Кітап оқу
Студент міндетті түрде кітап оқитын адам болуы керек. Дәретханаға барудан басқа кез келген жерге барған кезде өзіңізбен бірге кітап алып жүріңіз. Тіпті тамақтанып отырған кезде де жаныңызда кітап болсын. Күн сайын белгілі бір мөлшерде (мысалы, x бет) оқуды мақсат етіңіз.
Кітапты жай ғана оқып шығатын емес, белсенді оқырман болу өте маңызды. Белсенді оқу дегеніміз – оқып отырған нәрсені саналы түрде түсінуге, талдауға және бағалауға тырысып оқу. Ал енжар (пассивті) оқу – ешқандай зейін қоймай, сөздердің үстінен көз жүгірте салу ғана. Мұндай оқу тиімді білім алу тәсілі емес. Адам ондаған кітапты енжар түрде оқып шығуы мүмкін, бірақ одан өте аз пайда көреді.
Оқуды белсенді ету үшін төмендегілерді орындаңыз:
Негізгі сөздер мен маңызды ұғымдардың астын сызыңыз немесе маркермен белгілеңіз.
Беттің шетіне қысқаша ескертпелер жазып, негізгі ойларды қорытындылаңыз.
Әр жарты сағат сайын кітапты жауып, оқығаныңызды дауыстап айтып беріңіз.
Оқығаныңызды басқа біреуге түсіндіріп көріңіз.
Кітаппен шынайы байланыс орнатып, оны өзіңіздің серігіңізге айналдыру үшін мына кеңестерді ұстаныңыз:
Оқуды бастамас бұрын
Кез келген кітапты бастамас бұрын, автордың ақидадағы және фикһтағы ұстанымын (манһәжін) біліңіз. Сондай-ақ оның қандай ғылым саласының маманы екенін және туған әрі қайтыс болған жылдарын анықтаңыз.
Неліктен дәл осы кітапты оқитыныңызды және мақсатыңызды нақты белгілеңіз. Бұл кітапты таңдауыңызға не себеп болды? Оның негізгі тақырыбы мен басты идеясы қандай?
Студент алдымен мазмұнын қарап шығып, кітаптың құрылымымен танысып, автордың ойды қалай өрбітетінін түсінуі керек.
Оқу барысында
Кітаптың алғысөзін және кіріспесін міндетті түрде оқыңыз. Онда автор туралы, оның манһәжі, жазу стилі, кітаптағы қолданылған белгілер мен қысқартулар, сондай-ақ кітапты толық түсініп, одан мол пайда алу үшін білуге тиіс басқа да маңызды мәліметтер беріледі.
Маңызды жерлерді белгілеп, беттің шетіне қысқаша жазбалар түсіріңіз. Бұл ұзақ талқылаулардың мәнін бірнеше сөзбен жинақтауға көмектеседі.
Әрбір тарауды немесе маңызды бөлімді оқып болған соң, кітапты жауып, жаңа ғана оқығаныңыз туралы ойланыңыз. Оны дауыстап айтып, өзіңізге түсіндіріңіз. Бұл мәліметтің есте жақсы сақталуына көмектеседі.
Оқып болғаннан кейін
Арнайы бір дәптер немесе кітап арнап, оқыған әрбір кітаптың мазмұнын бірнеше бетке қысқаша қорытындылап отырыңыз. Уақыт өте келе ондаған кітап оқыған соң, қолыңызда ондаған еңбектің негізгі мазмұны жинақталған бір ғана құнды дәптер болады. Бұл баға жетпес қазынаға айналады. Ондағы мәліметтерді ұмытпау үшін оны әр екі апта сайын қайталап оқып тұрыңыз.
Кітаптан үйренгендеріңізді өзгелерге жеткізіп, үйретіңіз. Оқылған кітаптардың мазмұнын адамдармен талқылаңыз. Бұл ілімнің таралуына әрі өз жадыңызда берік сақталуына себеп болады.
Ең бастысы – үйренген біліміңізді іс жүзінде қолданыңыз. Амал білімге жан бітіреді. Амалсыз білім жерге көмілген жансыз дене секілді, кітап беттерінде ғана қалып қояды.
Студент міндетті түрде кітап оқитын адам болуы керек. Дәретханаға барудан басқа кез келген жерге барған кезде өзіңізбен бірге кітап алып жүріңіз. Тіпті тамақтанып отырған кезде де жаныңызда кітап болсын. Күн сайын белгілі бір мөлшерде (мысалы, x бет) оқуды мақсат етіңіз.
Кітапты жай ғана оқып шығатын емес, белсенді оқырман болу өте маңызды. Белсенді оқу дегеніміз – оқып отырған нәрсені саналы түрде түсінуге, талдауға және бағалауға тырысып оқу. Ал енжар (пассивті) оқу – ешқандай зейін қоймай, сөздердің үстінен көз жүгірте салу ғана. Мұндай оқу тиімді білім алу тәсілі емес. Адам ондаған кітапты енжар түрде оқып шығуы мүмкін, бірақ одан өте аз пайда көреді.
Оқуды белсенді ету үшін төмендегілерді орындаңыз:
Негізгі сөздер мен маңызды ұғымдардың астын сызыңыз немесе маркермен белгілеңіз.
Беттің шетіне қысқаша ескертпелер жазып, негізгі ойларды қорытындылаңыз.
Әр жарты сағат сайын кітапты жауып, оқығаныңызды дауыстап айтып беріңіз.
Оқығаныңызды басқа біреуге түсіндіріп көріңіз.
Кітаппен шынайы байланыс орнатып, оны өзіңіздің серігіңізге айналдыру үшін мына кеңестерді ұстаныңыз:
Оқуды бастамас бұрын
Кез келген кітапты бастамас бұрын, автордың ақидадағы және фикһтағы ұстанымын (манһәжін) біліңіз. Сондай-ақ оның қандай ғылым саласының маманы екенін және туған әрі қайтыс болған жылдарын анықтаңыз.
Неліктен дәл осы кітапты оқитыныңызды және мақсатыңызды нақты белгілеңіз. Бұл кітапты таңдауыңызға не себеп болды? Оның негізгі тақырыбы мен басты идеясы қандай?
Студент алдымен мазмұнын қарап шығып, кітаптың құрылымымен танысып, автордың ойды қалай өрбітетінін түсінуі керек.
Оқу барысында
Кітаптың алғысөзін және кіріспесін міндетті түрде оқыңыз. Онда автор туралы, оның манһәжі, жазу стилі, кітаптағы қолданылған белгілер мен қысқартулар, сондай-ақ кітапты толық түсініп, одан мол пайда алу үшін білуге тиіс басқа да маңызды мәліметтер беріледі.
Маңызды жерлерді белгілеп, беттің шетіне қысқаша жазбалар түсіріңіз. Бұл ұзақ талқылаулардың мәнін бірнеше сөзбен жинақтауға көмектеседі.
Әрбір тарауды немесе маңызды бөлімді оқып болған соң, кітапты жауып, жаңа ғана оқығаныңыз туралы ойланыңыз. Оны дауыстап айтып, өзіңізге түсіндіріңіз. Бұл мәліметтің есте жақсы сақталуына көмектеседі.
Оқып болғаннан кейін
Арнайы бір дәптер немесе кітап арнап, оқыған әрбір кітаптың мазмұнын бірнеше бетке қысқаша қорытындылап отырыңыз. Уақыт өте келе ондаған кітап оқыған соң, қолыңызда ондаған еңбектің негізгі мазмұны жинақталған бір ғана құнды дәптер болады. Бұл баға жетпес қазынаға айналады. Ондағы мәліметтерді ұмытпау үшін оны әр екі апта сайын қайталап оқып тұрыңыз.
Кітаптан үйренгендеріңізді өзгелерге жеткізіп, үйретіңіз. Оқылған кітаптардың мазмұнын адамдармен талқылаңыз. Бұл ілімнің таралуына әрі өз жадыңызда берік сақталуына себеп болады.
Ең бастысы – үйренген біліміңізді іс жүзінде қолданыңыз. Амал білімге жан бітіреді. Амалсыз білім жерге көмілген жансыз дене секілді, кітап беттерінде ғана қалып қояды.
❤9
Муфти Тақи Усмани (хафизаһуллаһ) айтады:
«Ілім – үлкен сынақ. Егер ол ықыласпен, кішіпейілділікпен және Алламен берік байланыспен бірге болмаса, пайдасынан гөрі зияны көбірек болуы мүмкін. Алла Тағала бізге пайдалы ілім нәсіп етіп, ілімнің фитналарынан сақтасын. Әмин.»
«Ілім – үлкен сынақ. Егер ол ықыласпен, кішіпейілділікпен және Алламен берік байланыспен бірге болмаса, пайдасынан гөрі зияны көбірек болуы мүмкін. Алла Тағала бізге пайдалы ілім нәсіп етіп, ілімнің фитналарынан сақтасын. Әмин.»
❤7👍2
Алла Тағаланың үлкен нығметтерінің бірі – әлемге танымал ғалым, фақиһ әрі мұхаддис Муфти Тақи Усмани (хафизаһуллаһ) біздің білім алып жатқан елімізге келіп, бізге жүрекке әсер ететін насихат айтты.
Уағызын ол кісі үлкен кішіпейілділікпен бастап: «Менің бүгін ғалымдардың, әсіресе жас ғалымдардың алдында сөйлеуім – мен үшін сынақ. Мен 85 жасқа келдім. Қарттықтың әсерін сезініп жүрмін. Шын мәнінде, мен сендерге қарағанда насихатқа көбірек мұқтажбын», – деді.
Бұл сөздің өзі нағыз ғалымның сипатын көрсетті. Ілім көбейген сайын адамның кішіпейілділігі де арта түсетінін тағы бір мәрте сезіндік.
Ұстазымыз өміріндегі ең үлкен нығметтердің бірі ретінде көптеген ұлы ғалымдардың сұхбатында болғанын айтты. «Өзім нағыз адам бола алмасам да, нағыз адамдарды көрдім, оларды таныдым», – деген ұстазының сөзін жеткізіп, сол кісілердің тәрбиесі адамның өмірін түбегейлі өзгертетінін айтты.
Ол кісі ерекше тоқталған мәселелердің бірі – сұхбаттың маңызы болды.
Ізгі адамдардың жанында тек сауап алу үшін ғана отырмау керек. Негізгі мақсат – олардың мінезін, ойлау жүйесін, шешім қабылдауын, қандай нәрсені бірінші орынға қоятынын, қандай мәселелерді елемейтінін, қиындықтарға қалай қарайтынын үйрену. Адамды нағыз тәрбиелейтін – осындай сұхбат.
Ұстазымыз өзінің өмірінен бір оқиға айтып, ұстазының оған:
Сол күннен бастап ұстазының жанында отырудың әсері жер мен көктей өзгергенін айтты.
Тағы бір ерекше әсер еткен сөзі:
Бұл – кітаптағы білім мен сұхбат арқылы сіңген тәрбиенің айырмашылығын көрсетеді.
Ұстазымыз барлық ілімнің өзегін бір-ақ сөйлеммен түйіндеді:
Ол кісі адамдардың мақтауына ұмтылудың өте қауіпті дерт екенін ескертті. Егер адамның мақсаты адамдардың қошеметі болса, онда ілімнің өзі оны Аллаға жақындатудың орнына, керісінше, алыстатуы мүмкін.
Ұстазымыз бір ғалымның өмірінен тағылымды оқиға келтірді. Ол алғашында үлкен ғалыммен пікірталас жасау үшін барған екен. Бірақ оған:
Осы кеңестен кейін ол нәпсісін тәрбиелеуге ден қойып, рухани кемелдікке жетеді.
Тағы бір мысалда ұстазы шәкіртінің нәпсісін тәрбиелеу үшін әдейі ауырлау қарым-қатынас көрсеткенімен, шәкірт еш ренжімейді. Осы арқылы оның нәпсісінің тәрбиеленгені байқалады.
Ұстазымыз тақуалықтың мәнін де ерекше түсіндірді. Тақуалық – көп құлшылық жасаумен ғана өлшенбейді. Нағыз тақуалық – барлық жағдайда тек Алланың разылығын іздеу.
Сонымен қатар, жүректегі ең қауіпті аурулардың бірі – атаққұмарлық екенін айтты. Шайтан адамға «жұрт сені мақтасын, біліміңді айтсын, құрметтесін» деген ой салады. Осылайша адам амалын Алла үшін емес, адамдар үшін істей бастайды.
Бұл дерттің емі – ықылас, көп шүкір ету және ізгі адамдардың сұхбаты.
Ұстазымыз мақтау мәселесіне де тоқталды. Мақталған кезде қуану – табиғи нәрсе. Бірақ адам сол мақтау үшін амал жасамауы керек. Керісінше:
– Алла менің кемшіліктерімді жапты;
– Барлық жақсылық – Алладан;
– Мақтауға шын лайық – тек Алла,
деп ойлауы қажет екенін айтты.
Тағы бір әсерлі сөзі:
Уағыздың соңында ұстазымыз ілімнің үлкен нығмет болумен қатар, үлкен сынақ екенін еске салып:
Бүгінгі мәжілістен өзіме түйгенім – ілім тек кітап оқып, мәлімет жинау емес. Нағыз ілім – жүректі тәрбиелеу, нәпсіні түзету, ықыласты күшейту және әрбір істе Алланың разылығын бірінші орынға қою.
Алла Тағала бізге осындай ғалымдардың насихатынан шынайы үлес алуды, естігенімізге амал етуді және жүректерімізді ықылас, тақуалық пен кішіпейілділікпен безендіруді нәсіп етсін.
Әмин.
Уағызын ол кісі үлкен кішіпейілділікпен бастап: «Менің бүгін ғалымдардың, әсіресе жас ғалымдардың алдында сөйлеуім – мен үшін сынақ. Мен 85 жасқа келдім. Қарттықтың әсерін сезініп жүрмін. Шын мәнінде, мен сендерге қарағанда насихатқа көбірек мұқтажбын», – деді.
Бұл сөздің өзі нағыз ғалымның сипатын көрсетті. Ілім көбейген сайын адамның кішіпейілділігі де арта түсетінін тағы бір мәрте сезіндік.
Ұстазымыз өміріндегі ең үлкен нығметтердің бірі ретінде көптеген ұлы ғалымдардың сұхбатында болғанын айтты. «Өзім нағыз адам бола алмасам да, нағыз адамдарды көрдім, оларды таныдым», – деген ұстазының сөзін жеткізіп, сол кісілердің тәрбиесі адамның өмірін түбегейлі өзгертетінін айтты.
Ол кісі ерекше тоқталған мәселелердің бірі – сұхбаттың маңызы болды.
Ізгі адамдардың жанында тек сауап алу үшін ғана отырмау керек. Негізгі мақсат – олардың мінезін, ойлау жүйесін, шешім қабылдауын, қандай нәрсені бірінші орынға қоятынын, қандай мәселелерді елемейтінін, қиындықтарға қалай қарайтынын үйрену. Адамды нағыз тәрбиелейтін – осындай сұхбат.
Ұстазымыз өзінің өмірінен бір оқиға айтып, ұстазының оған:
«Ұстазыңның мәжілісіне баласы немесе жақыны ретінде емес, шәкірті ретінде отыр. Одан үйренуге келген адам ретінде қатыс», – деген кеңесін жеткізді.
Сол күннен бастап ұстазының жанында отырудың әсері жер мен көктей өзгергенін айтты.
Тағы бір ерекше әсер еткен сөзі:
«Қазір жасым келгендіктен кейбір мәселелерді ұмытып қаламын деп пәтуа беруге сақтықпен қараймын. Бірақ ұстаздарымнан алған тәрбие мен жүрекке орныққан ілімді ешқашан ұмытқан емеспін».
Бұл – кітаптағы білім мен сұхбат арқылы сіңген тәрбиенің айырмашылығын көрсетеді.
Ұстазымыз барлық ілімнің өзегін бір-ақ сөйлеммен түйіндеді:
«Адамның Алламен байланысы соншалықты мықты болуы керек, оның сөйлеген сөзі, істеген ісі, жазған дүниесі және ойлаған ойы түгелдей Алланың разылығына сай болуы қажет.»
Ол кісі адамдардың мақтауына ұмтылудың өте қауіпті дерт екенін ескертті. Егер адамның мақсаты адамдардың қошеметі болса, онда ілімнің өзі оны Аллаға жақындатудың орнына, керісінше, алыстатуы мүмкін.
Ұстазымыз бір ғалымның өмірінен тағылымды оқиға келтірді. Ол алғашында үлкен ғалыммен пікірталас жасау үшін барған екен. Бірақ оған:
«Пікірталас үшін емес, үйрену үшін бар», – деп кеңес беріледі.
Осы кеңестен кейін ол нәпсісін тәрбиелеуге ден қойып, рухани кемелдікке жетеді.
Тағы бір мысалда ұстазы шәкіртінің нәпсісін тәрбиелеу үшін әдейі ауырлау қарым-қатынас көрсеткенімен, шәкірт еш ренжімейді. Осы арқылы оның нәпсісінің тәрбиеленгені байқалады.
Ұстазымыз тақуалықтың мәнін де ерекше түсіндірді. Тақуалық – көп құлшылық жасаумен ғана өлшенбейді. Нағыз тақуалық – барлық жағдайда тек Алланың разылығын іздеу.
Сонымен қатар, жүректегі ең қауіпті аурулардың бірі – атаққұмарлық екенін айтты. Шайтан адамға «жұрт сені мақтасын, біліміңді айтсын, құрметтесін» деген ой салады. Осылайша адам амалын Алла үшін емес, адамдар үшін істей бастайды.
Бұл дерттің емі – ықылас, көп шүкір ету және ізгі адамдардың сұхбаты.
Ұстазымыз мақтау мәселесіне де тоқталды. Мақталған кезде қуану – табиғи нәрсе. Бірақ адам сол мақтау үшін амал жасамауы керек. Керісінше:
– Алла менің кемшіліктерімді жапты;
– Барлық жақсылық – Алладан;
– Мақтауға шын лайық – тек Алла,
деп ойлауы қажет екенін айтты.
Тағы бір әсерлі сөзі:
«Алла Тағала маған мыңдаған кітаптар мен хаттар жазуды нәсіп етті. Кейде қалам өзінен-өзі жүріп отырады. Ал кейде не жазатынымды біліп, қалам қолымда тұрса да, бірнеше сағат бойы бір жол жаза алмаймын. Осы арқылы Алла бізге барлық қабілеттің Өзінен екенін көрсетеді.»
Уағыздың соңында ұстазымыз ілімнің үлкен нығмет болумен қатар, үлкен сынақ екенін еске салып:
«Алла Тағала бізге пайдалы ілім нәсіп етіп, ілімнің фитналарынан сақтасын», – деп дұға жасады.
Бүгінгі мәжілістен өзіме түйгенім – ілім тек кітап оқып, мәлімет жинау емес. Нағыз ілім – жүректі тәрбиелеу, нәпсіні түзету, ықыласты күшейту және әрбір істе Алланың разылығын бірінші орынға қою.
Алла Тағала бізге осындай ғалымдардың насихатынан шынайы үлес алуды, естігенімізге амал етуді және жүректерімізді ықылас, тақуалық пен кішіпейілділікпен безендіруді нәсіп етсін.
Әмин.
❤5
Ибн Хажардың «Фатх әл-Бәри» еңбегі алғашында қарапайым дәріс жазбалары ретінде басталған еді. Алайда уақыт өте келе ол 25 жылға созылған ұжымдық ғылыми жобаға айналды (әрі оған ʿАйнидің кейбір жазбаларының өзара «қарызға алынған» тұстары да кірді 🙂).
Бірінші томын жазу барысында қатты қажып-шаршағаннан кейін, Ибн Хажар бастапқы кең көлемді жоспарынан бас тартып, орта көлемдегі түсіндірме (шарх) жазуға көшті. Нәтижесінде бұл еңбек ислам ғылымындағы ең ұлы шығармалардың біріне айналды.
Бірінші томын жазу барысында қатты қажып-шаршағаннан кейін, Ибн Хажар бастапқы кең көлемді жоспарынан бас тартып, орта көлемдегі түсіндірме (шарх) жазуға көшті. Нәтижесінде бұл еңбек ислам ғылымындағы ең ұлы шығармалардың біріне айналды.
❤4
Дәреттің артықшылықтары
Дәрет – кіші күнәлардан тазартады.
عن عثمان بن عفان رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم من توضأ فأحسن الوضوء خرجت خطاياه من جسده حتى تخرج من تحت أظفاره
(Сахих Муслим, №245)
Хазірет Осман ибн Аффан (р.а.) риуаят етеді: Алла Елшісі ﷺ былай деді:
Дәрет – кіші күнәлардан тазартады.
عن عثمان بن عفان رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم من توضأ فأحسن الوضوء خرجت خطاياه من جسده حتى تخرج من تحت أظفاره
(Сахих Муслим, №245)
Хазірет Осман ибн Аффан (р.а.) риуаят етеді: Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Кім дәретті кемел түрде алса, оның (кіші) күнәлары денесінен шайылып кетеді. Тіпті тырнақтарының астынан да шығып кетеді».
(Сахих Мүслім, №245)
👍1
Дәрет алған мүшелер Қиямет күні ерекше нұрмен жарқырайды
عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أتى المقبرة فقال:
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لَاحِقُونَ
(Сахих Мүслім, №249)
Хазірет Әбу Һурайра (р.а.) риуаят етеді: Бірде Алла Елшісі ﷺ қабірстанға келіп:
Содан кейін Пайғамбарымыз ﷺ:
Сахабалар (р.а.):
— «Уа, Алланың Елшісі! Біз сіздің бауырларыңыз емеспіз бе?» – деп сұрады.
Пайғамбар ﷺ:
Сахабалар тағы да:
— «Уа, Алланың Елшісі! Кейін келетін үмбетіңізді қалай танисыз?» – деп сұрады.
Пайғамбар ﷺ былай жауап берді:
Сахабалар:
— «Әрине, таниды, уа, Алланың Елшісі!» – деді.
Сонда Алла Елшісі ﷺ былай деді:
([Сахих Мүслім, №249])
عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أتى المقبرة فقال:
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لَاحِقُونَ
(Сахих Мүслім, №249)
Хазірет Әбу Һурайра (р.а.) риуаят етеді: Бірде Алла Елшісі ﷺ қабірстанға келіп:
«Уа, мүмін қауымның мекені! Сендерге Алланың сәлемі болсын. Инша Алла, біз де жақын арада сендерге қосыламыз», – деп дұға етті.
Содан кейін Пайғамбарымыз ﷺ:
«Шіркін, бауырларымды көргенімде ғой!» – деді.
Сахабалар (р.а.):
— «Уа, Алланың Елшісі! Біз сіздің бауырларыңыз емеспіз бе?» – деп сұрады.
Пайғамбар ﷺ:
«Сендер – менің сахабаларымсыңдар (яғни, сендердің дәрежелерің өте жоғары. Сендер әрі менің бауырларымсыңдар, әрі менімен бірге болу құрметіне ие болдыңдар). Ал менің бауырларым – менен кейін дүниеге келетін үмбетім», – деді.
Сахабалар тағы да:
— «Уа, Алланың Елшісі! Кейін келетін үмбетіңізді қалай танисыз?» – деп сұрады.
Пайғамбар ﷺ былай жауап берді:
«Егер бір адамның маңдайы мен аяқтары ақ, ал қалған жылқылары түгелдей қара болса, ол өз жылқыларын басқаларынан танымай ма?»
Сахабалар:
— «Әрине, таниды, уа, Алланың Елшісі!» – деді.
Сонда Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Олар (менің үмбетім) Қиямет күні дәреттің арқасында маңдайлары мен дәрет жуылған мүшелері ерекше нұрға бөленген күйде келеді. Мен олардан бұрын Хауз-и Кәусарға жетіп, оларды қарсы алып, сол жерде өз қолыммен су беремін.»
([Сахих Мүслім, №249])
👍3🔥2❤1
Дәрет алудың сүннет тәсілі
1. Дәрет аларда биіктеу жерге отырып, құбылаға қарау
Дәрет аларда биіктеу жерге (мысалы, орындыққа) отырып, құбылаға қараған жөн. Дәрет алынатын орын таза болуы керек.
عن عبد خير عن علي رضي الله عنه أنَّه أتي بكرسي فقعد عليه ثم دعا بتور فيه ماء فكفأ على يديه ثلاثًا
(Сүнән ән-Нәсаи, №93)
Абд Хайр (р.а.) риуаят етеді:
Хазірет Әли (р.а.) үшін орындық әкелінді. Ол Алла Елшісінің ﷺ дәрет алу тәсілін көрсету үшін сол орындыққа отырды. Кейін ішінде суы бар ыдыс әкелуді бұйырды. Содан соң алдымен екі қолына үш рет су құйып, білектеріне дейін жуды.
2. Дәрет алуға ниет ету
Дәрет бастар алдында жүрекпен дәрет алуға ниет ету – сүннет.
3. Дәрет бастар алдында мәснүн дұғаны оқу
بِسْمِ اللهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ
«Бисмилләһи уәл-хамду лилләһ.»
Мағынасы:
«Алланың атымен (бастаймын). Барлық мақтау Аллаға тән.»
عن أبي هريرة رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«يا أبا هريرة إذا توضأت فقل: بسم الله والحمد لله، فإن حفظتك لا تبرح تكتب لك الحسنات حتى تُحدث من ذلك الوضوء.»
(Мәжмағ әз-Зәуәид, №1112)
Хазірет Әбу Һурайра (р.а.) риуаят етеді: Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Уа, Әбу Һурайра! Дәрет алғанда алдымен: “Бисмилләһи уәл-хамду лилләһ” деп айт. Осы дұғаны оқығаның үшін сені қорғауға міндеттелген періштелер дәретің бұзылғанға дейін саған үздіксіз сауап жазып тұрады.»
#sunan #Дәретсүннет
1. Дәрет аларда биіктеу жерге отырып, құбылаға қарау
Дәрет аларда биіктеу жерге (мысалы, орындыққа) отырып, құбылаға қараған жөн. Дәрет алынатын орын таза болуы керек.
عن عبد خير عن علي رضي الله عنه أنَّه أتي بكرسي فقعد عليه ثم دعا بتور فيه ماء فكفأ على يديه ثلاثًا
(Сүнән ән-Нәсаи, №93)
Абд Хайр (р.а.) риуаят етеді:
Хазірет Әли (р.а.) үшін орындық әкелінді. Ол Алла Елшісінің ﷺ дәрет алу тәсілін көрсету үшін сол орындыққа отырды. Кейін ішінде суы бар ыдыс әкелуді бұйырды. Содан соң алдымен екі қолына үш рет су құйып, білектеріне дейін жуды.
2. Дәрет алуға ниет ету
Дәрет бастар алдында жүрекпен дәрет алуға ниет ету – сүннет.
3. Дәрет бастар алдында мәснүн дұғаны оқу
بِسْمِ اللهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ
«Бисмилләһи уәл-хамду лилләһ.»
Мағынасы:
«Алланың атымен (бастаймын). Барлық мақтау Аллаға тән.»
عن أبي هريرة رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«يا أبا هريرة إذا توضأت فقل: بسم الله والحمد لله، فإن حفظتك لا تبرح تكتب لك الحسنات حتى تُحدث من ذلك الوضوء.»
(Мәжмағ әз-Зәуәид, №1112)
Хазірет Әбу Һурайра (р.а.) риуаят етеді: Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Уа, Әбу Һурайра! Дәрет алғанда алдымен: “Бисмилләһи уәл-хамду лилләһ” деп айт. Осы дұғаны оқығаның үшін сені қорғауға міндеттелген періштелер дәретің бұзылғанға дейін саған үздіксіз сауап жазып тұрады.»
#sunan #Дәретсүннет
❤4👍1
4. Екі қолды білекке дейін үш рет жуу
عن حمران مولى عثمان أن عثمان بن عفان رضي الله عنه دعا بوضوء فتوضأ فغسل كفيه ثلاث مرات
(Сахих Мүслім, №226)
Хумран (р.а.), Хазірет Османның (р.а.) азат етілген құлы, былай риуаят етеді:
Хазірет Осман (р.а.) адамдарға дәреттің қалай алынатынын көрсету үшін су әкелуді бұйырды. Ол дәретін екі қолын білектеріне дейін үш рет жуудан бастады.
(Осы хадистің Сахих әл-Бұхаридегі нұсқасында Хазірет Осман (р.а.): «Мен Алла Елшісінің ﷺ дәл осылай дәрет алғанын көрдім», – деген.)
5. Ауызды мисуәкпен тазалау
Ауызды мисуәкпен тазалау – сүннет. Мисуәк қолданғанда тістерді көлденең бағытта, ал тілді тік бағытта тазалаған дұрыс. Егер мисуәк болмаса, оның орнына саусақты қолдануға болады.
عن عائشة رضي الله عنها قالت قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«تفضل الصلاة التي يستاك لها على الصلاة التي لا يستاك لها سبعين ضعفًا.»
(әл-Мустадрак 'әлә әс-Сахихайн, №515)
Хазірет Айша (р.а.) риуаят етеді: Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Мисуәк қолданып оқылған намаз, мисуәк қолданбай оқылған намаздан жетпіс есе артық әрі сауабы көбірек.»
عن أنس رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«يجزئ من السواك الأصابع.»
(әт-Талхис әл-Хабир, 1/104)
Хазірет Әнас (р.а.) риуаят етеді: Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Мисуәк болмаған жағдайда саусақ оның орнына жарайды.»
6. Ауызды үш рет шайқау (мазмаза)
Оң қолмен үш рет су алып, ауызды үш рет мұқият шайқау керек. Су ауыздың барлық жеріне жетуі тиіс.
عن وهيب عن عمرو عن أبيه ... عن عبد الله بن زيد رضي الله عنه ... ثم أدخل يديه في التور فمضمض واستنشق واستنثر ثلاث غرفات
(Сахих әл-Бұхари, №186)
Хазірет Абдуллаһ ибн Зәйд (р.а.) Алла Елшісінің ﷺ дәрет алу тәсілі туралы сұралғанда, су құйылған ыдыс алдырып, оның қалай дәрет алғанын көрсетті.
Ол алдымен екі қолын білектеріне дейін үш рет жуды. Содан кейін қолын суға батырып, үш рет су алып:
аузын шайқады (мазмаза);
мұрнына су тартты (истиншақ);
мұрнын тазалады (истинсар).
Осының бәрін үш рет орындады.
#sunan #Дәретсүннет
عن حمران مولى عثمان أن عثمان بن عفان رضي الله عنه دعا بوضوء فتوضأ فغسل كفيه ثلاث مرات
(Сахих Мүслім, №226)
Хумран (р.а.), Хазірет Османның (р.а.) азат етілген құлы, былай риуаят етеді:
Хазірет Осман (р.а.) адамдарға дәреттің қалай алынатынын көрсету үшін су әкелуді бұйырды. Ол дәретін екі қолын білектеріне дейін үш рет жуудан бастады.
(Осы хадистің Сахих әл-Бұхаридегі нұсқасында Хазірет Осман (р.а.): «Мен Алла Елшісінің ﷺ дәл осылай дәрет алғанын көрдім», – деген.)
5. Ауызды мисуәкпен тазалау
Ауызды мисуәкпен тазалау – сүннет. Мисуәк қолданғанда тістерді көлденең бағытта, ал тілді тік бағытта тазалаған дұрыс. Егер мисуәк болмаса, оның орнына саусақты қолдануға болады.
عن عائشة رضي الله عنها قالت قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«تفضل الصلاة التي يستاك لها على الصلاة التي لا يستاك لها سبعين ضعفًا.»
(әл-Мустадрак 'әлә әс-Сахихайн, №515)
Хазірет Айша (р.а.) риуаят етеді: Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Мисуәк қолданып оқылған намаз, мисуәк қолданбай оқылған намаздан жетпіс есе артық әрі сауабы көбірек.»
عن أنس رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«يجزئ من السواك الأصابع.»
(әт-Талхис әл-Хабир, 1/104)
Хазірет Әнас (р.а.) риуаят етеді: Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Мисуәк болмаған жағдайда саусақ оның орнына жарайды.»
6. Ауызды үш рет шайқау (мазмаза)
Оң қолмен үш рет су алып, ауызды үш рет мұқият шайқау керек. Су ауыздың барлық жеріне жетуі тиіс.
عن وهيب عن عمرو عن أبيه ... عن عبد الله بن زيد رضي الله عنه ... ثم أدخل يديه في التور فمضمض واستنشق واستنثر ثلاث غرفات
(Сахих әл-Бұхари, №186)
Хазірет Абдуллаһ ибн Зәйд (р.а.) Алла Елшісінің ﷺ дәрет алу тәсілі туралы сұралғанда, су құйылған ыдыс алдырып, оның қалай дәрет алғанын көрсетті.
Ол алдымен екі қолын білектеріне дейін үш рет жуды. Содан кейін қолын суға батырып, үш рет су алып:
аузын шайқады (мазмаза);
мұрнына су тартты (истиншақ);
мұрнын тазалады (истинсар).
Осының бәрін үш рет орындады.
#sunan #Дәретсүннет
❤2
7. Мұрынға суды үш рет тарту
Оң қолмен мұрынға үш рет су тартыңыз. Егер мұрынды тазалау қажет болса, оны сол қолмен тазалаңыз.
عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:
«إذا توضأ أحدكم فليستنشق بمنخريه من الماء ثم لينتثر.»
(Сахих Мүслім, №237)
Хазірет Әбу Һурайра (р.а.) риуаят етеді. Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Сендердің бірің дәрет алғанда мұрнына су тартсын, содан кейін мұрнын (сол қолымен) тазаласын.»
8. Ораза кезінде ауызды және мұрынды шайқағанда сақ болу
Ораза ұстап жүрген адам ауызды шайқағанда және мұрынға су тартқанда абай болуы керек. Мұны шамадан тыс орындамауы тиіс, өйткені су тамаққа немесе мұрын жолы арқылы ішке кетіп, оразаның бұзылуына себеп болуы мүмкін.
عن لقيط بن صبرة رضي الله عنه قال:
«قلت: يا رسول الله، أخبرني عن الوضوء. قال: أسبغ الوضوء، وخلل بين الأصابع، وبالغ في الاستنشاق إلا أن تكون صائمًا.»
(Сүнән әт-Тирмизи, №788)
Хазірет Ләқит ибн Сабира (р.а.) былай дейді:
Мен Алла Елшісінен ﷺ дәрет туралы сұрадым. Сонда ол:
«Дәретті толық әрі кемел түрде ал. Саусақтардың арасын жақсылап жу (хиләл жаса) және мұрынға суды жақсылап тарт. Бірақ егер ораза ұстап жүрсең, онда мұны шамадан тыс істеме.» – деді.
9.Дәрет кезінде немесе дәреттен кейін оқылатын дұға
اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي، وَوَسِّعْ لِي فِي دَارِي، وَبَارِكْ لِي فِي رِزْقِي
Мағынасы:
«Уа, Алла! Күнәларымды кешір, үйімді кең әрі берекелі ет және ризық-несібеме береке бере гөр.»
عن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه قال:
«أتيت رسول الله صلى الله عليه وسلم بوضوء فتوضأ، فسمعته يدعو ويقول: اللهم اغفر لي ذنبي، ووسع لي في داري، وبارك لي في رزقي...»
(әл-Әзкәр, Имам ән-Нәуәуи, №78)
Хазірет Әбу Мұса әл-Ашғари (р.а.) былай дейді:
Мен Алла Елшісіне ﷺ дәрет алуы үшін су әкелдім. Ол дәрет алып жатып:
«Уа, Алла! Күнәларымды кешір, үйімді кең ет және ризық-несібеме береке бере гөр», – деп дұға еткенін естідім.
Мен:
«Уа, Алланың Пайғамбары! Сіздің осы дұғаны оқығаныңызды естідім», – дедім.
Сонда Алла Елшісі ﷺ:
«Бұл дұға қандай да бір игілікті қалдырды ма? (Яғни, бұл дұға дүниелік әрі ақыреттік барлық жақсылықтарды қамтиды.)» – деп жауап берді
#sunan #Дәретсүннет
Оң қолмен мұрынға үш рет су тартыңыз. Егер мұрынды тазалау қажет болса, оны сол қолмен тазалаңыз.
عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:
«إذا توضأ أحدكم فليستنشق بمنخريه من الماء ثم لينتثر.»
(Сахих Мүслім, №237)
Хазірет Әбу Һурайра (р.а.) риуаят етеді. Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Сендердің бірің дәрет алғанда мұрнына су тартсын, содан кейін мұрнын (сол қолымен) тазаласын.»
8. Ораза кезінде ауызды және мұрынды шайқағанда сақ болу
Ораза ұстап жүрген адам ауызды шайқағанда және мұрынға су тартқанда абай болуы керек. Мұны шамадан тыс орындамауы тиіс, өйткені су тамаққа немесе мұрын жолы арқылы ішке кетіп, оразаның бұзылуына себеп болуы мүмкін.
عن لقيط بن صبرة رضي الله عنه قال:
«قلت: يا رسول الله، أخبرني عن الوضوء. قال: أسبغ الوضوء، وخلل بين الأصابع، وبالغ في الاستنشاق إلا أن تكون صائمًا.»
(Сүнән әт-Тирмизи, №788)
Хазірет Ләқит ибн Сабира (р.а.) былай дейді:
Мен Алла Елшісінен ﷺ дәрет туралы сұрадым. Сонда ол:
«Дәретті толық әрі кемел түрде ал. Саусақтардың арасын жақсылап жу (хиләл жаса) және мұрынға суды жақсылап тарт. Бірақ егер ораза ұстап жүрсең, онда мұны шамадан тыс істеме.» – деді.
9.Дәрет кезінде немесе дәреттен кейін оқылатын дұға
اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي، وَوَسِّعْ لِي فِي دَارِي، وَبَارِكْ لِي فِي رِزْقِي
Мағынасы:
«Уа, Алла! Күнәларымды кешір, үйімді кең әрі берекелі ет және ризық-несібеме береке бере гөр.»
عن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه قال:
«أتيت رسول الله صلى الله عليه وسلم بوضوء فتوضأ، فسمعته يدعو ويقول: اللهم اغفر لي ذنبي، ووسع لي في داري، وبارك لي في رزقي...»
(әл-Әзкәр, Имам ән-Нәуәуи, №78)
Хазірет Әбу Мұса әл-Ашғари (р.а.) былай дейді:
Мен Алла Елшісіне ﷺ дәрет алуы үшін су әкелдім. Ол дәрет алып жатып:
«Уа, Алла! Күнәларымды кешір, үйімді кең ет және ризық-несібеме береке бере гөр», – деп дұға еткенін естідім.
Мен:
«Уа, Алланың Пайғамбары! Сіздің осы дұғаны оқығаныңызды естідім», – дедім.
Сонда Алла Елшісі ﷺ:
«Бұл дұға қандай да бір игілікті қалдырды ма? (Яғни, бұл дұға дүниелік әрі ақыреттік барлық жақсылықтарды қамтиды.)» – деп жауап берді
#sunan #Дәретсүннет
❤2
Аристотель.pdf
383.2 KB
Мой исследовательский тезис посвящён влиянию аристотелевской философии на формирование исламской интеллектуальной традиции.
В ходе работы я пришёл к выводу, что для серьёзного академического исследования недостаточно полагаться на искусственный интеллект. ИИ может быть полезным инструментом для поиска идей, структуры или навигации по источникам, но он не способен заменить критический анализ, работу с первоисточниками и ответственность исследователя за свои выводы.
Именно поэтому мы должны отказаться от использования ИИ при написании основной части исследования и вернуться к классическому академическому методу: чтению оригинальных текстов, сравнению источников и самостоятельному анализу.
Чем глубже я изучаю наследие Аристотеля и его влияние на исламскую философию, тем больше убеждаюсь: настоящее исследование начинается там, где заканчиваются готовые ответы.
В ходе работы я пришёл к выводу, что для серьёзного академического исследования недостаточно полагаться на искусственный интеллект. ИИ может быть полезным инструментом для поиска идей, структуры или навигации по источникам, но он не способен заменить критический анализ, работу с первоисточниками и ответственность исследователя за свои выводы.
Именно поэтому мы должны отказаться от использования ИИ при написании основной части исследования и вернуться к классическому академическому методу: чтению оригинальных текстов, сравнению источников и самостоятельному анализу.
Чем глубже я изучаю наследие Аристотеля и его влияние на исламскую философию, тем больше убеждаюсь: настоящее исследование начинается там, где заканчиваются готовые ответы.
❤2
Хадиша бинт Хувайлидтің (رضي الله عنها) Пайғамбарымызбен (ﷺ) некелескен кездегі жасы шынымен 28 ме, әлде 40 па?
Бұл мәселе соңғы жылдары көп талқыланып жүр. Алайда пікірлердің көбі бастапқы тарихи дереккөздерге емес, кейінгі тұжырымдарға сүйенеді.
Қазіргі уақытта осы тақырыпқа арналған ғылыми мақала әзірлеп жатырмын. Мақалада:
• ерте ислам дереккөздері;
• барлық негізгі риуаяттар мен олардың иснадтары;
• риуаятшылардың сенімділігі (жарх уә тағдил);
• 28 және 40 жас пікірлерінің дәлелдері жан-жақты талданады.
Мақсатым – белгілі бір пікірді қорғау емес, мәселені бастапқы дереккөздер негізінде қарастыру.
Алла қаласа, мақала жақын уақытта жарияланады
Бұл мәселе соңғы жылдары көп талқыланып жүр. Алайда пікірлердің көбі бастапқы тарихи дереккөздерге емес, кейінгі тұжырымдарға сүйенеді.
Қазіргі уақытта осы тақырыпқа арналған ғылыми мақала әзірлеп жатырмын. Мақалада:
• ерте ислам дереккөздері;
• барлық негізгі риуаяттар мен олардың иснадтары;
• риуаятшылардың сенімділігі (жарх уә тағдил);
• 28 және 40 жас пікірлерінің дәлелдері жан-жақты талданады.
Мақсатым – белгілі бір пікірді қорғау емес, мәселені бастапқы дереккөздер негізінде қарастыру.
Алла қаласа, мақала жақын уақытта жарияланады
❤6
10. Бетті үш рет жуу
Бетті жуу үшін екі қолға су алып, оны бетке жайлап жағады. Суды бетке шашып жіберу – мәкруһ.
Бет маңдайдың жоғарғы жағынан иектің астына дейін және бір құлақтан екінші құлаққа дейін жуылуы тиіс. Су беттің барлық жеріне, соның ішінде: көздің қиықтарына;құлақ сырғалығы мен самай шашының арасындағы теріге жетуін қамтамасыз ету қажет.
عن عبد الله بن زيد بن عاصم المازني ثم الأنصاري رضي الله عنه أنه أرى رسول الله صلى الله عليه وسلم توضأ... ثم غسل وجهه ثلاثًا
(Сахих Мүслім, №236)
Хазірет Абдуллаһ ибн Зәйд ибн Асым әл-Мәзәни әл-Ансари (р.а.) риуаят етеді:
Ол Алла Елшісінің ﷺ дәрет алғанын көрсетті. Дәрет алу барысында Пайғамбар ﷺ бетін үш рет жуды.
11. Сақалды хиләл жасау
Сақалды хиләл жасау – сақалы қалың, астындағы терісі көрінбейтін адам үшін сүннет.
Хиләл жасау тәсілі: оң қолдың суланған саусақтарын иектің астынан жоғары қарай сақалдың арасына өткізу.
Ал егер сақал сирек болып, астындағы тері көрініп тұрса, онда хиләл жасау орындалмайды. Оның орнына бетті жуған кезде судың сақалдың астындағы теріге толық жетуі уәжіп болады.
عن أنس بن مالك رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان إذا توضأ أخذ كفًا من ماء فأدخله تحت حنكه فخلل به لحيته وقال: «هكذا أمرني ربي.»
(Сүнән Әбу Дәуд, №145)
Хазірет Әнас ибн Мәлик (р.а.) риуаят етеді:
Алла Елшісі ﷺ дәрет алғанда бір уыс су алып, оны иегінің астынан сақалының арасына өткізіп, сақалын хиләл жасайтын. Содан кейін:
«Раббым маған осылай істеуді бұйырды», – дейтін.
#sunan #Дәретсүннет
Бетті жуу үшін екі қолға су алып, оны бетке жайлап жағады. Суды бетке шашып жіберу – мәкруһ.
Бет маңдайдың жоғарғы жағынан иектің астына дейін және бір құлақтан екінші құлаққа дейін жуылуы тиіс. Су беттің барлық жеріне, соның ішінде: көздің қиықтарына;құлақ сырғалығы мен самай шашының арасындағы теріге жетуін қамтамасыз ету қажет.
عن عبد الله بن زيد بن عاصم المازني ثم الأنصاري رضي الله عنه أنه أرى رسول الله صلى الله عليه وسلم توضأ... ثم غسل وجهه ثلاثًا
(Сахих Мүслім, №236)
Хазірет Абдуллаһ ибн Зәйд ибн Асым әл-Мәзәни әл-Ансари (р.а.) риуаят етеді:
Ол Алла Елшісінің ﷺ дәрет алғанын көрсетті. Дәрет алу барысында Пайғамбар ﷺ бетін үш рет жуды.
11. Сақалды хиләл жасау
Сақалды хиләл жасау – сақалы қалың, астындағы терісі көрінбейтін адам үшін сүннет.
Хиләл жасау тәсілі: оң қолдың суланған саусақтарын иектің астынан жоғары қарай сақалдың арасына өткізу.
Ал егер сақал сирек болып, астындағы тері көрініп тұрса, онда хиләл жасау орындалмайды. Оның орнына бетті жуған кезде судың сақалдың астындағы теріге толық жетуі уәжіп болады.
عن أنس بن مالك رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان إذا توضأ أخذ كفًا من ماء فأدخله تحت حنكه فخلل به لحيته وقال: «هكذا أمرني ربي.»
(Сүнән Әбу Дәуд, №145)
Хазірет Әнас ибн Мәлик (р.а.) риуаят етеді:
Алла Елшісі ﷺ дәрет алғанда бір уыс су алып, оны иегінің астынан сақалының арасына өткізіп, сақалын хиләл жасайтын. Содан кейін:
«Раббым маған осылай істеуді бұйырды», – дейтін.
#sunan #Дәретсүннет
12. Оң және сол қолды шынтақпен қоса үш рет жуу
Екі алақанға су алып, алдымен оң қолды саусақ ұшынан бастап шынтақпен қоса үш рет жуыңыз. Содан кейін дәл осылай сол қолды шынтақпен қоса үш рет жуыңыз.
Қолды жууда саусақтардан бастап шынтаққа қарай жуу – сүннет. Егер шынтақтан бастап саусақтарға қарай жуылса, дәрет дұрыс болады, бірақ бұл сүннетке қайшы келеді.
عن عبد الله بن زيد بن عاصم المازني ثم الأنصاري رضي الله عنه أنه أرى رسول الله صلى الله عليه وسلم توضأ … ثم غسل وجهه ثلاثًا ويده اليمنى ثلاثًا والأخرى ثلاثًا
(Сахих Мүслім, №236)
Хазірет Абдуллаһ ибн Зәйд ибн Асым әл-Мәзәни әл-Ансари (р.а.) риуаят етеді:
Ол Алла Елшісінің ﷺ дәрет алғанын көрсетті. Пайғамбар ﷺ алдымен бетін үш рет жуды. Содан кейін оң қолын шынтағымен қоса үш рет, одан соң сол қолын шынтағымен қоса үш рет жуды.
13. Саусақтардың арасын хиләл жасау
Дәретте қол саусақтарының арасын хиләл жасау – сүннет.
Алдымен оң қолдың саусақтарына, содан кейін сол қолдың саусақтарына хиләл жасалады.
Мұны екі түрлі тәсілмен орындауға болады:
Сол қолды оң қолдың үстіне қойып, сол қолдың саусақтарын оң қолдың саусақтарының арасынан өткізу. Кейін оң қолды сол қолдың үстіне қойып, оң қолдың саусақтарын сол қолдың саусақтарының арасынан өткізу.
Немесе екі қолдың саусақтарын бір-біріне айқастырып (өріп), саусақтардың арасын тазалау.
عن عاصم بن لقيط بن صبرة عن أبيه رضي الله عنه قال قال النبي صلى الله عليه وسلم:
«إذا توضأت فخلل الأصابع.»
(Сүнән әт-Тирмизи, №38)
Хазірет Ләқит ибн Сабира (р.а.) риуаят етеді. Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Дәрет алғанда саусақтардың арасын хиләл жасауды ұмытпа.»
#sunan #Дәретсүннет
Екі алақанға су алып, алдымен оң қолды саусақ ұшынан бастап шынтақпен қоса үш рет жуыңыз. Содан кейін дәл осылай сол қолды шынтақпен қоса үш рет жуыңыз.
Қолды жууда саусақтардан бастап шынтаққа қарай жуу – сүннет. Егер шынтақтан бастап саусақтарға қарай жуылса, дәрет дұрыс болады, бірақ бұл сүннетке қайшы келеді.
عن عبد الله بن زيد بن عاصم المازني ثم الأنصاري رضي الله عنه أنه أرى رسول الله صلى الله عليه وسلم توضأ … ثم غسل وجهه ثلاثًا ويده اليمنى ثلاثًا والأخرى ثلاثًا
(Сахих Мүслім, №236)
Хазірет Абдуллаһ ибн Зәйд ибн Асым әл-Мәзәни әл-Ансари (р.а.) риуаят етеді:
Ол Алла Елшісінің ﷺ дәрет алғанын көрсетті. Пайғамбар ﷺ алдымен бетін үш рет жуды. Содан кейін оң қолын шынтағымен қоса үш рет, одан соң сол қолын шынтағымен қоса үш рет жуды.
13. Саусақтардың арасын хиләл жасау
Дәретте қол саусақтарының арасын хиләл жасау – сүннет.
Алдымен оң қолдың саусақтарына, содан кейін сол қолдың саусақтарына хиләл жасалады.
Мұны екі түрлі тәсілмен орындауға болады:
Сол қолды оң қолдың үстіне қойып, сол қолдың саусақтарын оң қолдың саусақтарының арасынан өткізу. Кейін оң қолды сол қолдың үстіне қойып, оң қолдың саусақтарын сол қолдың саусақтарының арасынан өткізу.
Немесе екі қолдың саусақтарын бір-біріне айқастырып (өріп), саусақтардың арасын тазалау.
عن عاصم بن لقيط بن صبرة عن أبيه رضي الله عنه قال قال النبي صلى الله عليه وسلم:
«إذا توضأت فخلل الأصابع.»
(Сүнән әт-Тирмизи, №38)
Хазірет Ләқит ибн Сабира (р.а.) риуаят етеді. Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Дәрет алғанда саусақтардың арасын хиләл жасауды ұмытпа.»
#sunan #Дәретсүннет
👍2
Болашақ мақаладан үзінді
Хадиша бинт Хувайлидтің (رضي الله عنها) жас болғанын жақтайтындар 40 жастан кейін әйелдің бірнеше бала дүниеге әкелуі екіталай деген уәж келтіреді. Алайда бұл тұжырым қазіргі биологиялық зерттеулермен де, тарихи деректермен де расталмайды.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (WHO) мәліметіне сәйкес, әйелдердегі менопаузаның орташа жасы 45 пен 55 жас аралығында болады. Сондықтан елу жасқа дейінгі әйелдің жүкті болуы биологиялық тұрғыдан мүмкін.
Зерттеулер көрсеткендей, генетикалық ерекшеліктер, әлеуметтік-экономикалық жағдай және басқа да факторлар менопаузаның басталу мерзіміне елеулі ықпал етеді.
Тарихи деректер де бұл уәжді жоққа шығарады:
әл-Хатиб әл-Бағдади Һинд бинт Әбу Убайданың алпыс жастан асқаннан кейін жүкті болғанын жеткізеді. Бұл туралы әз-Зубайр ибн әл-Баккар Құрайыш әйелдері арасында мұндай жағдайдың ерекше құбылыс болмағанын атап өтеді.
Тарихшылардың бірауызды пікірі бойынша, Хадиша бинт Хувайлид (رضي الله عنها) Құрайыш қоғамындағы ең ауқатты әрі жоғары әлеуметтік мәртебеге ие әйелдердің бірі болған. Мұндай әлеуметтік жағдай әйелдің менопаузаға кешірек жету ықтималдығын арттыратын факторлардың бірі болып саналады. Сондықтан оның қырық жастан кейін бала сүю мүмкіндігін жоққа шығаратын ғылыми немесе тарихи негіз жоқ.
Хадиша бинт Хувайлидтің (رضي الله عنها) жас болғанын жақтайтындар 40 жастан кейін әйелдің бірнеше бала дүниеге әкелуі екіталай деген уәж келтіреді. Алайда бұл тұжырым қазіргі биологиялық зерттеулермен де, тарихи деректермен де расталмайды.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (WHO) мәліметіне сәйкес, әйелдердегі менопаузаның орташа жасы 45 пен 55 жас аралығында болады. Сондықтан елу жасқа дейінгі әйелдің жүкті болуы биологиялық тұрғыдан мүмкін.
Зерттеулер көрсеткендей, генетикалық ерекшеліктер, әлеуметтік-экономикалық жағдай және басқа да факторлар менопаузаның басталу мерзіміне елеулі ықпал етеді.
Тарихи деректер де бұл уәжді жоққа шығарады:
әл-Хатиб әл-Бағдади Һинд бинт Әбу Убайданың алпыс жастан асқаннан кейін жүкті болғанын жеткізеді. Бұл туралы әз-Зубайр ибн әл-Баккар Құрайыш әйелдері арасында мұндай жағдайдың ерекше құбылыс болмағанын атап өтеді.
Тарихшылардың бірауызды пікірі бойынша, Хадиша бинт Хувайлид (رضي الله عنها) Құрайыш қоғамындағы ең ауқатты әрі жоғары әлеуметтік мәртебеге ие әйелдердің бірі болған. Мұндай әлеуметтік жағдай әйелдің менопаузаға кешірек жету ықтималдығын арттыратын факторлардың бірі болып саналады. Сондықтан оның қырық жастан кейін бала сүю мүмкіндігін жоққа шығаратын ғылыми немесе тарихи негіз жоқ.
14. Бастың толық бөлігіне бір рет мәсіх жасау
Басқа бір рет толық мәсіх жасау – сүннет.
Мәсіх жасау тәсілі: екі қолды суландырып, маңдай жағынан бастап бастың үстімен артқы жағына дейін жүргізеді.
عن سلمة بن الأكوع رضي الله عنه قال:
«رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم توضأ فمسح رأسه مرة.»
(Сүнән Ибн Мәжа, №437)
Хазірет Сәләма ибн Әкуағ (р.а.) былай дейді:
«Мен Алла Елшісінің ﷺ дәрет алғанын көрдім. Ол басына бір рет мәсіх жасады.»
15. Құлақтарға мәсіх жасау
Басқа мәсіх жасағаннан кейін құлақтарға мәсіх жасау – сүннет.
Мәсіх жасау тәсілі:
сұқ саусақтармен құлақтың ішкі жағына мәсіх жасау;
бас бармақтармен құлақтың сыртқы жағына (құлақтың артына) мәсіх жасау;
содан кейін шынашақ немесе сұқ саусақты құлақтың ішіне жеңіл енгізіп мәсіх жасау.
عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جده (عبد الله بن عمرو بن العاص) رضي الله عنهما قال:
«إن رجلاً أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: يا رسول الله، كيف الطهور؟ ... ثم مسح برأسه وأدخل إصبعيه في أذنيه، ومسح بإبهاميه على ظاهر أذنيه وبالسباحتين باطن أذنيه.»
(Сүнән Әбу Дәуд, №135)
Хазірет Абдуллаһ ибн Амр ибн әл-Ас (р.а.) риуаят етеді:
Бір кісі Алла Елшісіне ﷺ келіп:
«Уа, Алланың Елшісі! Дәрет қалай алынады?» – деп сұрады.
Сонда Алла Елшісі ﷺ су әкелуді бұйырып, дәреттің орындалу тәртібін көрсетті. Ол басына мәсіх жасап, кейін саусақтарын құлағына енгізді. Бас бармақтарымен құлақтың сыртқы жағына, ал сұқ саусақтарымен ішкі жағына мәсіх жасады.
16. Желкеге мәсіх жасау
Бастың артқы жағындағы желкеге (мойынның артқы бөлігіне) қолдың сыртқы жағымен мәсіх жасау – мустәхәбб.
Тамақтың алдыңғы жағына (көмей тұсына) мәсіх жасалмайды.
عن ابن عمر رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم قال:
«من توضأ ومسح بيديه على عنقه وقي الغل يوم القيامة.»
(әт-Талхис әл-Хабир, 1/136)
Хазірет Абдуллаһ ибн Омар (р.а.) риуаят етеді. Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Кім дәрет алып, желкесіне мәсіх жасаса, Қиямет күні мойнына оттан жасалған қарғы тағылудан сақталады.»
#sunan #Дәретсүннет
Басқа бір рет толық мәсіх жасау – сүннет.
Мәсіх жасау тәсілі: екі қолды суландырып, маңдай жағынан бастап бастың үстімен артқы жағына дейін жүргізеді.
عن سلمة بن الأكوع رضي الله عنه قال:
«رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم توضأ فمسح رأسه مرة.»
(Сүнән Ибн Мәжа, №437)
Хазірет Сәләма ибн Әкуағ (р.а.) былай дейді:
«Мен Алла Елшісінің ﷺ дәрет алғанын көрдім. Ол басына бір рет мәсіх жасады.»
15. Құлақтарға мәсіх жасау
Басқа мәсіх жасағаннан кейін құлақтарға мәсіх жасау – сүннет.
Мәсіх жасау тәсілі:
сұқ саусақтармен құлақтың ішкі жағына мәсіх жасау;
бас бармақтармен құлақтың сыртқы жағына (құлақтың артына) мәсіх жасау;
содан кейін шынашақ немесе сұқ саусақты құлақтың ішіне жеңіл енгізіп мәсіх жасау.
عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جده (عبد الله بن عمرو بن العاص) رضي الله عنهما قال:
«إن رجلاً أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: يا رسول الله، كيف الطهور؟ ... ثم مسح برأسه وأدخل إصبعيه في أذنيه، ومسح بإبهاميه على ظاهر أذنيه وبالسباحتين باطن أذنيه.»
(Сүнән Әбу Дәуд, №135)
Хазірет Абдуллаһ ибн Амр ибн әл-Ас (р.а.) риуаят етеді:
Бір кісі Алла Елшісіне ﷺ келіп:
«Уа, Алланың Елшісі! Дәрет қалай алынады?» – деп сұрады.
Сонда Алла Елшісі ﷺ су әкелуді бұйырып, дәреттің орындалу тәртібін көрсетті. Ол басына мәсіх жасап, кейін саусақтарын құлағына енгізді. Бас бармақтарымен құлақтың сыртқы жағына, ал сұқ саусақтарымен ішкі жағына мәсіх жасады.
16. Желкеге мәсіх жасау
Бастың артқы жағындағы желкеге (мойынның артқы бөлігіне) қолдың сыртқы жағымен мәсіх жасау – мустәхәбб.
Тамақтың алдыңғы жағына (көмей тұсына) мәсіх жасалмайды.
عن ابن عمر رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم قال:
«من توضأ ومسح بيديه على عنقه وقي الغل يوم القيامة.»
(әт-Талхис әл-Хабир, 1/136)
Хазірет Абдуллаһ ибн Омар (р.а.) риуаят етеді. Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Кім дәрет алып, желкесіне мәсіх жасаса, Қиямет күні мойнына оттан жасалған қарғы тағылудан сақталады.»
#sunan #Дәретсүннет
❤1
Нұруддин Итр өзінің «Адамзаттың Құран алдындағы міндеттері» атты еңбегінде былай дейді:
Құранның адамзатқа, әсіресе әрбір мұсылманға қатысты ең әуелгі әрі ең маңызды хақысы – оның шын мәнінде Алланың сөзі екеніне ешбір күмәнсіз, нық сеніммен иман келтіру. Ол – Алла Тағаланың шынайы әрі аманатшыл Елшісі Мұхаммедтің ﷺ жүрегіне түсірілген уахи. Сонымен қатар, Құран – Мұхаммедтің ﷺ Қиямет күніне дейін бүкіл адамзатқа жіберілген Алланың Елшісі екендігін және оның пайғамбарлардың соңғысы (Хатам ән-Нәбийин) екенін дәлелдейтін айқын мұғжиза әрі кесімді айғақ.
Алла Тағала былай дейді:
«Айт: «Уа, адамдар! Шын мәнінде, мен сендердің барлығыңа Алланың Елшісімін»» (Ағраф сүресі, 158-аят).
Сондай-ақ былай дейді:
«Бұл Құран маған сендерді және ол жеткен әрбір жанды ескертуім үшін уахи етілді» (Әнғам сүресі, 19-аят).
Тағы да былай дейді:
«Мұхаммед сендердің ер кісілеріңнің ешқайсысының әкесі емес. Алайда ол – Алланың Елшісі әрі пайғамбарлардың соңғысы» (Ахзаб сүресі, 40-аят).
Құранның адамзатқа, әсіресе әрбір мұсылманға қатысты ең әуелгі әрі ең маңызды хақысы – оның шын мәнінде Алланың сөзі екеніне ешбір күмәнсіз, нық сеніммен иман келтіру. Ол – Алла Тағаланың шынайы әрі аманатшыл Елшісі Мұхаммедтің ﷺ жүрегіне түсірілген уахи. Сонымен қатар, Құран – Мұхаммедтің ﷺ Қиямет күніне дейін бүкіл адамзатқа жіберілген Алланың Елшісі екендігін және оның пайғамбарлардың соңғысы (Хатам ән-Нәбийин) екенін дәлелдейтін айқын мұғжиза әрі кесімді айғақ.
Алла Тағала былай дейді:
«Айт: «Уа, адамдар! Шын мәнінде, мен сендердің барлығыңа Алланың Елшісімін»» (Ағраф сүресі, 158-аят).
Сондай-ақ былай дейді:
«Бұл Құран маған сендерді және ол жеткен әрбір жанды ескертуім үшін уахи етілді» (Әнғам сүресі, 19-аят).
Тағы да былай дейді:
«Мұхаммед сендердің ер кісілеріңнің ешқайсысының әкесі емес. Алайда ол – Алланың Елшісі әрі пайғамбарлардың соңғысы» (Ахзаб сүресі, 40-аят).
❤1
Сұрақ:
Әлхамдулиллаһ, денсаулығым өте жақсы. Осы уақытқа дейін ешқандай елеулі ауруға шалдыққан емеспін. Алайда, «өмірінде ешқашан ауырмайтын адам – Алланың ұнатпайтын құлы» деген бір хадис естідім. Осы сөзден кейде қорқамын. Рас, ауру күнәлардың кешірілуіне себеп болады. Бірақ денсаулық та – Алланың үлкен нығметі, оған шүкіршілік ету де құлшылық әрі бақыт. Сондықтан көңілімдегі осы күмәнді сейілтіп, мәселені түсіндіріп берсеңіздер.
Жауап:
Үнемі дені сау әрі ауру-сырқаудан аман болуды даттау жайында екі-үш риуаят келген.
Бірінші риуаятта тек мынадай мазмұн бар: «Кімде-кім ешқашан қандай да бір сынаққа ұшырамаған болса, ол біздің жолымызда емес», яғни біздің хәлімізге ұқсамайды. Себебі пайғамбарлар (аләйһимус-сәләм) түрлі сынақтар мен қиыншылықтарға ұшыраған. Бұл риуаятта денсаулықтың өзі айыпталып тұрған жоқ.
Екінші риуаятта:
«Егер Алла оны ауруға шалдықтырғанда, сол арқылы оның күнәлары кешірілер еді»
делінген. Мұнда аурудың күнәлардың кешірілуіне себеп болатыны баяндалған. Алайда бұл риуаят мурсәл болып табылады.
Үшінші риуаятта:
«Расында, Алла баласынан да, мал-мүлкінен де ешбір зиян көрмеген аса қуатты, өркөкірек адамды ұнатпайды»
делінген. Бұл риуаяттың сыртқы мағынасында расында денсаулық пен бақуатты өмірдің сөгілуі байқалады. Алайда бұл да мурсәл риуаят. Ал мурсәл риуаят белгілі бір имамнан жеткізілмеген жағдайда, басым пікір бойынша дәлел ретінде қабылданбайды. Бұған қарама-қарсы, денсаулыққа, амандыққа және бақуаттылыққа шүкір етушіні мадақтайтын көптеген риуаяттар келген. Сондықтан дәл сол риуаяттар артықшылыққа ие.
Бірінші риуаят
Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Мүмін ауырса, кейін Алла оған шипа берсе, ол оның өткен күнәларына кәффарат әрі алдағы өміріне насихат болады. Ал мұнафық ауырса, кейін айықса, ол байлап қойылып кейін босатылған түйе секілді: не үшін байланғанын да, не үшін босатылғанын да білмейді».
Сонда отырғандардың бірі:
— Уа, Алланың Елшісі! Ауру деген не? Аллаға ант етейін, мен ешқашан ауырған емеспін, — деді.
Сонда Алла Елшісі ﷺ:
«Біздің жанымыздан тұр да кет, сен бізден емессің», — деді.
(Сүнән Әбу Дәуд, №3091)
Бұл хадистің иснадында аты аталмаған бір риуаятшы бар.
Екінші риуаят
Яхия ибн Саидтен риуаят етіледі:
Бір адам Пайғамбар ﷺ заманында қайтыс болды. Сонда бір кісі:
— Қандай бақытты! Ол ешбір ауру көрмей дүниеден өтті, — деді.
Сонда Алла Елшісі ﷺ:
«Өкінішті! Оның жағдайын қайдан білесің? Егер Алла оны ауруға шалдықтырғанда, сол арқылы оның күнәларын кешірер еді», — деді.
(Имам Мәлик, әл-Мууатта, «Науқастың сауабы» тарауы)
Үшінші риуаят
Әбу Осман ән-Нәһдиден риуаят етіледі:
Денелі бір бәдәуи Пайғамбар ﷺ-ның алдына келді. Сонда Пайғамбар ﷺ:
— Соңғы рет қашан қызбаға шалдықтың? — деп сұрады.
Ол:
— Қызбаның не екенін білмеймін, — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— Басың ауырып көрді ме? — деді.
Ол:
— Бас ауруының не екенін де білмеймін, — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— Мал-мүлкіңнен шығын көрдің бе? — деді.
— Жоқ.
— Балаңнан айырылдың ба?
— Жоқ.
Сонда Пайғамбар ﷺ:
«Расында, Алла баласынан да, мал-мүлкінен де ешбір қайғы көрмеген аса қуатты, өркөкірек адамды ұнатпайды», — деді.
(Мүснәд әл-Харис, №247)
Бұл – мурсәл риуаят.
Сахих Ибн Хиббандағы риуаят
Әбу Һурайрадан (Алла оған разы болсын) риуаят етіледі:
Бір бәдәуи Пайғамбар ﷺ-ның алдына келді. Пайғамбар ﷺ:
— «Сені "Умм Мүлдам" (қызба) ұстады ма?» — деп сұрады.
Ол:
— Ол не? — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— «Тері мен еттің арасында пайда болатын қызу», — деді.
Ол:
— Мұндайды ешқашан сезген емеспін, — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— «Басың ауырып көрді ме?»
Ол:
— Бас ауруы деген не? — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— «Ол – адамның басындағы тамырдың соғуы», — деді.
Ол:
— Оны да ешқашан сезген емеспін, — деді.
Ол кетіп бара жатқанда Пайғамбар ﷺ:
«Кім тозақ тұрғындарының бірін көргісі келсе, мына адамға қарасын», — деді.
(Сахих Ибн Хиббан, №2916)
Әбу Хатим былай дейді:
Пайғамбардың ﷺ: «Кім тозақ тұрғындарының бірін көргісі келсе, мына адамға қарасын» деген сөзі бұл жағдайға сүйеніп қалудан және оның қарама-қарсысына сабырсыздық танытудан сақтандыру мақсатында айтылған. Өйткені Алла Тағала бұл дүниедегі ауруларды, қайғы-қасіреттерді және мұңдарды мұсылмандардың күнәларына кәффарат еткен. Пайғамбар ﷺ үмбетіне адам күнәдан толықтай аман болмайтынын, ал мұндай сынақтардың сол күнәлардың бір бөлігін осы дүниеде жуып-шаятынын білдіргісі келді. Бұл хадис дені сау адамның міндетті түрде тозақтық екенін білдірмейді.
Қорытындылай айтқанда, бұл хадистердің мақсаты денсаулық пен амандықты жамандау емес. Керісінше, мұсылмандарды жұбату. Өйткені бұл дүние – қайғы-қасірет пен сынақтардың мекені. Қандай да бір қиындық келген сайын мүмін Алла Тағаладан күнәларының кешірілуі мен дәрежесінің көтерілуі сияқты сый алады. Сондықтан сынақтар кезінде үрейленіп, шамадан тыс күйзелудің қажеті жоқ. Кейін келетін хадистерден де иманнан кейінгі ең үлкен нығметтің толық амандық пен денсаулық екені аңғарылады. Ал егер адамның өмірінде иман мен ізгілік болмаса, онда мұндай амандық оның пайдасына емес, зиянына айналуы мүмкін.
Пайғамбарларға сынақ көбірек келеді
Мусғаб ибн Сағд әкесінен риуаят етеді:
Бірде:
— Уа, Алланың Елшісі! Адамдардың ішінде ең қатты сыналатын кімдер? — деп сұралды.
Пайғамбар ﷺ:
«Пайғамбарлар, содан кейін дәрежесіне қарай ең абзал адамдар. Құл дінінің беріктігіне қарай сыналады. Сынақтар оны жер бетінде күнәсіз жүрген күйге жеткізгенше жалғаса береді», — деді.
(Сахих Ибн Хиббан, №2900; Сүнән әт-Тирмизи, №2398)
Денсаулық пен амандықтың қадірі туралы хадистер
Ибн Аббастан (Алла оған разы болсын) риуаят етіледі. Пайғамбар ﷺ:
«Адамдардың көбі қадірін білмейтін екі нығмет бар: денсаулық пен бос уақыт», — деді.
(Сахих әл-Бұхари, №6412)
Әнас ибн Мәликтен (Алла оған разы болсын) риуаят етіледі:
Бір кісі:
— Уа, Алланың Елшісі! Қай дұға ең абзал? — деп сұрады.
Пайғамбар ﷺ:
«Раббыңнан дүниеде де, ақыретте де амандық пен саулық сұра», — деді.
Ол келесі күні тағы сұрады, сонда да дәл осылай жауап берді. Үшінші күні де сол сұрақты қойған кезде:
«Егер саған дүниеде де, ақыретте де амандық берілсе, сөзсіз құтылдың», — деді.
(Сүнән әт-Тирмизи, №3512; Мүснәд Ахмад, №12291)
Ибн Омардан (Алла екеуіне де разы болсын) риуаят етіледі:
«Алладан сұралған нәрселердің ішінде Оған амандықтан сүйіктірек ештеңе жоқ.»
(Сүнән әт-Тирмизи, №5348)
Му'аз ибн Рифа'а әкесінен риуаят етеді:
Әбу Бәкір әс-Сыддық (Алла оған разы болсын) мінберге шығып жылады да:
«Алладан кешірім мен амандық сұраңдар. Өйткені иманнан кейін ешкімге амандықтан артық нығмет берілмеген», — деді.
(Сүнән әт-Тирмизи, №3558; Мүснәд Ахмад, №34)
Пайғамбар ﷺ түрлі жағдайларда денсаулық пен амандық сұрап көптеген дұғалар жасаған. Солардың кейбірі:
Абдуллаһ ибн Амрдан (Алла екеуіне де разы болсын):
«Уа, Алла! Сенен денсаулықты, пәктікті, аманатқа беріктікті, көркем мінезді және тағдырыңа разылықты сұраймын.»
(Шу'аб әл-Иман, №8181; әл-Әдәб әл-Муфрад, №307)
Айшадан (Алла оған разы болсын):
«Уа, Алла! Денеме саулық бер, көзіме саулық бер және оны менен кейін де сақтай көр...»
(әл-Мустадрак, №1941)
Ибн Омардан (Алла екеуіне де разы болсын):
Пайғамбар ﷺ таңертең және кешке мына дұғаны тастамайтын:
«Уа, Алла! Сенен дүниеде де, ақыретте де амандық сұраймын. Уа, Алла! Дінімде, дүниемде, отбасымда және мал-мүлкімде кешірім мен амандық сұраймын. Айыптарымды жасыра гөр, қорқыныштарымды қауіпсіздікке айналдыра гөр. Мені алдымнан, артымнан, оң жағымнан, сол жағымнан және үстімнен қорға. Ұлылығыңа сыйынамын, астымнан келетін апаттан да Өзің сақтай гөр.»
(Сүнән Әбу Дәуд, №5076; Сахих Ибн Хиббан, №961)
Алла Тағала бәрін жақсырақ біледі.
Мурсәл - егер табиғи "قال رسول الله" деп айтса, сонда хадисті мурсәл дейміз
Әлхамдулиллаһ, денсаулығым өте жақсы. Осы уақытқа дейін ешқандай елеулі ауруға шалдыққан емеспін. Алайда, «өмірінде ешқашан ауырмайтын адам – Алланың ұнатпайтын құлы» деген бір хадис естідім. Осы сөзден кейде қорқамын. Рас, ауру күнәлардың кешірілуіне себеп болады. Бірақ денсаулық та – Алланың үлкен нығметі, оған шүкіршілік ету де құлшылық әрі бақыт. Сондықтан көңілімдегі осы күмәнді сейілтіп, мәселені түсіндіріп берсеңіздер.
Жауап:
Үнемі дені сау әрі ауру-сырқаудан аман болуды даттау жайында екі-үш риуаят келген.
Бірінші риуаятта тек мынадай мазмұн бар: «Кімде-кім ешқашан қандай да бір сынаққа ұшырамаған болса, ол біздің жолымызда емес», яғни біздің хәлімізге ұқсамайды. Себебі пайғамбарлар (аләйһимус-сәләм) түрлі сынақтар мен қиыншылықтарға ұшыраған. Бұл риуаятта денсаулықтың өзі айыпталып тұрған жоқ.
Екінші риуаятта:
«Егер Алла оны ауруға шалдықтырғанда, сол арқылы оның күнәлары кешірілер еді»
делінген. Мұнда аурудың күнәлардың кешірілуіне себеп болатыны баяндалған. Алайда бұл риуаят мурсәл болып табылады.
Үшінші риуаятта:
«Расында, Алла баласынан да, мал-мүлкінен де ешбір зиян көрмеген аса қуатты, өркөкірек адамды ұнатпайды»
делінген. Бұл риуаяттың сыртқы мағынасында расында денсаулық пен бақуатты өмірдің сөгілуі байқалады. Алайда бұл да мурсәл риуаят. Ал мурсәл риуаят белгілі бір имамнан жеткізілмеген жағдайда, басым пікір бойынша дәлел ретінде қабылданбайды. Бұған қарама-қарсы, денсаулыққа, амандыққа және бақуаттылыққа шүкір етушіні мадақтайтын көптеген риуаяттар келген. Сондықтан дәл сол риуаяттар артықшылыққа ие.
Бірінші риуаят
Алла Елшісі ﷺ былай деді:
«Мүмін ауырса, кейін Алла оған шипа берсе, ол оның өткен күнәларына кәффарат әрі алдағы өміріне насихат болады. Ал мұнафық ауырса, кейін айықса, ол байлап қойылып кейін босатылған түйе секілді: не үшін байланғанын да, не үшін босатылғанын да білмейді».
Сонда отырғандардың бірі:
— Уа, Алланың Елшісі! Ауру деген не? Аллаға ант етейін, мен ешқашан ауырған емеспін, — деді.
Сонда Алла Елшісі ﷺ:
«Біздің жанымыздан тұр да кет, сен бізден емессің», — деді.
(Сүнән Әбу Дәуд, №3091)
Бұл хадистің иснадында аты аталмаған бір риуаятшы бар.
Екінші риуаят
Яхия ибн Саидтен риуаят етіледі:
Бір адам Пайғамбар ﷺ заманында қайтыс болды. Сонда бір кісі:
— Қандай бақытты! Ол ешбір ауру көрмей дүниеден өтті, — деді.
Сонда Алла Елшісі ﷺ:
«Өкінішті! Оның жағдайын қайдан білесің? Егер Алла оны ауруға шалдықтырғанда, сол арқылы оның күнәларын кешірер еді», — деді.
(Имам Мәлик, әл-Мууатта, «Науқастың сауабы» тарауы)
Үшінші риуаят
Әбу Осман ән-Нәһдиден риуаят етіледі:
Денелі бір бәдәуи Пайғамбар ﷺ-ның алдына келді. Сонда Пайғамбар ﷺ:
— Соңғы рет қашан қызбаға шалдықтың? — деп сұрады.
Ол:
— Қызбаның не екенін білмеймін, — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— Басың ауырып көрді ме? — деді.
Ол:
— Бас ауруының не екенін де білмеймін, — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— Мал-мүлкіңнен шығын көрдің бе? — деді.
— Жоқ.
— Балаңнан айырылдың ба?
— Жоқ.
Сонда Пайғамбар ﷺ:
«Расында, Алла баласынан да, мал-мүлкінен де ешбір қайғы көрмеген аса қуатты, өркөкірек адамды ұнатпайды», — деді.
(Мүснәд әл-Харис, №247)
Бұл – мурсәл риуаят.
Сахих Ибн Хиббандағы риуаят
Әбу Һурайрадан (Алла оған разы болсын) риуаят етіледі:
Бір бәдәуи Пайғамбар ﷺ-ның алдына келді. Пайғамбар ﷺ:
— «Сені "Умм Мүлдам" (қызба) ұстады ма?» — деп сұрады.
Ол:
— Ол не? — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— «Тері мен еттің арасында пайда болатын қызу», — деді.
Ол:
— Мұндайды ешқашан сезген емеспін, — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— «Басың ауырып көрді ме?»
Ол:
— Бас ауруы деген не? — деді.
Пайғамбар ﷺ:
— «Ол – адамның басындағы тамырдың соғуы», — деді.
Ол:
— Оны да ешқашан сезген емеспін, — деді.
Ол кетіп бара жатқанда Пайғамбар ﷺ:
«Кім тозақ тұрғындарының бірін көргісі келсе, мына адамға қарасын», — деді.
(Сахих Ибн Хиббан, №2916)
Әбу Хатим былай дейді:
Пайғамбардың ﷺ: «Кім тозақ тұрғындарының бірін көргісі келсе, мына адамға қарасын» деген сөзі бұл жағдайға сүйеніп қалудан және оның қарама-қарсысына сабырсыздық танытудан сақтандыру мақсатында айтылған. Өйткені Алла Тағала бұл дүниедегі ауруларды, қайғы-қасіреттерді және мұңдарды мұсылмандардың күнәларына кәффарат еткен. Пайғамбар ﷺ үмбетіне адам күнәдан толықтай аман болмайтынын, ал мұндай сынақтардың сол күнәлардың бір бөлігін осы дүниеде жуып-шаятынын білдіргісі келді. Бұл хадис дені сау адамның міндетті түрде тозақтық екенін білдірмейді.
Қорытындылай айтқанда, бұл хадистердің мақсаты денсаулық пен амандықты жамандау емес. Керісінше, мұсылмандарды жұбату. Өйткені бұл дүние – қайғы-қасірет пен сынақтардың мекені. Қандай да бір қиындық келген сайын мүмін Алла Тағаладан күнәларының кешірілуі мен дәрежесінің көтерілуі сияқты сый алады. Сондықтан сынақтар кезінде үрейленіп, шамадан тыс күйзелудің қажеті жоқ. Кейін келетін хадистерден де иманнан кейінгі ең үлкен нығметтің толық амандық пен денсаулық екені аңғарылады. Ал егер адамның өмірінде иман мен ізгілік болмаса, онда мұндай амандық оның пайдасына емес, зиянына айналуы мүмкін.
Пайғамбарларға сынақ көбірек келеді
Мусғаб ибн Сағд әкесінен риуаят етеді:
Бірде:
— Уа, Алланың Елшісі! Адамдардың ішінде ең қатты сыналатын кімдер? — деп сұралды.
Пайғамбар ﷺ:
«Пайғамбарлар, содан кейін дәрежесіне қарай ең абзал адамдар. Құл дінінің беріктігіне қарай сыналады. Сынақтар оны жер бетінде күнәсіз жүрген күйге жеткізгенше жалғаса береді», — деді.
(Сахих Ибн Хиббан, №2900; Сүнән әт-Тирмизи, №2398)
Денсаулық пен амандықтың қадірі туралы хадистер
Ибн Аббастан (Алла оған разы болсын) риуаят етіледі. Пайғамбар ﷺ:
«Адамдардың көбі қадірін білмейтін екі нығмет бар: денсаулық пен бос уақыт», — деді.
(Сахих әл-Бұхари, №6412)
Әнас ибн Мәликтен (Алла оған разы болсын) риуаят етіледі:
Бір кісі:
— Уа, Алланың Елшісі! Қай дұға ең абзал? — деп сұрады.
Пайғамбар ﷺ:
«Раббыңнан дүниеде де, ақыретте де амандық пен саулық сұра», — деді.
Ол келесі күні тағы сұрады, сонда да дәл осылай жауап берді. Үшінші күні де сол сұрақты қойған кезде:
«Егер саған дүниеде де, ақыретте де амандық берілсе, сөзсіз құтылдың», — деді.
(Сүнән әт-Тирмизи, №3512; Мүснәд Ахмад, №12291)
Ибн Омардан (Алла екеуіне де разы болсын) риуаят етіледі:
«Алладан сұралған нәрселердің ішінде Оған амандықтан сүйіктірек ештеңе жоқ.»
(Сүнән әт-Тирмизи, №5348)
Му'аз ибн Рифа'а әкесінен риуаят етеді:
Әбу Бәкір әс-Сыддық (Алла оған разы болсын) мінберге шығып жылады да:
«Алладан кешірім мен амандық сұраңдар. Өйткені иманнан кейін ешкімге амандықтан артық нығмет берілмеген», — деді.
(Сүнән әт-Тирмизи, №3558; Мүснәд Ахмад, №34)
Пайғамбар ﷺ түрлі жағдайларда денсаулық пен амандық сұрап көптеген дұғалар жасаған. Солардың кейбірі:
Абдуллаһ ибн Амрдан (Алла екеуіне де разы болсын):
«Уа, Алла! Сенен денсаулықты, пәктікті, аманатқа беріктікті, көркем мінезді және тағдырыңа разылықты сұраймын.»
(Шу'аб әл-Иман, №8181; әл-Әдәб әл-Муфрад, №307)
Айшадан (Алла оған разы болсын):
«Уа, Алла! Денеме саулық бер, көзіме саулық бер және оны менен кейін де сақтай көр...»
(әл-Мустадрак, №1941)
Ибн Омардан (Алла екеуіне де разы болсын):
Пайғамбар ﷺ таңертең және кешке мына дұғаны тастамайтын:
«Уа, Алла! Сенен дүниеде де, ақыретте де амандық сұраймын. Уа, Алла! Дінімде, дүниемде, отбасымда және мал-мүлкімде кешірім мен амандық сұраймын. Айыптарымды жасыра гөр, қорқыныштарымды қауіпсіздікке айналдыра гөр. Мені алдымнан, артымнан, оң жағымнан, сол жағымнан және үстімнен қорға. Ұлылығыңа сыйынамын, астымнан келетін апаттан да Өзің сақтай гөр.»
(Сүнән Әбу Дәуд, №5076; Сахих Ибн Хиббан, №961)
Алла Тағала бәрін жақсырақ біледі.
Мурсәл - егер табиғи "قال رسول الله" деп айтса, сонда хадисті мурсәл дейміз
❤1🥰1
17. Аяқтарды тобықпен қоса үш рет жуу
Екі аяқты тобықтарымен қоса үш рет жуу керек. Алдымен оң аяқтан бастау – мұстахаб.
Аяқтарды жуған кезде суды аяқ саусақтарынан бастап тобыққа қарай жеткізіп жуу – сүннет.
عن حمران مولى عثمان أن عثمان بن عفان رضي الله عنه دعا بوضوء فتوضأ … ثم غسل رجله اليمنى إلى الكعبين ثلاث مرات ثم غسل اليسرى مثل ذلك ثم قال: «رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم توضأ نحو وضوئي هذا.»
(Сахих Мүслім, №226)
Хумран (р.а.), Хазірет Османның (р.а.) азат етілген құлы, былай риуаят етеді:
Хазірет Осман (р.а.) дәрет алу үшін су әкелуді бұйырды. Ол дәрет алып жатып алдымен оң аяғын тобықтарымен қоса үш рет, кейін дәл солай сол аяғын үш рет жуды.
Содан кейін:
«Мен Алла Елшісінің ﷺ дәл осылай дәрет алғанын көрдім», – деді.
18. Аяқ саусақтарының арасын хиләл жасау
Аяқ саусақтарының арасын сол қолдың шынашағымен хиләл жасау – сүннет.
Хиләл жасау оң аяқтың шынашағынан басталып, сол аяқтың шынашағымен аяқталады.
عن المستورد بن شداد رضي الله عنه قال:
«رأيت النبي صلى الله عليه وسلم إذا توضأ دلك أصابع رجليه بخنصره.»
(Сүнән әт-Тирмизи, №40)
Хазірет Мұставрид ибн Шаддад (р.а.) былай дейді:
«Мен Алла Елшісінің ﷺ дәрет алып жатқанда аяқ саусақтарының арасын сол қолының шынашағымен хиләл жасағанын көрдім.»
#sunan #Дәретсүннет
Екі аяқты тобықтарымен қоса үш рет жуу керек. Алдымен оң аяқтан бастау – мұстахаб.
Аяқтарды жуған кезде суды аяқ саусақтарынан бастап тобыққа қарай жеткізіп жуу – сүннет.
عن حمران مولى عثمان أن عثمان بن عفان رضي الله عنه دعا بوضوء فتوضأ … ثم غسل رجله اليمنى إلى الكعبين ثلاث مرات ثم غسل اليسرى مثل ذلك ثم قال: «رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم توضأ نحو وضوئي هذا.»
(Сахих Мүслім, №226)
Хумран (р.а.), Хазірет Османның (р.а.) азат етілген құлы, былай риуаят етеді:
Хазірет Осман (р.а.) дәрет алу үшін су әкелуді бұйырды. Ол дәрет алып жатып алдымен оң аяғын тобықтарымен қоса үш рет, кейін дәл солай сол аяғын үш рет жуды.
Содан кейін:
«Мен Алла Елшісінің ﷺ дәл осылай дәрет алғанын көрдім», – деді.
18. Аяқ саусақтарының арасын хиләл жасау
Аяқ саусақтарының арасын сол қолдың шынашағымен хиләл жасау – сүннет.
Хиләл жасау оң аяқтың шынашағынан басталып, сол аяқтың шынашағымен аяқталады.
عن المستورد بن شداد رضي الله عنه قال:
«رأيت النبي صلى الله عليه وسلم إذا توضأ دلك أصابع رجليه بخنصره.»
(Сүнән әт-Тирмизи, №40)
Хазірет Мұставрид ибн Шаддад (р.а.) былай дейді:
«Мен Алла Елшісінің ﷺ дәрет алып жатқанда аяқ саусақтарының арасын сол қолының шынашағымен хиләл жасағанын көрдім.»
#sunan #Дәретсүннет
❤1
Нұруддин Итр өзінің «Адамзаттың Құран алдындағы міндеттері» атты еңбегінде былай дейді:
Құранның хақыларының бірі – оған барынша зор құрмет пен тағзым көрсету. Бұл – ең алдымен оның Иесі әрі Сөйлеушісі болған Ұлы Алла Тағалаға деген құрметтің белгісі. Сондай-ақ Құранның қамтыған ақиқаттары мен теңдессіз шешендігін мойындаудың және оның адамзатқа жасаған ұлы нығметі үшін шүкіршілік етудің көрінісі. Егер Құран болмағанда, арабтар ешқашан надандықтың қараңғылығынан білімнің, өркениеттің және көшбасшылықтың нұрына шықпас еді. Сол сияқты, бүкіл адамзат та қараңғылықтың тұңғиығынан өркениет пен шынайы танымның жарығына жете алмас еді.
Құранның хақыларының тағы бірі – әрбір адамның, әсіресе әрбір мұсылманның, оны лайықты түрде оқуы. Бұл Құранды қырағат қағидаларына сай оқу, әрбір әріпті дұрыс әрі анық айту, оны оқығанда және тыңдағанда ықылас пен кішіпейілділік таныту, сондай-ақ оны жаттап, жүректің төрінде сақтауды қамтиды.
Құранның хақыларының бірі – оған барынша зор құрмет пен тағзым көрсету. Бұл – ең алдымен оның Иесі әрі Сөйлеушісі болған Ұлы Алла Тағалаға деген құрметтің белгісі. Сондай-ақ Құранның қамтыған ақиқаттары мен теңдессіз шешендігін мойындаудың және оның адамзатқа жасаған ұлы нығметі үшін шүкіршілік етудің көрінісі. Егер Құран болмағанда, арабтар ешқашан надандықтың қараңғылығынан білімнің, өркениеттің және көшбасшылықтың нұрына шықпас еді. Сол сияқты, бүкіл адамзат та қараңғылықтың тұңғиығынан өркениет пен шынайы танымның жарығына жете алмас еді.
Құранның хақыларының тағы бірі – әрбір адамның, әсіресе әрбір мұсылманның, оны лайықты түрде оқуы. Бұл Құранды қырағат қағидаларына сай оқу, әрбір әріпті дұрыс әрі анық айту, оны оқығанда және тыңдағанда ықылас пен кішіпейілділік таныту, сондай-ақ оны жаттап, жүректің төрінде сақтауды қамтиды.
❤3
Хадиша РА.pdf
275.9 KB
Хадиша анамыз (رضي الله عنها) некеге тұрған кезде қанша жаста еді?
Ислам тарихындағы кең тараған пікір бойынша, Хадиша бинт Хувайлид (رضي الله عنها) Аллаһ Елшісімен (ﷺ) некелескен кезде 40 жаста болған. Алайда классикалық дереккөздерде оның 28 жаста болғанын көрсететін риуаяттар да кездеседі.
Бұл екі пікірдің қайсысы тарихи деректерге көбірек сүйенеді?
Мәселе соңғы жылдары қайта талқыланып, кейбір зерттеушілер биологиялық және тарихи уәждер арқылы дәстүрлі пікірге күмән келтіре бастады. Бірақ бұл мәселеде біз тек кейінгі пікірлерге емес, ерте мұсылман тарихшыларының риуаяттарына, иснадтарына және олардың дереккөздерге қаншалықты жақын екеніне назар аударуымыз керек.
Мен осы мәселені классикалық дереккөздер негізінде салыстырып, 40 жас және 28 жас пікірлерінің тарихи-деректік негізін талдаған мақала дайындадым.
Кейбір нәтижелер, әсіресе ерте дереккөздер арасындағы айырмашылықтар, мәселенің біз ойлағаннан әлдеқайда күрделі екенін көрсетеді.
Мақалада: Хадиша анамыздың (رضي الله عنها) жасы туралы негізгі риуаяттар, олардың иснадтары және екі пікірдің тарихи салмағы талданады.
Ислам тарихындағы кең тараған пікір бойынша, Хадиша бинт Хувайлид (رضي الله عنها) Аллаһ Елшісімен (ﷺ) некелескен кезде 40 жаста болған. Алайда классикалық дереккөздерде оның 28 жаста болғанын көрсететін риуаяттар да кездеседі.
Бұл екі пікірдің қайсысы тарихи деректерге көбірек сүйенеді?
Мәселе соңғы жылдары қайта талқыланып, кейбір зерттеушілер биологиялық және тарихи уәждер арқылы дәстүрлі пікірге күмән келтіре бастады. Бірақ бұл мәселеде біз тек кейінгі пікірлерге емес, ерте мұсылман тарихшыларының риуаяттарына, иснадтарына және олардың дереккөздерге қаншалықты жақын екеніне назар аударуымыз керек.
Мен осы мәселені классикалық дереккөздер негізінде салыстырып, 40 жас және 28 жас пікірлерінің тарихи-деректік негізін талдаған мақала дайындадым.
Кейбір нәтижелер, әсіресе ерте дереккөздер арасындағы айырмашылықтар, мәселенің біз ойлағаннан әлдеқайда күрделі екенін көрсетеді.
Мақалада: Хадиша анамыздың (رضي الله عنها) жасы туралы негізгі риуаяттар, олардың иснадтары және екі пікірдің тарихи салмағы талданады.
❤4🔥1