وَأَمَّا ٱلْغُلَـٰمُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَآ أَن يُرْهِقَهُمَا طُغْيَـٰنًۭا وَكُفْرًۭا ﴿٨٠﴾

و اما آن پسر، پدر و مادرش مؤمن بودند، و بیم داشتیم که آنان را با سرکشی و کفر خود گرفتار سازد.

فَأَرَدْنَآ أَن يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًۭا مِّنْهُ زَكَوٰةًۭ وَأَقْرَبَ رُحْمًۭا ﴿٨١﴾

پس خواستیم پروردگارشان، به جای او فرزندی بهتر، پاک‌تر و دلسوزتر به آنان عطا کند.

وَأَمَّا ٱلْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَـٰمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِى ٱلْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُۥ كَنزٌۭ لَّهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَـٰلِحًۭا ۖ فَأَرَادَ رَبُّكَ أَن يَبْلُغَآ أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنزَهُمَا رَحْمَةًۭ مِّن رَّبِّكَ ۚ وَمَا فَعَلْتُهُۥ عَنْ أَمْرِى ۚ ذَٰلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِع عَّلَيْهِ صَبْرًۭا ﴿٨٢﴾

و اما آن دیوار، از آنِ دو پسر یتیم در آن شهر بود و زیر آن، گنجی برایشان پنهان شده بود. پدرشان مردی صالح بود، پس پروردگارت خواست آن دو به بلوغ برسند و گنج خود را بیرون آورند؛ این از رحمت پروردگارت بود، و من این کارها را به اراده خود نکردم. این است تأویل آنچه نتوانستی بر آن صبر کنی.

وَيَسْـَٔلُونَكَ عَن ذِى ٱلْقَرْنَيْنِ ۖ قُلْ سَأَتْلُوا۟ عَلَيْكُم مِّنْهُ ذِكْرًا ﴿٨٣﴾

و از تو درباره «ذوالقرنین» می‌پرسند، بگو: به زودی بخشی از ماجرای او را برایتان خواهم خواند.

إِنَّا مَكَّنَّا لَهُۥ فِى ٱلْأَرْضِ وَءَاتَيْنَـٰهُ مِن كُلِّ شَىْءٍۢ سَبَبًۭا ﴿٨٤﴾

بی‌گمان ما او را در زمین قدرت بخشیدیم و از هر چیز وسیله‌ای در اختیارش نهادیم.

فَأَتْبَعَ سَبَبًا ﴿٨٥﴾

پس او نیز از آن وسایل بهره گرفت و پی‌گیری کرد.

حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍۢ وَوَجَدَ عِندَهَا قَوْمًۭا ۗ قُلْنَا يَـٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِمَّآ أَن تُعَذِّبَ وَإِمَّآ أَن تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًۭا ﴿٨٦﴾

تا آن‌گاه که به محل غروب خورشید رسید، دید که خورشید در چشمه‌ای تیره‌فام فرو می‌رود، و گروهی را در آن‌جا یافت. گفتیم: ای ذوالقرنین! یا آنان را عذاب کن، یا راه نیکی در پیش گیر.

قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُۥ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَىٰ رَبِّهِۦ فَيُعَذِّبُهُۥ عَذَابًۭا نُّكْرًۭا ﴿٨٧﴾

گفت: آن‌که ستم کند، به زودی او را عذاب خواهیم کرد، سپس به سوی پروردگارش بازگردانده می‌شود و او نیز با عذابی سخت‌تر او را کیفر خواهد داد.

وَأَمَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَـٰلِحًۭا فَلَهُۥ جَزَآءً ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَسَنَقُولُ لَهُۥ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًۭا ﴿٨٨﴾

و اما کسی که ایمان آورد و عمل شایسته انجام دهد، پاداشی نیکو خواهد داشت، و ما نیز با او با نرمی و نیکی رفتار خواهیم کرد.

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًۭا ﴿٨٩﴾

سپس بار دیگر راهی را در پیش گرفت.

حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَىٰ قَوْمٍۢ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًۭا ﴿٩٠﴾

تا آنجا که به محل طلوع خورشید رسید، دید که خورشید بر قومی طلوع می‌کند که برای آنان هیچ پوششی در برابر آن قرار نداده بودیم.

كَذَٰلِكَ ۚ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًۭا ﴿٩١﴾

چنین بود و ما بر آنچه نزد او بود، احاطه کامل داشتیم.

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًۭا ﴿٩٢﴾

سپس دوباره راهی را دنبال کرد.

حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ بَيْنَ ٱلسَّدَّيْنِ وَجَدَ مِن دُونِهِمَا قَوْمًۭا لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًۭا ﴿٩٣﴾

تا آن‌گاه که به میان دو کوه رسید، گروهی از مردم را یافت که سخن را به‌سختی می‌فهمیدند.

قَالُوا۟ يَـٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰٓ أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّۭا ﴿٩٤﴾

گفتند: ای ذوالقرنین! یأجوج و مأجوج در زمین فساد می‌کنند، آیا در برابر آنکه میان ما و ایشان سدی قرار دهی، برایت هزینه‌ای مقرر کنیم؟

قَالَ مَا مَكَّنِّى فِيهِ رَبِّى خَيْرٌۭ فَأَعِينُونِى بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًۭا ﴿٩٥﴾

گفت: آنچه پروردگارم مرا در آن توانمند ساخته، بهتر است؛ پس با نیروی خویش مرا یاری دهید تا میان شما و آنان، سدّی استوار بنا کنم.

ءَاتُونِى زُبَرَ ٱلْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ ٱلصَّدَفَيْنِ قَالَ ٱنفُخُوا۟ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَعَلَهُۥ نَارًۭا قَالَ ءَاتُونِىٓ أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًۭا ﴿٩٦﴾

(ذوالقرنین گفت:) قطعات آهن برایم بیاورید. پس چون میان دو کوه را هم‌سطح کرد، گفت: بدمید! تا زمانی که آهن را آتش گداخته ساخت، گفت: حالا مس گداخته بیاورید تا بر آن بریزم.

فَمَا ٱسْطَـٰعُوٓا۟ أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا ٱسْتَطَـٰعُوا۟ لَهُۥ نَقْبًۭا ﴿٩٧﴾

پس یأجوج و مأجوج نه توانستند از آن بالا روند و نه در آن نفوذی کنند.

قَالَ هَـٰذَا رَحْمَةٌۭ مِّن رَّبِّى ۖ فَإِذَا جَآءَ وَعْدُ رَبِّى جَعَلَهُۥ دَكَّآءَ ۖ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّى حَقًّۭا ﴿٩٨﴾

(ذوالقرنین) گفت: این، رحمتی است از سوی پروردگارم، و چون وعده پروردگارم فرا رسد، آن سد را در هم می‌کوبد؛ و وعده پروردگارم حقیقتی است قطعی.

وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍۢ يَمُوجُ فِى بَعْضٍۢ ۖ وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَجَمَعْنَـٰهُمْ جَمْعًۭا ﴿٩٩﴾

و در آن روز (قیامت)، آنان را چون موجی بر موج دیگر رها می‌کنیم، و در صور دمیده می‌شود و همه را یکجا گرد می‌آوریم.

وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍۢ لِّلْكَـٰفِرِينَ عَرْضًا ﴿١٠٠﴾

و جهنم را در آن روز آشکارا به کافران نشان می‌دهیم.