#ویدیو

ـــ نگاهی به ویژگی نظری «سادگی» در تاریخ نجوم
امیرمحمد گمینی (سخنران)، پژوهشکدۀ تاریخ علم، دانشگاه تهران
محمدمهدی صدرفراتی، پژوهشکدۀ تاریخ علم، دانشگاه تهران

۳۰ آبان‌ماه ۱۴۰۰

https://www.aparat.com/v/EU6AQ/

#ویدیو
اتم‌باوری در تمدن اسلامی
دکتر بنفشه افتخاری

برنامه چرخ
1.
https://www.instagram.com/tv/CUr52jkDPSm/?utm_medium=copy_link

2. https://www.instagram.com/tv/CUr_4LEj-Mw/?utm_medium=copy_link

توجه #ابوریحان #بیرونی به جنبه‌های #آموزشی #علوم در #الآثارالباقیة

جنبۀ آموزشی علوم برای ابوریحان از اهمیتی بسزا برخوردار بود. دو کتاب #استخراج‌الاوتار و #التفهیم او نمونه‌های درخشانی از آثار آموزشی به شمار می‌روند. در فرصتی دیگر به ویژگی‌های مهم این دو کتاب خواهم پرداخت اما در این‌جا می‌خواهم شیوه‌ای جالب در نگارش را از ابوریحان بیرونی معرفی کنم. ابوریحان در بارۀ علت گردآمدن مطالب رنگارنگ در #الآثارالباقیة چنین آورده است:
«و نحن وإنْ صِرْنا في بعضِ المواضِعِ نَتَرَدَّدُ في فُنونٍ ونَخُوضُ فیما اتّصاله بالنّظْمِ اتّصالٌ بَعِیدٌ فلیس ذلک منّا طَلَبَ تَطْویلٍ ولا إکْثارٍ بل ارادةَ تبعید الناظر فیه عن الملال فإنَّ النَّظَرَ اذا دام في فنٍّ واحدٍ دعا الی الإمْلال وقِلّة الصَّبرِ واذا خرج من فَنٍّ الی فنّ فکانّه مُتَرَدِّدٌ في حَدائِق لا یأتي علی احْدٰیها الّا ویَتَعَرَّضُ له أُخرَی فَیَحْرِص علیها ویَشْتَهِی النَّظَرَ الیها کما قیل لِکُلّ جَدِیدٍ لذةٌ» (بیرونی، الآثار الباقیة، به کوشش #زاخاو، لایپزیک، 1878، ص 72)

ما گرچه در برخی جای‌های این کتاب به دیگر فنون نیز گریزی زده‌ایم، و در مباحثی وارد شده‌ایم که ربط چندانی به موضوع اصلی کتاب ندارد، اما انگیزۀ ما از این کار به درازا کشاندن سخن و پرگویی نبوده است. بلکه می‌خواستیم خستگی را از تن خواننده کتاب بیرون کنیم. زیرا پرداختنِ پیوسته به یک فنّ، به خستگی و بی‌صبری می‌انجامد اما اگر [خواننده] از فنی به فن دیگر پردازد، چنان است که گویی از باغ‌هایی گذر کند و هنوز از باغی در نیامده، باغی دیگر در پیش چشمش آید، پس بر این آزمند شود و به نگاه افکندن در آن علاقه‌مند گردد همان گونه که گفته‌اند: برای هر چیز نو، لذتی است.

☑️ مجموعه سخنرانی‌های گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی امیرکبیر

با افتخار برنامه سخنرانی‌های سال تحصیلی 1400-1401 تقدیم حضور می‌گردد. سپاس از عزیزانی که پذیرای دعوت ما بودند.

🌐 لینک شرکت در سخنرانی‌ها:

http://meetings.aut.ac.ir/Phil-Sci-AUT

🔵 اطلاعات بیشتر در کانال فلسفه علم امیرکبیر

@philsciaut

⭕️ منظرگرایی و نسبیت خاص

👤 سخنران: مهدی خلیلی، دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه آزاد آمستردام

🕕 زمان: شنبه ۶ آذر ۱۴۰۰، ساعت ۱۶ تا ۱۷:۳۰

🌐 لینک ورود به جلسه:

http://meetings.aut.ac.ir/Phil-Sci-AUT

شرکت برای عموم آزاد است.

#سخنرانی_آنلاین
@PhilSciAUT

#سخنرانی #هفته_پژوهش

✅ سلسله سخنرانی‌های دانشجویان پسادکتری
🗓 سه‌شنبه 16 آذر؛ از ساعت 13:30 الی 19:30

سخنرانان:
👤 دکتر حسین مسیگل(دکتری دانشگاه گیلان - پسادکتری گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف)
👤 دکتر زینب کریمیان (دکتری سوربن پاریس - پسادکتری گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف)
👤 دکتر نرگس بهمن پور(دکتری امپریال کالج لندن - پسادکتری گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف)
👤 دکتر جواد درویش(دکتری گروه فلسفه علم - پسادکتری گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف)

محل برگزاری:
🌐 https://b2n.ir/philsci

————————
❇️: @philsharif

The Principle of Simplicity for Qutb al-Din Shirazi
#انتشار مقاله‌ای از دکتر امیرمحمد گمینی، عضو هیئت علمی پژوهشکده تاریخ علم، و دکتر محمدمهدی صدرفراتی، همکار پسادکتری پژوهشکده، در مجلهٔ
Studies in History and Philosophy of Science

https://authors.elsevier.com/a/1eBem8yuQtYUy

دوره مجازی
در جست‌وجوی معنا
دکتر غزاله حجتی
ثبت نام از طریق صفحه اینستاگرام
https://instagram.com/ghazal.hojjati

مسئله ممکن بودن جهان از ابن سینا تا لایبنیتس
سخنران :
دکتر حسین معصومی همدانی

یکی از براهینی که امام الحرمین جوینی، متکلم اشعری، برای اثبات صانع می‌آورد بر اعتقاد به فضای لایتناهی و امکان آفریده شدن جهان در جای  دیگری از این فضا استوار است. ابن رشد این برهان را متاثر از نظر ابن  سینا در مورد تقسیم موجودات به واجب و ممکن می‌داند و رد می‌کند. در اوایل قرن هجدهم بحثی شبیه به این میان لایب‌نیتس و ساموئل کلارک، از هواداران نیوتن، در می‌گیرد. موضوع این درس گفتار توضیح این دو مجادله و بیان برخی از نتایج آنهاست.
سی‌‌ونهمین نشست از مجموعه درس‌گفتارهایی درباره‌ی بوعلی سینا در روز چهارشنبه ۲۴ آذر ساعت ۱۰ صبح به  «مسئله‌ی ممکن بودن جهان: از ابن سینا تا لایب‌نیتس»  اختصاص دارد که با سخنرانی دکتر حسین معصومی‌همدانی به صورت مجازی پخش خواهد‌ شد.علاقه‌مندان می‌توانند این برنامه را از اینستاگرام مرکز فرهنگی شهرکتاب به نشانی ketabofarhang، تلگرام این مرکز به نشانی bookcitycc و صفحه‌ی این مرکز در سایت آپارات پیگیری کنند.

@Bookcitycc

https://instagram.com/ketabofarhang

ممکن است به نظر برسد رخدادهایی که در عرصۀ سیاست روز شاهدش هستیم ـ مانند اینکه جنگ در منطقه‌ای از جهان، در قیمت کالا در منطقه‌ای دیگر از جهان مؤثر است یا اینکه سیاست‌های یک سیاست‌مدار یا حزب در گوشه‌ای از دنیا، قیمت نفت را در گوشه‌ای دیگر از دنیا تغییر می‌دهد ـ برآمده از روش‌های حکومت‌داری مدرن در دنیایی است که با به‌کارگرفتن تکنولوژی گویی همه‌چیز در آن به یکدیگر مرتبط است، اما شواهد تاریخی بسیاری را می‌توان نشان داد که براساس آن‌ها، این تصور غلط از آب درمی‌آید. درواقع از روزگاران کهن همواره سیاست و روابط دیپلماتیک ملت‌ها یا حکومت‌های بزرگ در دیگر امور حکومت‌داری و ازجمله اقتصاد مؤثر بوده است. یکی از مشهورترین این نشانه‌ها در دنیای باستان، رقابت سیاسی دو حکومت بزرگ آن زمان، یعنی ایران و روم، بر سر تجارت ادویه و ابریشم است. در کتاب‌های تاریخ از یک راه تجارت زمینی و یک راه تجارت دریایی یاد شده است. بخشی از مسیر این هر دو راه از سرزمین‌های امپراتوری ایران می‌گذشته است و رومیان همیشه باید هزینه‌ای را در قبال این کالاها به ایرانیان می‌پرداختند. در اواخر عهد باستان، قدرت‌گرفتن اعراب در مناطق هم‌جوار این دو امپراتوری و نیز حضور قبایل عرب در شبه‌جزیرۀ عربستان، موجب شد که جزیرةالعرب برای هر دو امپراتوری مهم باشد. یکی از دلایل بیشترشدن این ارج آن بود که شبه‌جزیره به یکی از مسیرهای اصلی تجارت ادویه مبدل شد. راه دریایی تجارت ادویه از هند و شرق به بندر عدن می‌رسید و از آنجا اعراب ادویه را به مرزهای دو امپراتوری می‌آوردند. شاید در مقام داستان‌سرایی بتوان گفت این فرصتی بود که رومیان برای فرار از پرداخت هزینه‌های تجارت به ایرانیان، آن را غنیمت دانستند. بااین‌حال هیچ‌یک از دو امپراتوری تلاش نکردند که بر سراسر جزیرةالعرب مسلط شوند و فقط در دوره‌ای، در میانۀ قرن ششم میلادی، بخش جنوبی جزیرةالعرب میان دو قدرت دست‌به‌دست شد. در این میان، جدایی مذهبی دو امپراتوری نیز در برهه‌ای مؤثر واقع شد و مسیحی‌شدن ساکنان یمن موجب شد که امپراتور روم از آن‌ها حمایت کند. البته باید در نظر داشت که اختلاف مذهبی ریشه‌داری میان مسیحیان یمن و مذهب مقبول قسطنطنیه وجود داشت، اما در این مورد گویی آن اختلاف به‌کلی به فراموشی سپرده شد.
ساسانیان و اعراب کتابی کوچک دربارۀ همین موضوع است.

📚 از نوشته حنیف قلندری در رود ۶ درباره:
📚 ساسانیان و اعراب: دیپلماسی ايران و بیزانس در شبه‌جزیرۀ عربستان در قرن ششم میلادی/ مهناز بابایی/ نشر مروارید، چاپ دوم ۱۳۹۹
@roodbookreview97

#ویدیو سخنرانی دکتر معصومی همدانی

بخش اول
https://www.instagram.com/tv/CXfr_blqkDz/?utm_medium=copy_link
بخش دوم
https://www.instagram.com/tv/CXfxKVaKc-l/?utm_medium=copy_link

انتشار تصحیح و ترجمه و شرح فرانسوی کتاب نهایة السول في تصحیح الاصول ابن شاطر دمشقی به دست دکتر اروان پانشِور
این شاطر در این کتاب مدلهای غیربطلمیوسی خود را معرفی می‌کند. بعدها کپرنیک هم بعضی از آنها را در مدلهای سیاره‌ای خود به‌کار می‌گیرد.

Ibn al-Šāṭir, L’achèvement de l’enquête et la correction des fondements: Kitāb nihāya al-sūl fī taṣḥīḥ al-ʾuṣūl, édition critique, traduction et commentaire par Erwan Penchèvre, 2021.

https://arxiv.org/pdf/1709.04965.pdf

روزنامه جام‌جم
۲۸ آذر ۱۴۰۰
https://www.jamejamdaily.ir/Newspaper/item/125806

#انتشار مقالۀ خانم راضیه سادات موسوی، فارغ التحصیل از پژوهشکدۀ تاریخ علم و دانشجوی دکتری در انستیتو ماکس پلانک کشور آلمان، با عنوان:

Harmonization of Calendars in the Early Islamic World as Reflected in al-Farghānī's Elements of Astronomy
در مجلۀ:
Antigüedad y Cristianismo

🔶️ تاریخ علم و شبه تاریخ علم

🔻 گفتگوی محمدرضا واعظ و امیرمحمد گمینی

از پرونده “از علم تا شبه علم“

محمدرضا واعظ: در حالی که معمولا برای همۀ ما این تصور کلی وجود دارد که علم در زندگی از اهمیت به‌سزایی برخوردار است و امری که علمی‌ست دارای اعتبار است، به هنگام مواجه با دانشجویان و حتی هم‌صحبتی با افراد تحصیل‌کرده در مقاطع بالای دانشگاهی، متوجه این نکته شدم که بسیاری از افراد، تفاوت بین علم و شبه علم و روش علمی و غیرعلمی را درست نمی‌دانند. با یک جستجوی ساده در اینترنت درباره شبه علم متوجه می‌شویم که به باورهایی شبه علم گفته می‌شود که ادعای علمی بودن دارند، ولی در واقع مطابق روش و نگرش علمی نیستند؛ یعنی وقتی به بوته آزمایش گذاشته می‌شوند، اولا آزمون پذیر نیستند(به قول پوپر ابطال پذیر نیستند) و ثانیا در شرایط زمانی و مکانی مختلف، تکرارپذیر نیستند: مانند پدیده‌هایی همچون شفای کوانتومی، طب سنتی، همیوپاتی، سنگ درمانی، انرژی درمانی و …. .

مهمان من در این گفتگو از پروندۀ از علم تا شبه‌علم، دکتر امیرمحمد گمینی، عضو هیئت علمی پژوهشکدۀ تاریخ علم دانشگاه تهران است. جناب گمینی این گفتگو را با این سوال آغاز می‌کنم: در گذشته چه تصوری از علم وجود داشته است؟ آیا این تصور که امروزه از علم برای ما وجود دارد، در گذشته هم وجود داشته است؟

🔴 برش‌هایی از صحبت‌های امیرمحمد گمینی از متن:

⚪️ در واقع، شبه علم نامِ هر روش دیگری به جز روش علمی نیست. این طور نیست که روش های دیگر معرفت که بشر در طول تاریخ برای خودش ساخته و پرداخته کرده است را شبه علم بگوییم، حتی روش هایی که برای شناخت طبیعت هستند. وقتی برخی روش‌ها ادعای علمی بودن دارند، آن موقع باید ببینیم که آیا آن ادعا جزء بدنه علم هست یا خیر؟ این نکته، محل تمایز علمی بودن یا شبه علم بودن است. در واقع، مخالفت دانشمندان، فیلسوفان و مورخان علم با اهالی شبه علم، در این جهتِ نیست که از علم ایدئولوژی ساخته شود؛ یعنی قرار نیست ما انحصاری از علم بسازیم و بگوییم حقیقت فقط نزد دانشمندان و روش علمی پیدا می‌شود و چیزی اگر جز این باشد خارج از دایره حقیقت قرار دارد. علم روشی است برای تایید نظریات علمی، حالا این‌که نظریات علمی با حقیقت چه نسبتی دارند، می‌تواند دوباره به شکل بحثی فلسفی خود را نشان دهد و به آن پرداخت شود.

نکته مهم درباره علم این است که ما یک جامعه متخصصان داریم که ویژگی آنها این است که یکدیگر را نقد و بررسی کنند. ولی ویژگی مدعیان علم (شبه علم) این است که آراء خودشان را داوری و نقد نمی‌کنند و به دیگران هم اجازه نمی‌دهند که آنها را داوری کنند؛ یعنی به جای این‌که حرف‌های خودشان را برای متخصصان آن رشته بگویند تا داوری و نقد شوند، برای خودشان کتاب چاپ می‌کنند و یا سخنرانی می‌کنند ولی جامعۀ علمی ندارند و کار پژوهشی و انتقادی نمی کنند.

⚪️ البته مفاهیم و نظریه‌های و معارفی که از یک حوزۀ پژوهشی نیامده باشد دارای ارزش توجیهی نیستند و باور به آنها توجیه معرفتی ندارد. مسأله این است. حوزه‌های معرفتی مفصلی مثل فلسفه و تاریخ و … وجود دارند که قطعا از جنس science نیستند ولی ارزش معرفتی دارند چون از دل یک گروه متخصص پژوهشگر که تضارب آرا دارند بیرون آمده است. باور به طالع بینی موجه نیست، چون از دل چنین گروهی از متخصصان بیرون نیامده است.اما سبک زندگی یک نفر شاید به این نحو باشد که دوست دارد در رفع مشکلاتش به روش‌های شبه علمی رجوع کند. در نهایت، می‌توان گفت تا وقتی که اشخاصی که به روش‌های شبه علمی اعتقاد دارند، ادعای علمی بودن نداشته باشند و داعیان شبه علم با عنوان علم و با اصطلاحات علمی مطالب‌شان را به مردم ارائه نکنند، مشکلی نیست.

متن کامل گفتگو در:
https://b2n.ir/b96005

✔️ پروندۀ “از علم تا شبه علم”، مجموعه گفتگوهایی میان محمدرضا واعظ (دبیر علمی پرونده) و اساتید مطرح این حوزه است که به همت مؤسسۀ فرهنگی-هنری پیدایش(رویش دیگر) و کافه فیلو در پلتفرم اینستاگرام برگزار شده است. علاقه‌مندان می‌توانند ویدئوی این گفتگوها را نیز در بخش Igtv آیدی @mrvaez در پلتفرم اینستاگرام مشاهده نمایند.

@rooyeshedigar
@tanhaatarazyekbarg

نشانه‌های آشنایی با پژوهشهای تاریخ علم

واژگان علم حساب در آثار فارسی

فاطمه‌سادات سعادتمند
دکتر یونس کرامتی

instagram.com/iranpopscience

🔺عصر قاجار، به مثابۀ دورانی که ایرانیان با علوم جدید غربی آشنایی یافتند، از ارزش بسیار بالایی برخوردار است و می‌بایست بیش از آنچه امروز از آن می‌دانیم، مورد کنکاش و بررسی قرار بگیرد.
🔸 به همین جهت در گفتگو با دکتر امیرمحمد گمینی (استادیار پژوهشکدۀ تاریخ علم دانشگاه تهران) برآنیم تا ضمن بررسی «چرایی و چگونگی آشنایی ایرانیان با علوم جدید در عصر قاجار»، به این پرسش بپردازیم که کدام عامل، موجب گردید که رجال ایران عصر قاجار، لزوم اخذ علوم مدرن از غرب را درک کنند.

🗓چهارشنبه، ۲۹ دی‌ماه
⏱ساعت ۲٠ به وقت ایران
🖇در لایو اینستاگرام موسسه نیمروز:
https://instagram.com/nimruz.ir

@nimruz_ir

گرامیداشت بیست‌وهشتمین سال تأسیس مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب

دوشنبه 27 دی 1400، ساعت 18
سخنرانان:
سیدعلی آل داود
ابوالقاسم امامی
اکبر ایرانی
یوسف ثبوتی
مجدالدین کیوانی
حسین معصومی همدانی
عارف نوشاهی
محمدجعفر یاحقی

این سخنرانی‌ها به صورت ضبط‌شده در صفحهٔ اینستاگرام مؤسسه به نشانی @mirasmaktoob و آپارات به نشانی https://www.aparat.com/MirasMaktoob پخش خواهد شد.