Share SDFHHLHIYG2023.pptx
https://t.me/Ijooseera
https://t.me/Ijooseera

Namni tokko iyyata jeequmsi narraa dhaabbatu jedhu sirri dhiyeesseera jechuuf qabeenyi falmiif sababa ta'e harka isaa jiraachuu fi qabeenya kana irratti dhugumaan ajajuudhaf haalli qabanna qabeenyicha kan waliin hin dhahamne fi karaa seeraan alaa kaminiyyuu kan hin argamne ta'uu qaba.


https://t.me/Ijooseera

👉🏾MURTIIWWAN MANA MAREE FEDEREESHINII, BARA 2014 HANGA BARA 2016 TTI KENNAMAN. IDDOO TOKKOOTTI QINDAA’E.
👉🏾ከ2014 ዓ.ም እስከ 2016 ዓ.ም የተሰጡ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ውሳኔዎች(በአንድ ላይ የተቀናጀ)፡፡ 👉🏾Compiled by Elias kasa (Advocate and Legal Consultant at law.)-Adama Call-0929399368 👉Tajaajila Gorsa Seeraa yoo barbaaddan Abukaatoo fi Gorsaa Seeraa #"Eliyaas Kaasaa mariisisaa.
👉የጥብቅና አገልግሎት ሲፈልጉ ኤልያስ ካሳ ጠበቃ እና የሕግ አማካሪን ያማክሩ።

Konkolaataa irratti bakki meeshaan itti dhokfamu (shaagiin) tolfamee meeshaan seeraan alaa (kotorobaandiin) achi keessatti fe’amee (dhokfamee) yoo argame konkolaatichi mootummaadhan dhaalamuu akka danda’u Labsii Gumurukaa Lakk. 859/2006 keewwata 147(3)(a) jalatti tumameera. Konkolaataa bifa kanaan meeshaa seeraan alaa fe’ee argame dhaaluuf abbaan qabeenyaa dhimmicha beekuu fi beekuu dhabuun yaada keessa galuu akka hin qabne MMWF Dh/Ijibbaataa galmee lakk. 204922 ta’e irratti hiikoo dirqisiisaa kenneera.
https://t.me/Ijooseera

Seera Ragaa: Jechi amantaa SDFY kwt, 35n kenname dirqama malee bilisaan kan kenname ta’uun akkamitti mirkanaa’a?==============================
Namni yakkaan shakkame tokko jechi adeems qorannoo yakkichaa keessatti mirgoota  ijoo qabu keessaa tokko mirga ogeessa seeraa qunnamuu fi hangasitti mirga caldhisuu yoo ta’u dirqama tokko malee jaalatee fi itti amanee bilisummaa guutuun jecha isaa W/ra Poolisii dhimmicha qoratutti akkaataa SDFY kwt 27(2) kennuu akka danda’u tumaalee heeraa fi SDFY rogummaa qaban irraa nihubatama.
Akkasumas jecha amantaa W/ra Poolisiitti kenne sana Mana Murtiitti dhiyaatee akkaataa SDFY kwt, 35n yoo kenne booddee himannaa irratti dhiyaatuuf ragaa akka irratti ta’u ibsamee jira. Jechi amantaa SDFY kwt, 27(2) kenname ragaa biroon yoo deeggarame malee  ofii isaatti yakka raawwatame jedhameef shakkamaa ykn himatamaa balleessaa gochuu akka hindandeenye saayinsiin seera ragaa waliigalaa kan akeeku ta’uu caalaayyuu Dh Ijib MMWF yeroo hedduu hiikkoo dirqisiisaa itti kennee jira. Gama biraan jechi amantaa akkaataa SDFY kwt, 35n kenname yeroo himannaan dhiyaatutti himatamaan dirqamee fedhii koo malee kan kennedha yoo jedhe fedhii isaatiin kan kenne ta’uun ykn kan hindirqisiifamne ta’uu fi dhiisuun akkamitti mirkanaa’a, qabxiin jedhu garuu hedduu falmisiisaa ta’ee mula’ta. Qabatama jiruunis ejjannoon adda addaa kan jiran yemmuu ta’u sana keessaa lama hedduu kan beekamudha.
Ogeeyyiin hedduun jecha mantaa akkaataa sdfy kwt, 35n Mana Murtii duratti kenname abbaan seeraa ulaagaalee seeraa guutuu isaa mirkaneessee, fedhii fi bilisa ta’ee shakkamaan kennuu isaa qulqulleefatee, dubbisee fi mallatteessisuun kan fuudhu waan ta’eef yeroo falmiin ka’etti jechichi bilisummaadhaan dirqama tokko malee kan kenname akka ta’etti tilamaamni kan fudhatamnu ta’uu fi garuu immoo himatamaan dirqamee kenne kan jedhu yoo ta’e dirqamee kennuu isaa ragaadhaan hubachisuu akka qabu falmu.
Gama biraan ogeeyyiin biroo immoo jalqabumaayyuu dirqamni balleessaa himatamaa mirkaneessuu jalqabaa kaasee hanga dhumaatti Abbaa Alangaa irra kan jiru ta’uu (legal burdon of proof) fi hanga Abbaan Alangaa dirqama isaa kan bahutti himatamaan akka nama qulqulluutti kan ilaalamu (presumption of innocence) ta’uun qajeeltoo seera ragaa fi heeraa waliigalaa ta’uu kaasu. Kana malees haalli qabiinsa shakkamaa yeroo qorannoon gaggeeffamutti poolisii harka waan ta’eef carraan dirqisiifamuu isaa jiraachuu fi kunis hanga Manna Murtiittis dirqiin akka amanu doorsifamuu akka danda’u qabatamaan bal’inaan kan jiru waan ta’eef jechichi himatamaan bilisaan kenne jedhamuun seerris ta’ee bu’urri qajeeltoo ragaa tilmaama fudhachiisu akka hinjirre falmu.
Akkasumas isuma akkaataa sdfy kwt, 132n eega himannaan irratti dhiyaate booda mana murtii duratti amanuuyyuu Manni Murtii barbaachisaa yoo ta’e ofeegannoon ilaalee akka hinamannetti fudhatee ragaa Alangaa Dhagahuu akka qabu tumamee kan jiru waliin yemmuu ilaalamus jecha 35n kenname bilisaan kennamuu isaa himatamaan yoo haale dirqamni mirkaneessuu kan Alangaati jedhu.
Muxannoon biyyoota birootis yemmuu ilaalamu kan biyyoota hedduu ejjannoo 2ffaa kana kan agarsiisu yoo ta’e akka fakkeenyeetti Afrikaa Kibbaa fudhachuun nidanda’ama.
https://t.me/Ijooseera

Murtiilee Gaa'ilaan walqabatee kenname

#Abbaan Manaa haadha Manaa lama kan qabu yoo ta'e,yeroo gaa'elli diigamu qoodinsa qabeenyaa ilaalchisee hiikoo seeraa Dhaddachi Ijibbaataa kenne maal jedha?
--------------------------------------------------------
👉#Dhaddachi_Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Lakk.219887 ta'e irratti dhaddacha guyyaa 25/04/215 ooleen "dhiirri tokko dubartii lama fuudhee qaba yoo ta'e,gaa'elli du'aan ykn karaa biraa seera qabeessa ta'een kan diigame yoo ta'e,dubartoota lachuu keessaa takka adeemsa qabeenya horachuu keessatti shoora addaa(guddaa) taphattee xaarte ta'uu yoo mirkaneessite,qabeenya horatame keessaa walakkaa isaa qooddachuu akka dandeessu,fi dubartiin ishiin lammaffaan abbaa Manaa waliin walakkaa hafe qooddatti" jechuun hiikoo kennee ture(Jildiidhaan hin maxxanfamne hiikoo haaraa).
--------------------------------------------------------
👉#Dhaddachi_Ijibbaataa MMWF Jildii 5ffaa Lakk.Galmee 24625 ta'e irratti "abbaan Manaa haadha warraa lama qabu yoo du'e,haati Manaa lameenuu qabeenyicha gahee walakkaa bakka lamatti qooddachuu akka qaban" murteessee ture.
--------------------------------------------------------
👉#Dhaddachi_Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Jildii 13ffaa Lakk.45548 ta'e irratti "dhiirri tokko dubartii lama fuudhee qaba yoo ta'e,gaa'elli kan diigame yoo ta'e,dubartoota lachuu keessaa takka adeemsa qabeenya horachuu keessatti gahee guddaa taphatte ta'uu mirkaneessite,turtii gaa'elaa keessatti hangi ishiin ifaajje yaada keessa galee qabeenya horatame keessaa walakkaa isaa qooddachuuf mirga akka qabdu;dubartiin(haati Manaa isheen lammaffaan) qabeenyi yeroo horatamu hin xaarre qabeenya hafe walakkaa abbaa Manaa waliin qooddachuu qabdi" jechuun hiikoo kennee ture.Dhaddachi Ijibbaataa Jildii 11ffaa Lakkoofsa Galmee 50489 ta'ee fi Galmeelee biroo irratti hiikoo walfakkaataa kennee ture.
https://t.me/Ijooseera
https://t.me/Ijooseera

DhIMMWF Lakk.Galmee 230023 ta'ee irratti waa'ee guyyaa raawwii murtii mana maree federeeshini dhimma De facto Divorce irratti kennamee jiru irratti murtii kennee jira:-
✍️kana dura Murtii dhaddacha ijibbaata De Facto Divorce ilaalchisee kennee ture mana maree federeeshinaatiin gaafa 27/1/2012 ooleen diiguudhaan gaa'illi mana murtiidhaan qofa hiikkaan/diiggaan kennamu akka qabu murtii kennee jira.
✍️Gama kanaan murtiin manni maree federeeshinii kenne kun gaa'ila qabatamaan diiggame(de facto divorce) guyyaa murtiin kenname bara 2012 dura diiggame irratti raawwii hin qabu. kanaafuu akka murtii dhaddacha ijibbaataa kanatti namoonni gaa'illa  isaanii qabatamaan bara 2012 dura diiganii adda deemanii jireenya mataa isaanii jiraachaa jiran ilaalchisee murtiin mana maree federeeshinaa raawwii kan hin qabne ta'u isaati.
የፌ/ጠ/ፍ/ቤትበሰ/መ/ቁ. 230023 ውሳኔ መሰረት የፌዴሬሽን ም/ቤቱን ውሳኔ ከ 2012 ዓ/ም በፊት ለተደረገ De Facto Divorce ተፈጻሚነት የለውም። ተፈጻሚነቱ ከ2012 ዓ/ም በኋላ ለተደረገ De Facto Divorce ነው።
በቸልተኝነት የሚፈፀም የሙከራ ወንጀል የለም
-------========------------===---

ሰ/መ/ቁ.181206፡- ተከሳሽ የግል ተበዳይን በሽጉጥ የመቱት በቸልተኝነት ከሆነና ድርጊቱ ሞትን ያላስከተለ በሙከራ ደረጃ የቀረ ከሆነ ክርክሩ ከወ/ህ/አንቀፅ 27(1) አንጻር ሊታይና ሊመረመር ይገባል።
በቸልተኝነት የሚፈፀሙ ድርጊቶች እንደ ሙከራ ሊቆጠሩ ይችላሉ የሚል አስተያየት ቢኖርም አንድን የወንጀል ድርጊት ሙከራ ነው ለማለት ድርጊቱ በእውቀትና በፍላጎት የተፈፀመ መሆኑን ማረጋገጥ መሰረታዊ መስፈርት መሆኑ በተለያዩ ሀገራት ህጎች ውስጥ መካተቱ በቸልተኝነት የሚፈፀሙ ድርጊቶችን እንደ ሙከራ መቁጠሩ በአሁኑ ጊዜ ብዙም ተቀባይነት የሌለው መሆኑን ያሳያል ። የወንጀል ህጋችንም በአንቀፅ 27(1) “ማንም ሰው አስቦ…” የሚለውን ሃረግ በማካተት መቀረፁ ድርጊቱ በአውቆ አጥፊነት የተጀመረ መሆኑ መረጋገጡ መሰረታዊ መስፈርት መሆኑን የሚያሳይ ነዉ።
በመሆኑም ተከሳሹ የተከሰሱበት ድርጊት በቸልተኝነት የተፈፀመ የሙከራ ድርጊት ከሆነ ማለትም አንቀጽ 27(1) እና 540) በመተላለፍ ከሆነ የጥፋተኝነት ውሳኔ ሊሰጥ የሚችለው ተከሳሹ ድርጊቱን አስበው የፈፀሙ መሆናቸው በአቃቤ ህግ ማስረጃ ሲረጋገጥ ሊሆን ይገባል።
በቸልተኝነት የተፈፀመ ከሆነ ተከሳሽ ከቀረበባቸው የመግደል ሙከራ የወንጀል ክስ በነፃ ሊሰናበቱ ይገባል ።
የወንጀል ሙከራ ድርጊቱ የተፈፀመበት መሳርያም ጉዳት ከማድረሱ በተጨማሪ ለመዉረስ አሳማኝና ህጋዊ ምክንያት ሊቀርብ ይገባል።
(መሳሪያዉን በጥንቃቄ አለመያዙ ስለተረጋገጠ መሳሪያዉ ሊወርስ ይገባል የሚል የልዩነት ሃሳብ አለዉ) ። መስከረም 27 ቀን 2013 ዓ/ም 
https://t.me/Ijooseera

Qabiyyee lafaa hanga murtii muummeen murtaa’ee olitti MAM raawwatame akka deebi’u akkamitti gaafatama?=================
Qabxii kanaan walqabatee ijoo falmii kan kaase galmee raawwiin irratti gaggeeffame irratti gaafatama moo galmee haaraa kan biroo irratti gaafatamuu qaba kan jedhudha. Dhimmichi Naannoo SSUK eegaluun Dh Ijb MMWF gahee dhimmichi akkaataa SDFHH kwt 349tiin glmeedhuma raawwii cufame sana irratti ilaalamuu qabame malee galmee raawwii kan biroo haaraa banamuun dogongora adeemsa seeraati jedhee murteessee jira.
Booddee murtiin Dh Ijbt qajeeltoowwan heeraan kan walfaallessuudha jedhamee komatuun Mana Maree Federeeshiiniitti dhiyaatee Manni Maree Federeeshiinii hiikkoon Dh Ijb heera Mootummaa kwt 40(4) kan faallessuudha jechuun gaafichi galmee haaraa irratti ilaalamuu akka danda’u murteessee jira.
https://t.me/ijooseeraa

Seera Ragaa: Jechi amantaa SDFY kwt, 35n kenname dirqama malee bilisaan kan kenname ta’uun akkamitti mirkanaa’a?==============================
Namni yakkaan shakkame tokko adeemsa qorannoo yakkichaa keessatti mirgoota  ijoo qabu keessaa tokko mirga ogeessa seeraa qunnamuu fi hangasitti mirga caldhisuu yoo ta’u dirqama tokko malee jaalatee fi itti amanee bilisummaa guutuun jecha isaa W/ra Poolisii dhimmicha qoratutti akkaataa SDFY kwt 27(2) kennuu akka danda’u tumaalee heeraa fi SDFY rogummaa qaban irraa nihubatama.
Akkasumas jecha amantaa W/ra Poolisiitti kenne sana Mana Murtiitti dhiyaatee akkaataa SDFY kwt, 35n yoo kenne booddee himannaa irratti dhiyaatuuf ragaa akka irratti ta’u ibsamee jira. Jechi amantaa SDFY kwt, 27(2) kenname ragaa biroon yoo deeggarame malee  ofii isaatti yakka raawwatame jedhameef shakkamaa ykn himatamaa balleessaa gochuu akka hindandeenye saayinsiin seera ragaa waliigalaa kan akeeku ta’uu caalaayyuu Dh Ijib MMWF yeroo hedduu hiikkoo dirqisiisaa itti kennee jira. Gama biraan jechi amantaa akkaataa SDFY kwt, 35n kenname yeroo himannaan dhiyaatutti himatamaan dirqamee fedhii koo malee kan kennedha yoo jedhe fedhii isaatiin kan kenne ta’uun ykn kan hindirqisiifamne ta’uu fi dhiisuun akkamitti mirkanaa’a, qabxiin jedhu garuu hedduu falmisiisaa ta’ee mula’ta. Qabatama jiruunis ejjannoon adda addaa kan jiran yemmuu ta’u sana keessaa lama hedduu kan beekamudha.
Ogeeyyiin hedduun jecha amantaa akkaataa sdfy kwt, 35n Mana Murtii duratti kenname abbaan seeraa ulaagaalee seeraa guutuu isaa mirkaneessee, fedhii fi bilisa ta’ee shakkamaan kennuu isaa qulqulleefatee, dubbisee fi mallatteessisuun kan fuudhu waan ta’eef yeroo falmiin ka’etti jechichi bilisummaadhaan dirqama tokko malee kan kenname akka ta’etti tilamaamni kan fudhatamnu ta’uu fi garuu immoo himatamaan dirqamee kenne kan jedhu yoo ta’e dirqamee kennuu isaa ragaadhaan hubachisuu akka qabu falmu.
Gama biraan ogeeyyiin biroo immoo jalqabumaayyuu dirqamni balleessaa himatamaa mirkaneessuu jalqabaa kaasee hanga dhumaatti Abbaa Alangaa irra kan jiru ta’uu (legal burdon of proof) fi hanga Abbaan Alangaa dirqama isaa kan bahutti himatamaan akka nama qulqulluutti kan ilaalamu (presumption of innocence) ta’uun qajeeltoo seera ragaa fi heeraa waliigalaa ta’uu kaasu. Kana malees haalli qabiinsa shakkamaa yeroo qorannoon gaggeeffamutti poolisii harka waan ta’eef carraan dirqisiifamuu isaa jiraachuu fi kunis hanga Manna Murtiittis dirqiin akka amanu doorsifamuu akka danda’u qabatamaan bal’inaan kan jiru waan ta’eef jechichi himatamaan bilisaan kenne jedhamuun seerris ta’ee bu’urri qajeeltoo ragaa tilmaama fudhachiisu akka hinjirre falmu.
Akkasumas isuma akkaataa sdfy kwt, 132n eega himannaan irratti dhiyaate booda mana murtii duratti amanuuyyuu Manni Murtii barbaachisaa yoo ta’e ofeegannoon ilaalee akka hinamannetti fudhatee ragaa Abbaa Alangaa Dhagahuu akka qabu tumamee kan jiru waliin yemmuu ilaalamus jecha 35n kenname bilisaan kennamuu isaa himatamaan yoo haale dirqamni mirkaneessuu kan Abbaa Alangaati jedhu.
Muxannoon biyyoota birootis yemmuu ilaalamu kan biyyoota hedduu ejjannoo 2ffaa kana kan agarsiisu yoo ta’u akka fakkeenyeetti Afrikaa Kibbaa fudhachuun nidanda’ama.
https://t.me/ijooseeraa

𝐀𝐤𝐤𝐚 𝐬𝐞𝐞𝐫𝐚 𝐡𝐚𝐫𝐢𝐢𝐫𝐨𝐨 𝐡𝐚𝐰𝐚𝐚𝐬𝐚 𝐤𝐞𝐞𝐰𝐰𝐚𝐭𝐚 2472 𝐣𝐚𝐥𝐚𝐭𝐭𝐢 𝐭𝐮𝐦𝐚𝐦𝐞𝐞 𝐣𝐢𝐫𝐮𝐭𝐢 𝐰𝐚𝐥𝐢𝐢𝐠𝐚𝐥𝐭𝐞𝐞𝐧 𝐥𝐢𝐪𝐢𝐢 𝐧𝐚𝐚𝐥𝐚𝐪𝐚𝐚 𝐪𝐚𝐫𝐬𝐡𝐢𝐢 𝐝𝐡𝐢𝐛𝐛𝐚 𝐬𝐡𝐚𝐧𝐢𝐢 𝐨𝐥𝐢𝐢 𝐫𝐚𝐠𝐚𝐚 𝐛𝐚𝐫𝐫𝐞𝐞𝐟𝐚𝐦𝐚𝐚𝐭𝐢𝐢𝐧 𝐦𝐢𝐫𝐤𝐚𝐧𝐚𝐚'𝐚 𝐤𝐚𝐧 𝐣𝐞𝐝𝐡𝐮, 𝐫𝐚𝐠𝐚𝐚𝐧 𝐛𝐚𝐫𝐫𝐞𝐞𝐟𝐚𝐦𝐚𝐚 𝐫𝐚𝐠𝐚𝐚 𝐀𝐤𝐤𝐚𝐦𝐢?

❇️Seera hariiroo hawaasaa keewwata 2472 jalatti jiraachuun waliigaltee liqii maalaqaa qarshii dhibba shanii olii kan mirkanaa’u ragaa barreefamaa. gaafa dhagaha duraa himatamaan yoo amanee fi jecha kakuu himatamaan kennu qofan kan mirkanaa’u tahuu isaa tumamee jira.

❇️Seera hariiroo hawaasaa keewwata 2472 jalatti waliigalteen liqii maalaqa qarshii dhibba shanii olii ragaa barreefamaatiin mirkanaa’a jechuun tumamee malee waliigaltichi mataan isaa barreemaan tahu akka qabu kan tumamee jiru waan hin tahiniif ragaa barreefamaatin mirkanaa’a kan jedhu  kun ragaa barreefamaa formaalitin isaa waliigaltee barreefaman tahu qabuf seera hariiroo hawaasaa keewwata 1727 hanga 1730 jalatti tumamee kan gareewwaan waliigaltee fi ragoonnis irratti mallatessaaniin mirkanaa’a jechuudha moo ragaa barreefamaa isa kami kan jedhu adda baasuun barbaachisaadha.

❇️Seera hariiroo hawaasaa keewwata 1719 jalatti seeraan yoo haala addaatiin formiin addaa waliigalteen itti raawwatamuu qabu tumamee jiraate malee gareewwaan waliigaltee akkaataa barbaadaniin waliigaltee isaanii raawwachuu akka danda’an tumamee jira.

❇️Waliigaltee liqii maalaqaa ilaalchisee seeraan kan tumamee jiru waliigalteen liqii maalaqa qarshii dhibba shanii ol ragaa barreefamaatin mirkanaa’a kan jedhu malee foormiin addatti waliigaltee liqii maalaqaa raawwachuuf yokiin waliigaltichi barreefamaan akka ta’uuf seeraan dirqisiisaa ta’e tumame kan hin jirree fi ragaa barreefamaatiin mirkanaa’a jechuun ragaa barreefamaa formaalitin isaa waliigaltee barreefaman tahu qabuf seera hariiroo hawaasaa keewwata 1727 hanga 1730 jalatti tumamee kan gareewwaan waliigaltee fi ragoonnis irratti mallatessaan qofaatu akka ragaa barreefamaati ilaalama jechuu akka hin taane hubatamuu qaba jechuudha.

❇️Sababni isaatiis waliigalteen liqii maalaqaa barreefamaan tahu akka qabu seeraan kan tumamee hin jirre waan taheef yoo ragaa barreefamaa haala sanaan barraa'een qofa mirkanaa'a kan jannu tahe waliigalteen liqii maalaqaa barreefamaan akka tahu qabu akkaataa seera hariiroo hawaasaa keewwata 1719 fi 1720 ttiin tumamuu qaba jechuudha.

❇️Fakkeenyaaf dhaddachi ijibaataa galmee lakkoofsa 221476 ta’e irratti formiin xalayaa baankii maalaqni ittin ergame waliigalteen liqii jiraachuu isaa mirkaneessuuf ragaa gaha tahuu hin danda’u jechuun kan murteessee fi kanaan dura dhaddachi ijibaataa galmee lakkoofsa 31737 ta’e irratti formiin waraqaa ragaa mana baankii maalaqni itti daddabarfame waliigaltee liqii jiraachuu mirkaneessuuf akka ragaa gahaati fudhatamu akka danda’u kan murteessee turee fi murtii kana booda galmee lakkoosa 221476 ta’e irratti immoo foormiin waraqaa mana baankii maalaqni ergamuu isaa malee sababa maalaqni itti ergameef ibsuu waan hin dandeenyeef waliigaltee liqii maalaqaa mirkaneessuuf ragaa gaha miti jechuun kan murteessee dha malee dhaddachi ijibaataa formiin waraqaa ragaa mana baankii waliigaltee liqii maalaqa mirkaneessuuf akka ragaa fudhatama hin qabnee tokkoti kan murteessee miti jechuudha.

❇️Bu’uruma kanaan waliigalteen liqii ragaa barreefamaatin mirkanaa’a kan jedhu ragoonni barreefamaa kun kanneen akka sanada wal amantaa yokiin sanadoota barreeffamaa liqeeffataan idaa amanuu agarsiisu ta’uu danda’a, sanada maallaqa baankiin ergamuu agarsiisu fi liqicha akka deebisuuf beeksisoota liqeeffataan qaqqabsiise illee yoo jiraate waliin walitti qabamee ilaalamuu danda’a yokiin madaalamuu danda'a jechuudha.

❇️Ragaan electrooniksii maallaqni ittiin daddabarfame keessattuu sababa isaa waliin yoo ibsame ragaa waliigaltee liqii jiraachuu ibsuu kanneen biroo waliin walitti qabame jiraachuu waliigaltee liqii hubachiisuu danda’a jechuudha.

Murtii Mana Maree Federeeshinii Lakk Galmee.121/2016

"..Mana labsii 47/67 tiin ala seeraan ala Mootummaan qabaman Manneen Murtii Sadarkaa duraatiin ilaalanii murteessuuf aangoo hin qaban.."
"..Manni Waggaa dheeraaf to’annaa Mootummaa jalatti bulaa ture kan Mootummaa akka ta’eetti lakkaawama.
Manni Mootummaan dhaalamuu isaa /ykn labsiin ala dhaalamee kan qabame ta’u isaa /ykn akka deebi’uuf qaama aangoo qabuun murtaa’uu isaa qaama aangoon kennameef duratti dhiyaatee dirqama mirkaneessuu kan qabu nama dhuunfaa manni kan kiyya jedhu malee qaama Mootummaa manicha qabatee jiru kan hin taane" ta’uu isaa kanneen biro kan keessatti xiinxalamedha...
https://t.me/http_Ijooseeraa

ቀብድ (Earnest)
ምንነትና ህጋዊ ውጤቱ

የቀብድ ምንነት
=========

በኢትዬጵያ የፍትሀብሄር ህግ ከቁጥር 1883- 1885 ድረስ ባሉት ሶስት አንቀፃች ውስጥ ቀብድን የሚመለከቱ ሀሳቦች የተቀመጡ ቢሆንም "ቀብድ" ለሚለው ቃል ግን የሚሰጡት ትርጉም የለም። እነዚህ ድንጋጌዎችም ቀብድን ከውል ምስረታ ማስረጃነት ገፅታውና በተዋዋይ ወገኖች መካከል እንደ አግባብነቱ ቅጣት በመወሰን ቀብድ ያለበት ውል በማናቸውም ጊዜ ቀሪ ሊሆን መቻሉን በመደንገግ ላይ የተወሰኑ ናቸው።

በፍትሀብሄር ህጉ ላይ ቀብድ (Earnest) የሚለው ቃል በግልፅ ትርጓሜ የተሰጠው ባይሆንም በእንግሊዘኛው አነጋገር በblacks law dictionary ውስጥ በተሰጠው ትርጉም መሰረት "ቀብድ ማለት ተዋዋይ ወገኖች ከግዴታቸው እንዳያፈነግጡ ለማድረግ ተብሎ የሚሰጥ የተሸጠ ዕቃ ከፊል ዋጋ ነው። እንዲሁም ዕቃው መሸጡን ለማሳየትና ለማፅደቅ ተብሎ አንዱ ተዋዋይ ለሌላው የሚሰጠው የመተማመኛ ገንዘብ ነው......" በሚል ያስቀምጣል።

ቀብድ አብዛሀኛውን ጊዜ የሚሰጠው ውሉ የሽያጭ ውል ሲሆን ነው። ገዥው በሽያጭ ውሉ ለመገደድ ያለውን ሀሳብ ለማሳየትና ሻጩ ደግሞ እሸጣለሁ ብሎ የሰጠውን ቃል እንዳያጥፍ ውሉ መፈፀሙ እርግጠኛ በሆነበት ሰዓት አንዱ ወገን ለሌላው ወገን ውሉ ሲደረግ ለማሰር የሚሰጠው ክፍያ ነው።

የቀብድ ህጋዊ ውጤት
=============

1) ቀብድ ሻጭና ገዥ በተነጋገሩበት ጉዳይ ላይ ውል መፈፀማቸውን እርግጠኛ ሲሆኑ የሚቀባበሉት ገንዘብ በመሆኑ ይህን ማድረጋቸው ገንዘቡን ለመቀባበላቸው ብቻ ሳይሆን ውሉን ለመዋዋላቸውም ማስተባበያ የማይቀርብበት ማስረጃ መሆኑን የፍ/ብ/ህ/ቁ 1883 ይደነግጋል። ገዥና ሻጭ አንድን ቤት ሲሻሻጡ በፍ/ብ/ህ/ቁ 1723(1) ስር የተመለከተውን ፎርም ባያሟሉም ሻጭ ለዚሁ የሽያጭ ውል ማስፈፀሚያ ቀብድ መቀበሉ ከተረጋገጠ በማያከራክር ሁኔታ ውሉ መደረጉን ያረጋግጣል። አንድ ውል የህጉን ፎርም ካላሟላ በህግ ፊት የማይፀና ይሆናል ነገር ግን በልዩ ሁኔታ የቀብድ ገንዘብ ክፍያ ካለ ውሉ የህጉን ፎርም ያላሟላ ቢሆንም የቤት ሽያጭ ውል ስለመኖሩ የማያከራክር ማረጋገጫ ስለሆነ ውሉ የፀና ይሆናል።
(የፌ/ጠ/ፍ/ቤት በሰ/መዝ/ቁ 56794 ቅፅ 12)

N.B
የተከፈለው ክፍያ ግን ቀብድ መሆኑ በውሉ ላይ ካልተገለፀ በቀር ቀብድ ነው ተብሎ ሻጭ አጠፌታውን እንዲከፍል የማያስገድድ ከመሆኑ በላይ ውሉ መኖሩንም ማረጋገጫ ሊሆን አይችልም።

2) የቀብድ ክፍያ መኖሩ የውሉን መኖር የሚያረጋግጥ ብቁ ማስረጃ ቢሆንም ተዋዋይ ወገኖች ውሉን ለማፍረስ ተቃራኒ ስምምነት ካላደረጉ በቀር ቀብድ ተቀባዩ የተቀበለውን ገንዘብ እጥፍ አድርጎ በመመለስ፥ ቀብድ ሰጪው ደግሞ ይህንኑ የሰጠውን ገንዘብ ለተቀባዩ በመልቀቅ ያለሌላ ተጨማሪ ሁኔታ ውሉን የማፍረስና በመካከላቸው የተመሰረተውን ግዴታ ለማስቀረት መብት አላቸው። ይህም አሰራር በቀብድ የታሰረ ውል ከሌሎች ውሎች የሚለይበት ልዩ ባህሪ ነው።
(የፍ/ብ/ህ/ቁ 1885)
ፍርድ ቤቶችም በተዋዋይ ወገኖች መካከል ተቃራኒ ስምምነት ከሌለ በቀር ሻጩ የቀብዱን አጠፌታ ከፍሎ ውሉን በማፍረስ የሸጠው ቤት እንዲመለስለት ከጠየቀ መወሰን የሚገባቸውና ተገዶ እንዲፈፅምም ማድረግ የሌለባቸው መሆኑ ግልፅ ነው።

N.B
የተደረገው ውል ሊፈፀም የማይችል (Impossible)፣ ወደ ገዥ ሊተላለፍ የማይችል እና ህገ ወጥ (unlawful) ከሆነ ግን ውሉ ፈርሶ ተዋዋይ ወገኖች ወደ ነበሩበት ከሚመላለሱ በቀር ሻጭም እጥፉን እንዲመልስና ገዢም የከፈለውን እንዲለቅ የሚጣልባቸው ግዴታ የለም።

#3 ውሉ በአግባቡ ከተፈፀመ እና ካለ ቀብዱ ገንዘብ ዕጣ ፋንታ በተዋዋዬቹ መሀል የተደረገ ሌላ ተቃራኒ ስምምነት ከሌለ የቃብድ ሂሳቡ ከጠቅላላው የሽያጭ ዋጋ ላይ የሚታሰብ ወይም እንዲመለስ የሚደረግ ይሆናል።
(የፍ/ብ/ህ/ቁ 1884)
https://t.me/http_Ijooseeraa

Murtii Manni Murtii tokko Aangoo Hundee Dubbii Otuu Hinqabaatin kennuu fi Bu’aa Isaa
=================
Barreeffama gabaabaa obbo Tewodroos Yhaabtaamneshiin barreeffame.

ፍርድ ቤት አንድ ጉዳይ በቀረበለት ግዜ  ክርክሩን ወደ መስማት ከመሄዱ በፊት በቀረበው ጉዳይ ላይ ሥልጣን ያለው መሆኑን በተለይ የሥረ ነገር ሥልጣን (material Jurisdiction) ያለው መሆን አለመሆኑን በቅድሚያ ማጣራት ያለበት ሲሆን  የፍታብሔር ሥነሥርአት ሕጋችንም ይህን አጥብቆ ያሳስባል።
💚🧡🧡❤️❤️❤️💙💙💙❤️🧡💚
ፍርድ ቤት አንድን ጉዳይ ለማየት የስረ ነገር ስልጣን የለውም የምንልባቸው ሁኔታዎች የሚከተሉት ናቸው

❶ኛ በሕገ መንግስቱ አንቀፅ 37 መሠረት ጉዳዩ በፍርድ ሊወሰን የማይችል (non- justiciable matter)  ሲሆን።

❷ኛ የቀረበው ጉዳይ በፍርድ ሊወሰን የሚችል ቢሆን እንኳን ጉዳዩን ለማየት በህግ የዳኝነት ስልጣን የተሰጠው ሌላ የ ዳኝነት አካል ሲሆን።

❸ኛ ጉዳዩ በመደበኛ ፍርድ ቤት ሊታይ የሚችል ቢሆን እንኳን ባይነቱ /subject matter/ ወይም በገንዘብ መጠኑ /pecuniary/ ተቀብሎ እንዲያይ በሕግ ያልተፈቀደለት ሲሆን።

❹ኛ በሕገ መንግስቱ የተሰጣቻው በውክልና የማየት ስልጣን እንደተጠበቀ ሆኖ ክልሎች በፌደራል ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ሥልጣን ስር የሚገኙትን በቀጥታ ወስደው ማየት አይችሉም በተመሣሣይ የፌዴራል ፍርድ ቤቶችም በክልል ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ስልጣን ስር የሚገኙትን ጉዳዮች ለማየት የሥረ ነገር ስልጣን የላቸውም። 

ፍርድ ቤት ጉዳዩን ለማየት የሥረ ነገር ሥልጣን በሌለው ግዜ ሊከተል የሚገባው ሥነስርአት

➡️ ፍርድ ቤቱ የሥረ_ነገር ሥልጣን የሌለው መሆኑን የተረዳው ገና ከጅምሩ ክሱ በቀረበለት ግዜ እንደሆን ተከሳሹን ከመጥራቱ በፊት በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ ቁጥር 231 መሠረት አቤቱታውን ውድቅ አድርጎ መዝገቡን መዝጋት ይኖርበታል።

➡️ በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ ቁጥር 231 መሠረት ፍርድ ቤቱ ክሱን ለማየት ሥልጣን የሌለው መሆኑን ሳያረጋግጥ ክርክሩን የሰማ እንደሆነ ፍርድ ቤቱ የሥረነገር ሥልጣን የሌለው መሆኑን ከተከራካሪ ወገን መቃወሚያ(244(2)) ሲቀርብለት የክሱን ማመልከቻ ውድቅ በማድረግ ተከሳሾቹን ማሰናበት ይኖርበታል።

➡️ እንዲሁም ከተከራካሪ ወገን መቃወሚያ ባይቀርብ እንኳን ፍርድ ቤቱ ጉዳዩን ለማየት የ ሥረ ነገር ሥልጣን የሌለው መሆኑን ፍርድ ከመስጠቱ በፊት በማንኛው ግዜ ከተረዳው መዝገቡን ዘግቶ ተከራካሪዎችን ማሰናበት ይኖርበታል።

አንድ ፍርድ ቤት ጉዳዩ ላይ የሥረ ነገር ስልጣን ሳይኖረው የሚሰጠው ውሳኔ የሚያስከትለው የሕግ ውጤት

➡️ ፍርድ ቤት በሕግ ከተሰጠው የስረ ነገር የዳኝነት ስልጣን ውጭ የሆነ ጉዳይ በማየት ውሳኔ የሰጠ እንደሆነ በክርክር ሂደት ውስጥ የሥነሥርዓት ጉድለት (procedural irregularity) መፈፀሙን ያሳያል። የሥነሥርዓት ጉድለት ፍርድ ቤት ሕጉ ያስቀመጠው ሥነሥርአት ወይም ደምብ ሳይከተል ሲቀር የሚፈፀም ግድፈት ነው።

➡️ በመሠረቱ የሥነሥርዓት ጉድለትን መሠረት በማድረግ የክርክሩ ሂደት እንዲሠረዝለት ጉዳዩን ለወሰነው ፍርድ ቤት ከማመልከት በስተቀር ወይም በተሰጠው ውሳኔ ምክንያት ካልሆነ በስተቀር በሥነሥርዓት ጉድለት ምክንያት ብቻ ይግባኝ ማቅረብ አይቻልም (በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ ቁጥር 211(1) ይመለከቷል)።

➡️ የሥነሥርዓት ጉድለት የተፈፀመበት ጉዳይ ላይ ፍርድ ቤቱ ውሳኔ በሰጠ ግዜ ውሳኔው ላይ ይግባኝ ካልቀረበበት ወይም ይግባኝ ቀርቦበት በይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት የፀደቀ እንደሆነ ውሳኔው አስገዳጅና የመጨረሻ ነው (በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ ቁጥር 212 ይመለከቷል) ።

➡️ የያዝነውን ጉዳይ በዚህ አግባብ ስናየው አንድ ፍርድ ቤት በሕግ ከተሰጠው የስረ ነገር የዳኝነት ሥልጣን ውጭ የሆነ ጉዳይ በማየት ውሳኔ ሰጥቶ ቢገኝ የሥነሥርዓት ጉድለት (procedural irregularity) የተፈፀመ ቢሆንም የሥነሥርዓት ጉድለት የተፈፀመበት ውሳኔ በይግባኝ ታይቶ እስካልተሻረ ድረስ ውሳኔው የመጨረሻና አስገዳጅ ነው።

➡️ ስለዚህ የሥረ ነገር ሥልጣን የሌለው ፍርድ ቤት በጉዳዩ ላይ ውሳኔ በሠጠ ግዜ ተከራካሪ ወገን ውሳኔው ላይ በይግባኝ ሥነሥርዓት ሕጉ መሠረት ቅሬታ ሳያቀርብ ወይም አቅርቦም ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ውሳኔውን ያፀናው እንደሆነ ውሳኔው በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ ቁጥር 5/1/ መሠረት የመጨረሻ ውሳኔ በመሆኑ በዚያው ጉዳይ ላይ ፍርድ ቤት ክስ ለማቅረብ የሥነሥርዓት ሕጉ አይፈቅድለትም።

የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በዚህ ዙርያ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል (ቅፅ 15 የሰ/መ/ቁ. 85718, ሰኔ 03 ቀን 2005 ዓ.ም)

የሥረ ነገር ሥልጣን ሳይኖር የተሰጠ ውሣኔ በይግባኝ ታይቶ እንዲታረም ካልተደረገ በስተቀር በፍ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 212 መሠረት በጉዳዩ ላይ አስገዳጅነት ያለውና የመጨረሻ ውሣኔ ነው፡፡ ውሣኔ ሥልጣን ባለው ፍርድ ቤት በይግባኝ ወይም በሰበር ታይቶ ባልተሻረበት ሁኔታ በዚያው ጉዳይ የሚቀረብ ክስ የፍ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 5/1/ የሚቃረን በመሆኑ ተቀባይነት የሌለው ነው፡፡
https://t.me/http_Ijooseeraa

Yakkoota Akkamiitu Araaraan🤝Xumuramuu Danda'u?

Akka qajeeltotti dhimmoonni yakkaa kan nageenya hawaasaafi Biyyaa irratti raawwataman waan ta'eef adabbiidhaan kan xumuramaniidha malee araaraan xumuruun dhoorkaadha.  Haa ta'u malee haala addaatiin(exceptionally)  dhimmoonni yakkaa iyyannaa dhuunfaa qofaan dhiyaatan araaraan xumuramuu ni danda'u(sdfy kwt 13, 151). Yakkoota kanaan himachuuf jalqaba miidhamaan dhuunfaa shakkamaa himachuu akka barbaadu iyyannaa dhiheessu qaba. Yakkoonni kun uumamaan nageenya hawaasaafi biyyaa kan hin jeeqnee fi mirga miidhamaa dhuunfaa qofa irratti miidhaa kan geessisaniidha kanaaf fedhii miidhamaa qofa irratti hunda'amee Abbaan Alangaa  himata saaqa/bana. Yakkoonni hayyama miidhamaa dhuunfaa malee yoo banaman gocha miidhamaa dhuunfaa irratti raawwatameen ol miidhamaa dhuunfaa xiyyeeffannoo hawaasaa itti harkisuun kan miidhuu danda'aniidha.

Yakkoonni iyyannaa dhuunfaa dhiyaatan addatti tarreeffamanii hin kaa'amne. Yakkoonni iyyannaa dhuunfaan dhiyaachu danda'an kutaa addaa Seera Yakkaa keessa yookiin Seerota Yakkaa biroo keessatti iyyannaa dhuunfaan kan dhiyaatan ta'uun ifaan yoo tumameedha.
         https://t.me/http_Ijooseeraa

Himannaa fedhiin addaan kutuu fi  bu'aa isaa ilaalchisee DhIMMWF Lakk.Galmee 220782 dhaddacha gaafa 26/03/2015 ooleen murtii kenneen "....himataan himannaa dhiheeffate jiru hordofuuf ykn addaan kutuuf mirga guutuu ni qaba, himannaa isaa akka addaan hin kutne(hin kaafanne) dirqisiisuun hin dandahamu.Bu'aan himannaa addaan kutuus:-qaamni himannaa isaa gartokko ykn guutumaan guutuutti addaan kute dhimma sana irratti himannaa haaraa hundeessuu hin danda'u(mirga himannaa haaraa hundeessuu isaa ni dhaba).
Dhimma gartokkeen ykn guutumaan guutuutti adda cite sana irratti himannaa haaraa hundeessuuf,himatni sun hayyama Mana Murtiitiin kan addaan cite ta'uu qaba.Kanaaf,himannaa hayyama Mana Murtii malee kan adda citu yoo ta'ee mirga himannaa haaraa dhiyeeffachuu nama ni dhabsiisa" jechuun SDFHH Kwt. 278(2) waliin wal qabsiisuun hiikoo kennee jira.
https://t.me/http_Ijooseeraa