МӘТІНДЕР, ЖАТТАУ ЖӘНЕ МЕҢГЕРУ
Тоғызыншы ғасырдың басына қарай Мысыр мен Шам аймағындағы кейбір ханафилер Хафиз ад-Дин ән-Насафидің (ө. 710) еңбектеріне соншалықты ғашық болғаны сонша, олар оның үш негізгі кітабын — ақидадағы «Умдат әл-Ақаидті», усулдағы «Манар әл-Анварды» және фиқһтағы «Кәнз әд-Дақаиқты» — сөзбе-сөз жаттап алатын! Соңғысы кейде басқа мәтіндермен алмастырылатын, бірақ негізгі шығармаларды жаттау шәкірттердің білім алудағы орныққан тәжірибесі еді.
Мысал ретінде Бадр әд-Дин Ибн Салама (~850 ж. ө.) мен Абд әл-Халиқ ибн әл-Уқабты (941), олар үш еңбекті де жаттап алған; сондай-ақ әл-Хусейн ибн Фиша (895 ж. ө.) мен Абд әл-Аууәл әл-Муршидиді (872), олар алғашқы екеуін жаттап, «Кәнзді» басқа мәтінмен алмастырған. Әрине, бұл басқа кітаптарды және Құранды жаттаумен қатар жүретін.
Өткен замандарда айтылатын бір сөз бар: «Кім мәтінді жаттаса — ғылымды меңгереді» (مَن حَفِظَ المُتُون حَازَ الفُنُون).
Ал мәселелерді дәл еске түсіру қабілеті де кейде жаттаудың орнын баса алады
Тоғызыншы ғасырдың басына қарай Мысыр мен Шам аймағындағы кейбір ханафилер Хафиз ад-Дин ән-Насафидің (ө. 710) еңбектеріне соншалықты ғашық болғаны сонша, олар оның үш негізгі кітабын — ақидадағы «Умдат әл-Ақаидті», усулдағы «Манар әл-Анварды» және фиқһтағы «Кәнз әд-Дақаиқты» — сөзбе-сөз жаттап алатын! Соңғысы кейде басқа мәтіндермен алмастырылатын, бірақ негізгі шығармаларды жаттау шәкірттердің білім алудағы орныққан тәжірибесі еді.
Мысал ретінде Бадр әд-Дин Ибн Салама (~850 ж. ө.) мен Абд әл-Халиқ ибн әл-Уқабты (941), олар үш еңбекті де жаттап алған; сондай-ақ әл-Хусейн ибн Фиша (895 ж. ө.) мен Абд әл-Аууәл әл-Муршидиді (872), олар алғашқы екеуін жаттап, «Кәнзді» басқа мәтінмен алмастырған. Әрине, бұл басқа кітаптарды және Құранды жаттаумен қатар жүретін.
Өткен замандарда айтылатын бір сөз бар: «Кім мәтінді жаттаса — ғылымды меңгереді» (مَن حَفِظَ المُتُون حَازَ الفُنُون).
Ал мәселелерді дәл еске түсіру қабілеті де кейде жаттаудың орнын баса алады
🔥7❤5👍1
КӘУСӘРИДІҢ ЗЕЙІН МЕН МАМАНДАНУ ЖАЙЛЫ ӨСИЕТІ
Өз қабілетіңіз ашылып, табиғи таланттарыңыз бой көрсететін, бейімділігіңіз қалыптасатын, сондай-ақ оның мәселелерін зерттегенде жүрегіңіздің қызығушылығын оятатын ғылымға немесе өнер саласына маманданыңыз. Сонда ғана сіз сол саланың шыңына шығып, тереңіне бойлай аласыз.
Әрбір ғылымды толық меңгеруге талпынбаңыз; бұл — мүмкін емес іс, дәуірі өтіп кеткен арман. Біз қазір бір ғылымның өзінде арнайы мамандану кезеңінде өмір сүріп жатырмыз, тіпті сол ғылымның бір тармағының өзінде терең білім талап етілетін замандамыз.
Мынаны менен өсиет етіп алыңыздар: мені жылдар қажытты, тәжірибе сынап өтті.
— «Фи Сухбат аш-Шайхайн: Шайх ул-Ислам Мустафа Сабри уа уәкили Имам Мұхаммад Захид әл-Кәусәри»
Өз қабілетіңіз ашылып, табиғи таланттарыңыз бой көрсететін, бейімділігіңіз қалыптасатын, сондай-ақ оның мәселелерін зерттегенде жүрегіңіздің қызығушылығын оятатын ғылымға немесе өнер саласына маманданыңыз. Сонда ғана сіз сол саланың шыңына шығып, тереңіне бойлай аласыз.
Әрбір ғылымды толық меңгеруге талпынбаңыз; бұл — мүмкін емес іс, дәуірі өтіп кеткен арман. Біз қазір бір ғылымның өзінде арнайы мамандану кезеңінде өмір сүріп жатырмыз, тіпті сол ғылымның бір тармағының өзінде терең білім талап етілетін замандамыз.
Мынаны менен өсиет етіп алыңыздар: мені жылдар қажытты, тәжірибе сынап өтті.
— «Фи Сухбат аш-Шайхайн: Шайх ул-Ислам Мустафа Сабри уа уәкили Имам Мұхаммад Захид әл-Кәусәри»
👍5❤2
Мадақталатын және айыпталатын фиқһ
әл-Хадимий «әл-Бариқатта» былай дейді:
«Зүһд пен хикметтен (яғни рухани тазалық пен даналықтан) ажыратылған фиқһ мақталатын емес, керісінше айыпталатын нәрсе. Өйткені ол жүректің ғафыл болуына себеп болады. Мүмкін, “Кім тек (осы дүниелік) фиқһқа берілсе — пасықтыққа беріледі” деген сөздің мәні осы шығар»
әл-Хадимий «әл-Бариқатта» былай дейді:
«Зүһд пен хикметтен (яғни рухани тазалық пен даналықтан) ажыратылған фиқһ мақталатын емес, керісінше айыпталатын нәрсе. Өйткені ол жүректің ғафыл болуына себеп болады. Мүмкін, “Кім тек (осы дүниелік) фиқһқа берілсе — пасықтыққа беріледі” деген сөздің мәні осы шығар»
👍7
✅ ӘЙЕЛДЕРГЕ ҚИЫНДЫҚ ТУҒЫЗҒАН ҮШ АРАБ СӨЗІ
Араб тілінде үш сөз бар (шын мәнінде одан да көп), олар еркек жынысында жақсы мағынаға ие, бірақ әйел жынысында жаман мағынаға ие болады.
Бірінші сөз — حَيٌّ (хайи), ол «тірі» дегенді білдіреді. Әйел жынысында «тірі» деп айту үшін, әрине, та марбутa (ة) қосылады, сонда حَيَّةٌ болады, бірақ мәселе мынада, бұл сөз сондай-ақ «жылан»🐍 дегенді білдіреді.
Екінші сөз — ٌمُصِيب (мусыб), ол «мақсатқа жеткен» дегенді білдіреді. Әйел жынысында «мақсатқа жеткен» деп айту үшін, әрине, та марбутa (ة) қосылады, сонда مُصِيبة болады, бірақ мәселе мынада, бұл сөз сондай-ақ «қайғы, бақытсыздық»😭 дегенді білдіреді.
Үшінші сөз — قَاضٍ (кады), ол «сот төрешісі» дегенді білдіреді. Әйел жынысында «сот төрешісі» деп айту үшін, әрине, та марбутa (ة) қосылады, сонда قَاضية болады, бірақ мәселе мынада, бұл сөз сондай-ақ «өлімге әкелетін қайғы»💀 дегенді білдіреді.
Араб тілінде үш сөз бар (шын мәнінде одан да көп), олар еркек жынысында жақсы мағынаға ие, бірақ әйел жынысында жаман мағынаға ие болады.
Бірінші сөз — حَيٌّ (хайи), ол «тірі» дегенді білдіреді. Әйел жынысында «тірі» деп айту үшін, әрине, та марбутa (ة) қосылады, сонда حَيَّةٌ болады, бірақ мәселе мынада, бұл сөз сондай-ақ «жылан»🐍 дегенді білдіреді.
Екінші сөз — ٌمُصِيب (мусыб), ол «мақсатқа жеткен» дегенді білдіреді. Әйел жынысында «мақсатқа жеткен» деп айту үшін, әрине, та марбутa (ة) қосылады, сонда مُصِيبة болады, бірақ мәселе мынада, бұл сөз сондай-ақ «қайғы, бақытсыздық»😭 дегенді білдіреді.
Үшінші сөз — قَاضٍ (кады), ол «сот төрешісі» дегенді білдіреді. Әйел жынысында «сот төрешісі» деп айту үшін, әрине, та марбутa (ة) қосылады, сонда قَاضية болады, бірақ мәселе мынада, бұл сөз сондай-ақ «өлімге әкелетін қайғы»💀 дегенді білдіреді.
😁15👍4🤯4❤2
Фиқһты оқу және меңгеру туралы ескерту
Фиқһ ілімі – барлық ғылымдардың ішіндегі ең қиын да кең саласы. Бұл – ижтихад жасай алатын имамдардың кеңістігі және ғалымдарға шын мәнінде қажет білімнің басым бөлігін қамтиды. Ол — терең әрі толқынды теңіз; оған тек ерекше зерек және оның негіздерін (усулін) жетік меңгерген адам ғана бойлай алады.
Оның лайықты үлесіне адамның ұзақ уақыт бойы табанды еңбектенуімен, биік мақсат қоюымен, әсіресе әл-Һидая сияқты еңбектерді және оған жазылған әл-Иная (Акмал әд-Дин әл-Бабырти) секілді түсіндірмелерді оқумен ғана жетуге болады.
Ал оны толық меңгеру — адамның дерлік бүкіл ғұмырын талап ететін нәрсе. Оның күрделі мәселелерін шеше алатын кісі — қызыл күкірттен де сирек. Ғалымдарды сансыз рет тығырыққа тіреген фиқһ мәселелерінің өзі есепсіз.
Сондықтан кейбір талапкерлердің оны елемей, аз күш жұмсап-ақ оңай игеремін деп ойлауы — таңғаларлық жағдай.
Фиқһ ілімі – барлық ғылымдардың ішіндегі ең қиын да кең саласы. Бұл – ижтихад жасай алатын имамдардың кеңістігі және ғалымдарға шын мәнінде қажет білімнің басым бөлігін қамтиды. Ол — терең әрі толқынды теңіз; оған тек ерекше зерек және оның негіздерін (усулін) жетік меңгерген адам ғана бойлай алады.
Оның лайықты үлесіне адамның ұзақ уақыт бойы табанды еңбектенуімен, биік мақсат қоюымен, әсіресе әл-Һидая сияқты еңбектерді және оған жазылған әл-Иная (Акмал әд-Дин әл-Бабырти) секілді түсіндірмелерді оқумен ғана жетуге болады.
Ал оны толық меңгеру — адамның дерлік бүкіл ғұмырын талап ететін нәрсе. Оның күрделі мәселелерін шеше алатын кісі — қызыл күкірттен де сирек. Ғалымдарды сансыз рет тығырыққа тіреген фиқһ мәселелерінің өзі есепсіз.
Сондықтан кейбір талапкерлердің оны елемей, аз күш жұмсап-ақ оңай игеремін деп ойлауы — таңғаларлық жағдай.
❤8
Ұзақ мерзімді ұстазбен оқу туралы ескерту
Шейх Абд әл-Фаттах Әбу Ғудда (Алла оны рақымына бөлесін) былай деген:
«Алдыңғы буындарда шәкірттердің ғалымдарға шәкірт болуы осындай еді: қырық жыл, жиырма жыл, он жыл… Сонда ғана шәкірт нағыз ғалым болып шығатын. Дәріс бір күн бойы, немесе күннің көп бөлігі, немесе ең азы – төрттен бірі көлемінде өтетін — қырық-елу минут қана емес! Осылайша олар имамдарды жанынан тастамай еріп жүріп, өздері де имам дәрежесіне жететін.
Ал бүгінгі күні оқу бірнеше аймен, санаулы минуттармен шектелді; үнсіз парақтар мен шағын кітапшалардан ғана алынады — талқылаусыз, түсінусіз, жүрекке сіңірусіз. Ғалымдардың алдында отыру дәстүрі жоғала бастады; ал талап пен айқай көп, атақ-лауазым одан да көп — бірақ сол атауларға телінген білімнің өзі Жоғары Аллаға шағымданады: оны өзіне теліп, саудасын жасаған талай адамға.»
— «Сафахат мин сабр әл-уләмә», 107-бет
Шейх Абд әл-Фаттах Әбу Ғудда (Алла оны рақымына бөлесін) былай деген:
«Алдыңғы буындарда шәкірттердің ғалымдарға шәкірт болуы осындай еді: қырық жыл, жиырма жыл, он жыл… Сонда ғана шәкірт нағыз ғалым болып шығатын. Дәріс бір күн бойы, немесе күннің көп бөлігі, немесе ең азы – төрттен бірі көлемінде өтетін — қырық-елу минут қана емес! Осылайша олар имамдарды жанынан тастамай еріп жүріп, өздері де имам дәрежесіне жететін.
Ал бүгінгі күні оқу бірнеше аймен, санаулы минуттармен шектелді; үнсіз парақтар мен шағын кітапшалардан ғана алынады — талқылаусыз, түсінусіз, жүрекке сіңірусіз. Ғалымдардың алдында отыру дәстүрі жоғала бастады; ал талап пен айқай көп, атақ-лауазым одан да көп — бірақ сол атауларға телінген білімнің өзі Жоғары Аллаға шағымданады: оны өзіне теліп, саудасын жасаған талай адамға.»
— «Сафахат мин сабр әл-уләмә», 107-бет
👍12❤5😢2
الفقيه الحنفي القاضي أبو نصر أحمد بن منصور الأسبيجابي ، أحد شراح مختصر الطحاوي.
«وُجد بعد وفاته صندوق، له فيه فتاوى كثيرة، كان فقهاء عصره أخطأوا فيها، فوقعت عنده، فأخفاها في بيته؛ لئلا يظهر نُقصانهم، وما تركها في أيدي المُستفتين؛ لئلا يعملوا بغير الصواب، وكتب سؤالاتهم ثانيا وأجاب على الصواب».
الجواهر المضية ١ / ٣٣٦
Ханафи фақиһ және қазы Әбу Наср Ахмад ибн Мансур әл-Асбижаби – Тахауидің «Мұхтасарына» түсіндірме жазған ғалымдардың бірі.
«Оның қайтыс болғанынан кейін бір сандық табылды. Оның ішінде ол кісінің көптеген пәтуалары бар екен. Замандастары болған фақиһтар ол мәселелерде қателескендіктен, сұрақтар өзіне түскенде, ол олардың кемшілігі ашылып қалмасын деп, ол пәтуаларды үйінде жасырып қойған. Сондай-ақ олар сұраушылардың қолында қате пәтуалар қалып, қате амал жасап қоймауы үшін, ол жазбаларды да қалдырмаған. Сұрақтарын қайта көшіріп жазып, дұрыс жауабын берген».
«Ал-Жауахир ал-Мудийя», 1/336
«وُجد بعد وفاته صندوق، له فيه فتاوى كثيرة، كان فقهاء عصره أخطأوا فيها، فوقعت عنده، فأخفاها في بيته؛ لئلا يظهر نُقصانهم، وما تركها في أيدي المُستفتين؛ لئلا يعملوا بغير الصواب، وكتب سؤالاتهم ثانيا وأجاب على الصواب».
الجواهر المضية ١ / ٣٣٦
Ханафи фақиһ және қазы Әбу Наср Ахмад ибн Мансур әл-Асбижаби – Тахауидің «Мұхтасарына» түсіндірме жазған ғалымдардың бірі.
«Оның қайтыс болғанынан кейін бір сандық табылды. Оның ішінде ол кісінің көптеген пәтуалары бар екен. Замандастары болған фақиһтар ол мәселелерде қателескендіктен, сұрақтар өзіне түскенде, ол олардың кемшілігі ашылып қалмасын деп, ол пәтуаларды үйінде жасырып қойған. Сондай-ақ олар сұраушылардың қолында қате пәтуалар қалып, қате амал жасап қоймауы үшін, ол жазбаларды да қалдырмаған. Сұрақтарын қайта көшіріп жазып, дұрыс жауабын берген».
«Ал-Жауахир ал-Мудийя», 1/336
❤6👏3
АДАБ ТАЛАБ АЛ-ʿИЛМНІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ
Шәкірттің көзқарасы, мінез-құлқы, жолдастары мен ұстаздарымен қарым-қатынасындағы адабы – тек қосымша амалдар емес екенін ескеру маңызды. Керісінше, ол өз ісіне шын ниетті болып, табыс пен тəуфиқты қалаған адам үшін – міндетті амалдар. Мәселен, хат жазатын өнерпаз қаламды қағазға тигізерден бұрын белгілі бір дайындықтарды жасайды; оны «адаб» деуге болады, бірақ шын мәнінде сол дайындықсыз шыққан нәтиже құнсыз.
Осы тұрғыдан алғанда, ғалымдар белгілі бір амалдың қажеттілігі (вужубы) туралы айтқанда, оны фиқһтағы арнайы құқықтық мағынасында емес, «осыны дұрыс орындау үшін міндетті түрде осылай істеу керек» деген мәнде қолданады. Қажетті болып саналатын көптеген нәрселер басқа, онша міндетті емес істердің арасында да айтыла береді, өйткені талаптың шеңберлері қабат-қабат: уәжіп болған нәрсе – адаб та, бірақ әрбір адаб уәжіп емес.
Алла Тағала бізге тəуфиқ беріп, адаб үйретсін. Әмин!
Шәкірттің көзқарасы, мінез-құлқы, жолдастары мен ұстаздарымен қарым-қатынасындағы адабы – тек қосымша амалдар емес екенін ескеру маңызды. Керісінше, ол өз ісіне шын ниетті болып, табыс пен тəуфиқты қалаған адам үшін – міндетті амалдар. Мәселен, хат жазатын өнерпаз қаламды қағазға тигізерден бұрын белгілі бір дайындықтарды жасайды; оны «адаб» деуге болады, бірақ шын мәнінде сол дайындықсыз шыққан нәтиже құнсыз.
Осы тұрғыдан алғанда, ғалымдар белгілі бір амалдың қажеттілігі (вужубы) туралы айтқанда, оны фиқһтағы арнайы құқықтық мағынасында емес, «осыны дұрыс орындау үшін міндетті түрде осылай істеу керек» деген мәнде қолданады. Қажетті болып саналатын көптеген нәрселер басқа, онша міндетті емес істердің арасында да айтыла береді, өйткені талаптың шеңберлері қабат-қабат: уәжіп болған нәрсе – адаб та, бірақ әрбір адаб уәжіп емес.
Алла Тағала бізге тəуфиқ беріп, адаб үйретсін. Әмин!
❤7
ФИҚҺ, ЖҮРЕК ЖӘНЕ ЫҚЫЛАС
Сәһруәрдидің сөзі:
«Ұлы Алла фиқһты — шынайы түсінуді — жүректің сипаты етіп жаратты. Ол: “Олардың жүректері бар, бірақ онымен түсінбейді” (Құран, 7:179) деді. Олар түсінген кезде — білді; білген кезде — амал етті; амал еткен кезде — шынайы таныды, сөйтіп дұрыс жолға түсті. Сондықтан бір адамның түсінуі терең болған сайын, оның жаны діннің бағдаршамдарына жылдамырақ жауап береді, оларды оңайырақ қабылдайды және оның нұрына (яғни, жүрек айқындығына) ие болу үлесі көбірек болады».
قال السهروردي جعل الله تعالى الفقه صفة للقلب فقال لهم قلوب لا يفقهون بها فلما فقهوا علموا ولما علموا عملوا ولما عملوا عرفوا اهتدوا فكل من كان أفقه كانت نفسه أسرع إجابة وأكثر انقيادا لمعالم الدين وأوفر حظا من نور اليقين
Сәһруәрдидің сөзі:
«Ұлы Алла фиқһты — шынайы түсінуді — жүректің сипаты етіп жаратты. Ол: “Олардың жүректері бар, бірақ онымен түсінбейді” (Құран, 7:179) деді. Олар түсінген кезде — білді; білген кезде — амал етті; амал еткен кезде — шынайы таныды, сөйтіп дұрыс жолға түсті. Сондықтан бір адамның түсінуі терең болған сайын, оның жаны діннің бағдаршамдарына жылдамырақ жауап береді, оларды оңайырақ қабылдайды және оның нұрына (яғни, жүрек айқындығына) ие болу үлесі көбірек болады».
قال السهروردي جعل الله تعالى الفقه صفة للقلب فقال لهم قلوب لا يفقهون بها فلما فقهوا علموا ولما علموا عملوا ولما عملوا عرفوا اهتدوا فكل من كان أفقه كانت نفسه أسرع إجابة وأكثر انقيادا لمعالم الدين وأوفر حظا من نور اليقين
👍4
Ширғатул-Ислам» туралы ескертпе
«Ширғатул-Ислам» кітабының қадірлігі мен жоғары бағаланғаны сонша, кейбіреулер оны Қыдыр (оған сәлем болсын) жазған десе, басқалары оны жай ғана Қағбаның шатырынан «тауып алған» деген екен!
Алайда, шын мәнінде бұл — Имам Заданың (қайтыс болған жылы: 573 ж.) еңбегі. Ол көрнекті бұхаралық фақиһ (құқықтанушы), әз-Заранджаридің (қ.б. 512 ж.) шәкірті болған, ал әз-Заранджари өз кезегінде Шәмс әл-Аимма әл-Халуанидің (қ.б. 448 ж.) шәкірті еді. Сондай-ақ, Имам Зада әйгілі «Тәлім әл-Мутағаллим» еңбегінің авторы әз-Зарнуджидің (600 жылдан кейін қ.б.) ұстазы болған.
Бұл еңбек — Ханафи дәстүріне сай әдеп пен сүннеттің тамаша жинағы. Оның өте терең мағыналы түсіндірмелері (шархтары) бар (өкінішке орай, олардың көпшілігі әлі күнге дейін қолжазба күйінде қалып отыр). Қазіргі уақытта кітаптың сатылымда бірнеше басылымы, соның ішінде бір түсіндірмесі қолжетімді.
«Ширғатул-Ислам» кітабының қадірлігі мен жоғары бағаланғаны сонша, кейбіреулер оны Қыдыр (оған сәлем болсын) жазған десе, басқалары оны жай ғана Қағбаның шатырынан «тауып алған» деген екен!
Алайда, шын мәнінде бұл — Имам Заданың (қайтыс болған жылы: 573 ж.) еңбегі. Ол көрнекті бұхаралық фақиһ (құқықтанушы), әз-Заранджаридің (қ.б. 512 ж.) шәкірті болған, ал әз-Заранджари өз кезегінде Шәмс әл-Аимма әл-Халуанидің (қ.б. 448 ж.) шәкірті еді. Сондай-ақ, Имам Зада әйгілі «Тәлім әл-Мутағаллим» еңбегінің авторы әз-Зарнуджидің (600 жылдан кейін қ.б.) ұстазы болған.
Бұл еңбек — Ханафи дәстүріне сай әдеп пен сүннеттің тамаша жинағы. Оның өте терең мағыналы түсіндірмелері (шархтары) бар (өкінішке орай, олардың көпшілігі әлі күнге дейін қолжазба күйінде қалып отыр). Қазіргі уақытта кітаптың сатылымда бірнеше басылымы, соның ішінде бір түсіндірмесі қолжетімді.
❤8
ПАЙДАЛЫ ТҰСТАРДЫ (ФАУАИД) ЖАЗЫП ЖҮРІҢІЗ
Ғылым жолындағы маңызды амалдардың бірі – пайдалы ілім тұстарын жазып алу, өйткені олардың қашан қажетке жарайтынын ешқашан білмейсіз! Көптеген ғалымдар өз кітаптарына пайдалы тұжырымдарды қосқан, ал кейбіреулері тіпті зерттеулері мен оқу барысында кездестірген пайдалы ойлардан құралған тұтас кітаптар да жазған.
Оқып жатқан кітабыңыздың алғашқы немесе соңғы бетін, ал егер технологияға етене жақын болсаңыз (немесе "гик" болсаңыз), арнайы ортақ электронды файл арнауды қарастырыңыз. Егер қандай да бір мәселе сәл де болса қызықты көрінсе, тіпті ол қазіргі оқып жатқаныңызға тікелей қатысты болмаса да (және оны кейін табу өте оңай болмаса), оны түртіп алуға тұрарлық. Дегенмен, түпкі мақсат – жай ғана тіркеп қою емес, үйрену, өзгеру және сол білімге сай өмір сүру екенін естен шығармаңыз.
Алла бізге жар болсын, әмин!
Ғылым жолындағы маңызды амалдардың бірі – пайдалы ілім тұстарын жазып алу, өйткені олардың қашан қажетке жарайтынын ешқашан білмейсіз! Көптеген ғалымдар өз кітаптарына пайдалы тұжырымдарды қосқан, ал кейбіреулері тіпті зерттеулері мен оқу барысында кездестірген пайдалы ойлардан құралған тұтас кітаптар да жазған.
Оқып жатқан кітабыңыздың алғашқы немесе соңғы бетін, ал егер технологияға етене жақын болсаңыз (немесе "гик" болсаңыз), арнайы ортақ электронды файл арнауды қарастырыңыз. Егер қандай да бір мәселе сәл де болса қызықты көрінсе, тіпті ол қазіргі оқып жатқаныңызға тікелей қатысты болмаса да (және оны кейін табу өте оңай болмаса), оны түртіп алуға тұрарлық. Дегенмен, түпкі мақсат – жай ғана тіркеп қою емес, үйрену, өзгеру және сол білімге сай өмір сүру екенін естен шығармаңыз.
Алла бізге жар болсын, әмин!
🔥4❤2
ҰСТАЗДЫҢ НЕГІЗГІ МІНДЕТІ
«Ұстаздың басты міндеті — саған дайын білімнің өзін емес, кітапты қалай оқу керектігін және білімді қалай алу керектігін үйрету. Себебі білім — жағалауы жоқ теңіз, ал бүкіл ілімді саған үйрете алатын ұстаз жоқ».
— Доктор Мұхаммед Әбу Мұса (Әл-Азһардың аға ғалымдарының бірі және балаға (шешендік өнер) саласының көрнекті маманы)
«Ұстаздың басты міндеті — саған дайын білімнің өзін емес, кітапты қалай оқу керектігін және білімді қалай алу керектігін үйрету. Себебі білім — жағалауы жоқ теңіз, ал бүкіл ілімді саған үйрете алатын ұстаз жоқ».
— Доктор Мұхаммед Әбу Мұса (Әл-Азһардың аға ғалымдарының бірі және балаға (шешендік өнер) саласының көрнекті маманы)
👍9❤3🔥2
Деколонизацияға қызығушылық Қазақстанда ең жоғары деңгейде, әсіресе жас ғалымдар арасында. Қазақстан — совет билігі кезінде ең ауыр жарақаттарды бастан өткерген ел: Ашаршылық, 1932–33 жылдары республикадағы қазақ халқының 40%-ының өмірін жалмаған сұмдық аштық; ядролық сынақтар, қоршаған ортаны қиратып жіберген; депортация мен қоныс аудару толқындары, демографиялық балансты өзгертіп, титулярлы ұлтты азшылыққа айналдырған (он бес одақтық республиканың ішінде бұл тек Қазақстанда болды). Соңғысы тілдің айтарлықтай жоғалуына әкелді, сондықтан қазақ тілін қолдану кеңістігі күрт қысқарды, және қаладағы қазақтардың көпшілігі орыс тілінде сөйлейтін болды.
Дәл қазақстандық ғалымдардың совет өткенін ең радикалды түрде сынағаны таңқаларлық емес. Өзбекстан мен Тәжікстандағы ғалымдар өз тарихтарының деколониялық сынына әлдеқайда аз қызығушылық танытады деп көрінеді.
Адиб Халид, Карлтон колледжінің профессоры (АҚШ), "Өзбекстанды құру", "Орталық Азия", "Коммунизмнен кейінгі ислам" кітаптарының авторы.
Тәуелсіздік құтты болсын
Дәл қазақстандық ғалымдардың совет өткенін ең радикалды түрде сынағаны таңқаларлық емес. Өзбекстан мен Тәжікстандағы ғалымдар өз тарихтарының деколониялық сынына әлдеқайда аз қызығушылық танытады деп көрінеді.
Адиб Халид, Карлтон колледжінің профессоры (АҚШ), "Өзбекстанды құру", "Орталық Азия", "Коммунизмнен кейінгі ислам" кітаптарының авторы.
Тәуелсіздік құтты болсын
❤6
АУРУ ЖҮРЕКТЕР МЕН ЗҰЛЫМ ЖОСПАРЛАР: «ТАУДИХ» ОҚИҒАСЫ
Муслих әд-Дин әл-Қарамани (809 ж.ж. қайтыс болған) әйгілі «Муқаддимат Әби әл-Лайс» бастауыш еңбегіне осы күнге дейінгі ең маңызды түсініктемені жазған болуы керек. Қажы Халифа өзінің «Кашф аз-Зунун» еңбегінде Шағранидің мынадай сөзін келтіреді: автор бұл мәтінді өзімен бірге Каирге алып келгенде, бір іштар адам қолжазбаның ішіне өте ерсі, лайықсыз бір жолды қолдан қосып жібереді. Нәтижесінде оған қарсы іс қозғалып, күпірлік туралы ресми пәтуа (үкім) шығарылады. Ол өз өмірін сақтап қалу үшін Каирден қашуға мәжбүр болады! (Суретте Шейх Абдул Фаттахтың Лакнауидің «әл-Рафъ уа әл-Такмиль» еңбегіне жазған сілтемесінен үзінді берілген).
Муслих әд-Дин әл-Қарамани (809 ж.ж. қайтыс болған) әйгілі «Муқаддимат Әби әл-Лайс» бастауыш еңбегіне осы күнге дейінгі ең маңызды түсініктемені жазған болуы керек. Қажы Халифа өзінің «Кашф аз-Зунун» еңбегінде Шағранидің мынадай сөзін келтіреді: автор бұл мәтінді өзімен бірге Каирге алып келгенде, бір іштар адам қолжазбаның ішіне өте ерсі, лайықсыз бір жолды қолдан қосып жібереді. Нәтижесінде оған қарсы іс қозғалып, күпірлік туралы ресми пәтуа (үкім) шығарылады. Ол өз өмірін сақтап қалу үшін Каирден қашуға мәжбүр болады! (Суретте Шейх Абдул Фаттахтың Лакнауидің «әл-Рафъ уа әл-Такмиль» еңбегіне жазған сілтемесінен үзінді берілген).
👍1
ӘЛ-МУҒРИБ ХАНАФИ МАЗҺАБЫ ҮШІН МАҢЫЗДЫ САЛАЛЫҚ СӨЗДІК
Жалпы сөздіктер бар, сондай-ақ белгілі бір ғылым саласына арналған арнайы сөздіктер де бар. Байыпты шәкірттер әртүрлі ғылымдарды игеру барысында міндетті түрде осындай салалық сөздіктерге қайта оралып отыруы керек. Ұғымдар мен анықтамалардың маңызы зор, ал қате дереккөзге жүгіну оңайлықпен қателік пен түсінбеушілікке алып келеді.
Ханафи фиқһына қатысты айтқанда, Замаһшаридің жолын жалғастырушы Насир ад-Дин Мутарризи (610 һ.) құрастырған «әл-Муғриб тартиб әл-Муʿриб» еңбегінен асып түсетін дереккөзді көп іздеудің қажеті жоқ. Ол өз кіріспесінде бұл сөздікті Жассастың «Шарх әл-Жамиʿ әл-Кабир», Халванидің «Шарх әз-Зиядат», Қудуридің «Шарх Мухтасар әл-Кархи», әл-Хаким әш-Шахидтің «әл-Мунтақа» және басқа да еңбектердің негізінде құрастырғанын айтады.
Ал Қураши (775 һ.) бұл кітапты: «Біздің ханафи ғұламалар қолданған терминдерге арналған аса ұлы еңбек!» – деп сипаттайды. Әрине, басқа да сөздіктер бар, бірақ бұл еңбек сөзсіз беделді әрі негізгі дереккөздердің бірі болып табылады.
Алла Тағала бізді бұл еңбектің пайдасына кенелтсін және білімімізді арттырсын. Әмин!
Жалпы сөздіктер бар, сондай-ақ белгілі бір ғылым саласына арналған арнайы сөздіктер де бар. Байыпты шәкірттер әртүрлі ғылымдарды игеру барысында міндетті түрде осындай салалық сөздіктерге қайта оралып отыруы керек. Ұғымдар мен анықтамалардың маңызы зор, ал қате дереккөзге жүгіну оңайлықпен қателік пен түсінбеушілікке алып келеді.
Ханафи фиқһына қатысты айтқанда, Замаһшаридің жолын жалғастырушы Насир ад-Дин Мутарризи (610 һ.) құрастырған «әл-Муғриб тартиб әл-Муʿриб» еңбегінен асып түсетін дереккөзді көп іздеудің қажеті жоқ. Ол өз кіріспесінде бұл сөздікті Жассастың «Шарх әл-Жамиʿ әл-Кабир», Халванидің «Шарх әз-Зиядат», Қудуридің «Шарх Мухтасар әл-Кархи», әл-Хаким әш-Шахидтің «әл-Мунтақа» және басқа да еңбектердің негізінде құрастырғанын айтады.
Ал Қураши (775 һ.) бұл кітапты: «Біздің ханафи ғұламалар қолданған терминдерге арналған аса ұлы еңбек!» – деп сипаттайды. Әрине, басқа да сөздіктер бар, бірақ бұл еңбек сөзсіз беделді әрі негізгі дереккөздердің бірі болып табылады.
Алла Тағала бізді бұл еңбектің пайдасына кенелтсін және білімімізді арттырсын. Әмин!
❤5🥰1
СҰХБАТ ЖӘНЕ «ИНТЕРНЕТ ТАЛИБТЕРІНІҢ» (IT) ПАЙДА БОЛУЫ
Шайхтан алынатын нәрсені тек оның ауызша айтқан түсініктемелерімен ғана шектеу — қасиетті білімді өзінің әдебінен, жүрегі мен жанынан айыру деген сөз. Қазіргі таңдағы қиянаттардың, көркем мінездің жоқтығының, таяз пайымның, ұстаздық етуге асығудың, шайтани күмәндар мен тағы да басқа көптеген келеңсіздіктердің төркіні көбіне «ұстазсыз шәкірттерден» бастау алады.
Сіз ілімді оның нұрынан бөліп ала алмайсыз, ал егер олай істеуге тырыссаңыз, қолыңызда тек білімнің жансыз нұсқасы — шынайы ілімнің құр елесі ғана қалады. Сиди Ибн Атаулла (һ. 709 ж.ж.) ескерткендей: «Амалдар — бұл жансыз бейнелер, ал оларға жан бітіріп, тірілтетін нәрсе — олардың ішіндегі ықылас сыры». Сол секілді, ілім де мағыналы әрі адамды өзгертетін сұхбат арқылы жан бітпесе, іс жүзінде жансыз нәрсе болып қала бермек.
Нағыз рухани ашылулар мен ілімнің нұры тек ұстаздың жақын тәлімгерлігі арқылы келеді. Ондай ұстаз дәрісхананың ішінде де, сыртында да жол көрсетіп, түсінік береді; ол өзінің сөзімен және түсіндірмелерімен ғана емес, үнсіздігімен және қарапайым тіршіліктегі іс-әрекетімен де тәрбиелейді. Әбу Ханифа қалайша Әбу Ханифа болды? Ол өзінің сөзімен былай дейді: «Мен Хаммадтың сұхбатында (қасында) сондайлықты ұзақ болдым, тіпті біреудің біреумен дәл мен онымен бірге болғандай бірге болғанын білмеймін».
Ұстаздарыңызбен бірге болудың барлық парасатты амалдарын жасаңыздар. Сабақтан қалудың себебін емес, қатысудың жолын іздеңіздер. «Бір нәрсені толық орындай алмау, оны толықтай тастап кетуге себеп болмауы тиіс». Алла Тағала бізге ізгілермен бірге болуды нәсіп етсін, әмин!
Шайхтан алынатын нәрсені тек оның ауызша айтқан түсініктемелерімен ғана шектеу — қасиетті білімді өзінің әдебінен, жүрегі мен жанынан айыру деген сөз. Қазіргі таңдағы қиянаттардың, көркем мінездің жоқтығының, таяз пайымның, ұстаздық етуге асығудың, шайтани күмәндар мен тағы да басқа көптеген келеңсіздіктердің төркіні көбіне «ұстазсыз шәкірттерден» бастау алады.
Сіз ілімді оның нұрынан бөліп ала алмайсыз, ал егер олай істеуге тырыссаңыз, қолыңызда тек білімнің жансыз нұсқасы — шынайы ілімнің құр елесі ғана қалады. Сиди Ибн Атаулла (һ. 709 ж.ж.) ескерткендей: «Амалдар — бұл жансыз бейнелер, ал оларға жан бітіріп, тірілтетін нәрсе — олардың ішіндегі ықылас сыры». Сол секілді, ілім де мағыналы әрі адамды өзгертетін сұхбат арқылы жан бітпесе, іс жүзінде жансыз нәрсе болып қала бермек.
Нағыз рухани ашылулар мен ілімнің нұры тек ұстаздың жақын тәлімгерлігі арқылы келеді. Ондай ұстаз дәрісхананың ішінде де, сыртында да жол көрсетіп, түсінік береді; ол өзінің сөзімен және түсіндірмелерімен ғана емес, үнсіздігімен және қарапайым тіршіліктегі іс-әрекетімен де тәрбиелейді. Әбу Ханифа қалайша Әбу Ханифа болды? Ол өзінің сөзімен былай дейді: «Мен Хаммадтың сұхбатында (қасында) сондайлықты ұзақ болдым, тіпті біреудің біреумен дәл мен онымен бірге болғандай бірге болғанын білмеймін».
Ұстаздарыңызбен бірге болудың барлық парасатты амалдарын жасаңыздар. Сабақтан қалудың себебін емес, қатысудың жолын іздеңіздер. «Бір нәрсені толық орындай алмау, оны толықтай тастап кетуге себеп болмауы тиіс». Алла Тағала бізге ізгілермен бірге болуды нәсіп етсін, әмин!
❤4
Сапар пайдалары✅
تَغَرَّب عَنِ الأَوطانِ في طَلَبِ العُلا
وَسافِر فَفي الأَسفارِ خَمسُ فَوائِدِ
تَفَرُّجُ هَمٍّ وَاِكتِسابُ مَعيشَةٍ
وَعِلمٌ وَآدابٌ وَصُحبَةُ ماجِدِ
وَإِن قيلَ في الأَسفارِ ذُلٌّ وَمِحنَةٌ
وَقَطعُ الفَيافي وَاِكتِسابُ الشَدائِدِ
فَمَوتُ الفَتى خَيرٌ لَهُ مِن حَياتِهِ
بِدارِ هَوانٍ بَينَ واشٍ وَحاسِدِ
©️الإمام الشافعي رحمه الله
Данқ іздеп отаннан жыраққа шық,
Сапарлат, сапардың бес пайдасы толық.
Уайым сейіліп, ризық келер,
Ғылым, әдеп, өзгемен сұхбат берер.
Сапарда қорлық, қиыншылық,
Шөлдерді аралау мен қиындық береу бар дер.
Күншілдер мен өсекшілер арасында қор болғанша,
Адамға өмір сүргеннен өлім артық етер.
©️Имам Шафиғи (Алла оны рақымына алсын)
#Сапар
تَغَرَّب عَنِ الأَوطانِ في طَلَبِ العُلا
وَسافِر فَفي الأَسفارِ خَمسُ فَوائِدِ
تَفَرُّجُ هَمٍّ وَاِكتِسابُ مَعيشَةٍ
وَعِلمٌ وَآدابٌ وَصُحبَةُ ماجِدِ
وَإِن قيلَ في الأَسفارِ ذُلٌّ وَمِحنَةٌ
وَقَطعُ الفَيافي وَاِكتِسابُ الشَدائِدِ
فَمَوتُ الفَتى خَيرٌ لَهُ مِن حَياتِهِ
بِدارِ هَوانٍ بَينَ واشٍ وَحاسِدِ
©️الإمام الشافعي رحمه الله
Данқ іздеп отаннан жыраққа шық,
Сапарлат, сапардың бес пайдасы толық.
Уайым сейіліп, ризық келер,
Ғылым, әдеп, өзгемен сұхбат берер.
Сапарда қорлық, қиыншылық,
Шөлдерді аралау мен қиындық береу бар дер.
Күншілдер мен өсекшілер арасында қор болғанша,
Адамға өмір сүргеннен өлім артық етер.
©️Имам Шафиғи (Алла оны рақымына алсын)
#Сапар
❤6
Ыңғайлы уақыт ✅
من انتظر الوقت المناسب ظل في الانتظار.
©️د.محمد أبو موسی حفظه الله
Кім ыңғайлы уақытты күтсе, сол қалпы күтіп қала бермек.
©️Д.Мұхаммед Әбу Муса (Алла жар болсын)
2025 жылдан 2026 жылға аяқ бастық. Осы апта бойы осы жылда істеймін деген дүниелердің тізімін реттеп шық. Ойланып, толғанып жоспар құр.
Түсінікті болу үшін мысал:
1)20 кітап оқу
2)Ағылшын В1 деңгейін бітіру
3)10 жаңа дос табу
4)Шетелге оқуға түсу
5)Миллион тг табу
6)………………………….
الإنسان يبدأ والله ينجز.
- مثل حبشي
Адам бастайды, ал Құдай аяқтайды.
- Эфиопия мақалы
Осы жылы істеймін деген 10-20 аралығындағы мақсаттарды жаз. Келесі аптадан бастап іске кіріс. Жазуға мүмкіндік берген Құдай, орындауға да мүмкіндік береді.
Сәттілік!
#Жоспар
من انتظر الوقت المناسب ظل في الانتظار.
©️د.محمد أبو موسی حفظه الله
Кім ыңғайлы уақытты күтсе, сол қалпы күтіп қала бермек.
©️Д.Мұхаммед Әбу Муса (Алла жар болсын)
2025 жылдан 2026 жылға аяқ бастық. Осы апта бойы осы жылда істеймін деген дүниелердің тізімін реттеп шық. Ойланып, толғанып жоспар құр.
Түсінікті болу үшін мысал:
1)20 кітап оқу
2)Ағылшын В1 деңгейін бітіру
3)10 жаңа дос табу
4)Шетелге оқуға түсу
5)Миллион тг табу
6)………………………….
الإنسان يبدأ والله ينجز.
- مثل حبشي
Адам бастайды, ал Құдай аяқтайды.
- Эфиопия мақалы
Осы жылы істеймін деген 10-20 аралығындағы мақсаттарды жаз. Келесі аптадан бастап іске кіріс. Жазуға мүмкіндік берген Құдай, орындауға да мүмкіндік береді.
Сәттілік!
#Жоспар
❤10