کانال خبری حکان

🔵بئیرام آیو(قسمت اول)

در «شصتمین» روز زمستان، چله کوچک پایان می‌یابد. پایان چله کوچک، آغاز بئیرام آیو (ماه عید) یعنی ماه اسفند است. قدما اسفندماه را به سه دوره ده روزه تقسیم کرده بودند. محمدرضا رعد تقسیم‌بندی ماه اسفند را این‌گونه شرح می‌دهد: «ده روز اول «اهمن بهمن»، ده روز دوم «قَری» و ده روز سوم «اِئشَه پِشَه» نام دارد. این تقسیم‌بندی مربوط به دامنه کوه (خرقان و کرفس و..) است. ولی تقسیم‌بندی دیگر این است که ده روز اول اهمن، ده روز بعدی بهمن و ده روز سوم «اون گون بیراما قالان» و ائشه پشه را بعد از عید حساب می‌کنند. این حساب مربوط به دشت درگزین می‌باشد». ما براي اين‌كه ويژگي‌هاي هر سه ده روز را در ماه اسفند توضيح بدهيم، از تقسيم‌بندي دامنه كوه (خرقان و كرفس) استفاده مي‌كنيم:
1- ده روز اول: «اهمن بهمن» نام دارد. «اهمن بهمن، قار گله ر خرمن خرمن»، (اهمن بهمن، خرمن خرمن باید برف بیاد). مطابق افسانه‌های کهن در فرهنگ ترکان باستان، پيرزنی که در فولکلور ترکان «قری ننه» (مادربزرگ پير) خوانده می‌شود، دو پسر دارد که يکی «اهمن» و پسر دیگر «بهمن» نام دارد. یکی معروف به گرما و دیگری معروف به سرما. آن‌ها می‌گفتند ما برای هر دو حالت آماده هستیم. می‌گفتند: «اهمنم بهمنم چیلله‌لر عهده سیندن گلن منم» (اهمن منم بهمن منم از عهده همه چله‌ها بر آینده منم). همچنین می‌گفتند تصور نکنید که چون نفس آشکار زمین را مشاهده کرده‌اید پس زمستان تمام گشته است؟! نه زمستان هنوز ادامه دارد. به همین خاطر مردم منتظر برف بودند و این را تکرار می‌کردند: اهمن بهمن قار گَلَه ر خرمن خرمن (در اهمن بهمن منتظر خرمن خرمن برف هستیم).
در يكي از اين روزها، اهمن که کوچک‌تر و مغرور است، نزد بهمن می‌آيد و می‌گويد: «سَن گِئتدين نِئيلَه دين؟» (در اين مدت چه کرده‌ای؟). اهمن مي‌گويد: «من گِئتديم دوندارديم. اوشوتدوم. ناخوشلاتديم گَلديم» (من رفتم سردشون کردم و لرزاندم و مريضشون کردم!). بهمن مي‌گويد: «اگر من گِئدسم، قَری‌لَری كورک‌دَن، لو لِئهين‌لَری لولَک دَن، گَلين‌لَری بيلَک‌دَن، كؤرپَه‌لَری بیلَک‌‌دَن، اِئيلَه‌رَم» (تو که کاری نکرده‌ای! ببين من چه می‌کنم! کاری می‌کنم که نوزادان در گهواره‌هايشان يخ بزنند. اگر من جای تو بودم دست دختران را به دسته کوزه و دست پیرزنان را به بند تنبان خشک می‌کردم!). برادر بزرگ‌تر به طعنه به او می‌گويد: «عؤمرون آزدی، دالين يازدی!» (عمرت کوتاه است و به دنبالت بهار می‌آيد). اهمن در طول فرمانروايی خود، سرما را در تمام سرزمين‌ها حکمفرما می‌کند و در يکی از همين روزها، در يکی از کوه‌های قلمرو خود به دست برف اسير می‌شود. خبر به قری ننه می‌رسد و او برای آزادی فرزندش از زندان برف، به کوه رفته و با سيخ داغ که به برف‌ها فرو می‌کند در نهايت، برف‌ها را آب می‌کند. اهمن بعد از آزادی متوجه می‌شود که در آن روز زمستان (دوره سرما) تمام شده است.
یک آیین قدیمی که در این روزها توسط زنان منطقه اجرا می‌گردید، پخت آش تحت عنوان «بیرام آشو» (آش عید) در هفته اول اسفند می‌باشد. این آش شاید به شکرانه پایان زمستان سرد و استقبال از فصل بهار باشد. در این مراسم همه زنان روستا از تهیه مواد تا پخت و توزیع آن مشارکت می‌کنند. این آیین در روستای زاکان از توابع شهرستان درگزین اجرا می‌شد که متأسفانه اکنون (بیش از دو دهه) متروک شده است.

ادامه دارد ...

✍ منبع: کتاب #فرهنگ_زمستان_درگزین، تالیف علی قادری نهاد، فصل بئیرام آیو

441 views11:22