ӘЛ-МУҒРИБ ХАНАФИ МАЗҺАБЫ ҮШІН МАҢЫЗДЫ САЛАЛЫҚ СӨЗДІК

Жалпы сөздіктер бар, сондай-ақ белгілі бір ғылым саласына арналған арнайы сөздіктер де бар. Байыпты шәкірттер әртүрлі ғылымдарды игеру барысында міндетті түрде осындай салалық сөздіктерге қайта оралып отыруы керек. Ұғымдар мен анықтамалардың маңызы зор, ал қате дереккөзге жүгіну оңайлықпен қателік пен түсінбеушілікке алып келеді.

Ханафи фиқһына қатысты айтқанда, Замаһшаридің жолын жалғастырушы Насир ад-Дин Мутарризи (610 һ.) құрастырған «әл-Муғриб тартиб әл-Муʿриб» еңбегінен асып түсетін дереккөзді көп іздеудің қажеті жоқ. Ол өз кіріспесінде бұл сөздікті Жассастың «Шарх әл-Жамиʿ әл-Кабир», Халванидің «Шарх әз-Зиядат», Қудуридің «Шарх Мухтасар әл-Кархи», әл-Хаким әш-Шахидтің «әл-Мунтақа» және басқа да еңбектердің негізінде құрастырғанын айтады.

Ал Қураши (775 һ.) бұл кітапты: «Біздің ханафи ғұламалар қолданған терминдерге арналған аса ұлы еңбек!» – деп сипаттайды. Әрине, басқа да сөздіктер бар, бірақ бұл еңбек сөзсіз беделді әрі негізгі дереккөздердің бірі болып табылады.

Алла Тағала бізді бұл еңбектің пайдасына кенелтсін және білімімізді арттырсын. Әмин!

СҰХБАТ ЖӘНЕ «ИНТЕРНЕТ ТАЛИБТЕРІНІҢ» (IT) ПАЙДА БОЛУЫ
Шайхтан алынатын нәрсені тек оның ауызша айтқан түсініктемелерімен ғана шектеу — қасиетті білімді өзінің әдебінен, жүрегі мен жанынан айыру деген сөз. Қазіргі таңдағы қиянаттардың, көркем мінездің жоқтығының, таяз пайымның, ұстаздық етуге асығудың, шайтани күмәндар мен тағы да басқа көптеген келеңсіздіктердің төркіні көбіне «ұстазсыз шәкірттерден» бастау алады.

Сіз ілімді оның нұрынан бөліп ала алмайсыз, ал егер олай істеуге тырыссаңыз, қолыңызда тек білімнің жансыз нұсқасы — шынайы ілімнің құр елесі ғана қалады. Сиди Ибн Атаулла (һ. 709 ж.ж.) ескерткендей: «Амалдар — бұл жансыз бейнелер, ал оларға жан бітіріп, тірілтетін нәрсе — олардың ішіндегі ықылас сыры». Сол секілді, ілім де мағыналы әрі адамды өзгертетін сұхбат арқылы жан бітпесе, іс жүзінде жансыз нәрсе болып қала бермек.

Нағыз рухани ашылулар мен ілімнің нұры тек ұстаздың жақын тәлімгерлігі арқылы келеді. Ондай ұстаз дәрісхананың ішінде де, сыртында да жол көрсетіп, түсінік береді; ол өзінің сөзімен және түсіндірмелерімен ғана емес, үнсіздігімен және қарапайым тіршіліктегі іс-әрекетімен де тәрбиелейді. Әбу Ханифа қалайша Әбу Ханифа болды? Ол өзінің сөзімен былай дейді: «Мен Хаммадтың сұхбатында (қасында) сондайлықты ұзақ болдым, тіпті біреудің біреумен дәл мен онымен бірге болғандай бірге болғанын білмеймін».

Ұстаздарыңызбен бірге болудың барлық парасатты амалдарын жасаңыздар. Сабақтан қалудың себебін емес, қатысудың жолын іздеңіздер. «Бір нәрсені толық орындай алмау, оны толықтай тастап кетуге себеп болмауы тиіс». Алла Тағала бізге ізгілермен бірге болуды нәсіп етсін, әмин!

Топты жүргізуге даяр админ іздеймін.

Толық ақпарат үшін @theapologist23

Сапар пайдалары✅

تَغَرَّب عَنِ الأَوطانِ في طَلَبِ العُلا
وَسافِر فَفي الأَسفارِ خَمسُ فَوائِدِ

تَفَرُّجُ هَمٍّ وَاِكتِسابُ مَعيشَةٍ
وَعِلمٌ وَآدابٌ وَصُحبَةُ ماجِدِ

وَإِن قيلَ في الأَسفارِ ذُلٌّ وَمِحنَةٌ
وَقَطعُ الفَيافي وَاِكتِسابُ الشَدائِدِ

فَمَوتُ الفَتى خَيرٌ لَهُ مِن حَياتِهِ
بِدارِ هَوانٍ بَينَ واشٍ وَحاسِدِ

©️الإمام الشافعي رحمه الله

Данқ іздеп отаннан жыраққа шық,
Сапарлат, сапардың бес пайдасы толық.
Уайым сейіліп, ризық келер,
Ғылым, әдеп, өзгемен сұхбат берер.
Сапарда қорлық, қиыншылық,
Шөлдерді аралау мен қиындық береу бар дер.
Күншілдер мен өсекшілер арасында қор болғанша,
Адамға өмір сүргеннен өлім артық етер.

©️Имам Шафиғи (Алла оны рақымына алсын)

#Сапар

Ыңғайлы уақыт ✅

من انتظر الوقت المناسب ظل في الانتظار.

©️د.محمد أبو موسی حفظه الله

Кім ыңғайлы уақытты күтсе, сол қалпы күтіп қала бермек.

©️Д.Мұхаммед Әбу Муса (Алла жар болсын)

2025 жылдан 2026 жылға аяқ бастық. Осы апта бойы осы жылда істеймін деген дүниелердің тізімін реттеп шық. Ойланып, толғанып жоспар құр.

Түсінікті болу үшін мысал:
1)20 кітап оқу
2)Ағылшын В1 деңгейін бітіру
3)10 жаңа дос табу
4)Шетелге оқуға түсу
5)Миллион тг табу
6)………………………….

الإنسان يبدأ والله ينجز.

- مثل حبشي

Адам бастайды, ал Құдай аяқтайды.

- Эфиопия мақалы

Осы жылы істеймін деген 10-20 аралығындағы мақсаттарды жаз. Келесі аптадан бастап іске кіріс. Жазуға мүмкіндік берген Құдай, орындауға да мүмкіндік береді.

Сәттілік!

#Жоспар

Ғылым мен Дін ✅

إن العلم الحق لم يكن أبداً مناقضاً للدين، بل إنه دال عليه ومؤكد لمعناه. وإنما نصف العلم هو الذي يوقع العقل في الشبهة والشك.

- مصطفى محمود (فيلسوف وطبيب وكاتب مصري)

Шынайы білім ешқашан дінге қайшы келген емес, керісінше, дінге нұсқап, оның мағынасын бекітеді. Ақыл-ойды күмән мен белгісіздікке жетелейтін толық алынбаған шекі білім ғана.

- Мұстафа Махмуд (Мысырлық дәрігер, жазушы, ойшыл)

مردم فارسى مى گویند:

نيم ملا خطر جان،
نيم طبيب خطر تن.

Парсылар айтады:

Дүмше молда жанға зиян,
Дүмше дәрігер тәнге зиян.


П.С: Дінсіз өміру сүру бір қарағанда адамға бақыт сыйлайды. Десекте, ол бақыттың алқымға соңғы дем келгенге дейін жалғасатыны өкінішті. Атеист, деист, агностик болу бір пәсе, мұсылман болу әсте-әсте.

#Дін

إن التخصص هو أن يبني الإنسان معرفة مدققة في موضوع ما ، مكتفيا بالمعرفة العامة في باقي الموضوعات.

- د. عبد الكريم بكار حفظه الله

Мамандық – адамның басқа пәндер бойынша жалпы біліммен шектеліп, белгілі бір пән бойынша жан-жақты, егжей-тегжейлі білімін қалыптастыруы.

- Д. Абдулкәрім Баккар (Алла жар болсын)

#Мамандық

الفلاسفة المسلمين:

١. الكندي فيلسوف العرب
٢. الفارابي المعلم الثاني
٣. ابن سينا الشيخ الرئيس
٤. الغزالي حجة الإسلام
٥. ابن باجّة فيلسوف العزلة
٦. ابن طفيل حي بن يقظان
٧. ابن رشد الشارح الأكبر
٨. الرازي إمام المتكلمين
٩. السهروردي شيخ الإشراق
١٠. ملا صدرا الحكمة المتعالية

Мүйізі қарағайдай мұсылман философтары:

1. әл-Кинди (Араб философы)
2. әл-Фараби (Екінші мұғәлім)
3. ибн Сина (әш-Шейх әр-Роис)
4. әл-Ғазали (Хужжату әл-Ислам)
5. ибн Бажжаһ (Оқшаулану философы)
6. ибн Туфәйл (Хайи ибн Яқзон)
7. ибн Рушд (әш-Шарих әл-Әкбар)
8. әр-Рази (Имаму әл-Мүтәкәлләмин)
9. әс-Сәһрәуәрдий (Шейху әл-Ишроқ)
10. Мулла Садро (әл-Хикмәту әл-Мутәғалия)

#Философия

المزاح سنّة، لكن الشأن فيمن يحسنه، ويضعه مواضعه، ويرعى دقائق الأدب في كلامه!

سفيان بن عيينة.

Әзіл – сүннет, бірақ мәселе оны орнымен жасап, қай жерде қалай айту керегін білетін, сөзінде әдептің нәзік қырларын сақтай алатын адамда.

Суфиян ибн ʿУяйна.

العلم أشرف المقامات وأعلى الدرجات.

اتفق المحققون على أن العلم لذاته شريف.

- فخر الدين الرازي رحمه الله

Білім - орындардың ең шарапаттысы және дәрежелердің ең жоғарғысы.

Ғұламалар білімнің өз алдына шарапатты екендігіне бір ауыздан келіскен.

- Фахруддин әр-Рази (Алла оны рақымына бөлесін)

#Білім

БАС ҚАЗЫ (ҚАЗИ ӘЛ-ҚҰДАТ) ӘЛ-ДАМАҒАНИ ӘЛ-КӘБИР (Ө. 478 ж.)
Шейх имам әл-Құдури мен имам әс-Саймаридің шәкірті, сондай-ақ келесі буынның көптеген ұлы ғұламаларының ұстазы болған. Оның жоғары діни мәртебесі мен айбынды тұлғасына қарап, оның ілім мәжілістерін өте қызықты әрі тартымды өткізетін адам болғанын есту біршама таңқаларлық жайт!
«Ол сырт келбеті келіскен, діндарлығымен, білімімен, парасатымен, сабырлылығымен, жомарттығымен және көркем мінезімен ерекшеленетін тұлға еді. Ол жасырын түрде садақа беруімен танымал болды және білім мәселелерінде өте әділ еді. Өз сабақтарында Шейх Әбу Исхақ әш-Ширази секілді қызықты хикаялар мен әзілдерді де қосып отыратын. Олар бас қосқан кезде, мәжілістері өте көңілді өтетін. Сонымен қатар, оның өз заманындағы Қазы Әбу Юсуфқа тең келетін үлкен айбыны мен беделі болғанын атап өтуім керек. Оның ұрпақтарынан да көптеген ғұламалар мен қазылар шықты».
— әл-Лакнауидің «әл-Фауаид әл-Баһия» еңбегінен, Әбу әт-Таййиб бойынша.

تعليمُ العلمِ لأهلِ الشرِّ كبيعِ السيفِ لقاطِعِ الطريقِ.

- الإمام الغزالي رحمه الله

Жаман адамға білім үйрету жол барымтаушыға қылыш сатумен бірдей.

- Имам әл-Ғазали (Алла оны рақымына бөлесін)

Әбу Наср әл-Фараби (Алла оны рақымына бөлесін) бүй дейді: Тәрбиесіз берілген білім - адамзаттың қас жауы.

لا آفة على العلوم وأهلها أضر من الدخلاء فيها وهم من غير أهلها، فإنهم يجهلون ويظنون أنهم يعلمون، ويفسدون ويظنون أنهم يصلحون.

ابن حزم الأندلسي رحمه الله

Ғылымға және ғылым иелеріне ғылымнан болмаған ғалымсымақтардан асқан қасірет жоқ, өйткені олар надан десекте білемін деп ойлайды, бүлдіреді және дұрыстап жүрмін деп ойлайды.

- ибн Хазм әл-Андалуси (Алла оны рақымына бөлесін)

#Білім

Дін және ақыл ✅

إنَّ الناس ينبغي أن يكونوا مقيدين بأحد قيدين: إما بقيد الشرع وإما بقيد العقل، ليتم نظام العالم، ألا ترى أن المحلول من القيدين جميعا لا يطاق حمل ما يرتكبه من الفساد ويختل نظام أحوال العالم بسبب المنحل عن القيدين.

©️ابن سينا رحمه الله

سر القدر 📚

Әлем бір жүйеде болуы үшін адамдар екі шектеудің бірімен шектелген болуы керек: 1)Құдай заңының шектеулері, 2)ақылдың шектеулері.
Екі шектеуден ада болған адам істеген бұзақылығын көтеру мүмкін емес және екі шектеуден тыс адамның кесірінен әлемнің тәртібі бұзылатынын көрмейсің бе?

©️ибн Сина (Алла оны рақымына бөлесін)

Тағдыр сыры📚

СТАНДАРТТАР, ҮКІМДЕР ЖӘНЕ ҒАЛЫМДАР
Әбділ-Хай әл-Ләкнәуи (ө. 1304 ж.) өзінің «Таражим» еңбегінде Мұхаммед ибн Шужа әл-Салжи (ө. 267 ж.) туралы талқылай отырып, маңызды бір мәселеге тоқталады. Хадис ғалымдарының пікірлерін жеткізгеннен кейін, ол: «оның кемел тұлғалардың қатарынан болғанына қарамастан», хадисшілердің пайымдауынша ол әлсіз жеткізуші (рауи) екенін айтып, барлығын қорытындылайды.
Хадис ғалымдарының өз ғылымына қатысты өзгелерге баға беретін белгілі бір стандарттары бар, бірақ бұл жалғыз үкім критерийі емес. Тіпті, егер қарастырылып отырған ғалым нақты сол саламен айналыспаған болса, бұл бағалау пайдасыз болуы да мүмкін. (Мәселен, Асымнан қырағат жеткізген әйгілі Хафс ибн Сүлеймен де хадис ілімінде сенімсіз жеткізуші деп есептелген!)
Сондықтан хадис ғалымдарының «жарх және тағдил» (сынау және мақтау) әдістемесін абсолютті алтын критерий ретінде қолдануда абай болуымыз керек. Бұл әдіс, әрине, өте пайдалы, бірақ орынсыз қолданылса, пайдадан гөрі зияны көбірек болуы мүмкін. Бұл жағдайда аталған стандартпен ғана үкім шығару — Ханафи мәзһабының әйгілі имамын сенімсіз деп тануға алып келеді.

ДҰРЫС ФИҚҺ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘСІЛДЕР (ХИӘЛ)
Тарих бойында және құқықтық қолданыста дұрыс тұжырымдалған фиқһ белгілі бір мақсаттарға қол жеткізу үшін жиі құқықтық тәсілдерді (хилә) қолданған. Белгілі бір шарттар орындалған жағдайда, бұл әдіс құжатталған әрі (ғалымдар арасында) қабылданған болатын. Алайда, осы қағидалы тәсілді «нәтижесі бәрібір бірдей» деген желеумен шариғатты мүлдем елемеушілікпен шатастыру — бұл діни жанашырлықтың жоқтығының, сондай-ақ адасушылық пен нашар фиқһтың белгісі. Мұндай сөздерді, әдетте, фиқһ пен Сүннеттен хабары жоқ адамдар айтады және олар үшін ең «қасиетті» қағида — «бәрібір соңғы нәтиже бірдей ғой» дегенге келіп тіреледі.
Шын мәнінде, неке мен зинаның арасында бірнеше ауыз сөзден (келісімнен) басқа айырмашылық жоқ десе де болады (бірақ ол сөздер бәрін өзгертеді). Діни жанашырлық «нәтижеге» ғана баса назар аударумен емес, құқық мамандары (фуқаһалар) белгілеп берген Сүннетке адал ілесумен көрінеді. Халықтың мұқтаждықтары маңызды, сондықтан фуқаһалар мүфтидің қалай әрекет етуі керектігін түсіндіретін тұтас бір ғылыми жанрды (тәсілдерді) қалыптастырған.

ШАҒБАН: ДӘН СЕБЕТІН УАҚЫТ
Өткен Рамазан айының келіп-кеткені кеше ғана сияқты еді, міне, Шағбан айының кіруімен қасиетті маусым тағы да табалдырығымыздан аттады. Алла Тағала бізді Рамазан айына аман-есен жеткізсін! Жәннаттың хош иісі оның қақпасының сыртынан-ақ сезілетіні секілді, Раббымыздың мейірім самалы да бұл ай басталмай тұрып-ақ сезіле бастайды.
Шағбан айы — Рамазанға нық қадаммен кіру үшін «дән себетін ай» деп сипатталған. Дайындықты бастаңыз және осы айдың он бесінші түнін (Бәраат түнін) назардан тыс қалдырмаңыз. Алла Тағала бізге шабыт беріп, тура жолға бастасын. Әмин.

Ханафи усулындағы Насафидің «Манарының» ықшамдалған нұсқалары

Хафиз әд-Дин ән-Насафидің (қ.б. 710) «Манар» еңбегі Баздауидің (қ.б. 482) «әл-Усул» кітабының өте сәтті ықшамдалған нұсқасы болды. Бұл еңбек өз кезегінде көптеген ықшамдамаларға негіз болды; олардың бірқатары дербес маңызды шығармаларға айналып, түсіндірмелер (шархтар) жазылды. Танымал ықшамдамалардың кейбірі төменде келтіріледі:

[1] Зубдат әл-манар
Имам ән-Насафидің «Манардың» өз қолымен жасаған ықшамдамасы және әйгілі «Мухтасар әл-манардың» бастауы.

[2] Қудс әл-әсрар
Насыр әд-Дин әл-Қунауидің (қ.б. 764) ықшамдамасы. Бұл еңбекке автордың өзі жазған «әл-Мәкки әл-мухтар» атты түсіндірме бар.

[3] Самт әл-вусул
Хасан Кәфи әл-Ақхисаридің (қ.б. 1015) ықшамдамасы. Бұл нұсқа Садр аш-Шариғаның «Танқих» еңбегін негізге ала отырып, «Манарды» одан әрі жетілдіреді.

[4] Ғусун әл-усул
Хадир б. Мұхаммад әл-Амасидің (қ.б. 1100) ықшамдамасы. Бұл еңбекке де автордың өзі түсіндірме жазған.

[5] Рисалат әл-Аллама Қасым
әл-Қасым б. Қутлубуға жазған «Манардың» ықшамдамасы. Оған Ахмад б. ʿӘли әл-Манинидің (қ.б. 1172) түсіндірмесі бар.

Ханафи усуліндегі Насафидің «Манарының» фиқһтық тізбегі

Хафиз ад-Дин ан-Насафидің (қ. 710 һ.) Манары Баздауидің (қ. 482 һ.) әл-Усул еңбегінің ықшамдалған нұсқасы ретінде ерекше табысқа жетіп, дербес шығарма ретінде де беделге ие болды. Төменде оның фиқһ пен усул іліміндегі ілім тізбегі (иснад) Баздауиге дейін көрсетіледі:

[1] Хафиз ад-Дин ан-Насафи (қ. 710)

[2] Хамид ад-Дин ад-Дарир (қ. 666)

[3] Шамс әл-Аимма әл-Кардарий (қ. 642)

[4] Бурхан ад-Дин әл-Марғинани (қ. 593)

[5] Наджм ад-Дин ан-Насафи (қ. 537)

[6] Фахр әл-Ислам әл-Баздауи (қ. 482)