[1/2]
🌂 مرور چتری (Umbrella Review):

- فرآیندی سیستماتیک برای شناسایی و ترکیب نتایج چندین مرور سیستماتیک و متاآنالیز موجود

- این روش نه تنها به بررسی نتایج، بلکه به ارزیابی کیفیت روش‌شناختی مطالعات پایه (مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزها) نیز می‌پردازد.
- یکی از پیشرفته‌ترین و پیچیده‌ترین روش‌های ترکیب شواهد علمی


📋 مراحل اجرا (بدلیل اشتراک قابل توجه با مراحل انجام مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزها، به ذکر نسبتا دقیق جزئیات آن می‌پردازیم)

۱)‌ برنامه‌ریزی:
- تعیین دقیق سؤال تحقیق با استفاده از مدل PICO (population, intervention, comparison, outcome)
- طراحی پروتکل مطالعه
- ثبت پروتکل در پایگاه‌های معتبر (مانند Prospero, OSF) و یا پیش‌چاپ مقاله در پایگاه‌های مناسب (مانند medRxiv)

۲) جستجوی نظام‌مند:
- استراتژی‌های جستجوی پیشرفته
- انتخاب پایگاه‌های اطلاعاتی مناسب
- استفاده از عملگرهای Boolean و فیلترهای پیشرفته (مثل OR, AND و یا مواردی چون Tiab در پایگاه Pubmed که به جستجو در عنوان و چکیده مقالات می‌پردازد)

۳) انتخاب مطالعات:
- روش‌های غربالگری دو مرحله‌ای
- مستندسازی دقیق و شفاف فرآیند انتخاب با نمودار PRISMA

۴) ارزیابی نقادانه کیفیت مطالعات:
- ابزارهای استاندارد (مثل AMSTAR-2 برای مرورها، ROBIS برای خطر سوگیری)
- ارزیابی مستقل توسط دو محقق
- حل اختلاف نظرها با مشارکت محقق سوم یا توافق بین دو نویسنده

۵) استخراج داده‌ها:
- طراحی فرم‌های استخراج ساختاریافته و استاندارد
- استخراج داده‌های کمی، کیفی یا هردو
- مدیریت داده‌ها با نرم‌افزارهای تخصصی

۶) ترکیب و تحلیل داده‌ها:
- روش‌های ترکیب کیفی (ترکیب روایی یا Narrative)
- روش‌های ترکیب کمی (متا-آنالیز دومرحله‌ای)
- تحلیل حساسیت (Sensitivity) و زیرگروه (Subgroup)

۷) تفسیر و گزارش نتایج:
- رعایت دستورالعمل PRISMA برای گزارش
- ارائه جداول و نمودارهای گویا
- بحث در مورد محدودیت‌ها و پیامدهای عملی در بالین و یا مطالعات بعدی

منبع

[2/2]
🗝 کاربردهای بالینی و سیاستی

در تصمیم‌گیری‌های بالینی:
- کمک به تدوین راهنماهای بالینی مبتنی بر شواهد
- شناسایی شکاف‌های دانش در بالین
- تعیین جهت‌گیری‌های آینده پژوهشی

در سیاستگذاری سلامت:
- پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های کلان بهداشتی
- اولویت‌بندی مداخلات سلامت
- تخصیص بهینه منابع بهداشتی

در آموزش پزشکی:
- تهیه محتوای آموزشی مبتنی بر بهترین شواهد
- توسعه برنامه‌های درسی پزشکی
- آموزش تفکر انتقادی به دانشجویان


⁉️ چالش‌های فنی و راهکارها

۱) مشکل همپوشانی مطالعات اولیه:
- استفاده از ماتریس همپوشانی مطالعات اولیه

۲) ناهمگونی روش‌شناختی:
- طبقه‌بندی مطالعات بر اساس روش‌شناسی
- تحلیل زیرگروه بر اساس کیفیت روش‌شناختی
- استفاده از مدل‌های اثرات تصادفی (Random effects)

۳) تفاوت در معیارهای گزارش‌دهی:
- استانداردسازی داده‌های استخراج‌شده
- استفاده از روش‌های تبدیل آماری
- تماس با نویسندگان مطالعات اولیه برای اطلاعات تکمیلی


نقاط قوت و محدودیت‌ها

✅ مزایا:
- صرفه‌جویی در زمان و منابع پژوهشی
- کاهش خطر سوگیری در تفسیر شواهد
- ارائه دیدگاه کل‌نگر به مسئله پژوهشی
- امکان شناسایی تناقضات در مطالعات

❌ محدودیت‌ها:
- وابستگی به کیفیت مطالعات پایه
- پیچیدگی روش‌شناختی
- نیاز به تخصص چندرشته‌ای
- چالش‌های آماری در ترکیب نتایج ناهمگون

شرایط مناسب برای آپدیت یک متاآنالیز بر اساس Cochrane:

•انتشار مطالعات جدید مرتبط
هنگامی‌که پژوهش‌های جدیدی در زمینه موضوع مرور منتشر شده‌اند که معیارهای ورود مطالعه را دارند، به‌ویژه اگر نتایج آن‌ها با یافته‌های قبلی متفاوت باشند یا بتوانند بر نتیجه‌گیری کلی اثر بگذارند.

•افزایش قابل توجه در حجم شواهد موجود
وقتی تعداد مطالعات یا شرکت‌کنندگان در حوزه مربوطه به‌طور چشم‌گیری افزایش یافته باشد (مثلاً بیش از ۲۰٪ نسبت به مرور قبلی).

•ظهور شواهد متناقض یا نتایج متفاوت
در صورتی‌که مطالعات جدید نتایج مخالف یا جهت اثر متفاوتی نسبت به مرور پیشین نشان دهند، لازم است متاآنالیز بازنگری شود تا نتایج کلی به‌روز شوند.

•تغییر در روش‌های تحلیل یا استانداردهای علمی
زمانی‌که روش‌های آماری، ابزارهای ارزیابی سوگیری یا دستورالعمل‌های گزارش دهی تغییر کرده باشند و روش‌های جدید بتوانند نتایج را دقیق‌تر یا معتبرتر نشان دهند.

•تغییر در دامنه یا پرسش پژوهشی
اگر تعریف مداخله، جمعیت هدف، یا پیامدهای اصلی تغییر کرده باشد (مثلاً به‌دلیل تحول در طبابت یا انتشار راهنماهای بالینی جدید)، مرور باید متناسب با این تغییرات به‌روزرسانی شود.

•گذر زمان طولانی از آخرین جست‌وجوی شواهد
کوکران بازه زمانی ثابتی تعیین نکرده است، اما معمولاً اگر بیش از ۲ تا ۵ سال از آخرین جست‌وجو گذشته باشد، نیاز به ارزیابی مجدد احساس می‌شود. در حوزه‌هایی که شواهد به‌سرعت تغییر می‌کنند، بررسی سالانه یا حتی شش‌ماهه توصیه می‌شود.

•شواهد جدید با کیفیت بالا و اثرگذاری زیاد
اگر مطالعات بزرگ، چندمرکزی یا با کیفیت بالا منتشر شده‌اند که می‌توانند بر نتایج قبلی تأثیر جدی بگذارند، آپدیت ضروری است.

•تغییر در زمینه بالینی یا سیاست‌های سلامت
در صورتی‌که کاربرد بالینی مداخله یا سیاست‌های سلامت مرتبط تغییر کرده باشند (مثلاً ورود درمان‌های جدید یا تغییر دستورالعمل‌های درمانی).

•بروز خطا یا ضعف در مرور قبلی
اگر مرور قبلی شامل اشتباهات روش‌شناختی، داده‌ای یا تفسیری بوده باشد که بر نتایج اثر گذاشته‌اند، لازم است نسخه اصلاح‌شده یا به‌روز ارائه شود.

🔹 Right Review Tool

🔹 یک ابزار آنلاین رایگان که به پژوهشگران کمک می‌کند بهترین نوع مرور شواهد (Systematic, Scoping, Rapid و…) را برای سؤال پژوهشی‌شان انتخاب کنند.

🔹 کافی است به چند سؤال ساده پاسخ دهید و ابزار به شما نشان می‌دهد کدام نوع مرور مناسب است.

🔗 استفاده از ابزار:
https://rightreview.knowledgetranslation.net/

〽️ این سایت، مجموعه‌ای جامع از تمامی گایدلاین‌های موجود در حوزه پژوهش را گردآوری کرده است؛ به‌گونه‌ای که می‌توانید به‌سادگی به آن‌ها دسترسی داشته باشید و از آن‌ها الگو بگیرید.

💥 گایدلاین‌ها چه کمکی به ما می‌کنند؟
1. تقریباً تمامی ژورنال‌های معتبر، مقاله شما را بر اساس گایدلاین‌های مربوط به هر نوع مطالعه بررسی می‌کنند؛ در صورتی که مقاله با آن اصول منطبق نباشد، با fast reject مواجه خواهید شد.
2. هنگام نگارش مقاله، چنانچه ندانید در هر بخش چه مطالبی باید نوشته شود و به چه نکاتی باید اشاره گردد، می‌توانید از گایدلاین مطالعه خود استفاده کنید؛ زیرا در آن، ترتیب و موارد مهم هر بخش به‌تفصیل مشخص شده است.
3. هنگام نوشتن پروپوزال نیز لازم است بر اساس گایدلاین‌ها بررسی کنید که متد مطالعه شما دقیقاً چه باید باشد.

❕️ نکته:
علاوه بر گایدلاین‌های اصلی مانند CONSORT، STROBE و غیره، مجموعه‌ای از پروتکل‌ها و گایدلاین‌ها نیز برای مطالعات در حوزه‌های خاص وجود دارد که می‌توانید آن‌ها را در این سایت بررسی کنید.

🔬 مرکز تحقیقات گوش، حلق و بینی
با همکاری کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی دانشکده پزشکی رشت
دانشگاه علوم پزشکی گیلان برگزار می‌کند:

📚 کارگاه سه‌جلسه‌ای مبانی پژوهش و تدوین عملی پروپوزال

👩🏻‍⚕️ ویژه دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به پژوهش

اگر قصد دارید یک پژوهش علمی را از ایده تا اجرا پیش ببرید، این کارگاه شما را به‌صورت گام‌به‌گام و کاربردی از انتخاب موضوع و تدوین پروپوزال تا تحلیل داده‌ها و کاربردی‌سازی نتایج همراهی می‌کند.

🎯 آنچه در این کارگاه خواهید آموخت:

🔹 انتخاب موضوع، جست‌وجوی منابع و پروپوزال‌نویسی
🔹 روش‌شناسی پژوهش و تحلیل آماری
🔹 اجرای پژوهش و کارگاه عملی
🔹 اخلاق در پژوهش و رفرنس‌نویسی
🔹 ترجمان دانش و کاربردی‌سازی نتایج پژوهش

🎓 با ارائه گواهی معتبر

🗓 زمان برگزاری: چهارشنبه‌ها
⏰ ساعت: ۱۲:۳۰ تا ۱۶:۰۰

📌 جلسات:
🔸 ۸ مهر ۱۴۰۵
🔸 ۱۵ مهر ۱۴۰۵
🔸 ۲۲ مهر ۱۴۰۵

📲 ثبت‌نام و دریافت اطلاعات بیشتر:
@mahd1_hzh

🔬 کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی دانشکده پزشکی رشت
🆔 @GUMS_SRC_2019

🌟 کارگاه آشنایی با آیین‌نامه استعداد درخشان 🌟

📚 اگر می‌خواهید با مسیرهای استعداد درخشان، فرصت‌های پیش‌رو و راه‌های ساخت یک رزومه علمی قوی بیشتر آشنا شوید، این کارگاه را از دست ندهید! 🚀

🏛 دفتر توسعه آموزش علوم پزشکی دانشکده پزشکی رشت (EDO)
با همکاری:

🔹 کمیته استعداد درخشان دانشکده پزشکی رشت
🔹 کمیته دانشجویی توسعه آموزش علوم پزشکی گیلان
🔹 کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی علوم پزشکی گیلان
🔹 کمیته‌های دانشجویی توسعه آموزش علوم پزشکی دانشگاه‌های زاهدان، قم و صدوقی یزد

برگزار می‌کند:

🎓 کارگاه آشنایی با آیین‌نامه استعداد درخشان


👨‍🏫 مدرس:
جناب آقای دکتر ابراهیمی
دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی گیلان

🗓 زمان: شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵
⏰ ساعت ۱۱:۰۰

📍 محل برگزاری حضوری:
🏫 دانشکده پزشکی رشت

💻 برگزاری آنلاین:
🌐 از طریق اسکای‌روم

📝 نحوه ثبت‌نام:

🏫 ثبت‌نام حضوری:
برای ثبت‌نام به @Amirjef3 پیام دهید.

💻 ثبت‌نام آنلاین:
برای ثبت‌نام به @Mahd1_hzh پیام دهید.

🎖 همراه با گواهی معتبر


🔬 کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی دانشکده پزشکی رشت
🆔 @GUMS_SRC_2019

[1/4]
انواع مرورها (Types of Reviews):

مرور انتقادی (Critical review)

هدف آن نشان دادن این است که نویسنده به‌طور گسترده به بررسی متون پرداخته و کیفیت آن‌ها را به‌صورت انتقادی ارزیابی کرده است. فراتر از توصیف صرف می‌رود و درجه‌ای از تحلیل و نوآوری مفهومی را در بر می‌گیرد. معمولاً به فرضیه یا مدل منتهی می‌شود.

جستجو: تلاش برای شناسایی مهم‌ترین موارد در حوزه مورد نظر.

ارزیابی: ارزیابی رسمی کیفیت انجام نمی‌شود. تلاش برای ارزیابی بر اساس میزان مشارکت.

ترکیب: معمولاً روایی، احتمالاً مفهومی یا زمانی.

تحلیل: مؤلفه‌ای مهم؛ تلاش برای شناسایی سهم مفهومی به‌منظور تجسم نظریه موجود یا استخراج نظریه جدید.

---

مرور متون (Literature review)

اصطلاحی کلی: مطالب منتشرشده‌ای که به بررسی متون اخیر یا جاری می‌پردازند. می‌تواند طیف گسترده‌ای از موضوعات را در سطوح مختلف کامل بودن و جامعیت پوشش دهد. ممکن است یافته‌های پژوهشی را نیز شامل شود.

جستجو: ممکن است جستجوی جامع را شامل شود یا نشود.

ارزیابی: ممکن است ارزیابی کیفیت را شامل شود یا نشود.

ترکیب: معمولاً روایی.

تحلیل: ممکن است زمانی، مفهومی، موضوعی و غیره باشد.

---

مرور نقشه‌برداری / نقشه نظام‌مند (Mapping review / systematic map)

ترسیم و دسته‌بندی متون موجود به‌منظور سفارش مرورهای بیشتر و/یا پژوهش اولیه، از طریق شناسایی شکاف‌ها در متون پژوهشی.

جستجو: کامل بودن جستجو بر اساس محدودیت‌های زمانی/دامنه تعیین می‌شود.

ارزیابی: ارزیابی رسمی کیفیت انجام نمی‌شود.

ترکیب: ممکن است گرافیکی و جدولی باشد.

تحلیل: مشخص کردن کمیت و کیفیت متون، احتمالاً بر اساس طرح مطالعه و سایر ویژگی‌های کلیدی. ممکن است نیاز به پژوهش اولیه یا ثانویه را شناسایی کند.

---

فراتحلیل (Meta-analysis)

تکنیکی که نتایج مطالعات کمی را به‌صورت آماری ترکیب می‌کند تا اثر دقیق‌تری از نتایج ارائه دهد.

جستجو: هدف، جستجوی جامع و فراگیر است. ممکن است از نمودار قیفی برای ارزیابی کامل بودن استفاده شود.

ارزیابی: ارزیابی کیفیت ممکن است ورود/حذف و/یا تحلیل‌های حساسیت را تعیین کند.

ترکیب: گرافیکی و جدولی همراه با تفسیر روایی.

تحلیل: تحلیل عددی معیارهای اثر با فرض عدم وجود ناهمگنی.

[2/4]
مرور مطالعات ترکیبی / مرور روش‌های ترکیبی (Mixed studies review / mixed methods review)

به هر ترکیبی از روش‌ها اشاره دارد که یکی از مؤلفه‌های مهم آن، مرور متون (معمولاً نظام‌مند) است. در بافت مرور، به ترکیبی از رویکردهای مرور اشاره دارد؛ مثلاً ترکیب پژوهش کمی با کیفی یا مطالعات پیامد با فرایند.

جستجو: نیازمند جستجوی بسیار حساس برای بازیابی همه مطالعات، یا راهبردهای کمی و کیفی جداگانه است.

ارزیابی: نیازمند ابزار ارزیابی عمومی یا فرایندهای ارزیابی جداگانه با چک‌لیست‌های مربوطه است.

ترکیب: معمولاً هر دو مؤلفه به‌صورت روایی و در جداول ارائه می‌شوند. ممکن است از روش‌های گرافیکی برای ادغام مطالعات کمی و کیفی نیز استفاده شود.

تحلیل: ممکن است هر دو دسته متون را مشخص کند و به دنبال همبستگی بین ویژگی‌ها باشد، یا از تحلیل شکاف برای شناسایی جنبه‌های غایب در یکی از متون استفاده کند.

---

مرور کلی (Overview)

اصطلاحی کلی: خلاصه‌ای از متون [پزشکی] که تلاش می‌کند متون را بررسی و ویژگی‌های آن را توصیف کند.

جستجو: ممکن است جستجوی جامع را شامل شود یا نشود (بستگی به نظام‌مند بودن یا نبودن مرور کلی دارد).

ارزیابی: ممکن است ارزیابی کیفیت را شامل شود یا نشود (بستگی به نظام‌مند بودن یا نبودن مرور کلی دارد).

ترکیب: بستگی به نظام‌مند بودن یا نبودن دارد. معمولاً روایی، اما ممکن است ویژگی‌های جدولی نیز داشته باشد.

تحلیل: ممکن است زمانی، مفهومی، موضوعی و غیره باشد.

---

مرور نظام‌مند کیفی / ترکیب شواهد کیفی (Qualitative systematic review / qualitative evidence synthesis)

روشی برای ادغام یا مقایسه یافته‌های مطالعات کیفی. به دنبال «مضامین» یا «سازه‌هایی» است که درون یا میان مطالعات کیفی فردی قرار دارند.

جستجو: ممکن است از نمونه‌گیری انتخابی یا هدفمند استفاده کند.

ارزیابی: ارزیابی کیفیت معمولاً برای تعدیل پیام‌ها به کار می‌رود، نه برای ورود/حذف.

ترکیب: ترکیب کیفی و روایی.

تحلیل: تحلیل موضوعی، ممکن است شامل مدل‌های مفهومی باشد.

---

مرور سریع (Rapid review)

ارزیابی آنچه پیش‌تر درباره یک مسئله سیاستی یا عملی شناخته شده است، با استفاده از روش‌های مرور نظام‌مند برای جستجو و ارزیابی انتقادی پژوهش‌های موجود.

جستجو: کامل بودن جستجو بر اساس محدودیت‌های زمانی تعیین می‌شود.

ارزیابی: ارزیابی رسمی کیفیت محدود به زمان.

ترکیب: معمولاً روایی و جدولی.

تحلیل: کمیت متون و کیفیت کلی/جهت اثر متون.