Forwarded from Firew Law Office
Wixinee_Labsii_216_fooyyessuuf_qophaa'e_First_Draft_1_1.docx
63.6 KB
📎Wixinee Labsii Gurmaa’ina, Aangoo fi Hojii Manneen Murtii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Irra Deebiin Murteessuuf Bahe, lakk 216/2011 fooyyeessuuf bahe bara 2017
"Abbaan warraa fi haati warraa erga gaa'ela raawwatan booda qabeenya dhaalaan ykn kennaan dhuunfaatti argatan,qabeenya waliinii haa godhannu jedhanii waliigaltee Mana Murtii ykn qaama aangoo qabu biratti hin galmoofne yoo raawwatan,qabeenyi dhaalaan(kennaan) argame qabeenya dhuunfaa ta'ee itti fufa malee qabeenya waliinii ta'uu hin danda'u;qabeenya waliinii ta'uuf Mana Murtii ykn qaama aangoo qabu biratti galmaa'uu qaba" jechuun Dhaddachi Ijibbaataa Mana Murtii Waliigalaa Federaalaa Jildii 26ffaa Lakk.Galmee 198277 ta'e irratti hiikoo dirqisiisaa kenneera.
#Seera_Deemsa_Falmii_Yakkaa_Keessatti_Mirga_Ragaa_Abbaa_Alangaa_Ofirraa_Mormachuu_Himatamaa
#Ragaa_Sanadaa_Abbaa_Alangaan_Dhiyaatu_Himatamaan_Yoom_Ofirraa_Mormuu_Qaba_?
Namni yakkaan himatame tokko mirgoota bu’uuraa qabu keessaa mirgi dhagahamuu fi falmachuu isa bu’uuraa yemmuu ta’u kunis mirga waan ittiin himatame yookiin yakka irratti dhiyaate beekuu, ogeessaan gargaaramee deebii kennachuu, ragaa irratti dhiyaate beekuu fi ofirraa mormuu (the right to challenge prosecution evidence) fi falmii fi ragaa ittisaa dhiyeeffachuu kan haammatuudha.
Mirgoonni kunis akka bu’uuraatti Heera Mootummaa Rippaablika Dimokiraatawaa Federaalawaa Itiyoophiyaa fi Heera Mootummaa Naannoo Oromiyaa keewwata 20 jalatti beekamtii fi eegumsi ifa ta’e taasifameefii argama. Akkasumas Seera Deemsa Falmii Yakkaa (SDFY) keewwata 124 - 127(1) (dhiyeessa himannaa fi ragaa), keewwata 129 – 132 (dhagaha falmii duraa), keewwata 136 – 141(dhagaha ragaa abbaa alangaa) fi akkasumas seericha keewwata 142 – 143 (dhagaha falmii fi ragaa ittisaa yookiin himatamaa) fi kkf diriirfamuun tumamee jira.
Kana malees, waliigalteewwan mirga namoomaa Idil-Adunyaa biyyi keenya mallatteesite kanneen akka Waadaa Mirga Namoomaa Idil-Addunyaa (Universal Declaration of Human Rights), Kovanantii Mirgoota Siyaasaa fi Dhuunfaa Idil-Addunyaa (ICCPRs) fi kkf keessattis mirgoonni nama yakkaan himatamee kun bal’inaan beekamtii fi eegumsa kan argatan ta’uunis beekamaadha.
Mirga falmii fi ragaa ilaalchisee himatamaadhaaf heerichaan eegamuu fi seerichaan ifatti tumaman kanneen keessaa mirgi himannaa fi ragaa isa irratti dhiyaate beekuu fi ofirraa mormuu (challenging the charge and evidence against him) dirqama ragaa dhiyeessuu fi himannicha hubachiisuu Abbaa Alangaa waliin kan walqabatu yemmuu ta’u adeemsa falmii mirga kana haala haqa qabeessa ta’een kabajeen Abbaan Alangaa akkaataa himannaatti himatamaan gochaa yakkaa ittiin himatame raawwachuu isaa haala gahaa fi ifa ta’een yoo agarsiise qofa himatamaan ofirraa ittisi jedhamuu akka qabu tumaalee SDFY keewwata 141 fi 142 hiikkoo Dhaddachi Ijibbaataa MMWF Jiildii 26ffaa galmee lak. 208644 ta’erratti kenne walitti dubbisuun hubachuun ni danda’ama.
Kanaan walqabatee akka adeemsa seeraan tumameetti himatamaan ragaalee Abbaa Alangaa kan namaa fi kan sanadaa akkasumas kan biroos yoo jiraatan beekee ofirraa mormachuuf (challenge gochuuf) carraan ifatti eega kennameef booda falmii fi ragaan A/Alangaa madaalamuun himatamaan ofirraa haa ittisu yookiin hin ittisiin jedhamuu kan qabu akka ta’e seericha irraa kan hubatamuudha. Gama kanaan ragaa namaa yookiin ijaa ilaalchisee guyyaa dhagaha guutuu akkaataa SDFY keewwata 136 – 139tti gaggeeffamu irratti himatamaan dhiyaatee ragaa Abbaa Alangaa kan ijaa gaaffii qaxxaamuraa gaafachuun ofirraa kan mormu akka ta’e seerichas ta’e qabatamni hoji-maataa jiru kan agarsiisu ta’uun beekamaadha.
Haata’u malee, ragaalee sanadaa fi kan agarsiisaa (exhibit) Abbaan Alangaa dhiyeeffatu ilaalchisee mirgi ofirraa mormachuu himatamaadhaa yoom eegamuufii akka qabu, seeraa fi hoj-maata qabatamaa gidduu garaagarummaan kan jiru ta’uun alattis qabatamni jiruyyuu garaagarummaa qaba. Kunis, himatamaan ragaalee sanadaa irratti dhiyaatan gaafa jecha amantaa ykn waakkii kennu beekee ofirraa mormuu qaba moo, gaafa ragaan ijaa dhagahamu moo eega ofirraa ittisi jedhame boodadha, qabxii jedhu irratti hanqini hubannoo bal’aan kan jiru yemmuu ta’u qabatamni hoji-maataa irra caalu eega ragaan ijaa dhagahamee himatamaan ofirraa akka ittisu jedhame booda akka qaama falmii ittisaa yookiin mirga ittifachuu himatamaatti kan ilaaludha.
Bu’ura hoj-maata olitti ibsameen himatamaan ragaa Abbaa Alangaan isa irratti dhiyaate hunda irratti mirgi dursee beekuun ofirraa mormachuu Heericha keewwata 20(4) fi SDFY keewwata 136(3) jalatti tumamee jiru otuu hin eegaminiif ragaa himatamaan ofirraa mormachuuf (challenge gochuuf) carraa hin arganneen akkaataa SDFY keewwata 141tiin akka ofirraa ittisu jedhamuun mirga heeraan himatamaaf eegame kan sarbe ta’uun alattis Seera Deemsa Falmii Yakkaa kan hordofee miti.
#Ragaa_Sanadaa_Abbaa_Alangaan_Dhiyaatu_Himatamaan_Yoom_Ofirraa_Mormuu_Qaba_?
Namni yakkaan himatame tokko mirgoota bu’uuraa qabu keessaa mirgi dhagahamuu fi falmachuu isa bu’uuraa yemmuu ta’u kunis mirga waan ittiin himatame yookiin yakka irratti dhiyaate beekuu, ogeessaan gargaaramee deebii kennachuu, ragaa irratti dhiyaate beekuu fi ofirraa mormuu (the right to challenge prosecution evidence) fi falmii fi ragaa ittisaa dhiyeeffachuu kan haammatuudha.
Mirgoonni kunis akka bu’uuraatti Heera Mootummaa Rippaablika Dimokiraatawaa Federaalawaa Itiyoophiyaa fi Heera Mootummaa Naannoo Oromiyaa keewwata 20 jalatti beekamtii fi eegumsi ifa ta’e taasifameefii argama. Akkasumas Seera Deemsa Falmii Yakkaa (SDFY) keewwata 124 - 127(1) (dhiyeessa himannaa fi ragaa), keewwata 129 – 132 (dhagaha falmii duraa), keewwata 136 – 141(dhagaha ragaa abbaa alangaa) fi akkasumas seericha keewwata 142 – 143 (dhagaha falmii fi ragaa ittisaa yookiin himatamaa) fi kkf diriirfamuun tumamee jira.
Kana malees, waliigalteewwan mirga namoomaa Idil-Adunyaa biyyi keenya mallatteesite kanneen akka Waadaa Mirga Namoomaa Idil-Addunyaa (Universal Declaration of Human Rights), Kovanantii Mirgoota Siyaasaa fi Dhuunfaa Idil-Addunyaa (ICCPRs) fi kkf keessattis mirgoonni nama yakkaan himatamee kun bal’inaan beekamtii fi eegumsa kan argatan ta’uunis beekamaadha.
Mirga falmii fi ragaa ilaalchisee himatamaadhaaf heerichaan eegamuu fi seerichaan ifatti tumaman kanneen keessaa mirgi himannaa fi ragaa isa irratti dhiyaate beekuu fi ofirraa mormuu (challenging the charge and evidence against him) dirqama ragaa dhiyeessuu fi himannicha hubachiisuu Abbaa Alangaa waliin kan walqabatu yemmuu ta’u adeemsa falmii mirga kana haala haqa qabeessa ta’een kabajeen Abbaan Alangaa akkaataa himannaatti himatamaan gochaa yakkaa ittiin himatame raawwachuu isaa haala gahaa fi ifa ta’een yoo agarsiise qofa himatamaan ofirraa ittisi jedhamuu akka qabu tumaalee SDFY keewwata 141 fi 142 hiikkoo Dhaddachi Ijibbaataa MMWF Jiildii 26ffaa galmee lak. 208644 ta’erratti kenne walitti dubbisuun hubachuun ni danda’ama.
Kanaan walqabatee akka adeemsa seeraan tumameetti himatamaan ragaalee Abbaa Alangaa kan namaa fi kan sanadaa akkasumas kan biroos yoo jiraatan beekee ofirraa mormachuuf (challenge gochuuf) carraan ifatti eega kennameef booda falmii fi ragaan A/Alangaa madaalamuun himatamaan ofirraa haa ittisu yookiin hin ittisiin jedhamuu kan qabu akka ta’e seericha irraa kan hubatamuudha. Gama kanaan ragaa namaa yookiin ijaa ilaalchisee guyyaa dhagaha guutuu akkaataa SDFY keewwata 136 – 139tti gaggeeffamu irratti himatamaan dhiyaatee ragaa Abbaa Alangaa kan ijaa gaaffii qaxxaamuraa gaafachuun ofirraa kan mormu akka ta’e seerichas ta’e qabatamni hoji-maataa jiru kan agarsiisu ta’uun beekamaadha.
Haata’u malee, ragaalee sanadaa fi kan agarsiisaa (exhibit) Abbaan Alangaa dhiyeeffatu ilaalchisee mirgi ofirraa mormachuu himatamaadhaa yoom eegamuufii akka qabu, seeraa fi hoj-maata qabatamaa gidduu garaagarummaan kan jiru ta’uun alattis qabatamni jiruyyuu garaagarummaa qaba. Kunis, himatamaan ragaalee sanadaa irratti dhiyaatan gaafa jecha amantaa ykn waakkii kennu beekee ofirraa mormuu qaba moo, gaafa ragaan ijaa dhagahamu moo eega ofirraa ittisi jedhame boodadha, qabxii jedhu irratti hanqini hubannoo bal’aan kan jiru yemmuu ta’u qabatamni hoji-maataa irra caalu eega ragaan ijaa dhagahamee himatamaan ofirraa akka ittisu jedhame booda akka qaama falmii ittisaa yookiin mirga ittifachuu himatamaatti kan ilaaludha.
Bu’ura hoj-maata olitti ibsameen himatamaan ragaa Abbaa Alangaan isa irratti dhiyaate hunda irratti mirgi dursee beekuun ofirraa mormachuu Heericha keewwata 20(4) fi SDFY keewwata 136(3) jalatti tumamee jiru otuu hin eegaminiif ragaa himatamaan ofirraa mormachuuf (challenge gochuuf) carraa hin arganneen akkaataa SDFY keewwata 141tiin akka ofirraa ittisu jedhamuun mirga heeraan himatamaaf eegame kan sarbe ta’uun alattis Seera Deemsa Falmii Yakkaa kan hordofee miti.
👉Manni Murtii Aanaa dhimma hariiroo hawaasaa kamiyyuu aangoo sadarkaa jalqabaatiin ilaalee murteessuu qaba.Manni Murtii Ol'aanaa Aangoo oliyyannoo qofa qaba.
👉Manni Murtii Olaanaa dhimmoota HH fi Yakkaa oliyyannoodhaan erga ilaalee booda murtii Mana Murtii Aanaa kan cimse yoo ta’e murtichi isa dhumaa ta’a.(oliyyannoon 2ffaa hin jiru)
👉Manna Murtii Aanaatti dhimmi hariiroo hawaasaa tilmaamni maallaqa isaa qarshii miliyoona tokkoo (1) ol ta’eefi dhimmi yakkaa hidhaa baaxiin isaa waggaa kudhan (10) oliin adabsiisu dhaddacha Abbootiin Seeraa sadii itti moggaafamaniin ilaalamee kan murtaa’u ta’a.
👉Yaaii Abbootii Seeraa Naannoo irratti haalli Abbootii Seeraa Mana Murtii Olaanaafi Abbootii Seeraa Mana Murtii Aanaa irraa bakka buufamanii Yaa’ii Naannoo irratti hirmaatan qajeelfama bahuun kan murtaa’u ta’a.
👉Namnii ykn qaamnii kamuu bilisummaa mana murtii tuqu ykn ajaja mana murtii raawwachu diduun walqabate adabbii fudhatamu ilaalchise badiin raawwatamuu isaa yoo mirkaneeffate adeemsa qorannoo idilee hordofuu osoo hin barbaachisiin galmee ilaalamaa jiru irratti murtii adabbii kan kennu ta’a.
👉Manni Murtii Olaanaa dhimmoota HH fi Yakkaa oliyyannoodhaan erga ilaalee booda murtii Mana Murtii Aanaa kan cimse yoo ta’e murtichi isa dhumaa ta’a.(oliyyannoon 2ffaa hin jiru)
👉Manna Murtii Aanaatti dhimmi hariiroo hawaasaa tilmaamni maallaqa isaa qarshii miliyoona tokkoo (1) ol ta’eefi dhimmi yakkaa hidhaa baaxiin isaa waggaa kudhan (10) oliin adabsiisu dhaddacha Abbootiin Seeraa sadii itti moggaafamaniin ilaalamee kan murtaa’u ta’a.
👉Yaaii Abbootii Seeraa Naannoo irratti haalli Abbootii Seeraa Mana Murtii Olaanaafi Abbootii Seeraa Mana Murtii Aanaa irraa bakka buufamanii Yaa’ii Naannoo irratti hirmaatan qajeelfama bahuun kan murtaa’u ta’a.
👉Namnii ykn qaamnii kamuu bilisummaa mana murtii tuqu ykn ajaja mana murtii raawwachu diduun walqabate adabbii fudhatamu ilaalchise badiin raawwatamuu isaa yoo mirkaneeffate adeemsa qorannoo idilee hordofuu osoo hin barbaachisiin galmee ilaalamaa jiru irratti murtii adabbii kan kennu ta’a.
👉Ilmii namaa jiraachuuf wanti inni hin taane hin jiru akkasumas, jireenya isaa keessatti bu'aa ba'ii heddu keessa dabra. Akkuma jireenya isaa keessatti bu'aa ba'ii hedduu fi gufuu heddu keessummeessaa dabru itti gaafatamummaa jireenya isaa keessatti yakka faallaa seera itiyoophiyaatiin raawwachuu danda'a. Kanaaf seerri Itiyoophiyaa maal jedha kan jedhuuf immoo
👇👇👇
Akkaataa qajeeltoo bu'uura SDFY Itiyoophiyaa keewwata 49 tti namni kamiiyyuu ajaja Mana Murtii malee nama qabuus ta'ee yookiin too'annaa seeraa jala tursiisuun hin danda'amu.
Namni tokko ajaja mana murtii malee to'annoo seeraa jala oolus ta'ee qabuun yeroo kami ?
Kan jedhuuf seerri SDFY kew. 50 fi 51 jalatti ifaan ibseera
1. Namni kamiiyyuu yakka harkaaf harkaa (flagrant offence) yoo raawwate
2. Nama yakka hidhaa waggaa tokkoo gadi hin taaneen raawwachuuf qophaa'e yookiin nama yakka raawwate jedhamee sababa gahaan shakkame yoo ta'e
3. Nama nageenya uummataa booressu ykn jeequu irratti argamu yoo ta'e
4. Nama to'annoo poolisii jalaa miliqee deemuuf jedhu yoo shakke
5. Humna poolisii yookiin raayyaa ittisa biyyaa jalaa miliquuf yoo yaale ta'e
6. Meeshaa manaa seerri hin hayyamne kan meeshaa mana namaa cabsuu danda'u kaayyoof hayyama seeraa tokko malee qabatee kan argame yoo ta'e
7. Kashalabbee beekamaa ta'uun isaa sababa gahaan yoo beekameedha.
https://t.me/Fuula_Hubannoo_Seeraa
👇👇👇
Akkaataa qajeeltoo bu'uura SDFY Itiyoophiyaa keewwata 49 tti namni kamiiyyuu ajaja Mana Murtii malee nama qabuus ta'ee yookiin too'annaa seeraa jala tursiisuun hin danda'amu.
Namni tokko ajaja mana murtii malee to'annoo seeraa jala oolus ta'ee qabuun yeroo kami ?
Kan jedhuuf seerri SDFY kew. 50 fi 51 jalatti ifaan ibseera
1. Namni kamiiyyuu yakka harkaaf harkaa (flagrant offence) yoo raawwate
2. Nama yakka hidhaa waggaa tokkoo gadi hin taaneen raawwachuuf qophaa'e yookiin nama yakka raawwate jedhamee sababa gahaan shakkame yoo ta'e
3. Nama nageenya uummataa booressu ykn jeequu irratti argamu yoo ta'e
4. Nama to'annoo poolisii jalaa miliqee deemuuf jedhu yoo shakke
5. Humna poolisii yookiin raayyaa ittisa biyyaa jalaa miliquuf yoo yaale ta'e
6. Meeshaa manaa seerri hin hayyamne kan meeshaa mana namaa cabsuu danda'u kaayyoof hayyama seeraa tokko malee qabatee kan argame yoo ta'e
7. Kashalabbee beekamaa ta'uun isaa sababa gahaan yoo beekameedha.
https://t.me/Fuula_Hubannoo_Seeraa