دیدارگاه هوشنگ طالع

اسفندگان ، روز مهر ايراني

اسفندگان يا روز « مهر ايراني » از جشن‌هاي کهن اين سرزمين است. با توجه به گاه‌شمار امروزين، روز اين جشن برابر است با 29 بهمن‌ماه؛ گرچه در دوران صفويان، آن را در روز 26 بهمن‌ماه برپا مي‌داشتند. شايد امروز هم اگر در همان تاريخ برگزار شود، از ژرفاي بيش‌تر تاريخي برخوردار خواهد بود.
سپندارمذ (در زبان اوستايي «سپنت آرميتي» و در زبان پهلوي «سپندارمت» يا «سپندارمذ» و در زبان فارسي « سپندارمذ » يا « اسفندارمذ» يا اسفند، از دو جز تشکيل يافته است که «سپنت» به معناي « ورجـــاوند» است و « آرمــيتي» يا « ارميتي» به معناي انديشه، فداکاري، بردباري، سازگاري و فروتني است. در زبان پهلوي، معني آن، «خِرَد کامل» مي‌باشد.
در گات‌ها، جزء دوم آن يعني « آرميتي» به تنهايي آمده و از فروزه‌هاي « مزدا اهورا» مي‌باشد ؛ اما در اوستاي نو، سپندارمذ، در کنار خرداد و امرداد، از « ايزد بانوان » است.
اين ايزد بانو، در جهان مينَوي، نماد، دوست‌داري، بردباري و فروتنيِ اهورامزدا است و در جهان استومند (مادي) نگاهبان زمين، پاکي، سرسبزي و باروري آن مي‌باشد. نماد روز مهر ايراني، سيب سرخ است.
ابوريحان بيروني، درباره‌ي اين جشن مي‌نويسد :
اين روز ، عيد زنان بوده است و در اين عيد مردان به زنان بخشش مي‌نمودند و هنوز اين رسم در اصفهان ، ري و ديگران بلدان پهله باقي مانده و به فارسي مردگيران مي‌گويند .
پيترودلاواله ايتاليايي که در دوران شاه‌عباس بزرگ، زمان درازي در ايران بود، در سفرنامه‌ي خود، درباره‌ جشن اسفندگان مي‌نويسد :
پانزدهم فوريه [26 بهمن‌ماه] مسلمانان ايراني، عيد ديگري دارند که آن را عيد اسفند [اسفندگان] مي‌گويند... که شامل افروختن انبوهي از شمع‌ها و مشعل‌ها در طول روز و شب بعد براي پشت‌سر گذاشتن زمستان است... اين عيد، ربطي به سال قمري ندارد که معمول مسلمانان است؛ بلکه از روي سال شمسي محاسبه مي‌شود که جز در موارد مخصوص، مورد اعتنا نبوده و ابتداي آن، روزي است که خورشيد از قوس 25 درجه عبور مي‌کند و تقريبا هميشه مصادف با تاريخي است که برايتان گفتم، چون سال خورشيدي، هميشه ثابت و روزهايش مشخص است. در صورتي که سال قمري، همواره در حال تغيير و اعياد آن، متحرک است.
امروزه جشن اسفندگان، نماد مهر ايراني است. يعني مهرورزي همه ايرانيان، به همه‌ي مردمان اين سرزمين که گستره‌ي گسترده‌اي از مهرورزي را، دربرمي‌گيرد. چنان‌که گفته شد، سيب‌سرخ، نماد جشن مهرگان (روز مهر ايراني) است و از آيين‌هاي اين جشن، گستراندن سفره‌ي جشن، آجيل اسفندي، شيريني پنجه‌ي مهر و نيز آش اسفندي است و... از مراسم اين جشن که هنوز در جاي‌جاي سرزمين ما به‌جا مانده است، پختن «آش اسفندي» است. اين آش را 35 روز مانده به عيد مي‌پزند و رسم است که کساني که نامزد دارند، کاسه‌اي از اين آش، همراه با هديه و شيريني، به وي پيش‌کش مي‌کنند.
اين جشن که رو به فراموشي رفته بود ، در سال ۱۳۸۷ از سوي کار گروه ويژه‌ي انجمن فرهنگي مهرگان ( تهران ) ، با کوشش ، پي‌گيري و بهره‌مندي از پيشباز جوانان ، دوباره « زنده‌سازي » شد .
بر پايي آيين‌هاي ويژه‌ي اين جشن از سوي کارگروه مزبور ، هم‌راه با پختن آش اسفندي و نيز ترتيب برنامه‌اي از تلويزيون با همين درون‌مايه ، اين جشن ملي که رو به فراموشي مي‌رفت ، دوباره « زنده‌سازي » گرديد .hotale@

1.68K viewsedited 13:03