Flutter Dev | Uzbekistan 🇺🇿

Psevdo Tasodifiylik: Haqiqiy Tasodifiylikdan Farqi va Dart Tilida Ishlatilishi

Kompyuterlarda tasodifiy sonlarni yaratish zarurati ko‘plab sohalarda uchraydi. O‘yinlar, shifrlash tizimlari, statistik modellashtirish va simulyatsiyalar tasodifiy sonlarga asoslanadi. Ammo, ko‘pchilik bilmagan haqiqat shuki, kompyuterlar haqiqiy tasodifiy sonlarni hosil qila olmaydi. Ular faqat psevdo tasodifiy sonlar (PRNG - Pseudo-Random Number Generator) yaratadi. Ushbu maqolada psevdo tasodifiylikning ishlash tamoyillari va Dart dasturlash tilida tasodifiy sonlarni qanday yaratish mumkinligi haqida batafsil tushuntiramiz.

---

🔰 1. Haqiqiy tasodifiylik va psevdo tasodifiylik farqi

Haqiqiy tasodifiylik tabiat hodisalariga asoslangan bo‘lib, oldindan bashorat qilib bo‘lmaydigan natijalarga ega. Masalan:

❇️ Radioaktiv parchalanish – Atom yadrolarining tabiiy parchalanishi

❇️ Termal shovqin – Elektron komponentlardagi tasodifiy termal harakatlar

❇️ Atmosfera shovqini – Tabiiy elektromagnit signallar

Bunday manbalar haqiqiy tasodifiy son generatorlari (TRNG - True Random Number Generator) uchun ishlatiladi.

Aksincha, psevdo tasodifiy son generatorlari (PRNG) kompyuter algoritmlariga asoslanib ishlaydi va oldindan hisoblab chiqiladigan natijalarni qaytaradi. Bu deterministik jarayon bo‘lib, agar bir xil boshlang‘ich qiymat (seed) ishlatilsa, natija ham bir xil bo‘ladi.

---

🔰 2. Dart dasturlash tilida tasodifiy sonlar yaratish

Dart tilida tasodifiy sonlarni yaratish uchun dart:math kutubxonasidagi Random sinfi ishlatiladi.

2.1. Oddiy psevdo tasodifiy sonlar

Quyidagi kod Random sinfi yordamida 0 dan 99 gacha tasodifiy butun son, 0.0 dan 1.0 gacha tasodifiy o‘nlik son va true/false qiymatlarini hosil qiladi:

import 'dart:math';

void main() {
  var random = Random(); // Random generator yaratish

  print(random.nextInt(100)); // 0 dan 99 gacha tasodifiy son
  print(random.nextDouble()); // 0.0 dan 1.0 gacha tasodifiy son
  print(random.nextBool()); // true yoki false
}

Bu kod har safar ishga tushirilganda turli natijalar hosil qiladi, chunki Random avtomatik ravishda tizim vaqtiga asoslangan seed ishlatadi.

---

2.2. Seed bilan bir xil natijani olish

Agar biz seed ni qo‘lda belgilasak, har safar bir xil natijalar hosil bo‘ladi:

import 'dart:math';

void main() {
  var random1 = Random(42); // Seed 42 bilan generator yaratamiz
  var random2 = Random(42); // Xuddi shu seed bilan yana bitta yaratamiz

  print(random1.nextInt(100)); // 86
  print(random1.nextInt(100)); // 3
  print(random2.nextInt(100)); // 86 (Xuddi shunday natija!)
  print(random2.nextInt(100)); // 3 (Xuddi shunday natija!)
}

Ko‘rib turganingizdek, bir xil seed ishlatilganda, har safar bir xil tasodifiy sonlar qayta hosil qilinadi. Bu psevdo tasodifiylikning yaqqol belgisi.

---

2.3. Haqiqiy tasodifiylikka yaqinroq natijalar

Agar biz kriptografik xavfsiz random generator ishlatmoqchi bo‘lsak, dart:crypto kutubxonasidagi Random.secure() dan foydalanishimiz mumkin:

import 'dart:math';
import 'dart:crypto';

void main() {
  var secureRandom = Random.secure();
  print(secureRandom.nextInt(100)); // Haqiqiy tasodifiylikka yaqinroq natija
}

Random.secure() odatiy Random sinfiga qaraganda ancha kuchli bo‘lib, u kripto xavfsiz tasodifiy sonlar hosil qiladi.

---

🔰 3. Psevdo tasodifiylik qayerda ishlatiladi?

Psevdo tasodifiylik real hayotda ko‘plab sohalarda qo‘llaniladi:

Dart tilida Random sinfi ko‘pchilik holatlar uchun yetarli bo‘lsa ham, shifrlash va xavfsizlik talab qiladigan vaziyatlarda Random.secure() ishlatilishi tavsiya etiladi.

---

🔰 4. Psevdo tasodifiylikning cheklovlari

Psevdo tasodifiy generatorlar haqiqatdan ham tasodifiy emas, chunki:

1. Ularni bashorat qilish mumkin – Agar generatorning dastlabki seed qiymati ma'lum bo‘lsa, keyingi natijalar oldindan hisoblab chiqilishi mumkin.

2. Ular vaqt o‘tishi bilan takrorlanadi – PRNG-larning ko‘pchiligi bir muddatdan so‘ng o‘zining avvalgi holatiga qaytadi.

373 viewsKocmoc, 16:17