پرواز فکر و اندیشه
1.17K subscribers
4.25K photos
2.15K videos
84 files
998 links
‏جاویدشاه فقط یه شعار نیست…

عهد ما با ایران و هزاران سال پادشاهی‌ست…
Download Telegram
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص89

مسلما وقتی یک نگهبان یا یک سرکارگر با وجود همه کنترل هاي اردوگاه، نسبت به زندانیان رفتار مهر آمیزي داشت، در جهت مثبت و انسانی گام بر می داشت، اما پستی زندانی را که با رفقاي زندانی خودش آنچنان رفتار ناشایستی داشت چگونه می توان توجیه کرد. پر واضح است که کمبود شخصیت چنین مردانی براي زندانیان منقلب کننده بود، در حالیکه از کوچکترین حرکت مهرآمیز هر یک از نگهبانان عمیقا به هیجان می آمدند. چنانکه روزي یک سرکارگر پنهانی تکه نانی به من داد که تردید ندارم از جیره صبحانه اش ذخیره کرده بود. در آن لحظه، آنچه اشک را به دیدگانم جاري کرد تکه نان نبود، بلکه چیزي از انسانیت بود که این مرد به من داد، واژه ها و نگاهی بود که همراه دادن نان به چهره ام گسترد و گوشهایم را نوازش داد. از همه آنچه برایتان گفتم، پی می بریم که در جهان تنها دو نژاد وجود دارد. نژاد مردان کامل و ناقص. این دو نژاد در همه جا یافت می شوند زیرا در میان همه گروههاي اجتماع نفوذ می کنند. هرگز نمی توان گفت این گروه کاملا کامل است و این گروه ناقص. به این ترتیب هیچ گروهی از »نژاد خالص« نیست و بنابراین گهگاه به اینگونه افراد کامل در میان نگهبانان اردوگاه هم بر می خوردیم. زندگی در اردوگاه کار اجباري زوایاي روح انسان را می شکافد و ژرفاي آنرا نمایان می سازد. آیا شگفت انگیزست که در آن ژرفاهاي روح انسانی بار دیگر تنها به خصوصیاتی از انسان برخوریم که طبیعتش آمیخته اي از خوب و بد باشد؟ شکافی که خوب را از بد جدا می سازد، از همه انسانها می گذرد، به پایینترین سطح می رسد و حتی در ژرفاي آنچه که در اردوگاه کار اجباري بنیان گذارده است، آشکار می گردد. و اکنون در آخرین فصل روانشناسی اردوگاه کار اجباري، می رسیم به روانشناسی زندانی که آزاد شده است. در توصیف تجربه هاي آزادي که طبیعتا باید از تجربه هاي خودم باشد، به آن بخشی خواهم پرداخت که از صبح روزي است که پرچم سفید پس از روزهاي پراضطراب برفراز دروازه هاي اردوگاه به



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص90

اهتزاز در آمد. در این زمان حالت سرگردانی درونی ما تبدیل به استراحت شد. اما اگر بگوییم از خوشحالی دچار جنون شده بودیم اشتباه کرده ایم. پس چه اتفاقی افتاد؟ ما زندانیان با گام هاي خسته خودمان را به سوي دروازه هاي اردوگاه می کشیدیم. با ترس و دلهره به اطراف می نگریستیم و با نیم نگاه یکدیگر را سوال پیچ می کردیم. بعد چند گامی به بیرون اردوگاه می رفتیم. این بار کسی بر سرمان فریاد نمی زد و هیچ نیازي نبود براي فرار از لگد یا کتک جا خالی بدهیم. نه! اینجا حتی نگهبانان به ما سیگار تعارف می کردند! ابتدا آنان را نشناختیم، زیرا با شتاب لباس هایشان را عوض کرده و لباس شخصی پوشیده بودند. به آرامی در امتداد جاده اي که از اردوگاه منشعب می شد، قدم می زدیم. پاهایمان درد گرفت و ممکن بود هر لحظه بپیچد. اما همچنان لنگ لنگان می رفتیم و می خواستیم اطراف اردوگاه را براي نخستین بار با دیدگان مردان آزاد ببینیم. با خود تکرار می کردیم »آزادي« اما هنوز نمی توانستیم باور کنیم که آزادیم. ما طی سالیان متمادي که در آرزوي آزادي بودیم آنقدر این واژه را بر زبان رانده بودیم که دیگر معناي خود را از دست داده بود. دیگر واقعیت آزادي به ضمیر آگاهمان رخنه نمی کرد و نمی توانستیم این حقیقت را بپذیریم که اکنون آزادي از آن ما بود. به چمن پر از گل رسیدیم، گلها را دیدیم و به یاد آوردیم که آنها همیشه آنجا بودند، اما ما هیچ احساسی نسبت به آنها نداشتیم. نخستین جرقه شادمانی زمانی سرشارمان کرد که خروسی را با دم رنگارنگ دیدیم. اما این جرقه همچنان چون نقطه کوري باقی ماند زیرا ما به این دنیا تعلق نداشتیم. شامگاهان وقتی که بار دیگر همه در کلبه هایمان گرد آمدیم یکی در گوش دیگري زمزمه کرد »بگو ببینم امروز خوشحال بودي؟« و آن مرد با شرمندگی گفت »راستش را بخواهی، نه« و او نمی دانست که ما همه همین احساس را داشتیم. در واقع ما احساس خوش بودن و خوشحال شدن را از دست داده بودیم و باید به تدریج این هنر خوش بودن را دوباره می آموختیم. آنچه که از نظر روانشناسی براي زندانیان از بند رسته اتفاق می افتاد، شخصیت زدایی نام داشت. همه چیز غیر واقعی به نظر می رسید.



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
ص91

مانند رویا . ما باور نداشتیم که آنچه می بینیم واقعی است. در سالهاي گذشته چه بسا در خواب گول خورده بودیم. خواب می دیدم که روز آزادي فرا رسیده، ما آزاد شده ایم، به کاشانه خود بازگشته ایم و به دوستانمان خوش آمد می گفتیم، همسرمان را در آغوش می گرفتیم، بر سر میز نشسته و از آنچه که بر ما رفته بود و حتی از خوابهایی که از روز آزادي دیده بودیم سخن می گفتیم. و آنگاه ... سوت زندانبان پایان رویاي آزادي ما بود و حالا این خوابها به حقیقت پیوسته است. اما آیا می توانستیم باور کنیم؟ بدن کمتر از ذهن نیروهاي بازدارنده دارد و از همان لحظه نخست حداکثر استفاده را از آزادي می کرد. زندانی پس از به دست اوردن آزادي ساعتها و روزها چون قحطی زده ها حتی در نیمه شبان نیز غذا می خورد. آنچه انسان را به شگفتی وا می دارد اینست که مگر انسان از نظر مقدار چقدر گنجایش خوردن دارد. وقتی یک روستایی که روابط دوستانه اي با یکی از زندانیان پیدا کرده بود او را به خانه اش دعوت کرد، این زندانی بی وقفه غذا خورد، قهوه نوشید و کمی که آرامش بدست آورد ساعتها حرف زد. سرانجام از فشاري که سالها ذهنش را می آزرد رها شد. انسان وقتی به حرفهایش گوش می کرد، احساس می کرد که او ناگزیر و مجبور به حرف زدن است و در برابر اشتیاق خود به حرف زدن نمی تواند مقاومت کند. من کسانی را می شناختم که تنها براي مدت کوتاهی )مثلا، در بازرسی هاي گشتاپو( چنین عکس العمل هایی از خود نشان می دادند. روزها سپري می شد تا اینکه نه تنها زندانی زبان باز می کرد و بدون توقف صحبت می کرد، بلکه چیز دیگري هم در او می شکفت و در این زمان بود که احساسات خاموش به طور ناگهانی زنجیر می گسست. چند روز پس از آزادي یکروز من در دهکده که چمنزار پر از گل بود کیلومترها راه رفتم. مقصدم بازاري بود که نزدیک اردوگاه قرار داشت. چکاوك ها به آسمان پر می کشیدند و صداي شادمانه آنها را می شنیدم. هیچکس در آن اطراف به چشم نمیخورد. چیزي جز زمین وسیع و پهنه آسمان و آواي خوش



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص92
چکاوك ها و آزادي فضا نمی دیدم. ایستادم، به اطرافم نگاه کردم و به آسمان نیز چشم دوختم. آنگاه زانو زدم. در آن لحظه خود و دنیا را فراموش کرده بودم. تنها یک جمله در ذهنم بود. همان جمله همیشگی: »من یزدان را از زندان کوچک خود فراخواندم و او در آزادي پهنه وسیع، پاسخم داد.« تا چه زمانی زانو زده و این جمله را تکرار می کردم، چیزي به یاد نمی آورم. حتی چیزي که می دانم اینست که در آن روز و در آن ساعت زندگی تازه من آغاز شد. گام به گام پیش می رفتم تا اینکه بار دیگر خودم شدم، یک انسان. راهی را که باید از تنش و فشار ذهنی روزهاي آخر در اردوگاه )از آن جنگ اعصاب تا آرامش ذهنی( طی می کردیم، یقینا خالی از مانع نبود. اگر ما فکر می کردیم که زندانی آزاد شده دیگر به مراقبت روحی نیاز ندارد، دچار اشتباه بودیم. بلکه برعکس باید به این واقعیت توجه می کردیم، مردي که براي آن زمان دراز زیر آنچنان فشار روانی بود، به ویژه که این فشارها به طور ناگهانی رها می شد طبیعتا پس از آزادیش در معرض خطرست. این خطر )به معناي بهداشت روانشناسی اش( واکنش روانشناسی آن فشارهاست. چنانکه بهداشت جسمی کارگر زیر دریایی نیز در صورتیکه محفظه اش را به ناگهان ترك کند )در این لحظه زیر فشار شدید جوي است(، در خطر است. بنابراین مردي که به ناگهان از فشار روانی رسته است، از نظر اخلاقی و بهداشت روانی بسیار آسیب پذیر است. کسانی که داراي طبعی بدوي تر از دیگران بودند، در این مرحله روانشناسی، نمی توانند از تاثیرات وحشیگریهاي زندگی اردوگاهی در امان بمانند. حالا که از آزادي برخوردار بودند، گمان می کردند که می توانند با هرزگی و به شیوه اي ستمگرانه از آن استفاده کنند. تنها چیزیکه باژگون شده بود، این بود که اکنون آنان ظالم بودند نه مظلوم، آنان دیگر از حالت شی بودن در آمده و تبدیل به کسانی شده بودند که با نیروي ارادي و برانگیزانده، بی دادگري می کردند.



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص93

آنان شیوه رفتارشان را با تجربه هاي تلخ و وحشتناك خود توجیه می کردند. که این مساله اغلب در رویدادهاي جزیی نیز به چشم می خورد. چنانکه روزي با دوستی از مزرعه اي دست در دست می گذشتیم و به سمت اردوگاه می رفتیم، ناگهان به مزرعه گندم سبز رسیدیم. من بی اختیار سعی کردم آنرا لگد نکنم، اما دوستم، با دستش دستم را کشید و مرا کشان کشان از لابلاي گندم برد. من مکث کردم که مبادا گندم جوان را لگدمال کنم. دوستم برآشفت. نگاه پر از خشمی به من انداخت و فریاد زد، »ببینم! آنچه که از ما گرفته اند کافی نیست؟ همسرم و فرزندم را به اتاق گاز فرستاده اند و حالا تو مرا از لگدمال کردن چند ساقه گندم منع می کنی!« تنها به آرامی و حوصله باید به این مردان می فهماندیم که هیچکس حق ندارد خطا کند، حتی اگر به او ستم رفته باشد. ما باید با تلاش پیگیر آنان را به سوي این حقیقت می راندیم وگرنه نتایجی شوم تر از، از دست دادن چند هزار ساقه گندم به بار می آمد. من هنوز یک زندانی را به یاد می آورم که آستین هایش را بالا زد، دست راستش را زیر چشم گرفت و فریاد زد »بریده باد این دست من، اگر آنرا پس از بازگشت به خانه ام به خون ستمگران نیالایم!« من تاکید می کنم که گوینده این واژه ها، انسان بدي نبود، بلکه بهترین رفیق من در اردوگاه و پس از آزادي بود. علاوه بر بیمارگونگی اخلاقی که ناشی از رهایی ناگهانی از فشار بود، دو تجربه اساسی دیگر نیز شخصیت زندانی آزاد شده را تهدید می کرد: یکی تلخی زندگی پس از آزادي و دوم سرخوردگی، پس از بازگشت به زندگی پیشین. تلخی زندگی به علت مسائلی بود که او در شهرش با آن مواجه می شد. به این معنا که وقتی به شهر خود باز می گشت، در بسیاري جاها با سردي او را پذیرا می شدند و جملات پیش پا افتاده تحویلش می دادند. به همین دلیل تبدیل به انسان گزنده اي می شد و از خود می پرسید چرا متحمل آن همه رنج و



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص94

مشقت شده است. وقتی همان جملات کلیشه اي را از مردم می شنید که »ما نمی دانستیم« و یا »ما هم رنج کشیده ایم«، به خود می گفت آیا واقعا اینها جملات بهتري براي گفتن ندارند؟ اما مساله و تجربه سرخوردگی چیزي دیگر است. اینجا دیگر حکایت دوستی نبود )که سطحی نگري و نداشتن احساس بود، که بیزار کننده بود، که شخص سرانجام احساس می کرد می خواهد به گوشه اي بخزد و دیگر صداي انسانی را نشنود و چهره انسانی را نبیند( بلکه داستان سرنوشت بود که آنچنان ظالمانه و بی رحمانه او را در هم کوبیده بود. مردیکه سالها فکر می کرد حد مطلق همه رنجهاي ممکن را لمس کرده است، در اینجا به این نتیجه می رسید که رنج حدودي نمی شناسد و او هنوز هم باید رنج بکشد، بیشتر از پیش. وقتی ما از کوشش براي ایجاد شهامت روانی یک زندانی در اردوگاه صحبت می کردیم، بر آن بودیم که دریچه امیدي را در آینده براي او باز کنیم. باید به یادش می آوردیم که زندگی هنوز در انتظار اوست و انسانی منتظر بازگشت اوست. اما پس از بازگشت؟ زندانیانی بودند که پی بردند هیچگاه کسی در انتظارشان نبود. واي به حال کسی که دید انسانی که خاطره اش به تنهایی در اردوگاه به او امید می بخشید دیگر وجود ندارد! واي به حال کسی که وقتی رویایش به حقیقت پیوست و سرانجام آزاد گشت، آزادي را کاملا متفاوت از آنچه در اشتیاقش بود، یافت! شاید سوار واگن برقی می شد، به خانه اي می رفت که سالها در ذهنش جان داشت، در عالم درون، زنگ در را به صدا در می آورد - درست همانگونه که در هزاران رویاي خود کرده بود- تنها براي اینکه این حقیقت را دریابد که کسی که باید در را باز کند دیگر آنجا نیست و هرگز هم نخواهد بود. ما همه در اردوگاه به یکدیگر می گفتیم که هیچ شادي دنیایی نخواهد توانست آن همه رنجی را که متحمل شده ایم، جبران کند. ما به شادمانی روزگار آزادي دل نبسته بودیم و این امید نبود که به ما شهامت می بخشید و به رنجهاي ما، فداکاریهاي ما و مردن ما معنا می بخشید. اما براي غم و اندوه هم دیگر آمادگی نداشتیم. این سرخوردگی که در انتظار شمار



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص95

زیادي از زندانیان بود، تجربه اي سخت بود که پشت بسیاري را به خاك رساند و براي یک روانپزشک نیز دشوار بود که به آنان کمک کند تا بر احوال غمزده خود چیره شوند. اما این هم نباید موجب دلسردي روانپزشک شود، برعکس باید انگیزه اي تازه به شمار آید. براي هر زندانی از بند رسته اي روزي فرا می رسد که وقتی به دوران اسارت خود می نگرد و تجارب اردوگاهی را زیر و رو می کند، باور نخواهد کرد که چنان روزگار دشواري را تحمل و سپري کرده است. همچنان که سرانجام روز آزادیش فرا رسید و همه چیز در نظرش چون رویاي زیبایی بود، روزي هم فرا خواهد رسید که تجربه هاي اردوگاهی اش چون کابوس رنجش خواهد داد. این تجربه هاي گرانبها براي مردي که به سوي خانه اش گام بر میدارد احساس شگرفی می آفریند، که پس از آن همه رنجی که جان و روانش متحمل شده، دیگر چیزي نبود که او از آن بترسد مگر خدا.



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
کانال پرواز فکرواندیشه flith@

به بهانه ی بزرگداشت مهدی اخوان ثالث در گروه شعر و موسیقی به معرفی ایشان می پردازیم :



اخوان ثالث (زاده اسفند ۱۳۰۷، مشهد- درگذشته ۴ شهریور ۱۳۶۹، تهران) شاعر پرآوازه و موسیقی‌پژوه ایرانی بود. نام و تخلص وی در اشعارش «م. امید» بود.

اشعار او زمینهٔ اجتماعی دارند و گاه حوادث زندگی مردم را به تصویر کشیده‌است؛ همچنین دارای لحن حماسی آمیخته با صلابت و سنگینی شعر خراسانی بوده و نیز در بردارندهٔ ترکیبات نو و تازه بوده‌است.

اخوان ثالث در شعر کلاسیک فارسی توانمند بود و در ادامه به شعر نو گرایید. از وی اشعاری در هر دو سبک به جای مانده‌است. همچنین او آشنا به نوازندگی تار و مقام‌های موسیقیایی بوده است.


🍃🍃سبک‌شناسی 🍃🍃

مهارت اخوان در شعر حماسی است. او درون‌مایه‌های حماسی را در شعرش به کار می‌گیرد و جنبه‌هایی از این درون‌مایه‌ها را به استعاره و نماد مزین می‌کند.

به گفته برخی از منتقدین، تصویری که از م. امید در ذهن بسیاری به‌جا مانده این است که او از نظر شعری به نوعی نبوت و پیام‌آوری روی آورده و از نظر عقیدتی آمیزه‌ای از تاریخ ایران باستان و آراء عدالت‌خواهانه پدید آورده و در این راه، گاه ایران‌دوستی او جنبه نژادپرستانه پیدا کرده است. در واقع اخوان ثالث شعر را چنین تعریف می‌کند: شعر محصول بی‌تابی انسان در لحظاتی است که در پرتو شعور نبوت قرار می‌گیرد.

اما اخوان این موضوع را قبول نداشت و در این‌باره گفته است: «من به گذشته و تاریخ ایران نظر دارم. من عقده عدالت دارم. هرکس قافیه را می‌شناسد، عقده عدالت دارد. قافیه دو کفه ترازو است که خواستار عدل است... گهگاه فریادی و خشمی نیز داشته‌ام.»

شعرهای اخوان در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ شمسی روزنه هنری تحولات فکری و اجتماعی زمان بود و بسیاری از جوانان روشنفکر و هنرمند آن روزگار با شعرهای او به نگرش تازه‌ای از زندگی رسیدند. مهدی اخوان ثالث بر شاعران معاصر ایرانی تأثیری عمیق داشته است.

هنر اخوان در ترکیب شعر کهن و سبک نیمایی و سوگ او بر گذشته، مجموعه‌ای به وجود آورد که خاص او بود و اثری عمیق در هم‌نسلان او و نسل‌های بعد گذاشت.


♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
کانال پرواز فکرواندیشه flith@


#مهدی_اخوان_ثالث

به دیدارم بیا هر شب، در این تنهایی ِ تنها و تاریک ِ خدا مانند
دلم تنگ است
بیا ای روشن، ای روشن‌تر از لبخند
شبم را روز کن در زیر سرپوش سیاهی‌ها
دلم تنگ است

بیا بنگر، چه غمگین و غریبانه

در این ایوان سرپوشیده، وین تالاب مالامال
دلی خوش کرده‌ام با این پرستوها و ماهی‌ها
و این نیلوفر آبی و این تالاب مهتابی
بیا ای همگناه ِ من درین برزخ

بهشتم نیز و هم دوزخ

به دیدارم بیا، ای همگناه، ای مهربان با من
که اینان زود می‌پوشند رو در خواب‌های بی گناهی‌ها
و من می‌مانم و بیداد بی خوابی
در این ایوان سرپوشیدهٔ متروک
شب افتاده ست و در تالاب ِ من دیری ست
که در خوابند آن نیلوفر آبی و ماهی‌ها، پرستوها
بیا امشب که بس تاریک و تن‌هایم

بیا ای روشنی، اما بپوشان روی

که می‌ترسم ترا خورشید پندارند
و می‌ترسم همه از خواب برخیزند
و می‌ترسم همه از خواب برخیزند
و می‌ترسم که چشم از خواب بردارند
نمی‌خواهم ببیند هیچ کس ما را
نمی‌خواهم بداند هیچ کس ما را
و نیلوفر که سر بر می‌کشد از آب

پرستوها که با پرواز و با آواز

و ماهی‌ها که با آن رقص غوغایی
نمی‌خواهم بفهمانند بیدارند
شب افتاده ست و من تنها و تاریکم
و در ایوان و در تالاب من دیری ست در خوابند
پرستوها و ماهی‌ها و آن نیلوفر آبی
بیا ای مهربان با من!
بیا ای یاد مهتابی!




♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
کانال پرواز فکرواندیشه flith@


شعر پاییز
#مهدی_اخوان_ثالث


آسمانش را گرفته تنگ در آغوش
ابر؛ با آن پوستین سردِ نمناکش.
باغ بی برگی،
روز و شب تنهاست،

با سکوت پاکِ غمناکش.
سازِ او باران، سرودش باد.
جامه اش شولای عریانی‌ست.
ورجز،اینش جامه ای باید .


بافته بس شعله ی زرتار پودش باد .
گو بروید ، هرچه در هر جا که خواهد ، یا نمی خواهد .
باغبان و رهگذران نیست .
باغ نومیدان
چشم در راه بهاری نیست


گر زچشمش پرتو گرمی نمی تابد ،
ور برویش برگ لبخندی نمی روید ؛
باغ بی برگی که می گوید که زیبا نیست ؟
داستان از میوه های سربه گردونسای اینک خفته در تابوت پست خاک می گوید .
باغ بی برگی
خنده اش خونیست اشک آمیز
جاودان بر اسب یال افشان زردش میچمد در آن .
پادشاه فصلها ، پائیز .



♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
مهدی اخوان ثالث

♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
کانال پرواز فکرواندیشه flith@


خانه ام آتش گرفته ست ، آتشی جانسوز
هر طرف می سوزد این آتش
پرده ها و فرشها را ، تارشان با پود
من به هر سو می دوم گریان
در لهیب آتش پر دود
وز میان خنده هایم تلخ
و خروش گریه ام ناشاد
از دورن خسته ی سوزان
می كنم فریاد ، ای فریاد ! ای فریاد
خانه ام آتش گرفته ست ، آتشی بی رحم
همچنان می سوزد این آتش
نقشهایی را كه من بستم به خون دل
بر سر و چشم در و دیوار
در شب رسوای بی ساحل
وای بر من ، سوزد و سوزد
غنچه هایی را كه پروردم به دشواری
در دهان گود گلدانها
روزهای سخت بیماری
از فراز بامهاشان ، شاد
دشمنانم موذیانه خنده های فتحشان بر لب
بر من آتش به جان ناظر
در پناه این مشبك شب
من به هر سو می دوم ، گریان
گریان ازین بیداد
می كنم فریاد ، ای فریاد ! ای فریاد
وای بر من ، همچنان می سوزد این آتش
آنچه دارم یادگار و دفتر و دیوان
و آنچه دارد منظر و ایوان
من به دستان پر از تاول
این طرف را می كنم خاموش
وز لهیب آن روم از هوش
ز آندگر سو شعله برخیزد ، به گردش دود
تا سحرگاهان ، كه می داند كه بود من شود نابود
خفته اند این مهربان همسایگانم شاد در بستر
صبح از من مانده بر جا مشت خاكستر
وای ، آیا هیچ سر بر می كنند از خواب
مهربان همسایگانم از پی امداد ؟
سوزدم این آتش بیدادگر بنیاد
می كنم فریاد ، ای فریاد ! ای فریاد


"مهدی اخوان ثالث"



♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
کانال پرواز فکرواندیشه flith@



#مفهوم جسم در نگاه خیام
با نظری به رساله ی فی علم کلیات وجود
#عبدالرسول_عمادی

جهان از چه ساخته شده است؟ فلاسفه ی یونانی جوهر اصلی تشکیل دهنده ی جهان را برخی آب برخی هوا و برخی هم یک عنصر غیر قابل شناسایی می دانستند که در اجسام مختلف تجلی هایی دارد. افلاطون می گفت پدیده ها نمود های ظاهری یک هستی اصیل هستند و ارسطو می گفت جهان از پنج عنصر ساخته شده چهار عنصر باد و آب و آتش و خاک جهان زمینی را ساخته اند و عنصر پنجم که اثیر یا اتر است جهان آسمانی را شکل داده است. البته ارسطو اجسام زمینی و آسمانی را ترکیبی از ماده و صورت هم می داند و غیر از این ها در جهان دو چیز دیگر را هم شناسائی کرده است نفس و عقل.
پس از نظر ارسطو و پیروان مسلمان او در جهان پنج چیز متمایز که به چیزی متکی نیستند و بر پای خود ایستاده اند وجود دارد ماده، صورت، جسم، نفس و عقل.
تکلیف خدا چه می شود؟ ارسطوی تجربه گرا از چنین موجود یا وجودی صحبت نمی کند ولی پیروان مسلمان او سلسله ی این جواهر را به خدا یا همان واجب الوجود وصل می کنند که البته از محرک لایتحرک ارسطو جامع تر است.
برخی فلاسفه و متکلمین از این دایره بیرون جهیده اند از آن جمله محمد بن زکریای رازی و عمر خیام.
مثلا رازی خداوند را هم جوهر می داند و یا مکان مطلق یعنی خلاء را هم از جواهر تشکیل دهنده ی جهان می داند در حالی که ارسطو و یارانش خلاء را مطلقا ناممکن می پندارند.
می دانیم که این دعوا بر سر جواهر تشکیل دهنده ی جهان ادامه داشته و در میان دانشمندان غربی نیز پس از انتقال مواریث یونانی و اسلامی این مباحث تداوم یافته است و مثلا دکارت هم جهان را مرکب از یک جوهر جسمانی و یک جوهر ذهنی دانسته است.
این دعواها در اثر غلبه ی دانش تجربی در دهه های اخیر در حوضچه ی جدول تناوبی مندلیف آرام شد و توافق شد بر سر بیش از صد عنصری که فعل و انفعالات آنها ترکیبات موجود در جهان را موجب می شود.
خیام در رساله ی کوچک خود با نام فی علم کلیات وجود می گوید از خدا که وجود مطلق است و وجودش واجب است که بگذریم در جهان دو گونه جوهر بیشتر نداریم او یکی را جسم می نامد و دیگری را بسیط.
فرق جسم با بسیط در این است که جسم تجزیه پذیر است و بسیط تجزیه نمی شود.
بسیط دو چیز است نفس و عقل و جسم چه چیز است افلاک امهات و موالید.
عقل فعال نفس کلی و جسم کلی سه معلول اول خداوند هستند و جسم که تجزیه پذیر است از افلاک شروع می شود بعد از جسم فلکی که خیام بر خلاف ارسطوئیان آن راهم تجزیه پذیر می داند چهار عنصر باد و آب و آتش و خاک است که امهات اجسام هستند و بعد موالید است. ظاهرا این تعابیر امهات و موالید از خود خیام است. موالید جمع مولود است و منظور خیام تمام اجسام موجود در جهان است که از ترکیب عناصر چهارگانه به وجود می آیند و حد و نهایت هم ندارند.
خیام به اقتضای دانش ریاضی خودش بحثی عددی هم در مورد موجودات می کند. او یک را عدد نمی داند زیرا تعریفش از عدد این است که قبل و بعدش هم باید عدد باشد و چون ماقبل عدد یک عددی نیست او یک را نماد واجب الوجود می داند و می گوید عدد از دو شروع می شود و همان گونه که عدد پایانی ندارد تعداد موجودات نیز بی نهایت است و جسم بی نهایت تجزیه پذیر و ترکیب پذیر است.
خیام در این رساله از ترکیب جسم از ماده و صورت حرفی نمی زند و گویا آن را فرضی غیر لازم می داند ضمن این که بر خلاف ارسطو و ابن سینا و دیگران ماده و صورت را در عداد جواهر هم به شمار نمی آورد.



♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
کانال پرواز فکرواندیشه flith@



#مقالات #فلسفه

درک متفاوت عارف و نیهیلیست از عدم

از منظر خیامی، عدم عبارتست از تاریکی محض، و محض نیستی.
اما از منظر مولانا، «عدم» سرچشمه وجود و منشأ نوشوندگی عالم و آدم است.‌ مولانا، عدم را نه نیستی که تراکم وجود می‌داند.
‌بگذارید این معنا را در قالب تمثیلی توضیح دهم.
‌ما در دو حالت است که تجربه «تاریکی» داریم:
‌یکی وقتی است که فضا واقعاً و کاملاً تاریک است، هیچ نوری در کار نیست. ‌در این حالت، «تاریکی» همانا «عدم نور» است.
اما حالت دوم، وقتی است که نور در نهایت شدّت و در قوّت تابندگی است. در این وضعیت هم چشم از فرط تابندگی چیزی نمی‌بیند، و تجربه تاریکی را می‌آزماید. در این حالت، «تاریکی» همانا «تراکم نور» است.
تجربه مولانا از عدم، از نوع دوم بود.
‌از منظر او زوال‌پذیری عبارت‌ست از آن‌که چیزی از سپهر ظاهر به اقلیم باطن می‌رود، و نوشوندگی عبارت‌ست از آن‌که چیزی از اقلیم باطن به سپهر ظاهر در می‌آید. ‌در واقع ما فقط بخشی از آن رود خروشان را می‌بینیم که همانا عالم ظاهر است، اما این رود رویه پنهانی هم دارد که مانند دریا کهنه‌ها و پلیدی‌های رود ظاهر را در خود فرو می‌کشد، می‌پالاید، و پاکیزه به سپهر ظاهر باز می‌گرداند.
بنابراین، از منظر مولانا، «عدم» نیستی نیست، «غیب» یا «باطن» این عالم است.‌ از منظر خیام، وجود در نیستی محو می‌شود، و لذا همه چیز در روندی شتابناک رو به زوال می‌رود. ‌اما از منظر مولانا، پاره‌هایی از وجود، از ظاهر به باطن می‌روند، و از باطن به ظاهر درمی‌آیند.
بنابراین، آن‌چه به چشم جهان‌بین، زوال پذیری است، به دیده جان‌بین، نوشوندگی است. ‌به همین اعتبار است که مولانا آن‌چه را که خیام «عدم» می‌داند، ساحتی می‌بیند که گرچه نیست می‌نماید، اما به واقع هست است (هست نیست نماست)، و آن‌چه را که در چشم خیام هست می‌نماید، به واقع نیست می‌داند (نیست هست‌نما)
نیست را بنمود هست و محتشم
هست را بنمود بر شکل عدم
بحر را پوشید و کف کرد آشکار
باد را پوشید و بنمودت غبار
و دقیقاً از همین روست که مولانا، برخلاف خیام، «عدم» را تهدید نمی‌بیند، آن را «مبارک جایی» می‌یابد که سرچشمه وجود است:
این عدم خود چه مبارک جایی است
که مددهای وجود از عدم است
...
از عدم‌ها سوی هستی هر زمان
هست یارب کاروان در کاروان
درک متفاوتی که عارف و نیهیلیست از عدم دارند، وضعیت وجودی و عاطفی آن‌ها را از هم متمایز می‌کند:
‌خیام عدم را تهدید وجود می‌بیند، و از همین رو در رویارویی با آن، رنگ رخ می‌بازد و مضطرب و وحشت زده می‌شود، و به دامان خوشباشی و باده‌نوشی می‌گریزد.
اما مولانا عدم را مبارک جایی می‌بیند که سرچشمه تازگی‌ها و زیبایی‌های عالم است، و از این رو در رویارویی با آن، شیفته و دلباخته می‌شود:
بر عدم باشم نه بر موجود مست
ز آن که معشوق عدم وافی‌تر است

#دکتر_آرش_نراقی




♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
دوستان و همراهان کانال پرواز واندیشه🍃


از این پس هر روز صبح بخشهایی ازکتاب انسان در جستجوی معنا اثر ویکتورفرانکل دراین کانال به اشتراک گذاشته میشود.
با ما همراه باشید
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص96
انسان در جستجوي معنا
دکتر ویکتور فرانکل نویسنده دکتر نهضت صالحیان-مهین میلانی برگرداننده



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص97

مفاهیم اساسی در لوگوتراپی1 خوانندگان این داستان کوتاه اتوبیوگرافیک ، پیوسته خواهان توجیه و تفسیر کاملتري از اصول و روش درمانی من هستند. به همین دلیل ، فصل کوتاهی در تشریح لوگوتراپی به متن اصلی کتاب ، » از اردوگاه مرگ تا اگزیستانسیالیسم« افزوده شد ، که ظاهرا بسنده نبوده و پیوسته از من خواسته شده است که شرح مفصلتري در این باره بنویسم . از این رو براي نگارش فصلی که در کتاب حاضر از نظر خواننده می گذرد ، مطالب پیشین کاملا بازنویسی شده است ، و به گونه اي مفصل تر تشریح می گرد



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص98

جلب رضایت خواننده ، با تهیه چکیده اي که مطالب بیست جلد کتاب آلمانی مربوط به لوگوتراپی را در بر گرفته باشد ؛ کار آسانی نیست. یاد پزشکی آمریکایی افتادم که وقتی به درمانگاه من در وین آمده بود و از من پرسید » دکتر آیا شما یک روانکاو هستید؟« پاسخ دادم ، » نه دقیقا یک روانکاو ، بلکه یک روان درمان گر.« سپس او به پرسش هایش ادامه داد. » از پیروان کدام مکتب هستید؟« پاسخ دادم ، من نظریه ویژه خود را دارم که عبارتست از »لوگوتراپی« . »آیا می توانید در یک جمله به من بگویید مفهوم لوگوتراپی چیست ، و چه تفاوتی با روانکاوي دارد؟« »بله«. ولی آیا مقدمتا شما می توانید در یک جمله به من بگویید که اساس روانکاوي به نظر شما چیست؟« او چنین پاسخ داد. » در روانکاوي بیمار می بایست روي مبلی راحت دراز بکشد و درباره چیزهایی با شما صحبت کند که تکرارش ، بسیار دشوار است.« در همین جا من بیدرنگ گفتم ، » در لوگوتراپی بیمار نیازي به دراز کشیدن ندارد. ولی او می بایست به چیزهایی گوش کند که گاه شنیدنش کار آسانی نیست.« البته این یک شوخی بیش نبود و نمی تواند جوهر مکتب لوگوتراپی تلقی شود. اما حقیقتی را هم در بر دارد و آن اینکه لوگوتراپی در مقایسه با روانکاوي روشی است که کمتر به گذشته توجه دارد و به درون نگري هم ارج چندانی نمی نهد ، در ازاي توجه بیشتري به آینده ، وظیفه و مسوولیت و معنی و هدفی دارد که بیمار باید زندگی آتی خود را صرف آن کند.


@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص99

همزمان ، لوگوتراپی اهمیت تشکیل حلقه » شیطانی1« یا دور تسلسل باطل و مکانیسم هاي بازخورد را که عامل مهمی در رشد روان نژندي است ، نادیده می گیرد. و از اینرو خودمداري ویژه اي که بیماران روان نژند عموما مبتلا به آن هستند به جاي اینکه تقویت و تغذیه شوند ، کم اهمیت و پیش پا افتاده تلقی می گردند. مطمئنا چنین جملاتی جز ساده سازي لوگوتراپی نیست ، اما در عین حال لوگوتراپی هم چیزي جز این نیست که بیمار در جهتی راهنمایی می شود و با وضعی روبرو می گردد ، که معنی زندگی خویش را بیابد. حالا می بینید که حاضر جواب بودن در برابر پزشک آمریکایی خالی از حقیقت نبود. زیرا روان نژند واقعی کسی است که پیوسته سعی می کند از آگاهی نسبت به وظیفه و مسوولیتی که زندگی بر عهده او گذاشته است ، بگریزد. از این رو بالا بردن سطح آگاهی او نسبت به این مساله ، خود یاري کردن او در چیره شدن بر این عصبیت و پریشان حالی است. بگذارید توضیح بدهم که چرا من اصطلاح »لوگوتراپی« را به عنوان نامی براي تئوري خود برگزیده ام.»لوگوس« ، یک واژه یونانی است که به »معنی« اطلاق می شود. لوگوتراپی که به وسیله پاره اي از نویسندگان » مکتب سوم رواندرمانی وین نیز« خوانده شده است ؛ بر معنی هستی انسان و جستجوي او براي رسیدن به این معنی تاکید دارد. بنابر اصول لوگوتراپی ، تلاش براي یافتن معنی در زندگی اساسی ترین نیروي محرکه هر فرد در دوران زندگی اوست. به این دلیل من از معنی جویی به عنوان نیرویی متضاد با » لذت طلبی2« که روانکاوي فروید بر آن استوار است و » قدرت طلبی« که مورد تاکید آدلر است سخن می گویم.



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص100
معناجویی تلاش در یافتن معنایی در زندگی خود نیرویی اصیل و بنیادي است و نه توجیهی ثانویه از کشش هاي غریزي او. این معنی منحصر به فرد و ویژه خود اوست و از اینرو این اوست و تنها او که باید و قادر است به آن تحقق بخشد. و تنها در آن صورت است که معنی جویی او ارضا خواهد شد. پاره اي از صاحب نظران بر این باورند که معنی و ارزشها چیزي نیستند مگر »مکانیسم هاي دفاعی، واکنش معکوس و بهگرایی.« اما من یکی حاضر نیستم که به خاطر »مکانیسم هاي دفاعی« زندگی کنم و یا به خاطر » واکنش معکوس« بمیرم. به نظر من انسان قادرست و می تواند به خاطر ایده ها و ارزش هایش زندگی کند و یا در این راه جان ببازد!



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷