وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِى هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانِ لِلنَّاسِ مِن كُلِّ مَثَلٍۢ ۚ وَكَانَ ٱلْإِنسَـٰنُ أَكْثَرَ شَىْءٍۢ جَدَلًۭا ﴿٥٤﴾

و بی‌گمان در این قرآن برای مردم از هر گونه مثالی بیان کردیم، ولی انسان بیش از هر چیز به جدال می‌پردازد.

وَمَا مَنَعَ ٱلنَّاسَ أَن يُؤْمِنُوٓا۟ إِذْ جَآءَهُمُ ٱلْهُدَىٰ وَيَسْتَغْفِرُوا۟ رَبَّهُمْ إِلَّآ أَن تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ ٱلْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ ٱلْعَذَابُ قُبُلًۭا ﴿٥٥﴾

و چیزی مردم را از ایمان آوردن و آمرزش خواستن از پروردگارشان بازنداشت، جز اینکه [منتظر بودند] سنت پیشینیان بر آنان آید یا عذاب در برابرشان فرا رسد.

وَمَا نُرْسِلُ ٱلْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ ۖ وَيُجَـٰدِلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِٱلْبَـٰطِلِ لِيُدْحِضُوا۟ بِهِ ٱلْحَقَّ ۖ وَٱتَّخَذُوٓا۟ ءَايَـٰتِى وَمَآ أُنذِرُوا۟ هُزُوًۭا ﴿٥٦﴾

و ما پیامبران را جز برای بشارت و بیم‌دهی نمی‌فرستیم، ولی کافران به باطل مجادله می‌کنند تا حق را با آن نابود کنند، و آیات مرا و آنچه را به آن هشدار داده شدند، به تمسخر گرفتند.

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن ذُكِّرَ بِـَٔايَـٰتِ رَبِّهِۦ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِىَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ ۚ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِىٓ ءَاذَانِهِمْ وَقْرًۭا ۖ وَإِن تَدْعُهُمْ إِلَى ٱلْهُدَىٰ فَلَن يَهْتَدُوٓا۟ إِذًۭا أَبَدًۭا ﴿٥٧﴾

و چه کسی ستمکارتر از آن است که به آیات پروردگارش پند داده شود، ولی از آن روی‌گردان شود و آنچه را با دستانش پیش فرستاده فراموش کند؟ بی‌گمان ما بر دل‌هایشان پوشش‌هایی نهاده‌ایم تا آن را نفهمند، و در گوش‌هایشان سنگینی قرار دادیم. و اگر آنان را به سوی هدایت بخوانی، هرگز هدایت نمی‌شوند.

وَرَبُّكَ ٱلْغَفُورُ ذُو ٱلرَّحْمَةِ ۖ لَوْ يُؤَاخِذُهُم بِمَا كَسَبُوا۟ لَعَجَّلَ لَهُمُ ٱلْعَذَابَ ۚ بَل لَّهُم مَّوْعِدٌۭ لَّن يَجِدُوا۟ مِن دُونِهِۦ مَوْئِلًۭا ﴿٥٨﴾

و پروردگار تو آمرزنده و دارای رحمت است. اگر می‌خواست آنان را به سبب آنچه انجام داده‌اند مؤاخذه کند، قطعاً عذاب را زودتر برایشان می‌فرستاد، بلکه برای آنان وعده‌گاهی است که هرگز پناهگاهی جز آن نخواهند یافت

وَتِلْكَ ٱلْقُرَىٰٓ أَهْلَكْنَـٰهُمْ لَمَّا ظَلَمُوا۟ وَجَعَلْنَا لِمَهْلِكِهِم مَّوْعِدًۭا ﴿٥٩﴾

و آن شهرها را چون ستم کردند هلاک کردیم، و برای نابودی‌شان زمانی معین قرار دادیم.

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِفَتَىٰهُ لَآ أَبْرَحُ حَتَّىٰٓ أَبْلُغَ مَجْمَعَ ٱلْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِىَ حُقُبًۭا ﴿٦٠﴾

و [یاد کن] هنگامی که موسی به جوان همراهش گفت: دست برنمی‌دارم تا به محل تلاقی دو دریا برسم، یا سال‌ها راه‌پیمایی کنم.

فَلَمَّا بَلَغَا مَجْمَعَ بَيْنِهِمَا نَسِيَا حُوتَهُمَا فَٱتَّخَذَ سَبِيلَهُۥ فِى ٱلْبَحْرِ سَرَبًۭا ﴿٦١﴾

پس چون به محل تلاقی آن دو [دریا] رسیدند، ماهی خود را فراموش کردند، و آن [ماهی] راه خود را در دریا پیش گرفت و ناپدید شد.

فَلَمَّا جَاوَزَا قَالَ لِفَتَىٰهُ ءَاتِنَا غَدَآءَنَا ۖ لَقَدْ لَقِينَا مِن سَفَرِنَا هَـٰذَا نَصَبًۭا ﴿٦٢﴾

پس چون [از آن جا] گذشتند، موسی به شاگرد خود گفت: غذای ما را بیاور، که در این سفرمان سختی بسیار کشیده‌ایم.

قَالَ أَرَءَيْتَ إِذْ أَوَيْنَآ إِلَى ٱلصَّخْرَةِ فَإِنِّى نَسِيتُ ٱلْحُوتَ ۖ وَمَآ أَنسَىٰنِيهُ إِلَّا ٱلشَّيْطَـٰنُ أَنْ أَذْكُرَهُۥ ۚ وَٱتَّخَذَ سَبِيلَهُۥ فِى ٱلْبَحْرِ عَجَبًۭا ﴿٦٣﴾

[شاگرد] گفت: آیا دیدی هنگامی که نزد آن سنگ پناه گرفتیم، من ماهی را فراموش کردم؟ و جز شیطان، کسی مرا از یاد آن بازنداشت که آن را یاد کنم. و ماهی به طرز شگفت‌انگیزی راه خود را در دریا پیش گرفت.

قَالَ ذَٰلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ ۚ فَٱرْتَدَّا عَلَىٰٓ ءَاثَـٰرِهِمَا قَصَصًۭا ﴿٦٤﴾

[موسی] گفت: این همان است که ما در پی‌اش بودیم! پس از همان راهی که آمده بودند، بازگشتند، در حالی‌که ردّ قدم‌های خود را دنبال می‌کردند.

فَوَجَدَا عَبْدًۭا مِّنْ عِبَادِنَآ ءَاتَيْنَـٰهُ رَحْمَةًۭ مِّنْ عِندِنَا وَعَلَّمْنَـٰهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًۭا ﴿٦٥﴾

پس بنده‌ای از بندگان ما را یافتند که رحمتی از جانب خود به او عطا کرده بودیم و دانشی از سوی خود به او آموخته بودیم.

قَالَ لَهُۥ مُوسَىٰ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَىٰٓ أَن تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًۭا ﴿٦٦﴾

موسی به او گفت: آیا اجازه می‌دهی که از تو پیروی کنم تا از آنچه به تو آموخته شده و مایه رشد و هدایت است، به من نیز بیاموزی؟

قَالَ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْرًۭا ﴿٦٧﴾

[او] گفت: تو هرگز نمی‌توانی در کنار من شکیبایی ورزی.

وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَىٰ مَا لَمْ تُحِطْ بِهِۦ خُبْرًۭا ﴿٦٨﴾

و چگونه بر چیزی که بر آن آگاهی نداری، صبر خواهی کرد؟

قَالَ سَتَجِدُنِىٓ إِن شَآءَ ٱللَّهُ صَابِرًۭا وَلَآ أَعْصِى لَكَ أَمْرًۭا ﴿٦٩﴾

[موسی] گفت: اگر خدا بخواهد، مرا شکیبا خواهی یافت و هرگز از فرمانت سرپیچی نخواهم کرد.

قَالَ فَإِنِ ٱتَّبَعْتَنِى فَلَا تَسْـَٔلْنِى عَن شَىْءٍ حَتَّىٰ أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًۭا ﴿٧٠﴾

[او] گفت: پس اگر از من پیروی می‌کنی، درباره هیچ چیز از من مپرس، تا خودم در مورد آن سخن بگویم.

فَٱنطَلَقَا حَتَّىٰٓ إِذَا رَكِبَا فِى ٱلسَّفِينَةِ خَرَقَهَا ۖ قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا ۖ لَقَدْ جِئْتَ شَيْـًۭٔا إِمْرًۭا ﴿٧١﴾

پس به راه افتادند تا آن‌که سوار کشتی شدند. [بنده خدا] کشتی را سوراخ کرد. موسی گفت: آیا آن را سوراخ کردی تا سرنشینانش را غرق کنی؟ به‌راستی کار ناپسند و خطرناکی انجام دادی!

قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْرًۭا ﴿٧٢﴾

[او] گفت: نگفتم که تو هرگز نمی‌توانی در کنارم شکیبایی کنی؟

قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِى بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِى مِنْ أَمْرِى عُسْرًۭا ﴿٧٣﴾

[موسی] گفت: مرا به‌خاطر فراموشی‌ام مؤاخذه مکن و کارم را بر من دشوار مساز.