قسمت نهم — ویرایشگر فایل های متنی 🐧

—————

در لینوکس برای ایجاد و ویرایش فایل‌های متنی از Editorها استفاده می‌کنیم.
vi
ویرایشگر استاندارد و قدیمی لینوکس:

vi test.txt

دو حالت مهم دارد:
Command Mode → اجرای دستورات
Insert Mode → نوشتن متن
ورود به حالت نوشتن:

i

خروج:

Esc

ذخیره و خروج:

:wq

خروج بدون ذخیره:

:q!


---------------
vim
نسخه پیشرفته‌تر vi با امکانات بیشتر:

vim test.txt

در سرورها و محیط‌های حرفه‌ای بسیار پرکاربرد است.

—————————-
nano
ویرایشگر ساده‌تر و مناسب افراد تازه‌کار:

nano test.txt

در پایین صفحه میانبرها نمایش داده می‌شوند.
Ctrl + O → ذخیره
Ctrl + X → خروج
Ctrl + W → جست‌وجو

برای LPIC باید حداقل vi/vim را بلد باشیم، چون ممکن است روی سرور فقط همین Editor در دسترس باشد.

=====================

قسمت دهم — شروع کار با vi 🐧

—————
vi سه حالت اصلی دارد:
1. Command Mode
حالت پیش‌فرض برای اجرای دستورات و حرکت داخل فایل.

vi test.txt

h → چپ
j → پایین
k → بالا
l → راست
0 → ابتدای خط
$ → انتهای خط
gg → ابتدای فایل
G → انتهای فایل
dd → حذف خط
yy → کپی خط
p → Paste
u → Undo
Ctrl + r → Redo
/text → جست‌وجو
n → نتیجه بعدی
x → حذف یک کاراکتر
2. Insert Mode
برای نوشتن و ویرایش متن.
از Command Mode:

i → نوشتن از محل فعلی
a → نوشتن بعد از کاراکتر فعلی
o → ایجاد خط جدید زیر خط فعلی
O → ایجاد خط جدید بالای خط فعلی

برای برگشت به Command Mode:

Esc

3. Ex Mode
برای ذخیره، خروج و دستورات مدیریتی فایل.
ابتدا : بزنید:

:w      ذخیره
:q      خروج
:wq     ذخیره و خروج
:q!     خروج بدون ذخیره
:w!     ذخیره اجباری
:x      ذخیره و خروج

دستورات مهم‌تر vi

dw      حذف یک کلمه
D       حذف از محل فعلی تا انتهای خط
dG      حذف تا انتهای فایل
cw      تغییر یک کلمه
cc      تغییر کل خط
C       تغییر تا انتهای خط
r       جایگزینی یک کاراکتر
R       ورود به حالت Replace
J       چسباندن خط بعدی به خط فعلی
.       تکرار آخرین دستور

نکته مهم
برای خروج از هر حالت و برگشت به Command Mode:

Esc

پس ترتیب اصلی را این‌طور به خاطر بسپار:
Command Mode → i → Insert Mode → Esc → Command Mode → : → Ex Mode


=====================

قسمت یازدهم — شروع کار با nano 🐧

—————

nano یک ویرایشگر متنی ساده و مناسب برای ویرایش فایل‌ها در لینوکس است.
باز کردن یا ایجاد فایل

nano test.txt

دستورات مهم Nano
Ctrl + O → ذخیره فایل
Ctrl + X → خروج
Ctrl + W → جست‌وجو
Ctrl + K → حذف/بریدن یک خط
Ctrl + U → برگرداندن خط Cut شده
Ctrl + G → نمایش راهنما
Ctrl + C → نمایش موقعیت Cursor
Ctrl + _ → رفتن به شماره خط مشخص
Alt + U → Undo
Alt + E → Redo
ذخیره و خروج
بعد از ویرایش:

Ctrl + O
Enter
Ctrl + X

یعنی:
Save → تأیید نام فایل → Exit

=====================

قسمت دوازدهم — پردازش فایل ها 🐧

—————
. فرمان cat

دستور cat مخفف Concatenate است و برای نمایش، ترکیب و ایجاد فایل‌های متنی استفاده می‌شود.
نمایش محتویات فایل

cat alireza1

مثلاً:

ali
reza
linux

—————-
نمایش چند فایل پشت سر هم

cat alireza1 alireza2

محتوای alireza1 و سپس alireza2 نمایش داده می‌شود.
—————-

ترکیب دو فایل در فایل جدید

cat alireza1 alireza2 > alireza3

یعنی:

alireza1 + alireza2 → alireza3

مثلاً:

cat file1.txt file2.txt > file3.txt

⚠️ اگر alireza3 از قبل وجود داشته باشد، محتوای قبلی آن پاک و جایگزین می‌شود.
—————-
نمایش فایل جدید

cat alireza3

—————-
اضافه کردن به انتهای فایل
برای اضافه کردن محتوا بدون پاک کردن محتوای قبلی:

cat alireza1 alireza2 >> alireza3

تفاوت:

>

جایگزین می‌کند.

>>

به انتهای فایل اضافه می‌کند.

—————-
نمایش شماره خطوط

cat -n alireza1

مثلاً:

1  ali
2  reza
3  linux

—————-
گزینه‌های مهم cat:

cat -n file

شماره‌گذاری خطوط

cat -b file

شماره‌گذاری خطوط غیرخالی

cat -A file

نمایش کاراکترهای مخفی

=—————————=

فرمان paste
دستور paste فایل‌ها را خط‌به‌خط کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
فرض کنیم:
alireza1

Ali
Reza
Hassan

alireza2

20
25
30

حالا:

paste alireza1 alireza2

خروجی:

Ali     20
Reza    25
Hassan  30

یعنی برخلاف cat که فایل‌ها را پشت سر هم قرار
—————-
ذخیره خروجی

paste alireza1 alireza2 > alireza4

بعد:

cat alireza4

——————
تغییر جداکننده
به‌صورت پیش‌فرض جداکننده Tab است.
می‌توانیم با -d جداکننده تعیین کنیم:

paste -d ',' alireza1 alireza2

خروجی:

Ali,20
Reza,25
Hassan,30

مثلاً برای ::

paste -d ':' alireza1 alireza2

———————

فرمان od

od مخفف Octal Dump است.
برای مشاهده محتوای فایل به شکل عددی و مخصوصاً بررسی داده‌های باینری استفاده می‌شود.

od alireza1

محتوای فایل را به صورت اعداد اکتال نمایش می‌دهد.
—————-
نمایش Hexadecimal

od -x alireza1

گزینه -x داده‌ها را به صورت Hexadecimal نمایش می‌دهد.
مثلاً:

0000000 6c41 0a69 6572

—————-
نمایش ASCII

od -c alireza1

کاراکترها را نمایش می‌دهد.
نمایش Hex + ASCII
یکی از حالت‌های کاربردی:

od -Ax -tx1z alireza1

برای بررسی فایل‌های باینری و کاراکترهای مخفی بسیار مفید است.

=—————————=

فرمان split
split برای تقسیم کردن یک فایل بزرگ به چند فایل کوچک‌تر استفاده می‌شود.
مثلاً:

split alireza.txt

به صورت پیش‌فرض فایل را به بخش‌هایی تقسیم می‌کند.
فایل‌هایی شبیه:

xaa
xab
xac
xad

ساخته می‌شوند.
——————
تقسیم بر اساس تعداد خطوط
مثلاً هر فایل حداکثر 100 خط داشته باشد:

split -l 100 alireza.txt

یا:

split --lines=100 alireza.txt

————————

تعیین Prefix
به‌صورت پیش‌فرض نام فایل‌ها با x شروع می‌شود.
می‌توانیم خودمان Prefix تعیین کنیم:

split -l 100 alireza.txt part_

خروجی:

part_aa
part_ab
part_ac

———————-

تقسیم بر اساس حجم
مثلاً هر قسمت 1MB:

split -b 1M alireza.txt

یا:

split --bytes=1M alireza.txt

مثلاً 500KB:

split -b 500K alireza.txt

———————-

تقسیم به تعداد مشخص فایل
با -n:

split -n 5 alireza.txt

فایل را به 5 قسمت تقسیم می‌کند.

—————————-

ترکیب دوباره فایل‌های split شده
اگر فایل‌ها:

xaa
xab
xac

باشند:

cat xaa xab xac > original.txt

یا:

cat xa* > original.txt

=——————————=

5. فرمان sort
sort برای مرتب کردن خطوط فایل استفاده می‌شود.
مثلاً:

cat names.txt

Reza
Ali
Hassan
Mohammad

حالا:

sort names.txt

خروجی:

Ali
Hassan
Mohammad
Reza

——————

مرتب‌سازی برعکس

sort -r names.txt

فرض کنیم:

100
20
5
30

اگر بزنیم:

sort numbers.txt

ممکن است ترتیب لغوی بگیریم:

100
20
30
5

برای مرتب‌سازی عددی:

sort -n numbers.txt

نتیجه:

5
20
30
100

—————-

حذف خطوط تکراری هنگام Sort

sort -u names.txt

u یعنی Unique.

=—————————-=

فرمان uniq
uniq خطوط تکراری را حذف می‌کند.
مثلاً:

Ali
Ali
Reza
Reza
Reza
Hassan

اجرای:

uniq names.txt

نتیجه:

Ali
Reza
Hassan

⚠️ نکته بسیار مهم LPIC:
uniq فقط تکرارهای پشت سر هم را حذف می‌کند.
مثلاً:

Ali
Reza
Ali

با:

uniq file

هیچ Aliای حذف نمی‌شود.

برای حذف تمام موارد تکراری:

sort file | uniq

یا کوتاه‌تر:

sort -u file

تعداد تکرارها

uniq -c names.txt

مثلاً:

2 Ali
3 Reza
1 Hassan

فقط خطوط تکراری

uniq -d names.txt

فرمان ln
ln برای ایجاد Link بین فایل‌ها استفاده می‌شود.
دو نوع اصلی Link داریم:

Hard Link
Symbolic Link

Hard Link

ln alireza.txt backup.txt

حالا دو نام برای یک داده داریم:

alireza.txt
backup.txt
       ↓
   همان inode

اگر یکی را حذف کنیم، داده تا زمانی که لینک دیگری وجود دارد باقی می‌ماند.

—————————

Symbolic Link
با -s:

ln -s alireza.txt shortcut.txt

ساختار:

shortcut.txt → alireza.txt

برای دیدن:

ls -l

مثلاً:

shortcut.txt -> alireza.txt

تفاوت مهم

ln file hard

Hard Link

ln -s file soft

——————————

فرمان less
برای مشاهده فایل‌های بزرگ استفاده می‌شود.

less /var/log/syslog

برخلاف cat لازم نیست کل فایل را یک‌جا روی صفحه نمایش دهد.
کلیدهای مهم:

Space       صفحه بعد
b           صفحه قبل
↑           یک خط بالا
↓           یک خط پایین
g           ابتدای فایل
G           انتهای فایل
q           خروج
/word       جستجو
n           نتیجه بعدی جستجو
N           نتیجه قبلی

مثلاً:

less /var/log/syslog

بعد:

/ssh

برای پیدا کردن ssh.

———————————-

فرمان more
مشابه less است:

more file.txt

برای حرکت:

Space       صفحه بعد
Enter       یک خط جلو
q           خروج

تفاوت معروف:
less

امکانات بیشتری دارد و معمولاً انتخاب بهتری برای مشاهده فایل‌های بزرگ است.

—————————————

فرمان head
برای نمایش ابتدای فایل استفاده می‌شود.

head file.txt

به‌صورت پیش‌فرض 10 خط اول را نمایش می‌دهد.
نمایش 5 خط اول

head -n 5 file.txt

یا:

head -5 file.txt

نمایش تعداد بایت

head -c 20 file.txt

20 بایت اول را نمایش می‌دهد.

——————————-


فرمان tail
برعکس head، انتهای فایل را نمایش می‌دهد.

tail file.txt

10 خط آخر را نمایش می‌دهد.
5 خط آخر

tail -n 5 file.txt

———————————

⭐️ دستورات مهمی که برای LPIC-1 باید مسلط باشی

cat
cat -n
paste
paste -d
od
od -x
split
split -l
split -b
split -n
sort
sort -n
sort -r
sort -u
uniq
uniq -c
uniq -d
ln
ln -s
less
more
head
tail
tail -f

و از همه مهم‌تر، ترکیب این دستورات با | و > و >> است؛ چون در مباحث بعدی LPIC مرتب با آنها کار خواهیم کرد.

مهم‌ترین کاربرد tail در مدیریت سرور 🔥
گزینه -f:

tail -f /var/log/syslog

یعنی فایل را زنده دنبال کن.
هر چیزی که به انتهای فایل اضافه شود، بلافاصله نمایش داده می‌شود.
این برای مشاهده Live Log بسیار مهم است.
مثلاً:

tail -f /var/log/auth.log

برای مشاهده لحظه‌ای لاگ‌های احراز هویت.
خروج:

Ctrl + C

ترکیب دستورات 🔥
قدرت واقعی این دستورات زمانی مشخص می‌شود که آنها را با Pipe (|) ترکیب کنیم.
مثلاً:

cat names.txt | sort | uniq

یعنی:

cat
 ↓
خواندن فایل
 ↓
sort
 ↓
مرتب کردن
 ↓
uniq
 ↓
حذف تکراری‌ها

یا:

sort names.txt | uniq -c

تعداد تکرار هر نام را نشان می‌دهد.

یک مثال واقعی‌تر
فرض کن لاگ SSH داریم:

cat /var/log/auth.log | grep "Failed" | sort | uniq -c

این زنجیره:

auth.log
   ↓
پیدا کردن Failed
   ↓
مرتب کردن
   ↓
شمردن موارد تکراری

برای Linux Administration و Security بسیار مهم است.

قسمت سیزدهم — خلاصه کردن فایل ها 🐧

——————

wc
برای شمارش خط، کلمه و کاراکتر/بایت فایل استفاده می‌شود:

wc ali

فقط تعداد خطوط:

wc -l ali

——————————————
cut
برای جدا کردن بخش‌هایی از هر خط استفاده می‌شود.
مثلاً فایل /etc/passwd با : جدا شده است:

cut -d ":" -f 1-7 /etc/passwd

ذخیره خروجی در فایل:

cut -d ":" -f 1-7 /etc/passwd > user_shell

-d → مشخص کردن جداکننده
-f → انتخاب Field

————————

md5sum
برای تولید MD5 Hash فایل:

md5sum alireza


-----
sha256sum
برای تولید SHA-256 Hash:

sha256sum alireza


----------
sha512sum
برای تولید SHA-512 Hash:

sha512sum alireza

Hash برای بررسی Integrity فایل کاربرد دارد؛ اگر محتوای فایل تغییر کند، Hash آن نیز تغییر می‌کند.

==================

قسمت چهاردهم — جستجو با فرمان grep 🐧

——————
خط (Line) چیست؟
در فایل‌های متنی، هر بخش از متن که با Enter از بخش بعدی جدا شود، یک Line محسوب می‌شود.

grep چیست؟
grep برای جستجو و پیدا کردن متن، کلمه یا الگو (Pattern) داخل فایل‌ها و خروجی دستورات استفاده می‌شود.
ساختار کلی:

grep [option] "pattern" file

مثال‌های ساده

جستجوی یک کلمه در فایل:

grep "root" /etc/passwd

جستجوی بدون حساسیت به حروف بزرگ و کوچک:

grep -i "root" /etc/passwd

نمایش شماره خط:

grep -n "root" /etc/passwd

جستجوی چند کلمه:

grep -E "root|admin|user" /etc/passwd

جستجو در خروجی یک Command

با Pipe:

ps aux | grep ssh

یعنی خروجی ps aux را به grep می‌دهیم تا فقط خطوط مربوط به ssh نمایش داده شوند.

مدل‌های مهم جستجو با grep

1. جستجوی معمولی

grep "linux" file.txt

2. جستجوی معکوس — -v
خطوطی که شامل کلمه نیستند:

grep -v "linux" file.txt

3. جستجوی بدون حساسیت — -i

grep -i "Linux" file.txt

4. نمایش شماره خط — -n

grep -n "linux" file.txt

5. جستجوی کلمه کامل — -w

grep -w "root" /etc/passwd

مثلاً root را پیدا می‌کند ولی root123 را Match نمی‌کند.

6. جستجوی بازگشتی — -r
جستجو داخل پوشه و زیرپوشه‌ها:

grep -r "password" /etc/

7. نمایش تعداد Matchها — -c

grep -c "root" /etc/passwd

ترکیب چند Option

grep -in "error" logfile

یعنی:
-i → حساس نبودن به حروف
-n → نمایش شماره خط
"error" → عبارت جستجو
logfile → فایل موردنظر

نکته مهم

grep فقط برای جستجوی یک کلمه نیست؛ می‌توانیم با Regular Expression (Regex) الگوهای پیچیده‌تر هم جستجو کنیم.
مثلاً:

grep -E "^[0-9]+" file.txt

خط‌هایی را پیدا می‌کند که با یک یا چند عدد شروع می‌شوند.
=======================

قسمت پانزدهم — redirect 🐧

stdin — ورودی استاندارد
معمولاً ورودی از Keyboard گرفته می‌شود.

cat

هر چیزی تایپ کنید، cat دریافت و نمایش می‌دهد. برای پایان:

Ctrl + D

stdout — خروجی استاندارد
خروجی عادی برنامه در Terminal نمایش داده می‌شود:

ls

stderr — خطای استاندارد
پیغام‌های خطا از stderr خارج می‌شوند:

ls /abc

Redirection با >
خروجی stdout را داخل فایل می‌فرستد.

echo "hello" > test.txt

اگر فایل وجود داشته باشد، محتوای قبلی جایگزین می‌شود.

>> — اضافه کردن به فایل

echo "hello" >> test.txt

محتوای جدید به انتهای فایل اضافه می‌شود.

< — گرفتن ورودی از فایل

cat < test.txt

یعنی محتوای test.txt به‌عنوان stdin وارد cat می‌شود.
مثال:

tr " " ":" < no

تمام Spaceهای ورودی را به : تبدیل می‌کند.

2> — انتقال خطا
شماره stderr برابر 2 است:

ls /abc 2> error.txt

خروجی خطا داخل error.txt ذخیره می‌شود.

2>> — اضافه کردن خطا

ls /abc 2>> error.txt

خطا را به انتهای فایل اضافه می‌کند.

1> — انتقال stdout
شماره stdout برابر 1 است:

ls 1> output.txt

معادل این است:

ls > output.txt

انتقال stdout و stderr همزمان
روش رایج:

command > output.txt 2> error.txt

یا در Bash:

command &> all.txt

یعنی خروجی عادی و خطا هر دو داخل یک فایل می‌روند.

اضافه کردن stdout و stderr به یک فایل

command >> all.txt 2>&1

اینجا:

stdout → all.txt
stderr → stdout → all.txt

ترتیب مهم است.

2>&1 چیست؟
یعنی:
stderr

را به همان جایی بفرست که

stdout

می‌رود.

مثلاً:

command > output.txt 2>&1

هم خروجی معمولی و هم خطا داخل output.txt ذخیره می‌شوند.

&> در Bash
روش کوتاه‌تر:

command &> output.txt

هر دو مورد را Redirect می‌کند:

stdout + stderr → output.txt

/dev/null
یک فایل ویژه است که هر چیزی داخل آن Redirect شود، دور ریخته می‌شود.

command > /dev/null

فقط خروجی عادی حذف می‌شود.
برای حذف خطا:

command 2> /dev/null

برای حذف هر دو:

command &> /dev/null

این مورد در مدیریت سرور و اسکریپت‌نویسی خیلی مهم است.

=============================

قسمت شانزدهم — pipe 🐧
————————

قسمت شانزدهم — Pipe 🐧
Pipe (|) برای انتقال خروجی یک دستور به‌عنوان ورودی دستور بعدی استفاده می‌شود.
ساختار:

command1 | command2

یعنی:

command1 → stdout → | → stdin → command2

مثال‌های ساده
نمایش فایل‌ها و جستجوی یک مورد:

ls | grep "test"

نمایش پردازش‌های مربوط به SSH:

ps aux | grep ssh

شمارش تعداد فایل‌ها:

ls | wc -l

نمایش کاربران دارای Shell خاص:

cat /etc/passwd | grep "/bin/bash"

چند Pipe پشت سر هم
می‌توانیم چند دستور را به هم متصل کنیم:

cat /etc/passwd | grep "/bin/bash" | cut -d ":" -f 1

اینجا:

cat
 ↓
grep
 ↓
cut

یعنی ابتدا فایل خوانده می‌شود، سپس خطوط موردنظر پیدا می‌شوند و در نهایت فقط Field اول نمایش داده می‌شود.
Pipe با > ترکیب می‌شود

ps aux | grep ssh > ssh.txt

خروجی grep داخل فایل ssh.txt ذخیره می‌شود.

تفاوت Pipe و Redirection

command > file

خروجی را به فایل می‌فرستد.

command1 | command2

خروجی دستور اول را به ورودی دستور دوم می‌دهد.

نکته مهم
Pipe معمولاً روی stdout کار می‌کند؛ یعنی خروجی استاندارد را به stdin دستور بعدی منتقل می‌کند.

stdin  →  0
stdout →  1
stderr →  2

مثال کاربردی LPIC:

cat /etc/passwd | grep root | cut -d ":" -f 1

خروجی هر مرحله وارد مرحله بعدی می‌شود.

================

قسمت هفدهم — sed 🐧
————

sed (Stream Editor) برای جستجو، حذف، جایگزینی و ویرایش متن در فایل‌ها استفاده می‌شود؛ بدون اینکه لازم باشد فایل را با Editor باز کنیم.
جایگزینی متن

sed 's/unix/linux/' file.txt

اولین unix در هر خط را به linux تبدیل می‌کند.
جایگزینی همه موارد در هر خط

sed 's/unix/linux/g' file.txt

g یعنی همه موارد.
جایگزینی و ذخیره تغییرات در فایل

sed -i 's/unix/linux/g' file.txt

-i یعنی تغییرات مستقیماً داخل فایل اعمال شود.
حذف یک خط
مثلاً حذف خط سوم:

sed '3d' file.txt

حذف چند خط

sed '2,5d' file.txt

خطوط ۲ تا ۵ را حذف می‌کند.
نمایش یک خط خاص

sed -n '5p' file.txt

فقط خط پنجم را نمایش می‌دهد.
نمایش محدوده‌ای از خطوط

sed -n '2,5p' file.txt

خطوط ۲ تا ۵ را نمایش می‌دهد.
اضافه کردن متن
قبل از خط سوم:

sed '3i\Hello' file.txt

بعد از خط سوم:

sed '3a\Hello' file.txt

مثال جذاب 🔥
فرض کنید فایل این باشد:

unix is great
unix is free
unix is powerful

با:

sed -i 's/unix/Linux/g' file.txt

تبدیل می‌شود به:

Linux is great
Linux is free
Linux is powerful

خلاصه دستورات مهم

s   → جایگزینی
g   → همه موارد
-i  → اعمال تغییر روی فایل
d   → حذف
p   → نمایش
-n  → جلوگیری از نمایش خودکار
i   → اضافه کردن قبل از خط
a   → اضافه کردن بعد از خط

نکته LPIC: یکی از مهم‌ترین کاربردهای sed، ویرایش سریع فایل‌های کانفیگ و استفاده در Shell Script است.

================

قسمت هیجدهم - کار با xargs
—————————

xargs خروجی یک دستور را می‌گیرد و به‌عنوان Argument به دستور دیگری می‌دهد.
ساختار کلی:

command | xargs [options] command

دستورات و Optionهای مهم xargs
-n → تعداد Argument در هر اجرا:

echo "1 2 3 4 5" | xargs -n 2 echo

هر بار ۲ Argument به echo می‌دهد.
-I → مشخص کردن محل قرارگیری Argument:

echo "ali reza" | xargs -n 1 -I {} echo "Hello {}"

{} با مقدار ورودی جایگزین می‌شود.
-d → مشخص کردن جداکننده:

echo "ali:reza:amir" | xargs -d ":" echo

-0 → دریافت ورودی با Null Separator؛ معمولاً همراه find -print0 برای نام فایل‌های دارای فاصله:

find . -type f -print0 | xargs -0 ls

-a → خواندن ورودی از فایل:

xargs -a users.txt echo

-r → اگر ورودی خالی بود، دستور را اجرا نکن:

cat empty.txt | xargs -r echo

-t → قبل از اجرا، دستور ساخته‌شده را نمایش بده:

echo "file1 file2" | xargs -t rm

-p → قبل از اجرای هر دستور تأیید می‌گیرد:

echo "file1 file2" | xargs -p rm

-L → تعداد خطوط ورودی در هر اجرا:

printf "ali\nreza\namir\n" | xargs -L 1 echo

-P → اجرای موازی چند Process:

cat urls.txt | xargs -n 1 -P 4 ping -c 1

یعنی حداکثر ۴ کار همزمان اجرا می‌شوند.
-s → حداکثر اندازه Command ساخته‌شده:

echo "1 2 3" | xargs -s 20 echo

-E → مشخص کردن رشته پایان ورودی:

echo "1 2 STOP 3 4" | xargs -E STOP echo

🔥 مثال مهم: حذف هزاران فایل

find /tmp -type f -name "*.log" -print0 | xargs -0 rm

یا اگر می‌خواهی با هر فایل جداگانه اجرا شود:

find /tmp -type f -name "*.log" -print0 | xargs -0 -n 1 rm

ترکیب‌های خیلی کاربردی

find . -type f -name "*.txt" -print0 | xargs -0 wc -l

تعداد خطوط فایل‌های TXT.

find . -type f -name "*.log" -print0 | xargs -0 -P 4 gzip

فشرده‌سازی موازی با ۴ Process.
خلاصه برای حفظ کردن

-n   تعداد Argument در هر اجرا
-I   جایگزین کردن Argument
-d   تعیین جداکننده
-0   ورودی Null-separated
-a   خواندن از فایل
-r   اجرا نکردن در ورودی خالی
-t   نمایش دستور قبل از اجرا
-p   تأیید قبل از اجرا
-L   تعداد خطوط در هر اجرا
-P   اجرای موازی
-s   محدودیت اندازه Command
-E   تعیین پایان ورودی

مهم‌ترین ترکیب LPIC:
find + xargs -0 مخصوصاً برای کار با تعداد زیادی فایل و نام فایل‌های دارای فاصله بسیار کاربردی است.

قسمت هیجدهم قسمت اخر فصل یک

تا رو فعلاً حفظ کن:
1️⃣ Redirection — انتقال خروجی و ورودی

>       خروجی → فایل (جایگزین)
>>      خروجی → فایل (اضافه)
<       ورودی ← فایل
2>      خطا → فایل
2>>     خطا → فایل (اضافه)

مثال:

ls > list.txt
echo hello >> list.txt
cat < list.txt
ls /abc 2> error.txt

================

2️⃣ Pipe | — اتصال دستورات

command1 | command2

یعنی:
خروجی دستور اول → ورودی دستور دوم

ls | grep txt
ps aux | grep ssh
cat /etc/passwd | grep root

حتی می‌توانی چندتا را زنجیره کنی:

cat /etc/passwd | grep bash | cut -d ":" -f 1

================

3️⃣ sed — تغییر متن ✏️

sed 's/old/new/' file

تغییر اولین مورد در هر خط.

sed 's/old/new/g' file

تغییر همه موارد.

sed -i 's/old/new/g' file

تغییر مستقیم داخل فایل.
حذف خط:

sed '3d' file

نمایش خط:

sed -n '3p' file

پس:
sed = جستجو + تغییر + حذف + نمایش متن

===================

4️⃣ xargs — دادن خروجی به دستور بعدی 📦

command1 | xargs command2

مثال:

echo "a.txt b.txt" | xargs rm

یعنی:

a.txt b.txt
     ↓
   xargs
     ↓
    rm

برای تعداد زیاد فایل:

find . -name "*.log" | xargs rm

روش امن‌تر برای اسم فایل‌های دارای فاصله:

find . -name "*.log" -print0 | xargs -0 rm

چند Option مهم:

-n  → تعداد ورودی در هر اجرا
-I  → مشخص کردن جای ورودی
-0  → ورودی امن با Null
-P  → اجرای موازی
-r  → اگر ورودی خالی بود اجرا نکن

🔥 خلاصه نهایی

>       خروجی → فایل
|       خروجی → دستور بعدی
sed     ویرایش متن
xargs   خروجی → Argument دستور

اگر همین چهار مفهوم را خوب یاد بگیری، بخش بزرگی از کار با Shell و Linux برات خیلی راحت‌تر میشه.

tr — تبدیل یا حذف کاراکترها 🔄
tr برای جایگزینی، تبدیل و حذف کاراکترها استفاده میشه.
تبدیل Space به ::

echo "ali reza" | tr " " ":"

خروجی:

ali:reza

تبدیل حروف کوچک به بزرگ:

echo "hello" | tr 'a-z' 'A-Z'

خروجی:

HELLO

حذف یک کاراکتر:

echo "hello123" | tr -d '0-9'

خروجی:

hello

حذف Space:

echo "ali reza" | tr -d ' '

مثال با فایل:

tr " " ":" < file.txt

🧠 مهم‌ترین‌ها:

tr "a" "b"     → جایگزینی
tr 'a-z' 'A-Z' → تبدیل حروف کوچک به بزرگ
tr -d "x"      → حذف کاراکتر

==============================
tee — نمایش + ذخیره همزمان 📺

tee خروجی را هم روی صفحه نشان می‌دهد و هم داخل فایل می‌نویسد.

echo "hello" | tee test.txt

هم hello را می‌بینی، هم داخل test.txt ذخیره می‌شود.
اضافه کردن به انتهای فایل:

echo "hello" | tee -a test.txt

مثال:

ls | tee list.txt

خروجی ls هم نمایش داده می‌شود و هم داخل list.txt ذخیره می‌شود.
🧠 خلاصه:

tr    → تبدیل / جایگزینی / حذف کاراکتر
tee   → نمایش خروجی + ذخیره در فایل

مثلاً این ترکیب خیلی خوبه:

cat file.txt | tr 'a-z' 'A-Z' | tee result.txt

یعنی:
فایل → تبدیل حروف به بزرگ → نمایش روی صفحه → ذخیره در result.txt.

شروع فصل دوم
================
قسمت نوزده - مقدمه
———————-
در این فصل ما نصب برنامه ها رو یاد میگیریم
مخصوصا zabbix و mux

==================
قسمت بیست - مفاهیم نصب
———-
1️⃣ دسته‌بندی توزیع‌ها
دو خانواده مهم:

Red Hat → AlmaLinux, Rocky, RHEL, Fedora
Debian  → Debian, Ubuntu, Linux Mint

2️⃣ نصب Online و Offline

Online  → دانلود Package از Repository
Offline → نصب Package موجود روی سیستم

3️⃣ Repository (مخزن)
جایی که Packageها و اطلاعات مربوط به آن‌ها نگهداری می‌شوند.
مثلاً در Debian:

/etc/apt/sources.list

4️⃣ Source Code
کد اصلی برنامه که انسان می‌تواند آن را بخواند و در صورت نیاز Compile کند.

Source Code
     ↓
Compiler
     ↓
Binary

5️⃣ Binary
فایل قابل اجرای برنامه است که سیستم می‌تواند مستقیماً اجرا کند.
مثلاً:

/usr/bin/ls

🧠 خلاصه

Repository → محل دریافت Package
Package    → بسته نرم‌افزاری
Source Code → کد اصلی برنامه
Binary      → فایل قابل اجرای برنامه
Online      → دریافت از اینترنت
Offline     → نصب از فایل موجود

نکته مهم: در لینوکس معمولاً نرم‌افزار را مستقیماً از سایت‌های مختلف دانلود نمی‌کنیم؛ بهتر است از Package Manager و Repository معتبر توزیع استفاده کنیم.
==============

قسمت بیست‌ویک — نصب نرم‌افزار از Source 🐧
————————————

tmux چیست؟

tmux یک Terminal Multiplexer است؛ اجازه می‌دهد چند Session و Terminal را داخل یک اتصال SSH مدیریت کنیم و اگر SSH قطع شد، برنامه‌ها همچنان اجرا بمانند.

⚠️ برای تمرین بهتره روی VM تستی نصب کنید، نه سرور اصلی.

1️⃣ تشخیص سیستم‌عامل

cat /etc/os-release

اطلاعات توزیع، نسخه و نام سیستم‌عامل را نمایش می‌دهد.

2️⃣ نصب ابزارهای لازم

dnf install git

نصب git.

dnf groupinstall "Development Tools"

ابزارهای لازم برای Compile کردن Source Code را نصب می‌کند.
مثلاً gcc، make و ابزارهای توسعه.

برای automake:

dnf install automake

3️⃣ دریافت Source Code

git clone URL

یک Repository را از Git دریافت می‌کند.
مثلاً:

git clone https://github.com/tmux/tmux.git
cd tmux

4️⃣ آماده‌سازی و نصب از Source
معمولاً روند کلی:

Source Code
     ↓
Configure
     ↓
make
     ↓
make install

در پروژه‌هایی مثل tmux ممکن است ابتدا نیاز باشد:

sh autogen.sh

سپس:

./configure
make
sudo make install

configure → بررسی سیستم و ساخت تنظیمات نصب
make → Source Code را Compile می‌کند
make install → فایل‌های ساخته‌شده را نصب می‌کند

5️⃣جستجوی Package با dnf

dnf search tmux

برای جستجوی Packageهای مرتبط با tmux در Repositoryهاست.

برای دیدن اطلاعات یک Package:

dnf info tmux

و برای نصب:

dnf install tmux

🧠 خلاصه

cat /etc/os-release → تشخیص سیستم‌عامل
git clone           → دریافت Source
dnf search          → جستجوی Package
./configure         → آماده‌سازی
make                → Compile
make install        → نصب

نکته: نصب با dnf install tmux با نصب از Source فرق دارد؛ در حالت اول Package Manager نسخه آماده را از Repository نصب می‌کند، اما در حالت دوم خودت Source Code را Compile می‌کنی.

==========================

قسمت بیست و دو — rpm and deb 🐧
————————
دو فرمت اصلی Package در لینوکس:

Red Hat → .rpm
Debian  → .deb

ساختار کلی:

package-name-version-release.architecture.rpm
package-name-version-release.architecture.deb

مثلاً:

tmux-3.x.x-1.x86_64.rpm

دانلود Package بدون نصب

در AlmaLinux / Red Hat:

dnf download tmux

فایل .rpm مربوط به سیستم را دانلود می‌کند و نصبش نمی‌کند.

برای Debian معمولاً:

apt download tmux

فایل .deb را دانلود می‌کند.

نصب RPM

rpm -ivh package.rpm

یا روش پیشنهادی:

dnf install ./package.rpm

نصب DEB

dpkg -i package.deb

یا:

apt install ./package.deb


sudo -i چیست؟ 👑

sudo -i

یک Login Shell با دسترسی Root باز می‌کند.

یعنی بعد از اجرای آن:

whoami

خروجی:

root

تفاوت مهم:

sudo command   → فقط همان دستور با دسترسی root

sudo -i        → وارد محیط root می‌شوی

برای خروج:

exit

🧠 خلاصه:

.rpm → Red Hat / AlmaLinux
.deb → Debian / Ubuntu

rpm  → مدیریت مستقیم RPM
dpkg → مدیریت مستقیم DEB

dnf  → Package Manager در AlmaLinux
apt  → Package Manager در Debian/Ubuntu

sudo -i → ورود به Shell با دسترسی root

==================

قسمت بیست و سه — install debian 🐧
————————————————

اول مخازن را به‌روز می‌کنیم:

apt update

نصب Package:

apt install tmux

نصب بدون پرسش:

apt install -y tmux

حذف:

apt remove tmux

حذف کامل همراه Configuration:

apt purge tmux

آپدیت Packageها:

apt upgrade

جستجوی Package:

apt search tmux

اطلاعات Package:

apt show tmux

لیست Packageهای نصب‌شده:

apt list --installed

——————————
2️⃣ نصب بدون Repository با dpkg
اگر فایل .deb داشته باشیم:

dpkg -i package.deb

اگر Dependency کم بود:

apt install -f

حذف Package:

dpkg -r tmux

حذف کامل:

dpkg -P tmux

بررسی نصب بودن:

dpkg -l tmux

جستجو بین Packageهای نصب‌شده:

dpkg -l | grep tmux

نمایش اطلاعات:

dpkg -s tmux

نمایش فایل‌هایی که یک Package نصب کرده:

dpkg -L tmux

بررسی اینکه یک فایل متعلق به کدام Package است:

dpkg -S /usr/bin/tmux

——————-

3️⃣ su -l چیست؟ 👑

su -l

برای ورود به حساب کاربر دیگر با محیط Login کامل است.
برای ورود به Root:

su -l

یا کوتاه‌تر:

su -

بعد رمز Root را می‌خواهد.
بررسی:

whoami

خروج:

exit

تفاوت:

su -l       → ورود به Root با محیط Login
sudo -i     → ورود به Root با sudo

——————————

4️⃣ اگر apt update خطا داد
یکی از علت‌های رایج در Debian این است که Repository مربوط به DVD/ISO فعال باشد.
فایل مخازن:

nano /etc/apt/sources.list

اگر خطی شبیه این دیدی:

deb cdrom:[Debian ...]

آن را Comment کن:

# deb cdrom:[Debian ...]

یعنی # اول خط بگذار.
بعد:

apt update

————————-

🧠 خلاصه:

apt     → مدیریت Package از Repository
dpkg    → مدیریت مستقیم فایل .deb
apt update  → بروزرسانی لیست مخازن
apt install → نصب
apt remove  → حذف
apt purge   → حذف کامل
dpkg -i     → نصب .deb
dpkg -r     → حذف
dpkg -l     → لیست/وضعیت Package
dpkg -L     → فایل‌های Package
su -l       → ورود به کاربر با Login کامل

نکته: در Debian امروزی معمولاً تنظیمات Repositoryها ممکن است علاوه بر /etc/apt/sources.list در فایل‌های داخل /etc/apt/sources.list.d/ هم باشند.

قسمت بیست و چهار — install redhat 🐧
———————

حالا همین مباحث قسمت قبل را در AlmaLinux / Red Hat انجام می‌دهیم.
1️⃣ نصب از Repository با dnf
آپدیت مخازن:

dnf check-update

نصب:

dnf install tmux

حذف:

dnf remove tmux

جستجو:

dnf search tmux

اطلاعات Package:

dnf info tmux

آپدیت Packageها:

dnf update

لیست Packageهای نصب‌شده:

dnf list installed

———————————-

2️⃣ مدیریت مستقیم RPM با rpm
نصب فایل .rpm:

rpm -ivh package.rpm

آپدیت:

rpm -Uvh package.rpm

حذف:

rpm -e package-name

بررسی نصب بودن:

rpm -q tmux

نمایش اطلاعات:

rpm -qi tmux

نمایش فایل‌های نصب‌شده توسط Package:

rpm -ql tmux

پیدا کردن اینکه یک فایل متعلق به کدام Package است:

rpm -qf /usr/bin/tmux

نمایش Packageهای نصب‌شده:

rpm -qa

————————-

🧠 تفاوت مهم

Red Hat / AlmaLinux

dnf → مدیریت Package و Dependency از Repository
rpm → مدیریت مستقیم فایل‌های .rpm

مثلاً:

dnf install tmux

از Repository نصب می‌کند.
اما:

rpm -ivh tmux.rpm

مستقیماً فایل RPM را نصب می‌کند.
مقایسه با Debian

Debian              Red Hat

apt install         dnf install
dpkg -i             rpm -ivh
apt remove          dnf remove
apt search          dnf search
dpkg -l             rpm -qa
dpkg -L             rpm -ql
dpkg -S             rpm -qf

نکته مهم LPIC: در Red Hatهای جدید مثل AlmaLinux، dnf ابزار اصلی مدیریت Package است؛ yum در بسیاری از سیستم‌ها به dnf اشاره می‌کند.

———————————

در AlmaLinux / Red Hat فایل‌های Repository معمولاً اینجا هستند:

/etc/yum.repos.d/

دیدن Repositoryها

ls /etc/yum.repos.d/

معمولاً فایل‌هایی با پسوند .repo می‌بینی.
برای ویرایش:

nano /etc/yum.repos.d/almalinux.repo

یا اگر فایل دیگری بود:

nano /etc/yum.repos.d/اسم-فایل.repo

بعد از تغییر Repository:

dnf clean all
dnf makecache
dnf update

🧠 حفظ کن:

Debian:
 /etc/apt/sources.list
 /etc/apt/sources.list.d/

Red Hat:
 /etc/yum.repos.d/*.repo

اگر AlmaLinux 9 داری و dnf خطای Repository می‌دهد، اول این را بزن:

dnf repolist

تا ببینی کدام Repository مشکل دارد.

قسمت بیست و پنج - snap and app image

——————————-

گاهی نرم‌افزار در Repository رسمی توزیع وجود ندارد؛ چند روش دیگر داریم:
1️⃣ Repository خود پروژه
بعضی پروژه‌ها Repository اختصاصی دارند.

Repository رسمی Linux
        ↓
Repository خود پروژه
        ↓
نصب Package

مزیتش این است که معمولاً نسخه جدیدتر نرم‌افزار را دریافت می‌کنیم.
———————

2️⃣ نصب از Source Code
کد برنامه را دریافت و خودمان Compile می‌کنیم:

Source Code
    ↓
configure
    ↓
make
    ↓
make install

———————-

3️⃣ Snap چیست؟
Snap یک سیستم Package Management است که توسط Canonical ساخته شده.
برنامه‌ها به‌صورت Snap Package نصب می‌شوند و وابستگی‌های موردنیازشان را تا حد زیادی همراه خود دارند.
نصب:

snap install tmux

دیدن Packageها:

snap list

حذف:

snap remove tmux

————————

4️⃣ ابزارهای مشابه Snap
سیستم‌های دیگری هم برای نصب نرم‌افزار وجود دارند، مثل:

Snap
Flatpak
AppImage

مثلاً Flatpak:

flatpak install flathub org.gimp.GIMP

————————

5️⃣ AppImage چیست؟
AppImage یک روش اجرای نرم‌افزار است که معمولاً بدون نصب سنتی Package اجرا می‌شود.
مثلاً:

chmod +x program.AppImage
./program.AppImage

یعنی:

AppImage
   ↓
Executable File
   ↓
اجرا

🧠 خلاصه

Repository        → نصب از مخزن
Source Code       → دریافت کد و Compile
Snap              → Package مستقل
Flatpak           → Package مستقل
AppImage          → فایل اجرایی قابل حمل

نکته: Snap و Flatpak بیشتر روی محیط‌های Desktop دیده می‌شوند، ولی در بعضی سرورها هم قابل استفاده‌اند. برای سرورهای Linux معمولاً اولویت با Package Manager رسمی مثل dnf و apt است.

======================

قسمت بیست و شش - install zabbix
————————--

قسمت بیست‌وشش — نصب Zabbix Server 🐧
Zabbix چیست؟
Zabbix یک سیستم Monitoring است که برای نظارت روی Server، Network، CPU، RAM، Disk، Traffic، Serviceها و... استفاده می‌شود.
ساختار کلی:

Zabbix Agent
      ↓
Zabbix Server
      ↓
Database (MySQL/MariaDB)
      ↓
Zabbix Frontend
      ↓
Web Browser

پیش‌نیازها
قبل از نصب Zabbix Server معمولاً نیاز داریم:

Linux
Web Server → Apache/Nginx
PHP
Database → MySQL/MariaDB
Zabbix Server
Zabbix Agent

نکته: MySQL لازم نیست حتماً از قبل نصب شده باشد؛ می‌توانیم آن را به‌عنوان یکی از مراحل نصب Zabbix نصب و تنظیم کنیم.
=================

1️⃣ نصب Database
در AlmaLinux:

dnf install mariadb-server mariadb

فعال‌سازی:

systemctl enable --now mariadb

امن‌سازی:

mysql_secure_installation

ورود به MySQL/MariaDB:

mysql -u root -p

———————

2️⃣ ساخت Database برای Zabbix
داخل MariaDB:

CREATE DATABASE zabbix CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_bin;

ساخت User:

CREATE USER 'zabbix'@'localhost' IDENTIFIED BY 'StrongPassword';

دادن دسترسی:

GRANT ALL PRIVILEGES ON zabbix.* TO 'zabbix'@'localhost';

سپس:

FLUSH PRIVILEGES;
EXIT;

————————-

3️⃣ نصب Repository زبیکس
برای Zabbix باید Repository متناسب با نسخه Zabbix و نسخه AlmaLinux/RHEL را اضافه کنیم.
بعد از اضافه شدن Repository:

dnf clean all
dnf repolist

و سپس Packageهای Zabbix نصب می‌شوند.

————————-

4️⃣ نصب Zabbix Server و Frontend
به‌صورت کلی Packageهای موردنیاز:

dnf install zabbix-server-mysql zabbix-web-mysql zabbix-apache-conf zabbix-sql-scripts zabbix-selinux-policy zabbix-agent

—————————
5️⃣ Import کردن Database
Schema اولیه Zabbix باید داخل Database وارد شود. بسته به نسخه Zabbix، فایل SQL داخل Packageهای Zabbix قرار دارد.
به‌صورت کلی:

zcat /usr/share/zabbix-sql-scripts/mysql/server.sql.gz | mysql -uzabbix -p zabbix

⚠️ مسیر و نام فایل ممکن است بین نسخه‌های Zabbix متفاوت باشد.
————————-

6️⃣ تنظیم Zabbix Server
فایل اصلی:

nano /etc/zabbix/zabbix_server.conf

قسمت Database را تنظیم می‌کنیم:

DBName=zabbix
DBUser=zabbix
DBPassword=StrongPassword

——————-

7️⃣ راه‌اندازی سرویس‌ها

systemctl enable --now zabbix-server
systemctl enable --now zabbix-agent

بررسی:

systemctl status zabbix-server
systemctl status zabbix-agent

——————————

8️⃣ Web Server
برای Frontend به Apache/Nginx و PHP نیاز داریم. اگر Apache استفاده کنیم:

systemctl enable --now httpd

————————

9️⃣ ورود به پنل Zabbix
بعد از نصب، از مرورگر وارد Frontend می‌شویم:

http://SERVER-IP/zabbix

در Wizard نصب، اطلاعات Database را وارد می‌کنیم:

Database: MySQL
Database name: zabbix
User: zabbix
Password: ********

بعد از تکمیل Wizard وارد پنل Zabbix می‌شویم.

———————-

🔟 پورت‌های مهم

10050 → Zabbix Agent
10051 → Zabbix Server
80    → HTTP
443   → HTTPS

اگر Firewall فعال است، پورت‌های لازم را باز می‌کنیم.

—————————-

🧠 ساختار کامل نصب

AlmaLinux
    ↓
MariaDB / MySQL
    ↓
Database: zabbix
    ↓
Zabbix Repository
    ↓
Zabbix Server
    ↓
Zabbix Agent
    ↓
Apache + PHP
    ↓
Zabbix Frontend
    ↓
Browser

نکته مهم برای دوره: برای آموزش بهتر است Zabbix Server را روی یک VM جداگانه نصب کنید، نه روی سرور اصلی؛ مخصوصاً چون بعداً Agent، Monitoring، Database و Alerting را روی همین محیط تست می‌کنیم.

اگر درست نصب کنید وارد پنل میشید

قسمت بیست‌وهفتم — LDD و Chroot 🐧

————————
chroot چیست؟
chroot مخفف Change Root است؛ ریشه‌ی فایل‌سیستم یک Process را به یک پوشه تغییر می‌دهد.
یعنی کاربر داخل یک محیط محدود و جداشده از فایل‌سیستم اصلی قرار می‌گیرد.

⚠️

chroot

به‌تنهایی Sandbox امنیتی کامل نیست و برای ایزوله‌سازی قوی باید از Container یا روش‌های امنیتی دیگر استفاده کرد.

—————————

1️⃣ ساخت محیط

mkdir -p /home/test/dev

ساخت مسیر /home/test/dev.
—————————
2️⃣ ساخت Device Fileها

mknod -m 666 null c 1 3
mknod -m 666 tty c 5 0
mknod -m 666 zero c 1 5
mknod -m 666 random c 1 8

این‌ها Device Fileهای لازم برای بعضی برنامه‌ها هستند:

null → دور ریختن خروجی
tty → ارتباط با Terminal
zero → تولید داده صفر
random → تولید داده تصادفی

c یعنی Character Device.
—————————
3️⃣ تنظیم Permission

chown root:root /home/test
chmod 0755 /home/test
ls -ld /home/test

مالک را root و Permission را 755 می‌کند.
—————————
4️⃣ انتقال Bash

mkdir bin
which bash
cp -v /bin/bash /home/test/bin

which bash مسیر Bash را پیدا می‌کند.
—————————
5️⃣ ldd چیست؟

ldd /bin/bash

وابستگی‌های Dynamic برنامه را نشان می‌دهد.

مثلاً:

libc.so.6
libtinfo.so.6
ld-linux-x86-64.so.2

یعنی Bash برای اجرا به این Libraryها نیاز دارد.
—————————

6️⃣ کپی Libraryها

mkdir -p /home/test/lib64
cd /home/test/lib64

سپس Libraryهایی که ldd نشان داده را داخل محیط Chroot قرار می‌دهیم.
مثلاً:

cp /lib64/libtinfo.so.6 .
cp /lib/x86_64-linux-gnu/libc.so.6 .
cp /lib64/ld-linux-x86-64.so.2 .

نکته: مسیر Libraryها به توزیع و معماری سیستم بستگی دارد؛ همیشه اول خروجی ldd /bin/bash را بررسی کنید.
(.) در انتهای دستور یعنی پوشه فعلی.(منظور همان نقطه است)

—————————
7️⃣ ساخت User

useradd ali
passwd ali

—————————

8️⃣ ساخت فایل‌های User داخل Chroot

cd /home/test
mkdir etc

cp -v /etc/passwd /home/test/etc/
cp -v /etc/group /home/test/etc/

—————————

9️⃣ فعال کردن Chroot برای User
فایل SSH:

nano /etc/ssh/sshd_config

اضافه می‌کنیم:

Match User ali
    ChrootDirectory /home/test

سپس:

systemctl restart sshd

حالا User ali هنگام SSH وارد /home/test می‌شود.
—————————

🔟 چرا ls کار نمی‌کند؟
چون داخل Chroot فقط فایل‌هایی را داریم که خودمان ساخته‌ایم.
پس:

mkdir -p /home/test/usr/bin
cp /usr/bin/ls /home/test/usr/bin/

اما فقط کپی کردن ls کافی نیست؛ ls هم مثل Bash وابستگی‌های خودش را دارد. باید Libraryهای موردنیاز آن را با ldd /usr/bin/ls پیدا و داخل Chroot قرار دهیم.


🧠 مفهوم کلی

سیستم اصلی
     │
     └── /home/test
             │
             ├── bin/bash
             ├── usr/bin/ls
             ├── lib / lib64
             ├── etc/passwd
             └── dev/

به این ساختار Chroot Environment می‌گوییم.
یعنی برای کاربر یک محیط محدود می‌سازیم و مشخص می‌کنیم چه فایل‌ها و برنامه‌هایی داخل آن در دسترس باشند.

قسمت بیست و هشتم — top and ps 🐧

————————
پردازش (Process) چیست؟
هر برنامه‌ای که در حال اجراست، یک Process ایجاد می‌کند.
هر Process یک شناسه دارد:

PID

یعنی Process ID؛ شماره‌ای که سیستم‌عامل برای شناسایی هر Process اختصاص می‌دهد.
———————————-

ps چیست؟
برای مشاهده Processهای در حال اجرا استفاده می‌شود.

ps

Processهای مربوط به Terminal فعلی را نشان می‌دهد.
برای مشاهده تقریباً تمام Processها:

ps aux

اطلاعات مهم:

USER → اجراکننده Process
PID  → شناسه Process
%CPU → مصرف CPU
%MEM → مصرف RAM
STAT → وضعیت Process
COMMAND → دستور/برنامه

مثلاً پیدا کردن یک Process:

ps aux | grep ssh

———————————

top چیست؟
برای مانیتور لحظه‌ای Processها و منابع سیستم:

top

اطلاعاتی مثل:

CPU
RAM
Load Average
Processes
PID
%CPU
%MEM

را به‌صورت زنده نمایش می‌دهد.
برای خروج:

q

——————————————

htop
نسخه‌ی راحت‌تر و تعاملی‌تر top است:

htop

اگر نصب نبود:

dnf install htop

یا در Debian:

apt install htop

داخل htop معمولاً می‌توان Processها را راحت‌تر مشاهده، مرتب و مدیریت کرد.

—————————

خلاصه

Process → برنامه در حال اجرا
PID     → شماره شناسایی Process

ps      → نمایش Processها
ps aux  → نمایش گسترده Processها
top     → مانیتور لحظه‌ای Processها
htop    → نسخه تعاملی‌تر top

چند دستور مهم برای تمرین:

ps aux
ps aux | grep ssh
top
htop

=======================

قسمت بیست و نهم — tmux 🐧
————————
tmux چیست؟
tmux یک Terminal Multiplexer است؛ یعنی می‌توانیم یک ترمینال را به چند بخش تقسیم کنیم و چند برنامه را هم‌زمان اجرا کنیم.
مهم‌ترین کاربردش روی SSH است؛ اگر اتصال SSH قطع شود، Session می‌تواند همچنان فعال بماند.

————————-
اجرای tmux

tmux

ساخت Session با نام:

tmux new -s test

دیدن Sessionها:

tmux ls

اتصال دوباره:

tmux attach -t test

خروج از Session بدون بستن آن:

Ctrl + B → D

بستن Session:

tmux kill-session -t test

———————

تقسیم صفحه
داخل tmux:

Ctrl + B → %

تقسیم عمودی

Ctrl + B → "

تقسیم افقی
جابجایی بین پنجره‌ها:

Ctrl + B → Arrow Keys

ساخت Window جدید:

Ctrl + B → C

رفتن به Window بعدی:

Ctrl + B → N

—————————-

screen چیست؟
screen هم مانند tmux یک Terminal Multiplexer است.
اجرای آن:

screen

ساخت Session:

screen -S test

دیدن Sessionها:

screen -ls

اتصال مجدد:

screen -r test

جدا شدن بدون بستن:

Ctrl + A → D

—————————————————
🧠 خلاصه فصل

tmux   → Terminal Multiplexer جدیدتر و قدرتمند
screen → Terminal Multiplexer قدیمی‌تر

tmux new -s test → ساخت Session
tmux ls          → مشاهده Session
Ctrl+B D         → جدا شدن
tmux attach      → اتصال مجدد

نکته طلایی: برای کارهای طولانی روی سرور و مخصوصاً اتصال SSH، tmux یکی از ابزارهای خیلی کاربردی لینوکس است.

=====================