وَكَانَ لَهُۥ ثَمَرٌۭ فَقَالَ لِصَاحِبِهِۦ وَهُوَ يُحَاوِرُهُۥٓ أَنَا۠ أَكْثَرُ مِنكَ مَالًۭا وَأَعَزُّ نَفَرًۭا ﴿٣٤﴾

و برای آن مرد (ثروتمند)، میوه فراوان بود. پس با دوستش ـ در حالی که با او گفتگو می‌کرد ـ گفت: «من از تو داراییم بیشتر است و از نظر نفرات (خانواده و یاران) نیرومندترم.»

وَدَخَلَ جَنَّتَهُۥ وَهُوَ ظَالِمٌۭ لِّنَفْسِهِۦ قَالَ مَآ أَظُنُّ أَن تَبِيدَ هَـٰذِهِۦٓ أَبَدًۭا ﴿٣٥﴾

و وارد باغ خود شد در حالی که به خودش ستم کرده بود. گفت: «گمان نمی‌کنم که این (نعمت‌ها) هرگز نابود شود.»

وَمَآ أَظُنُّ ٱلسَّاعَةَ قَآئِمَةًۭ ۖ وَلَئِن رُّدِدتُّ إِلَىٰ رَبِّى لَأَجِدَنَّ خَيْرًۭا مِّنْهَا مُنقَلَبًۭا ﴿٣٦﴾

و گمان نمی‌کنم که قیامت برپا شود، و اگر هم به سوی پروردگارم بازگردانده شوم، قطعاً بهتر از این (باغ) را در بازگشت خود خواهم یافت.

قَالَ لَهُۥ صَاحِبُهُۥ وَهُوَ يُحَاوِرُهُۥٓ أَكَفَرْتَ بِٱلَّذِى خَلَقَكَ مِن تُرَابٍۢ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍۢ ثُمَّ سَوَّىٰكَ رَجُلًۭا ﴿٣٧﴾

دوستش در حالی که با او گفتگو می‌کرد، گفت: آیا به کسی که تو را از خاک، سپس از نطفه آفرید و سپس تو را مردی کامل گردانید، کفر می‌ورزی؟

لَّـٰكِنَّا۠ أَنَا۠ هُوَ ٱللَّهُ رَبِّى وَلَآ أُشْرِكُ بِرَبِّىٓ أَحَدًۭا ﴿٣٨﴾

اما من [با ایمان می‌گویم]: اوست الله، پروردگار من، و من هرگز کسی را با پروردگارم شریک نمی‌گردانم.

وَلَوْلَآ إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَآءَ ٱللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِٱللَّهِ ۚ إِن تَرَنِ أَنَا۠ أَقَلَّ مِنكَ مَالًۭا وَوَلَدًۭا ﴿٣٩﴾

و چرا هنگامی که وارد باغ خود شدی، نگفتی: «ماشاءالله، لا قوّةَ إلا بالله»؟ اگر مرا از نظر مال و فرزند کمتر از خود می‌بینی،

فَعَسَىٰ رَبِّىٓ أَن يُؤْتِيَنِ خَيْرًۭا مِّن جَنَّتِكَ وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًۭا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًۭا زَلَقًا ﴿٤٠﴾

امید است که پروردگارم بهتر از باغ تو را به من عطا کند، و بر باغ تو عذابی از آسمان بفرستد، تا آن را زمین لغزنده و بی‌گیاه گرداند.

أَوْ يُصْبِحَ مَآؤُهَا غَوْرًۭا فَلَن تَسْتَطِيعَ لَهُۥ طَلَبًۭا ﴿٤١﴾

یا اینکه آب آن [باغ] در زمین فرو رود، و دیگر نتوانی آن را به دست آوری.

وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِۦ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَىٰ مَآ أَنفَقَ فِيهَا وَهِىَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا وَيَقُولُ يَـٰلَيْتَنِى لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّىٓ أَحَدًۭا ﴿٤٢﴾

و سرانجام، میوه‌های باغش نابود شد و او دست‌هایش را [از حسرت] بر هم می‌زد بر آنچه در آن خرج کرده بود، در حالی که آن باغ بر سقف‌هایش فرو ریخته بود، و می‌گفت: ای کاش کسی را با پروردگارم شریک نمی‌گرفتم!

وَلَمْ تَكُن لَّهُۥ فِئَةٌۭ يَنصُرُونَهُۥ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَمَا كَانَ مُنتَصِرًۭا ﴿٤٣﴾

و هیچ گروهی نداشت که در برابر [عذاب] خدا او را یاری دهند، و خود نیز نتوانست یاری رساند.

هُنَالِكَ ٱلْوَلَـٰيَةُ لِلَّهِ ٱلْحَقِّ ۚ هُوَ خَيْرٌۭ ثَوَابًۭا وَخَيْرٌ عُقْبًۭا ﴿٤٤﴾

در آنجا [در آن وضعیت]، یاری مخصوص خدای برحق است؛ اوست که پاداشش نیکوتر و فرجامش بهتر است.

وَٱضْرِبْ لَهُم مَّثَلَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا كَمَآءٍ أَنزَلْنَـٰهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَٱخْتَلَطَ بِهِۦ نَبَاتُ ٱلْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًۭا تَذْرُوهُ ٱلرِّيَـٰحُ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ مُّقْتَدِرًۭا ﴿٤٥﴾

و برای آنان مثَل بزن زندگی دنیا را، که همچون آبی است که از آسمان فرستادیم، و گیاهان زمین با آن آمیخته شدند، سپس خشک شدند و بادها آن را پراکنده کردند؛ و خداوند بر هر کاری تواناست.

ٱلْمَالُ وَٱلْبَنُونَ زِينَةُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَٱلْبَـٰقِيَـٰتُ ٱلصَّـٰلِحَـٰتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًۭا وَخَيْرٌ أَمَلًۭا ﴿٤٦﴾

مال و فرزندان، زینت زندگی دنیا هستند، ولی باقیات صالحات [کارهای نیکِ پایدار] نزد پروردگارت پاداشی بهتر و امیدبخش‌ترند.

وَيَوْمَ نُسَيِّرُ ٱلْجِبَالَ وَتَرَى ٱلْأَرْضَ بَارِزَةًۭ وَحَشَرْنَـٰهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًۭا ﴿٤٧﴾

و روزی را به یاد آور که کوه‌ها را به حرکت درمی‌آوریم و زمین را آشکار می‌بینی، و آنان را گرد می‌آوریم و هیچ‌کس از آنان را فروگذار نمی‌کنیم.

وَعُرِضُوا۟ عَلَىٰ رَبِّكَ صَفًّۭا ۖ لَّقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَـٰكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ ۚ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّن نَّجْعَلَ لَكُم مَّوْعِدًۭا ﴿٤٨﴾

و آنان در صف‌هایی بر پروردگارت عرضه می‌شوند؛ (و به آنان گفته می‌شود:) همانا شما نزد ما آمدید همان‌گونه که نخستین بار شما را آفریدیم، ولی شما پنداشته بودید که هرگز وعده‌گاهی برای شما قرار نخواهیم داد.

وَوُضِعَ ٱلْكِتَـٰبُ فَتَرَى ٱلْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَـٰوَيْلَتَنَا مَالِ هَـٰذَا ٱلْكِتَـٰبِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةًۭ وَلَا كَبِيرَةً إِلَّآ أَحْصَىٰهَا ۚ وَوَجَدُوا۟ مَا عَمِلُوا۟ حَاضِرًۭا ۗ وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًۭا ﴿٤٩﴾

و نامه [اعمال] گذاشته می‌شود، آنگاه گناهکاران را می‌بینی که از آنچه در آن است، بیم دارند و می‌گویند: وای بر ما! این چه نامه‌ای است که هیچ [عمل] کوچک و بزرگی را فرو نگذاشته، مگر آنکه آن را به شمار آورده؟! و هر چه کرده‌اند حاضر می‌یابند، و پروردگارت به هیچ‌کس ستم نمی‌کند

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ ٱسْجُدُوا۟ لِـَٔادَمَ فَسَجَدُوٓا۟ إِلَّآ إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ ٱلْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِۦٓ ۗ أَفَتَتَّخِذُونَهُۥ وَذُرِّيَّتَهُۥٓ أَوْلِيَآءَ مِن دُونِى وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّۭ ۚ بِئْسَ لِلظَّـٰلِمِينَ بَدَلًۭا ﴿٥٠﴾

و هنگامی که به فرشتگان گفتیم: بر آدم سجده کنید، همگی سجده کردند، جز ابلیس که از جن بود و از فرمان پروردگارش سرپیچی کرد. آیا او و نسلش را به جای من دوستان خود می‌گیرید در حالی که آنان دشمن شما هستند؟! چه بد است جایگزینی برای ستمکاران!

مَّآ أَشْهَدتُّهُمْ خَلْقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنفُسِهِمْ ۚ وَمَا كُنتُ مُتَّخِذَ ٱلْمُضِلِّينَ عَضُدًۭا ﴿٥١﴾

من آنان (شیطان و پیروانش) را در آفرینش آسمان‌ها و زمین، و آفرینش خودشان گواه نگرفتم، و هیچ‌گاه گمراه‌کنندگان را یاور خود نمی‌گیرم.

وَيَوْمَ يَقُولُ نَادُوا۟ شُرَكَآءِىَ ٱلَّذِينَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَهُمْ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُم مَّوْبِقًۭا ﴿٥٢﴾

و [یاد کن] روزی را که [خدا] می‌گوید: آن شریکانی را که گمان می‌بردید [برای من هستند] بخوانید! پس آنان را می‌خوانند، ولی پاسخی به آنان نمی‌دهند، و میان‌شان [در دوزخ] مانعی نابودگر قرار می‌دهیم.

وَرَءَا ٱلْمُجْرِمُونَ ٱلنَّارَ فَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُم مُّوَاقِعُوهَا وَلَمْ يَجِدُوا۟ عَنْهَا مَصْرِفًۭا ﴿٥٣﴾

و گناهکاران آتش را می‌بینند، و یقین می‌کنند که بر آن خواهند افتاد، ولی راه گریزی از آن نمی‌یابند

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِى هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانِ لِلنَّاسِ مِن كُلِّ مَثَلٍۢ ۚ وَكَانَ ٱلْإِنسَـٰنُ أَكْثَرَ شَىْءٍۢ جَدَلًۭا ﴿٥٤﴾

و بی‌گمان در این قرآن برای مردم از هر گونه مثالی بیان کردیم، ولی انسان بیش از هر چیز به جدال می‌پردازد.