaa tureera.
Ka’umsi dhimmichaa:
Mana Murtii Olaanaa Godina Shawaa Lixaa Galmee Lakk. 42798 irratti Himatamaan Hojjetaa Mana Kuusaa Waldaa Hojii Gamtaa Qonnaan bultoota Aanaa Cobii Kilaastera Cobii Sirbaa jedhamu yeroo hojjechaa turetti daangaa odiitii Amajjii 1/2011 hanga Amajjii 25/2014 gidduutti odiitii taasifameen maallaqa qarshii 3,235,839.28 ol waan hir’iseef Labsii Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti yakka malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa raawwateera jedhamee himannaan dhiyaate.
Himatamaan yakkicha raawwachuu waan waakkateef odiitiin akka irra deebiin taasifamu ajajamee himatamaan maallaqa qarshii 203,022.81 kan hir’ise ta’uun mirkanaa’eera.
Kanumaan Mana Murtii Olaanaa GSHL faayidaan argame yookiin miidhaan gahe olaanaadha jechuun sadarkaa fi gulantaa baasee himatamaan adabbii hidhaa cimaa waggaa 11 fi qarshii 2000 akka adabamu murteesse.
Manni Murtii Waliigalaa Oromiyaa murtii kana ni cimse,
Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Oromiyaa immoo himatamaan maallaqa qarshii Miliyoona 3 ol hir’isuun isaa mirkanaa’eera, kun immoo miidhaan gahe olaanaa ta’uu agarsiisa waan ta’eef Labsii Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti balleessaa jedhamuun sirriidha jedhee, yakkichaaf sadarkaan yoo bahu garuu keewwatichi cimsee osoo jiruu irra deebiin sadarkaa olaanaa jedhamuu hin qabu jechuun yakkicha sadarkaa Gidduugaleessa jedhee qabachuun adabbii shallagee adabbii kenname gara adabbii hidhaa cimaa waggaa 7 fi baatii 8 tti fooyyessee jira.
Murtii kana irraa ol iyyachuun Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa Dhaddachi Ijibbaataa immoo Galmee Lakk.258571 dhaddacha gaafa Amajjii 29/2017 ooleen Miidhaan gahe yookiin faayidaan argame Qarshii 203,022.81 gatii maallaqaa yeroo ammaatiin faayidaa ykn miidhaa olaanaa jedhamuu hin danda’u jechuun Himannaa Labsii Yakkoota Malaammaltummaa Lakk.881/2007 kewt.31(2) jalatti dhiyaate akkaataa s/d/f/y/kewt.113(2)tiin gara Labsicha kewt.31(1)tti jijjiiree, Adabbii hidhaa cimaa waggaa 3 fi qarshii 2000 akka adabamu murteessee jira.
Akka waliigalaatti labsii Lakk.881/2007 keewwata 31(2) jalatti yakki malaammaltummaa amantaa hir’isuu cimaa faayidaan argame yookiin miidhaan dhaqqabe olaanaa dha jechuuf qajeelfama adabbii Lakk.2/2006 bu’uura godhachuun hiikkamuu hin qabu, Guddina dinagdee fi dandeettii gatii bittaa maallaqaa akkasumas kaayyoo seera yakkaa bu’uureffachuu qaba jedhee jira.
https://t.me/Ijooseera
Umrii fi Haala Fayyummaa Hojjettanii Galii Argachuuf Nama Dandeessisu Keessa Jiraachuun Qofti Beenyaa Akkaataa SHH kwt 2095tiin Gaafatamu Nama Dhabsiisaa?
£££££✓✓✓✓£££££££✓✓✓✓✓✓✓✓✓✓
Seerri Hariiroo Hawaasaa kwt 2095 kwt xiqqaa (1)fi (2) jalatti:
Abbaan warraa ykn haati warraa ykn abbaafi haati ykn ijoolleen miidhamaa, sababa balaan du'aa miidhaamaa irra gaheef miidhaa gama waan ittiin jiraataniitiin (bulaniin) isaanirra gaheef, maqaa isaaniitiin, beenyaa gaafachuu kan danda'an ta'uufi yeroo kanatti, beenyaan miidhaa kan kaffalamu, bifaafi gosa sooromni nyaataa (waan ittiin jiraatan) kennamuun (in the form of a maintenance allowance) ta'uu tumeera.
Tumaa kanaan wal qabatee, gaaffiin qabatamaatti ka'aa ture, firri hojjetee madda galii mataa isaa qabaachuu danda'u, kan rakkina irratti hin kufne (kan 'needy' hin taane) gaaffii beenyaa gosa kanaa dhiyeessuu ni danda'amoo hin danda'u kan jedhu ture.
Gama kanaan, Dhaddachi Ijibbaataa MMWF, hiikkoo seeraa dirqisiisaa Galmee Lakk.225128 ta'e irratti kenneen:
"Firoonni gaaffii beenyaa dhiyeessan, umrii fi haala fayyummaa hojjettanii galii argachuuf isaan dandeessisu keessa jiru sababa jedhuun qofa beenyaan ittiin jiraatan kaffalamuu hin qabu gudunfaa jedhurra gahuun deeggarsa seeraa hin qabu jedheera.
(Murtiiwwan Dhaddacha Ijibbaataa MMWFtiin murtaa'aniifi hin maxxanfamne jedhamuun Daani'eel Fiqaaduutiin walitti qabame keessaa kan fudhatame)
Kana malees, Dhaddachichi hiikkoo seeraa dirqisiisaa Lakk.Ga.134240 (Jildii 22ffaa) ta'e irratti, SHH kwt 2095 caqasuun kenne keessatti; firoonni beenyaa gaafachuu danda'an (Haala keewwaticha keessatti ibsameen Wayita namni balaadhaan du'u) eenyu eenyu fa'a akka ta'an tarreesseera.
https://t.me/Ijooseera
£££££✓✓✓✓£££££££✓✓✓✓✓✓✓✓✓✓
Seerri Hariiroo Hawaasaa kwt 2095 kwt xiqqaa (1)fi (2) jalatti:
Abbaan warraa ykn haati warraa ykn abbaafi haati ykn ijoolleen miidhamaa, sababa balaan du'aa miidhaamaa irra gaheef miidhaa gama waan ittiin jiraataniitiin (bulaniin) isaanirra gaheef, maqaa isaaniitiin, beenyaa gaafachuu kan danda'an ta'uufi yeroo kanatti, beenyaan miidhaa kan kaffalamu, bifaafi gosa sooromni nyaataa (waan ittiin jiraatan) kennamuun (in the form of a maintenance allowance) ta'uu tumeera.
Tumaa kanaan wal qabatee, gaaffiin qabatamaatti ka'aa ture, firri hojjetee madda galii mataa isaa qabaachuu danda'u, kan rakkina irratti hin kufne (kan 'needy' hin taane) gaaffii beenyaa gosa kanaa dhiyeessuu ni danda'amoo hin danda'u kan jedhu ture.
Gama kanaan, Dhaddachi Ijibbaataa MMWF, hiikkoo seeraa dirqisiisaa Galmee Lakk.225128 ta'e irratti kenneen:
"Firoonni gaaffii beenyaa dhiyeessan, umrii fi haala fayyummaa hojjettanii galii argachuuf isaan dandeessisu keessa jiru sababa jedhuun qofa beenyaan ittiin jiraatan kaffalamuu hin qabu gudunfaa jedhurra gahuun deeggarsa seeraa hin qabu jedheera.
(Murtiiwwan Dhaddacha Ijibbaataa MMWFtiin murtaa'aniifi hin maxxanfamne jedhamuun Daani'eel Fiqaaduutiin walitti qabame keessaa kan fudhatame)
Kana malees, Dhaddachichi hiikkoo seeraa dirqisiisaa Lakk.Ga.134240 (Jildii 22ffaa) ta'e irratti, SHH kwt 2095 caqasuun kenne keessatti; firoonni beenyaa gaafachuu danda'an (Haala keewwaticha keessatti ibsameen Wayita namni balaadhaan du'u) eenyu eenyu fa'a akka ta'an tarreesseera.
https://t.me/Ijooseera
Kabajamaan Dhaddacha Ijibbaataa MMWF, hiikkoo dirqisiisaa dhaddacha gaafa 27/10/2014 ooleen Lakk.Ga.219089 (Jildii 25ffaa) ta'e irratti kenne keessatti:
Heerri Mootummaa, sirna federaalaa biyya keenyatti diriire irratti hundaa'ee aangoo abbaa seerummaa manneen murtii federaalaafi naannoo waliin qaban tumuurra darbee, akkaataa Heericha kwt 78(2)fi 80(4-8)tiin dhimmoota qofaatti (exclusive) manneen murtii federaalaatiif kennaman ilaalchisee Manneen Murtii Waliigalaafi Ol'aanaa Naannoo bakka bu'ummaadhaan akka ilaalaniif aangoo kenneera. Kunis, heerichi kaayyoo dandeettii (aangoo) manneen murtii naannoolee ol guddisuu (empowerment), dhaqqabamummaa mirkaneessuu, hirmaannaa naannolee guddisuu akka qabuufi dhaabbattoota naannolee irratti amantaa qabaachuu isaa mirkaneessa.
Heera mootummaatiin qaamni abbaa seerummaa sadarkaa Mootummaa federaalaafi naannootti, walcinaatti, kan caaseffame (Dual System) ta'ullee, dhimmi federaalaafi dhimmi naannoo manneen murtii naannootiin ilaalamuun isaa walmakaa (Integrated System) ta'uu isaa agarsiisa.
Akkaataa Labsii lakk.322/1993tiin, naannolee manneen Murtii Ol'aanaa Federaalaa keessatti hundeeffaman irraa aangoon bakka bu'ummaan dhimma federaalaa ilaaluu kan ka'e ta'ullee, naannolee ibsaman keessattis ta'e naannolee biroo keessatti aangoon bakka bu'ummaadhaan dhimma mana Murtii sadarkaa duraa federaalaatti dhiyaatu ilaaluu akkaataa Heera Mootummaa RFDI keessatti tumameen hanga ammaatti hin kaane. Kunis, dhimmoota federaalaa manneen murtii naannolee sababa namoonni ykn qabeenyonni daangaa isaanii keessatti argamaniif bakka bu'ummaadhaan ilaalan, aangoon bakka bu'ummaa isaanii osoo hin ka'in dhimmichi mana Murtii federaalaatti dhiyaatee yoo ilaalame, dhimma aangoo waliinii manneen murtii (Concurrent Jurisdiction) Heera Mootummaa keessatti caqasame hordofuu dhabuu waan ta'uuf dogoggora bu'uuraa seeraa sirreeffamuu qabudha jedheera.
https://t.me/Ijooseera
.
#Yakka_kabaja_Amantaa_Tuquutiifi_Haasawa_Jibbinsaa
✍️ Dhiheenya kana miidiyaa hawaasaa gubbatti yeroo garaagaraatti namoonni tokko tokko kabajaa fi ulfina Amantaa nama biroo bifa garaagaraan yoo xiqqeessanii fi Arrabsan argaa jirra kuniis yakkaan nama Adabsiisa.
➥ Seera yakkaa Kew. 492 jalatti ulaagaa namoonni amantaa tuqan yakkaan itti adabaman tarreessee jira inniis:-
✔️ Namni kamiyyuu itti yaadee ifatti:
➤ (a) sirna amantaa, adeemsa ayyaaneffannaa yookiin gocha amantii
hayyamame akka hin raawwatamne kan dhorke, kan jeeqe, yookiin kan tuffate yoo ta’e; yookiin
➤ (b) iddoo, fakkii yookiin mi’a sirna amantaaf tajaajilu kan xureesse yoo ta’e;
adabbii maallaqaa qarshii kuma tokko hin caalleen yookiin hidhaa salphaa waggaa
lama hin caalleen ni adabama.
🔴 Inni biraa seera yakkaa Keewwata 816. Jalatti Haasawaa Amantii Arrabsuufi Salphisuu ilaalchisuun
Namni kamiyyuu bu’uura seera yakkaa keewwata 492 fi 493 tiin haala adabsiisuun ala, iddoo ummanni arguufi dhagahuu danda’utti mallattoon yookiin haasawaan amantii, sirna amantii, mallattoolee yookiin tajaajiltoota amantii haala tuffachiisu kan agarsiise, kan arrabse, kan salphise yookiin haala miira yookiin waaqeffannaa nama biroo tuquun kan dubbate yoo ta’e;
adabbii maallaqaatiin yookiin hidhaa mana turmaataa ji’a tokko hin caalleen ni adabama.
#Yakka_Haasawa_Jibbinsaa_fi_daddabarsa_odeeffannoo_sobaa
✔️ Haasawa jibbinsaa fi daddabarsa odeeffannoo sobaa too’achuu fi to'achuuf labsiin lakk.1185/2012 ifatti bahee hojii irra jira.
Akkuma beekkamu sadarkaa addunyaattis ta’ee haala qabatama biyya keenyaatiin guddina teeknoolojiin wal-qabatee haasawaan jibbinsaa fi daddabarsi odeeffannoo sobaa haalaan dabaluu isaatiin waliin jireenya ummattootaa jeequu bira darbee soodaa nageenya biyyoolessaa ta'ee waan argameef balaa inni fidu kana qolachuuf labsiin lakk.1185/2012 bahuu danda’ee jira.
✔️ Labsii kana keewwata 2(1) jalatti hiikni yeroo itti kennamu haassawa jechuun “jechaan,barreeffamaan,fakkii,bobbocaalee garagaraa fi karaalee kana fakkaatan kan birootiin ergaa dabarsuu jechuudha “jechuun kaa'ee jira. Haasawa jibbinsaa jechuun immoo eenyummaa nama dhuunfaa ykn garee murtaa’ e tokko miidhuuf sabaa,amantii, qomoo,saala yookiin qaama miidhamumma bu’uura godhachuun itti yaadamee miidhaa geessisuuf haasawa godhamu jechuu akka ta'e keewwata 2(2) jalatti taa’ee arganna.
✔️ Odeeffannoo sobaa jechuun immoo odeeffannoo tokko abbaan odeeffannoo sana dabarsu carraa dhugummaa odeffannoo sanaa qulqulleeffachuu osoo qabuu osoo hin qulqulleeffatin odeeffannoo carraan jeequmsa ykn walitti bu’insa kaasuu isaa ol aanaa ta’e daddabarsuu jechuu akka tahe labsii kana keewwata 2(3) irraa hubachuun ni danda’ama.
✔️ Labsii kana keewwata 4 fi 5 irraa akka hubatamutti namni kamuu miidiyaalee ykn maxxansa hawaasummaatiin haasawa jibbinsaa fi odeeffannoo sobaa maxxansuun dhorkaa akka ta'e tumamee .
#ADABBII
✔️ Nama dhoorkaawwan kana darbuun haasawa jibbinsaa kana facaase ykn dabarse adabbii hidhaa salphaa hanga waggaa 2 ykn adabbii maallaqaa qarshii 100,000 hin caalleen akka adabamu keewwata 7(1) irraa hubachuun ni danda’ama. Sababbii haasawaa jibbinsaa dabarfame kanaan nama dhuunfaa ykn garee irratti miidhaan qaqqabe yoo jiraate adabbiin isaa hidhaa salphaa waggaa tokkoo hanga shanii ta'uu akka danda’u keewwata 7(2) jalatti tumameera.
✔️ Yakka odeeffannoo sobaa dabarsuu namni raawwate immoo adabbii hidhaa salphaa hanga waggaa tokko ykn adabbii maallaqaa qarshii 50,000 hin caalleen kan adabbamu yemmuu ta’u yakka odeeffannoo sobaa kana kan dabarse fuula miidiyaa hawaasaa hordoftoota 5000 ol qabu ykn broadcastiin ykn maxxansa yeroo yeroon bahuun yoo ta’e adabbiin isaa hidhaa salphaa hanga waggaa 3 ykn adabbii maallaqaa hanga qarshii 50,000 ta'uu akka danda’u keewwata 7(3) fi 7(4) irraa hubachuun ni danda’ama.
✍️ Dhiheenya kana miidiyaa hawaasaa gubbatti yeroo garaagaraatti namoonni tokko tokko kabajaa fi ulfina Amantaa nama biroo bifa garaagaraan yoo xiqqeessanii fi Arrabsan argaa jirra kuniis yakkaan nama Adabsiisa.
➥ Seera yakkaa Kew. 492 jalatti ulaagaa namoonni amantaa tuqan yakkaan itti adabaman tarreessee jira inniis:-
✔️ Namni kamiyyuu itti yaadee ifatti:
➤ (a) sirna amantaa, adeemsa ayyaaneffannaa yookiin gocha amantii
hayyamame akka hin raawwatamne kan dhorke, kan jeeqe, yookiin kan tuffate yoo ta’e; yookiin
➤ (b) iddoo, fakkii yookiin mi’a sirna amantaaf tajaajilu kan xureesse yoo ta’e;
adabbii maallaqaa qarshii kuma tokko hin caalleen yookiin hidhaa salphaa waggaa
lama hin caalleen ni adabama.
🔴 Inni biraa seera yakkaa Keewwata 816. Jalatti Haasawaa Amantii Arrabsuufi Salphisuu ilaalchisuun
Namni kamiyyuu bu’uura seera yakkaa keewwata 492 fi 493 tiin haala adabsiisuun ala, iddoo ummanni arguufi dhagahuu danda’utti mallattoon yookiin haasawaan amantii, sirna amantii, mallattoolee yookiin tajaajiltoota amantii haala tuffachiisu kan agarsiise, kan arrabse, kan salphise yookiin haala miira yookiin waaqeffannaa nama biroo tuquun kan dubbate yoo ta’e;
adabbii maallaqaatiin yookiin hidhaa mana turmaataa ji’a tokko hin caalleen ni adabama.
#Yakka_Haasawa_Jibbinsaa_fi_daddabarsa_odeeffannoo_sobaa
✔️ Haasawa jibbinsaa fi daddabarsa odeeffannoo sobaa too’achuu fi to'achuuf labsiin lakk.1185/2012 ifatti bahee hojii irra jira.
Akkuma beekkamu sadarkaa addunyaattis ta’ee haala qabatama biyya keenyaatiin guddina teeknoolojiin wal-qabatee haasawaan jibbinsaa fi daddabarsi odeeffannoo sobaa haalaan dabaluu isaatiin waliin jireenya ummattootaa jeequu bira darbee soodaa nageenya biyyoolessaa ta'ee waan argameef balaa inni fidu kana qolachuuf labsiin lakk.1185/2012 bahuu danda’ee jira.
✔️ Labsii kana keewwata 2(1) jalatti hiikni yeroo itti kennamu haassawa jechuun “jechaan,barreeffamaan,fakkii,bobbocaalee garagaraa fi karaalee kana fakkaatan kan birootiin ergaa dabarsuu jechuudha “jechuun kaa'ee jira. Haasawa jibbinsaa jechuun immoo eenyummaa nama dhuunfaa ykn garee murtaa’ e tokko miidhuuf sabaa,amantii, qomoo,saala yookiin qaama miidhamumma bu’uura godhachuun itti yaadamee miidhaa geessisuuf haasawa godhamu jechuu akka ta'e keewwata 2(2) jalatti taa’ee arganna.
✔️ Odeeffannoo sobaa jechuun immoo odeeffannoo tokko abbaan odeeffannoo sana dabarsu carraa dhugummaa odeffannoo sanaa qulqulleeffachuu osoo qabuu osoo hin qulqulleeffatin odeeffannoo carraan jeequmsa ykn walitti bu’insa kaasuu isaa ol aanaa ta’e daddabarsuu jechuu akka tahe labsii kana keewwata 2(3) irraa hubachuun ni danda’ama.
✔️ Labsii kana keewwata 4 fi 5 irraa akka hubatamutti namni kamuu miidiyaalee ykn maxxansa hawaasummaatiin haasawa jibbinsaa fi odeeffannoo sobaa maxxansuun dhorkaa akka ta'e tumamee .
#ADABBII
✔️ Nama dhoorkaawwan kana darbuun haasawa jibbinsaa kana facaase ykn dabarse adabbii hidhaa salphaa hanga waggaa 2 ykn adabbii maallaqaa qarshii 100,000 hin caalleen akka adabamu keewwata 7(1) irraa hubachuun ni danda’ama. Sababbii haasawaa jibbinsaa dabarfame kanaan nama dhuunfaa ykn garee irratti miidhaan qaqqabe yoo jiraate adabbiin isaa hidhaa salphaa waggaa tokkoo hanga shanii ta'uu akka danda’u keewwata 7(2) jalatti tumameera.
✔️ Yakka odeeffannoo sobaa dabarsuu namni raawwate immoo adabbii hidhaa salphaa hanga waggaa tokko ykn adabbii maallaqaa qarshii 50,000 hin caalleen kan adabbamu yemmuu ta’u yakka odeeffannoo sobaa kana kan dabarse fuula miidiyaa hawaasaa hordoftoota 5000 ol qabu ykn broadcastiin ykn maxxansa yeroo yeroon bahuun yoo ta’e adabbiin isaa hidhaa salphaa hanga waggaa 3 ykn adabbii maallaqaa hanga qarshii 50,000 ta'uu akka danda’u keewwata 7(3) fi 7(4) irraa hubachuun ni danda’ama.
👍1
Dhaddachi Ijibbaataa MMWF hiikkoo seeraa dirqisiisaa dhaddacha gaafa 07/02/2016 ooleen Lakk.Ga.235739 ta'e irratti kenneen:
"Dhaddachi Ijibbaataa MMWF, waliigalteen kennaa lafa baadiyyaa ijaarsa mana bahaatiif (ጎጆ መዉጫ) jedhamee raawwatamu, foormii addaatiin raawwatamuu qaba jedhamee seeraan kan hin tumamne ta'uu lakk.galmee 107840, 197998, 206535fi galmeewwan biroo irratti hiikkoo seeraa dirqisiisaa kenneera. Kanarraas kan hubannu, itti fayyadama lafa baadiyyaatiin wal qabatee, keessattuu, mucaan ykn namni miseensi maatii abbaa qabiyyee ta'e tokko gaa'ila wayita raawwatu ittiin jiraatu (bulu), baratamaan afaan Amaaraatiin 'ጎጆ መዉጫ' (mana keessa jiraatu akka irratti ijaarratuuf) kennamu sirna (foormii) waliigaltee cimaa ykn foormii waliigalteen kennaa guutuu qabu guutuu baatus, muuxannoofi sona faayidaa qabeessa hawaasichaan gabbate tilmaama keessa galchuun bu'aa seeraa akka qabaatu taasisuun barbaachisaa ta'uu isaati. Dhimma harkaa qabnu keessattis, Manni Murtii Waliigala Oromiyaa dhimmicha oliyyannoofi Ijibbaataan ilaalee, lafti falmiif sababa ta'e waamamaafi himatamaa jalaatiif kan kenname mana akka irratti ijaarrataniifidha gudunfaa jedhurra gahuun isaa labsii Bulchiinsaafi Itti Fayyadama Lafa baadiyyaafi hiikkoowwan seeraa dirqisiisoo galmeewwan tarreeffaman irratti kennaman kan bu'uureffate ta'uu isaa hubanneerra" jechuun murtiiwwan manneen murtii jalaa cimseera.
Hubachiisa:
✍️Dhimmichi Godina Shawaa Lixaa Mana Murtii Aanaa Meettaa Roobii irraa kan eegaledha.
✍️Dhaddachichi murtii isaa keessatti yeroo kennaan kun raawwatutti Labsiin hojiirra ture labsii lakk.130/99 ta'uufi labsichi dhimmi kana addatti kan hin hogganne ta'uu ibseera.
(Garagalcha murtichaa waan nuuf ergeef Bahayiluu Solomooniin ni galateeffanna🙏🙏)
https://t.me/Ijooseera
Manni Maree Federeeshinii RFDI, Heera Mootummaa kwt 40(4) caqasuudhaan Galmee Lakk.51/10 ta'e irratti:
"Namni hojii qonnaatiin hin bulle, magaalaa jiraatuufi lafichatti fayyadamaa hin turre, qabiyyee lafa baadiyyaa akka qabeenya birootti dhaalaan argachuu hin danda'u" jechuun murteessee ture. (Kitaaba Yaadataa Gizawu, 2017, Fuula 38 ilaali)
Gama birootiin, Labsiileen Bulchiinsaafi Itti Fayyadama Lafa Baadiyyaa Sadarkaa Federaalaafi Naannoo Keenyatti bahan (Labsii Lakk.1324/2016fi 248/2015), tumaa walfakkaataa kwt 12(2) jalatti, namni akkaataa duraa duuba SHH keessatti tumameen dhaaluuf mirga qabu kamiyyuu qabiyyee lafa baadiyyaa dhaaluu kan danda'u ta'uu tumaniiru. Labsiileen kun ulaagaa Manni Maree Federeeshinii tarreessee ture akka ulaagaa dirqisiisaatti hin keenye. Magaalaa jiraachuun ykn hojjetaa mootummaa ta'uun kan mirga nama dhabsiisu ta'uus hin ibsine.
❓❔Gaaffiin asitti ka'uu danda'u, Labsiileen kun Heera faallessu jechuun ni danda'amaa? Labsiileen bahan hiikkoo heeraa Manni Maree Federeeshinii dursee kenne waliin wal faallessuu ni danda'uu? Falmii walfakkaataan yeroo ammaa kanatti osoo Mana Maree Federeeshiniitiif dhiyaatee, Manni Marichaa amma immoo Heera waliin Wal hin faallessu jechuu ni danda'aa? (Heerri isuma dura hiikametu hojiirra jira waan ta'eef)🤔🤔
https://t.me/Ijooseera
#Keewwata 543. Dagannoon Nama Ajjeesuu
✅️ Namni kamiyyuu seera yakkaa keewwata 54 keewwata xiqqaa (2) fi (3) jalatti haalawwan tumamaniin ala dagannoon nama kan ajjeese yoo ta’e;hidhaa salphaa ji’a jahaa hanga waggaa sadii gahuu danda’uun yookiin adabbii maallaqaa qarshii kuma lamaa hanga kuma afurii gahuu danda’uun ni adabama.
✅️ Lubbuu, fayyaa yookiin nageenya nama biroo eeguuf dirqama ogummaa yookiin kan biroo kan qabu kan akka ogeessa yaalaa yookiin konkolaachisaa kan ta’e dagannoon nama kan ajjeese yoo ta’e; adabbichi hidhaa salphaa waggaa tokkoo hanga waggaa shanii gahuu danda’uufi adabbii maallaqaa qarshii kuma sadii hanga kuma jahaa gahuu danda’u ni ta’a.
✅️Fakkeenyaaf konkolaachisaa namoota baay'een fe'uun of eeggannoon konkolaachisuu osoo garagaluun ykn daandii irraa maquun nama kan ajjeese yoo ta'ee akkasumaas Doktara osoo yaalii baqaqsanii yaaluu gochaa jiruu maqasii yokiin meeshaa biroo garaa namaa keessatti dagachuun namni akka du'u kan taasise yakka ajjeehaa dagannoon akkaataa seera yakkaa keewwata 543 kan itti gaafatamu taha.
✅️Balleessichi namoota lama yookiin isaa ol kan ajjeese yookiin yakkicha kan raawwate dambii yookiin qajeelfama ifa ta’e darbuun yoo ta’e, yookiin wahiyyoota yookiin dhugaatiwwan nama macheessan yookiin fajajeessan fudhachuun haala itti gaafatamummaa irraa bilisa isa taasisu keessa erga of galchee booda yoo ta’ellee;adabbichi hidhaa cimaa waggaa shanii hanga waggaa kudha shanii gahuu danda’uufi adabbii maallaqaa qarshii kuma kudhanii hanga kuma kudha shanii gahu ni ta’a.keewwata 543
#Daaima Ajjeesuu
✅️Haati tokko da’uuf ciniinsuun yommuu qabamtetti yookiin miirri ciniinsuu ishii osoo hin darbiin itti yaaddee daa’ima ishii kan ajjeeste yoo ta’e; akka haala dubbichaatti hidhaa salphaan ni adabamti.
✅️Yakkichi yommuu yaalamu, daa’imicharra miidhaan akaakuun kamiyyuu kan hin geenye yoo ta’e, manni murtichaa bu’uura keewwata 180 tiin adabbicha ni salphisa
✅️Haati tokko haalawwan seera yakkaa keewwata 542 (1) jalatti ibsameen ala daa’ima ishii itti yaaddee yookiin dagannoon kan ajjeeste yoo ta’e; tumaaleen seeraa idilee ajjeechaa ilaallatan raawwatamoo ni ta’u.
✅️ Namni biroo akkaataa seera yakka keewwata 542 (1) jalatti ibsameen raawwataa yakkaa muummee ta’uun, kakastummaan, yookiin miiltummaan hirmaataa ta’e; ilaalchi addaa seerichaa osoo hin taasifamiiniif akka haala dubbichaafi akka hamma badii isaatti bu’uura tumaalee seeraa idilee ajjeechaa namaa ilaallataniin ni adabama.(keewwata 542)
✅️akka waliigalaatti yakki ajjeechaa lubbuu namaa ,cimaa,dassiba, salphaa fi dagannoon nama ajjeesuutti akka qoodamu ibsamee jira.hundinuu akkaatuma ulfaatina isaaniin bu'uura seera yakkaa tumaalee ajjeechaan wal qabataniin kan murtiin itti kennamuudha.
https://t.me/Ijooseera
✅️ Namni kamiyyuu seera yakkaa keewwata 54 keewwata xiqqaa (2) fi (3) jalatti haalawwan tumamaniin ala dagannoon nama kan ajjeese yoo ta’e;hidhaa salphaa ji’a jahaa hanga waggaa sadii gahuu danda’uun yookiin adabbii maallaqaa qarshii kuma lamaa hanga kuma afurii gahuu danda’uun ni adabama.
✅️ Lubbuu, fayyaa yookiin nageenya nama biroo eeguuf dirqama ogummaa yookiin kan biroo kan qabu kan akka ogeessa yaalaa yookiin konkolaachisaa kan ta’e dagannoon nama kan ajjeese yoo ta’e; adabbichi hidhaa salphaa waggaa tokkoo hanga waggaa shanii gahuu danda’uufi adabbii maallaqaa qarshii kuma sadii hanga kuma jahaa gahuu danda’u ni ta’a.
✅️Fakkeenyaaf konkolaachisaa namoota baay'een fe'uun of eeggannoon konkolaachisuu osoo garagaluun ykn daandii irraa maquun nama kan ajjeese yoo ta'ee akkasumaas Doktara osoo yaalii baqaqsanii yaaluu gochaa jiruu maqasii yokiin meeshaa biroo garaa namaa keessatti dagachuun namni akka du'u kan taasise yakka ajjeehaa dagannoon akkaataa seera yakkaa keewwata 543 kan itti gaafatamu taha.
✅️Balleessichi namoota lama yookiin isaa ol kan ajjeese yookiin yakkicha kan raawwate dambii yookiin qajeelfama ifa ta’e darbuun yoo ta’e, yookiin wahiyyoota yookiin dhugaatiwwan nama macheessan yookiin fajajeessan fudhachuun haala itti gaafatamummaa irraa bilisa isa taasisu keessa erga of galchee booda yoo ta’ellee;adabbichi hidhaa cimaa waggaa shanii hanga waggaa kudha shanii gahuu danda’uufi adabbii maallaqaa qarshii kuma kudhanii hanga kuma kudha shanii gahu ni ta’a.keewwata 543
#Daaima Ajjeesuu
✅️Haati tokko da’uuf ciniinsuun yommuu qabamtetti yookiin miirri ciniinsuu ishii osoo hin darbiin itti yaaddee daa’ima ishii kan ajjeeste yoo ta’e; akka haala dubbichaatti hidhaa salphaan ni adabamti.
✅️Yakkichi yommuu yaalamu, daa’imicharra miidhaan akaakuun kamiyyuu kan hin geenye yoo ta’e, manni murtichaa bu’uura keewwata 180 tiin adabbicha ni salphisa
✅️Haati tokko haalawwan seera yakkaa keewwata 542 (1) jalatti ibsameen ala daa’ima ishii itti yaaddee yookiin dagannoon kan ajjeeste yoo ta’e; tumaaleen seeraa idilee ajjeechaa ilaallatan raawwatamoo ni ta’u.
✅️ Namni biroo akkaataa seera yakka keewwata 542 (1) jalatti ibsameen raawwataa yakkaa muummee ta’uun, kakastummaan, yookiin miiltummaan hirmaataa ta’e; ilaalchi addaa seerichaa osoo hin taasifamiiniif akka haala dubbichaafi akka hamma badii isaatti bu’uura tumaalee seeraa idilee ajjeechaa namaa ilaallataniin ni adabama.(keewwata 542)
✅️akka waliigalaatti yakki ajjeechaa lubbuu namaa ,cimaa,dassiba, salphaa fi dagannoon nama ajjeesuutti akka qoodamu ibsamee jira.hundinuu akkaatuma ulfaatina isaaniin bu'uura seera yakkaa tumaalee ajjeechaan wal qabataniin kan murtiin itti kennamuudha.
https://t.me/Ijooseera