La tehzen

መመሪያው በዓላማ 5.3 ሥር የተቀመጡት ትክክለኛ ሕገ መንግስታዊ ናቸዉ።ነገር ግን ዓላማውን ለመተግበር የተደነገጉ ድንጋጌዎች ሁሉም ከዓላማው እጅጉኑ ተፃራሪ ናቸዉ።

በመመሪያዉ ክፍል ሁለት ሥር ሂጃብን ይፈቅድና ኒቃብን ይከለክላል። ይህ አገላለፅ በራሱ ችግር አለበት። በመጀመሪያ ደረጃ ሂጃብ ማለት የቱ ነው? ይህቺ ወንዶችን የሚያደጓት ጥምጣም ዓይነት ነች ሂጃብ? ወይስ ጅልባብ የሚባለዉ? አልያስ ዋጂብነቱ በከፊል ዑለሞች የሚታወቀው ኒቃብ? የቱ ነው? ትምህርት ሚኒስቴር በሃይማኖታዊ ጉዳይ ጣልቃ ገብቶ ይህ ይቻላል፤ይኸኛው ደግሞ አይቻልም ማለት ይችላልን? ሃይማኖቱን የመተርጎም ሥልጣን የመንግስት ወይስ የሃይማኖቱ ምሁራን? መመሪያው አለባበስ በሚል ርዕስ ሥር "የክርስትና እምነት ተከታይ መነኮሳት እና ካህናት እንዲሁም የእስልምና እምነት ተከታይ ሼኾች ብቻ በትምህርት ተቋማት ቆብ ሊያደርጉ ወይም ሻሽ ሊጠመጥሙ ይችላሉ።" ይላል።

ለመሆኑ ማን ነው መነኮሳት፥ ካህናት እና ሼኮች እንደ ሆኑ የሚለየዉ? ትምህርት ሚኒስቴር በምን መልኩ እና መመዘኛ ይህ ሊል ይሁን? ይህስ በሕገ መንግስት አንቀፅ 11(3) "መንግስት በሃይማኖት ጣልቃ አይገባም። ሃይማኖትም በመንግስ ጉዳይ ጣልቃ አይገባም።" የሚለውን አይጥስምን?

መመሪያው "በትምህርት ተቋማት ጊቢ በምንም መልኩ የማንኛውም ሃይማኖት ተከታዮች በቡድን የአምልኮ ሥርዓት መፈፀም አይችልም" ይላል።

ህገ መንግስቱ "ማንኛውም ሰዉ የማሰብ፣የኅሊና እና የሃይማኖት ነፃነት አለው።ይህ መብት ማንኛዉም ሰው የመረጠውን ሃይማኖት ወይም እምነት የመያዝ ወይም የመቀበል፣ ሃይማኖቱን እምነቱን ለብቻ ወይም ከሌሎች ጋር በመሆን በይፋ ወይም በግል የማምለክ፣የመከታተል ፣የመተግበር ፣የማስተማር ወይም የመግለፅ መብትን ያትታል።"ይላል። ስለሆነም የትምህርት ሚኒስቴር መመሪያ ሕገ መንግስቱ በመግለፅ የሚቃረን በመሆኑ በመኾኑ ተፈፃሚነት አይኖረውም። ይህ የትምህርት ሚኒስቴር መመሪያ ኢትዮጵያ ተቀብላ ያፀደቀችውን ዓለም አቀፍ ሕጎች በቀጥታ የሚቃረን ነው።

ለአብነት በዩኔስኮ የሰብአዊ መብት ስምምነት ላይ :- "እያንዳንዱ ሰዉ የሀሳብ፣የኅሊና እና የሃይማኖት ነፃነት መብት አለው።ይህም መብት ሃይማኖቱን ወይም እምነቱን የመለወጥ ፣ነፃነትን ብቻውን ወይም ከሌሎች ጋር በኅብረት በይፋ ወይም በግል ኾኖ ሃይማኖቱን ወይም እምነቱ የማስተማር፣በተግባር ለመግለፅ፣የማምለክ እና የማክበር ነፃነትን ይጨምራል።"ይላል። ታዲያ ትምህርት ሚኒስቴር ይህን የዩኒስኮን ዓለም አቀፍ ስምምነት የሚጥስ መመሪያ እንዴት አዘጋጀ?

በኢትዮጲያ ሕገ መንግሥት መሠረት ማንም አካል ስላሰኝው ብቻ የአንዱን ሃይማኖት ተግባር ማገድ እንደ ማይችል ተገልጿል።ሕገ መንግስቱ በአንቀፅ 27(5) ላይ "ሃይማኖትን እና እምነትን የመግለፅ መብት ሊገደብ የሚችለው የሕዝብ ደኅንነት፣ ሰላም፣ ጤና ፣ ትምህርት፣ የሕዝብ የሞራል ሁኔታ፣ የሌሎች ዜጎችን መሠረታዊ መብቶች፣ነፃነቶች እና መንግስት ከሃይማኖት ነፃ መሆኑን ለማረጋገጥ በሚወጡ ሕጎች ይሆናል።" ይላሉ።

ነገር ግን መመሪያው በድፍኑ የተከለከሉት ሃይማኖታዊ ድርጊቶች በሕገ መንግስቱ እንደ ተጠቀሰው አደገኛ ሁኔታ ስለመፍጠራቸዉ የቀረበ ነገር የለም።ገና ለገና ይሆናሉ ተብለው ሳይሆን ፈጥረው ሲገኙ ብቻ ነው።ይህም ቢሆን ዝም ተብሎ በአንድ መሥሪያ ቤት ፍላጎት ብቻ የሚሆን ሳይሆን በሕገ መንግስቱ አንቀፅ 13(2) ላይ እንደ ተገለፀው ከዓለም አቀፍ መርሆች ጋር በተጣጣመ መንገድ መተርጎም ይኖርበታል።

በዮኔስኮ ዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች ሰነድ አንቀፅ 29(2) እንዲህ ይላል፦

"እያንዳንዱ ሰዉ በመብቶቹ ፣በነፃነቶቹ በሚጠቀምበት ጊዜ የሚታገደው የሌሎችን መብቶች እና ነፃነቶች በሚገባ ለማስከበር ብቻ በተደነገጉ ሕጎች እና የግብረ ገብነት፣ የጠቅላላውን የሕዝብ ፀጥታ እና ደኅንነት በዴሞክራሲያዊ ፣ማኅበራዊ ኑሮ ትክክለኛ የኾነዉ ተፈላጊ ጉዳይ ለማርካት በተወሰነው ብቻ ነው።"

በመግቢያችን እንደገለፃነው ሕገ መንግስቱ መተርጎም ያለበት በማብራሪያው እና በወቅቱ ሲፀድቅ በነበረዉ ቃለ ጉባኤ አማካኝነት መኾን ይኖርበታል። ሃይማኖታዊ ተግባራት ላይ የሚጣል እገዳን በሚመለከት ለምሳሌ በ1948 በወጣው ሕገ መንግስት አንቀፅ 40 እንዲህ ተቀምጧል፦

"የሕዝብን መልካም ጠባይ ወይም ፀጥታን ወይም ፖለቲካ ረገድ የሚያውክ ካልሆነ በቀር በንጉሠ ነገሥቱ መንግስት ግዛት የሚኖሩ ሰዎች በሕግ የሃይማኖታቸው ሥርዓት አክብረው በነፃ ለመፈፀም አይከለክሉም።" ይላል። ይህ ገደብ ሕገመንግስቱ የነበረ መሆኑን ያስገነዝበናል።

እንደዚሁም በአላማው ስር በሕገ መንግስቱ አንቀጽ 27(5) ሥር የተገለጹ ገደቦችን በሕግ አግባብ ገደብ ለመጣል መሟላት ያለበት ጉዳይ የተባለው ገደብ ህጋዊ (Legitimate) ያሁኑ ሕገመንግስት ውስጥ በግልጽ የተቀመጡ የኃብረተሰቡ ውስጥ ጥቅሞች ለማስጠበቅ "አድሏዊነትነው የሚያስከትል መሆን የለበትም" ከሚለው የሰብአዊ መብት ኮሚቴ ማብራሪያ አንጻር ስንመለከተው መመሪያው አድሏዊ ውጤትን የሚያስከትል ነው።

ምንም እንኳ መመሪያው አንቀጽ 5·2 "አድሎን የማስወገድ አላማ አለኝ" ቢልም ዝርዝር ድንጋጌዎች ስንመለከት በአንድ ኃይማኖት በኢስላም ላይ ያነጣጠሩ ሆነው እናገኛቸዋለን። ከዚህም በላይ ሊነጻጸሩ የማይችሉ ነገሮች በአንድ ላይ መጨፍለቅ በራሱ አድሎዊ ነው።

ስለዚህ ጠቅላላ መመሪያው በሃይማኖት ላይ እንደተደረገ ገደብ ዓለም አቀፍ ሰብአዊ መብት ድንጋጌዎች በተለይ( Iccpr) ቅድመ ሁኔታዎች ጋር የማይጣጣም ነው።

መመሪያ ረቂቅ ከሕገመንግስቱ ጋር በግለጽ ይጋጫል። ስለ ገደብ የሚያወሳውን የአገራችንን ሕገመንግስት አንቀጽ 27(5) በሕግ አተረጓጐም መሠረት የልዩ ሁኔታ (Exception) ሲሆን እንደነዚህ ያሉት የልዩ ሁኔታ አንቀጾች መተርጎም ያለባቸው በጠባቡ እና እና በጥብቅ ሁኔታ መሆን አለበት።

51 views18:20