کانال پرواز فکرواندیشه flith@


پرنده را برای قفس نیافریده‌اند، اسب و الاغ با زین زاییده نشده‌اند.
واضح تر بگویم: انسان آنان را از طبیعت دزدیده و برای هر کدام یک مصرف و کاری تراشیده است.

#صادق_هدایت
#انسان_و_حیوان


♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@

کانال پرواز فکرواندیشه flith@



کلمات همیشه این قدرت را ندارند که آدمهای خیلی خوشحال یا خیلی غمناک را ارضا کنند، زیرا آخرین بیان خوشحالی زیاد و غم زیاد سکوت است...!

#کتاب_دشمنان
#نویسنده_آنتوان_چخوف
#مترجم_سیمین_دانشور



♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@

#ژوزه_ساراماگو

♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@

@flith کانال پروازفکرواندیشه


#چاه_بابل

#رضا_قاسمى



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٥١


ـ كمي شامپاني، لطفاْ.
پيشخدمت ديگري با سيني مشروب سررسيد. «ف. و. ژ.» گيلاس شامپاني را
برداشت. وقتي آن را به لبهاش نزديك ميكرد، ديد ايستاده است رو به مردي كه موهايي
جوگندمي داشت و چشماني درشت كه هماره خندهاي به طعنه در پس پلكهاش نشت
ميكرد.
ـ آه، فليپ عزيز، ميبينم تنها ايستاده ايد.
فليپ با چنگال تكه اي ماهي از داخل بشقابي كه دستش بود برداشت و به دهان برد:
«تماشا ميكنم.»
ـ مايلم نظرت را در مورد چيزي بدانم كه مدتهاست ذهنم را به خودش مشغول
كرده است.
ـ اميدوارم در مورد سياست نباشد.
ـ من ادبيات را از سياست جدا نميدانم.
ـ هاه... پس در مورد ادبيات است! حتماْ شما هم داريد رمان مينويسيد.
ـ بله، ميدانم اينكه هر كسي اين روزها رمان مينويسد چندان مايه ي خرسندي شما
نويسندگان نبايد باشد.
فليپ خنديد. ضربه را زده بود حالا بايد كمي از قدرتش ميكاست: «برعكس.
اينطوري به تعداد خوانندگان خوب اضافه خواهد شد. كسي كه دشواريهاي نوشتن را
تجربه كند، درعمل خواننده ي بهتري خواهدشد.»
ـ حق باشماست. اما چيزي كه مدتهاست ذهن مرا مشغول كرده اين است كه
اساسيترين مسئله ي هر رمان چيست؟ْ
ـ اين سؤاليست كه هر رمان نويسي بايد جواب خودش را به آن بدهد.
ـ من هم مايلم جواب شما را بشنوم.
ـ براي من نوشتن هر رماني جستجوي پاسخي است براي همين پرسش.
«جاني هاليدي» ميخواند: «سوونير، سوونير...». زير نور چشمك زن چراغها، دامنها
چرخ ميزدند. دسته اي مو ناگهان يله ميشد به عقب، شانه ي برهنه يا ساق پاي زني فضا
151



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص١٥٢

. را جلا ميداد، لبه ي كت يا سپيدي پيراهن مردي در فضا برق ميزد و زمين زير كوبشِ پاها
به لرزه ميافتاد.
ـ شما با اين نظر موافقيد كه ميگويد اساسي ترين مسئله ي هر رمان جستجوي
ريشه هاي هويت فرد است؟
ـ گمان ميكنم اساسيترين وجه مسئله را طرح كرده است.
ـ در اين صورت، وقتي اساساْ هويتي در ميان نيست آيا ميتواند رماني به وجود آيد؟
ـ هفتاد سال غيبت رمان در روسيه، يعني كشوري كه در قرن نوزدهم رمانهايش
همه ي جهان را مسحور كرده بود، گمان ميكنم پاسخ روشني است به اين پرسش، با اين
حال، آگاهي به عدم وجود هويت فردي، خود نوعي هويت است.
ـ اشاره من به مورديست حادتر از آن. شما بيشك «اديان و مكتبهاي فلسفي
آسياي ميانه» را خوانده ايد.
ـ كتابْ گوبينو را ميگوييد؛ خيلي سال پيش...
چرخش همزمان چشم فليپ و تماس دستي روي شانه «ف. و. ژ» او را متوجه ي
حضور كسي در پشتِ سرش كرد. برگشت: «آه، روژه ي عزيز، با فليپ آشنا بشويد.»
روژه لوكنت، همچنان كه با فليپ دست ميداد، گفت: «چند سالي دير اقدام كردهايد،
فرانسواي عزيز.»
فليپ گفت: «بله، همديگر را ميشناسيم.»
روژه گفت: «ميبينم كه اينجا هم بحث رمان است. اين روزها فرانسوا از هيچ چيز
ديگري صحبت نميكند.»
«ف. و. ژ.» گفت: «بحث ما بر سر اين است كه وقتي اساساْ هويتي در ميان نيست
آيا مي تواند رماني به وجود آيد؟»
فليپ گفت: «همه چيز بستگي دارد به تعريفي كه ما از هويت ميكنيم. براي پليس،
هويت شماره ايست كه روي كارت شناسايي افراد حك ميكند، يا چيزهايي مثل تاريخ و
محل تولد، اندازه ي قد، رنگ چشمان... اينها همه هويت ظاهري افراد است. نكته
152






@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٥٣


اينجاست كه تا وقتي كسي خلافي مرتكب نشده باشد اساساْ براي پليس وجود خارجي ندارد.
مگر در آمار و ارقام.»
روژه گفت: «به عبارتي، مي توان گفت كه براي پليس جمعيت هر كشور عبارت است
از جمعيت مجرمان و خلافكاران آن كشور.»
فلبپ گفت: «دقيقاْ! هيچكس هم به اندازهي يك قاتل هويتش براي پليس اهميت
ندارد. و تازه در اين مرحله است كه پليس پا را فراتر مينهد و به هويت واقعي فرد علاقه
مند ميشود. در اينجا شايد بشود گفت كه پليس به كار نويسنده نزديك ميشود. اما نبايد
فراموش كرد كه كار پليس به نيت قضاوت است و احراز جرم. اما كار نويسنده كمك به فهم
ديگري است و نه هيچ چيز ديگر.»
«ف. و. ژ.» گفت: «آيا نميشود نتيجه گرفت كه در يك رژيم توتاليتر افراد به نسبت
درجه ي مجرميتشان هويت مييابند؟ْ»
فليپ رو كرد به روژه و گفت: «شما شايد بتوانيد از جنبه ي مذهب به روشن شدن
ابعاد اين مسئله كمك بكنيد. به نظر من «هويت» هميشه از مسير افزايش تمايزات فردي
صورت نميگيرد. در ميان حيوانات تشابه ظاهري گاه به حديست كه براي هويت دادن به
يكي، ناچار، از روش كاهش استفاده ميكنند. گله ي گوسفندي را در نظر بگيريد كه همه
يك شكل و يك اندازهاند. اگر چوپان بخواهد يكي را به دليل خاصي از بقيه متمايز كند
ممكن است همه يا قسمتي از پشم او را بچيند.»
روژه گفت: «دراين مورد خاص، ميتوان از هر دو روش استفاده كرد. يعني ممكن
است چوپان ما به طريق افرايش عمل كند. مثلاْ پيشاني گوسفند مورد نظر را رنگ كند.»
«ف. و. ژ.» گفت: «در اينجا سؤال جالبي پيش ميآيد. ميدانيم كه آن گوسفنداني كه
همگيشان براي ما شبيه هماند، براي چوپاني كه شب و روز با آنها بسر ميبرد تفاوتشان،
كم و بيش، آشكار است. آيا ميتوان نتيجه گرفت كه هويت هركس بستگي دارد به ميزان
شناختي كه ما از او داريم؟ْ
فليپ گفت: «اگر از عالم حيوانات برگرديم به همان عالم انساني، ميتوان گفت كه
هويت هر فرد امريست ذاتي. اينكه ميزان آشنايي و دقت ما منجر ميشود به كشف
153



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٥٤


ويژگيهاي بيشتر او، چيزيست كه ربط پيدا ميكند درك ما از ديگري. و ربطي به هويت
شخص ندارد.»
روژه گفت: «به نكته ي جالبي اشاره كرديد، اما به نظر شما وقتي جامعه يي بنياد
خودش را بر قضاوتِ افراد مينهد، آيا خودش را محروم نميكند از درك ديگري؟ و در
جامعه يي كه فرد محروم است از درك شدن آيا از فرديت خودش هم محروم نميشود؟ْ»
فليپ گفت: «جوابي كه چسلاو ميلوش، شاعر لهستاني، به اين مسئله ميدهد، به
گمان من، از همه جذابتر است. ميگويد: در كشورهاي اروپاي شرقي همه ي مردم، براي
كتمان عقايدشان، آگاهانه بازي ميكنند. وقتي كسي براي مدتي طولاني نقشي را بازي
ميكند، رفته رفته چنان به نقش خود خو ميگيرد كه ديگر قادر نيست خود واقعياش را از
«نقش» تميز بدهد. چون يكي پنداشتن خود با نقش آسودگي خاطر ميآورد و اجازه ميدهد
كه خود را از شر حالت مراقبت دائمي رها بكنيم.»
روژه لوكنت گفت: «اين كتمان عقيده و بازي كردن نقش چيزيست كه قديميترين
و حيرت انگيزترين نمونه اش را در تمدن اسلامي ميبينيم و به آن«تقيه» ميگويند. هر
مسلماني مجاز است وقتي جانش در خطر است عقيدهاش را كتمان كند و، براي فريب
دشمن، به آئين و مناسك او، هر چقدر هم كه به نظرش ياوه باشد، عمل كند و اگر لازم بود
حتا در كتابها دست ببرد و تحريفشان بكند. اما آنچه مهم است جنبه اخلاقي ايست كه
به تقيه ميدهند: دشمني را كه به بازي گرفته اي ابلهى بيش نيست(حتا اگر او نيز ما را ابله
بپندارد). با تقيه حيوان درنده اي را خلع سلاح ميكني. و اينهمه چه لذتي داردْ!
فليپ گفت: «از قضا، ميلوش در همان كتاب به اين قضيه هم از قول گوبينو اشاره
ميكند و ميگويد: پس جاي تعجب نيست اگر امروزه، آنطور كه يكي از ايرانيها به
گوبينو گفته است، حتا يك مسلمان واقعي در سراسر ايران پيدا نميتوان كرد.»
روژه گفت: «گرچه گوبينو نويسنده ي تيزبيني است اما آدم خطرناكي هم هست و
نميتوان دربست همه ي عقايدش را پذيرفت.»
154



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٥٥


«ف. و. ژ.» گفت: وقتي كسي براي كتمان عقايدش بازي ميكند يعني كه پس
عقيدهاي هم هست. و اگر، درظاهر، همه مثل گوسفند شبيه هماند اما، در باطن، هركس
هويت خودش را دارد!»
فلبپ گفت: «عقيده هم يكي از ريشه هاي هويت فرد است. همانطور كه پيوستن به
يك فرقه مذهبي يا حزب سياسي يا حتا باشگاه ورزشي جستجوي نوعي هويت است.
كسي كه خودش را طرفدار تيم«المپيك مارسي» ميداند و روي برد يا باخت اين تيم شرط
بندي ميكند در واقع دارد روي برد يا باخت خودش شرط ميبندد؛ با اين تفاوت كه در
صورت باخت ميتواند كس ديگري را مسئول بدبختي خودش بداند. اين هم، مثل تعلق به
يك سرزمين خاص، جستجوي نوعي هويت جمعي است. اما هويت جمعي را نبايد با هويت
فردي اشتباه كرد.»
موسيقي راكاندرول جاي خودش را داده بود به تانگو. حالا ديگر مجبور نبودند داد
بزنند. اشباح وسط سالن به آرامي از كنار هم ميلغزيدند و هركس دستش را گهوارهاي كرده
بود، انگار، تا نوزادي را بخواباند. روژه لوكنت گفت: «اخيراْ سفري داشتم به ايران. در ايران
هويت فرد را يكي نام اوست كه ميسازد، يكي همزادش، يكي هم حصاري از سنتها،
مذهب، وعرفي بازمانده از روابط عشيرهاي. دو سر اين حصار را هم دو پچپچه اي به هم
وصل ميكند كه در گوش فرد زمزمه ميشود: يكي به وقت تولد، يكي به وقت مرگ. آنچه
به وقت تولد در گوش پچپچه ميشود، دو نام است يكي در گوش راست و ديگري در گوش
چپ. پس هر ايراني سنتي دو نام دارد؛ يعني ازهمان ابتدا اينها را دو شقه ميكنند؛ بخصوص
در چند دهه ي اخير كه درگيري سنت و مدرنيته بالا گرفته است. يك گوش را نام مذهبي
ميدهند و گوش ديگر را نام ايراني. اما از همه جالبتر، چيزيست كه به هنگام مرگ
پچپچه ميكنند در گوش آدم. تصورش را بكنيد، در جايي كه تقريباْ همه چيز جرم است جز
مناسك و آداب ديني، وقتي اين آدم بيچاره اي را كه سراسر عمر احساس مجرميت كرده
دراز ميكنند توي قبر، از جمله چيزهايي كه در گوشش زمزمه ميكنند يكي هم اين آيه ي
قرآن است كه ميگويد: خداوند مجرمين را به چهره شان ميشناساند.»
155



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٥٦


صداي خنده مستانه اي برخاست. دختري كه لباس بسيار تحريك كننده اي پوشيده
بود و خواننده ي نسبتا مشهوري بود، از حلقه ي مردان و زناني كه به رقص و پايكوبي
مشغول بودند جدا شد، به فليپ تنه زد و وقتي خم شد تا پارچه ي براق كوچكي را بردارد كه
كنار پاي روژه افتاده بود، ميان اين جمع سه نفره ولو شد. دامن كوتاه دختر بالا رفته بود.
«ف. و. ژ.» چشمش افتاد به تنكه اي كه پاي او نبود. دختر از زمين برخاست، تكه پارچه ي
براق را برداشت و خنده كنان عذر خواست. وقتي ميان انبوه درهم رقصندگان گم شد، «ف.
و. ژ.» كه روزگاري رسوائي قضيه شق دردش به مطبوعات هم كشيده شده بود، آب
دهانش را به سختي قورت داد. روژه لوكنت گفت: «رفتار جنسي هم يكي از مهمترين
عرصه هاي هويت فرد است!»
فليپ گفت: «مارك ژان پل گوتيه را ديديد توي دستهاي اين دختر به چه روزي
افتاده بود؟ اين هم نوعي هويت است. مارك لباسهايش را قيچي ميكند و مثل تسبيح
دائم با آن ورميرود؛ ريشريش كه شد مياندازدش دور و يكي ديگر برميدارد.»
روژه لوكنت با لبخندي شيطنت بار گفت: «بله، به تعداد آدمها ميتواند رفتار جنسي
وجود داشته باشد!»
فليپ گفت: «اثر انگشت هيچ دو نفري شبيه هم نيست. چرا بايد روان آدمها، با آنهمه
پيچيدگي، شبيه هم باشد؟ وقتي بر سر راه شكوفايي هويت فرد مانع ايجاد شود مثل آنست
كه انگشت كسي را بسوزانند تا خطوطش محو شود. هر سه ي ما در مقابل نقاشي واحدي
ميتوانيم سه عكس العمل مختلف داشته باشيم. حالا تصورش را بكنيد كه بنده و جنابعالي و
آقاي لوكنت مقابل تابلوي وانگوك بايستيم و هر سه همزمان و با صداي بلند بگوييم: به به،
چه آفتابگردانهاي زيبائي!»
همينطور كه ميخنديدند براي لحظه اي روژه لوكنت چشمش افتاد به چشم «ف. و.
ژ.» و از ذهنش گذشت كه هر دو ايستاده باشند مقابل شمايل سرگردان فليسيا و...
بي اختيار نگاهش را دزديد.


156



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

ص١٥٧

.
تمام بدنش داغ شده بود. همينطور كه او را ميبوسيد دستش آرام خزيد زير پيراهن.
تازه نوك انگشتانش با سينه هاي سفت و برجسته ي او تماس پيدا كرده بود كه صداي
محكم و مردانه ي پاهايي پوشيده در كفشهاي ورزشي(همان كفشهاي كتاني كه بيشتر
يكشنبه ها آرنولد به پا ميكرد) در راه پله طنين انداخت. دستهاي مندو همانجا روي دكمه
پستان بيحركت ماند. صداي پاها شتابي تهديد كننده داشت و هر دم نزديكتر ميشد.
دستش را از زير پيراهن بيرون آورد و همانطور كه دراز كشيده بود روي تخت خيره شده به
فليسيا. او هم به نوبه ي خود دستانش از حركت باز ماند. سرش را برگرداند و خيره شد به
مندو.
«يكشنبه ها، از نو شروع كردني ابدي» نمايشي بود در دو پرده: پرده اول، ساعت
سه بعداز ظهر، با ورود فليسيا آغاز ميشد و پرده ي دوم، ساعت هفت بعد از ظهر، با ورود
آرنولد. اولين يكشنبه، وقتي ميخواستند شروع كنند، مندو نگران پرسيده بود: «يك وقت سر
نزده نيايد؟ْ» و فليسيا گفته بود: «امكالن ندارد! پيش از آمدن زنگ ميزند.» باورش نميشد.
يك بار، نزديكيهاي آمدن آرنولد، ويرشان گرفته بود دوباره عشق بازي كنند، فليسيا گوشي
را از روي تلفن برداشته بود و گذاشته بود روي زمين. مندو با تعجب گفته بود: «چرا گوشي
را گذاشته اي روي زمين؟ْ» و فليسيا گفته بود: «اشغال كه باشد نميتواند زنگ بزند!» اين
اواخر كه احساس ميشد كم كم وقتش فرا رسيده است كه رازها از پرده به در افتد، هر بار
كه صداي پاي مشكوكي در راه پله ميپيچيد، مندو نگران خيره ميشد به فليسيا و او همان
جمله را تكرار ميكرد. مندو توصيه ميكرد به بهانه اي زنگ بزند تا خيالشان كاملا آسوده
شود. فليسيا زنگ ميزد. حق با او بود. آرنولد تا آخرين دقيقه كار ميكرد. با اين حال، روز به
روز نگراني مندو بيشترميشد: «خر كه نيست. كمال يك ب ر ا را ر حضور جمع ديد به
همه چيز پي برد. چطور ممكن است آرنولد پي نبرد؟ْ»
ا م د
157





@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه


ص١٥٨


صداي پا به طبقه ي آخر رسيد. مندو سرا پا گوش شده بود. نفس نميكشيد. فليسيا
پيراهنش را كه بالا رفته بود آرام آرام پائين كشيد. مندو آماده شد تا به محض شنيدن
صداي در، برخيزد و بي هيچ درنگي آن را باز كند. اما صداي پا پيچيد به راهروي سمت
راست و دور شد. فليسيا چنان نگاهي به او كرد كه بيش از آسودگي خيال، ته رنگي از طعنه
داشت. مندو نفس عميقي كشيد. اما ديري نكشيد كه ترسي عميق تر سراسر وجودش را فرا
گرفت. صداي پا قطع شده بود، اما نه صداي چرخش كليدي ميآمد نه صداي باز شدن
دري. يادش آمد به روزي كه نوك پا نوك پا، آرام و بيصدا رفته بود تا پشت در كارگاه
كمال. برخاست. بي صدا ليوانها را برداشت و ناگهان به سرعت در را باز كرد. اين رفتار
احمقانه از چشم تيزبين فليسيا پنهان نماند. اندكي بعد كه با دو ليوان پر برگشت فليسيا
نشسته بود روي تخت و داشت كتاب خودآموز فرانسه را ورق ميزد. از اين به بعد همه چيز
با سرعت تمام به سوي فاجعه ميرفت. يا بايد ميپذيرفت كه به پايان راه رسيده اند، يا
رشته را از همان جا كه بريده شده بود گره ميزد. گره زد. آه چه فضاحتي! همان دستها كه
وقتي كشيده ميشوند بر پوست ميتوانند مشتعل كنند(اگر كه راهبرشان خيال باشد)، همان
دستها ميتوانند سوهان تن شوند وقتي خيال جاي ديگريست. تن كه نه، جسد بودند؛
سرد و بيروح. دو تكه گوشت؛ دو كرم نابينا كه تن ميساييدند به تاريكيِ روح و ميرفتند تا
اعماق دلزدگي. «چطور نميفهمد؟ْ» روزي از آنلور پرسيده بود: «دلم ميخواهد بفهمم توي
كله ي شما فرانسويها چه ميگذرد. تو حسادت نميكني وقتي نادر ميرود پرستار بچه را
برساند، سه چهار ساعت بعد بر ميگردد؟ْ و آنلور گفته بود: «سعي ميكنم بهش فكر
نكنم.» «چرا؟ْ» «براي اينكه اذيت نشوم.» و حالا به خودش ميگفت: «چطور نميفهمد؟
ميفهمد لابد او هم مثل آنلور سعي ميكند بهش فكر نكند كدام احمقيم؟ من كه مثل
دزدي نوك پا تا پشت ر كارگاه كمال ميروم تا حقيقت را بفهمم، يا آرنولد كه پيش از
آمدن زنگ ميزند؟ من كه شك ميكنم يا او كه اعتماد ميكند؟ من كه اهميت ميدهم يا
و كه اعتنا نميكند؟ْ» فليسيا، از در كه درآمده بود دنيا را روي سرش خراب كرده بود.
كيفش را گذاشته بود روي ميز و مثل هميشه گفته بود: «يكشنبه ها، از نوشروع كردني
ابدي!» آه چه حماقتي! به دنبال حقيقت، نوك پا تا پشت در كارگاه كمال ميرفت اما چيزي
. .
د
158



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٥٩


را كه اينجا پيش رويش بود نميديد: آن خستگي و طعن نهفته در پس اين كلام را؛ آن
حركت تكراري كه آنهمه گويا بود: اول كيف را ميگذاشت روي ميز بعد او را بغل ميكرد.
تازه، اين بار وقتي آغوشش را باز كرده بود تا او را بغل كند به حال خود رهايش كرده بود و
برگشته بود به سمت ميز. بعد از داخل كيف كاغذي را بيرون آورده بود: «يك خبر خوش!»
آن هيجان و گرمايي را كه در پس اين كلام بود نميديد. «نمونه كار را شنيده اند و
خوششان آمده. از ما تاريخ خواسته اند براي اجراي كنسرت.» چه مصيبتي! گمان ميكرد
حالا چيزهايي ضبط ميكنند و بعد ميزند زيرش، يا اگر كار بيخ پيدا كرد اسم مستعار براي
خودش انتخاب ميكند و تمام. حالا ميديد اين رشته سر دراز دارد. دائم بايد راه بيفتند از
اين شهر به آن شهر و بروند روي صحنه! ميشد چوب دو سر طلا! كافي بود يكي كه جبهه
بوده «برادرحداد» را شناسائي كند! بعد هم آن طرفيها... ميدانست تا وقتي در تاريكيست
كاري به كارش نخواهند داشت. اما اگر باز سري ميان سرها در ميآورد... گفته بودند كه با
كارد گاوكشي ميآيند! ميديد دروغ نميگويند. هر روز در اين يا آن گوشه ي دنيا سر كسي
را گوش تا گوش ميبريدند. حالا اگر دهان بازميكرد... باز آن تصويري كه آنهمه زجرش
ميداد آمد جلوي چشمانش: كارد كشيده ميشد روي گلوي خروس اما نميبريد. كند بود يا
از هولش با پشت كارد ميبريد؟ چيزي از درون دو تكهاش ميكرد. انگار هركدام از پاهاش
را بسته بودند به اسبي تا دو شقهاش كنند. «آه مادر نمي بخشمت!» دوان دوان آمده بود با
خروسي، بالها گره خورده، در دستي و كارد آشپزخانه به ديگر دست. كسي آمده بود؛
ميهماني سرزده كه نميشناختش، اما نشان بزرگياش همين سرآسيمگي مادر. «پدرت خانه
نيست. بيا مادر! قربان قد و بالايت، سرش را ببر.» خروس را گرفته بود و كارد را نه. مانده
بود چه كند. غش ميكرد هر بار كه رنگ خون ميديد. «عجله كن مادر! نهار نخورده
است.» بريدن سر، كار پدر بود؛ كار مردان؛ و او سيزده ساله بود فقط! كارد را گرفت. آنهمه
توي سرش ميزدند كه بچه است، و حالا مادر به چشم مردي نگاهش ميكرد بزرگ.
نگاهي قدرشناس و پر تحسين. دو پاي مرغ را گذاشت زير پاي راست، و دو بالاش را زير
پاي چپ. ديده بود كه آب ميدهند به مرغ. فرصتي بود تا به تأخير بيندازد. نگاه كرد به
159



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٦٠


مادر. ليوان آب دستش بود، دراز كرد به سمت او. «آه، لعنت به شانس!» كند بود يا
ازهولاش كارد را پشت و رو گرفته بود؟ چه خرخري ميكرد! چه زجري كشيده بود خروس!
از فرط شرمساري نگاهش را دزديد. شكست خورده و منفعل، از روي بدنِ بيقدر
شده او به زير آمد و كنارش دراز كشيد. فليسيا آرام دستش را لاي موهاي او شانه كرد:
«مهم نيست. دفعه ي بعد.»
غلتيد سر فرو كرد در بالش.




8
ناتالي دستش را انداخت توي بازوي او.
«ف. و. ژ.» گيلاسش را به سلامتي فليپ و روژه، بالا برد: «تا بعد.»
همينطور كه دستش را گرفته بود به روكشِ طلايي نردهها، بازو در بازوي ناتالي،
پلكان را بالا رفت.
رسيدند به طبقه ي دوم. ناتالي گفت: «از اينطرف.»
راهرو بي انتها مينمود. همينطور كه از مقابل درها ميگذشتند انديشيد: «حتماْ بايد در
انتهاي راهرو باشد.»
طبقه ي دوم، خوابگاه مهمانان بود. هر در به آپارتماني باز ميشد مجهز به حمام و
دستشويي اختصاصي. هرچه مهمان عزيزتر به راه پله نزديكتر. در انتهاي راهرو، ناتالي
ايستاد. او را بغل كرد و بوسيد: «تولدت مبارك.» بعد در اتاق را زد.
از طبقه ي پائين صداي موسيقي، صداي پايكوبي و صداي همهمه ي مهمانان به
شكل مبهمي به گوش ميآمد. باكايوكو، پوشيده در ردايي سپيد، در را به روي آنها باز كرد.
«ف. و. ژ.» در او خيره ماند. همه ي چيزهايي كه لازم است كسي داشته باشد تا در قدرت
جادويي او ترديد نكنند، باكايوكو يكجا داشت: قدي بسيار بلند، چهره اي به غايت زيبا و،
160



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٦١


مهمتر از همه، چشماني درشت و سبز كه در متن سياه چهرهاش حضوري نامنتظر و تلؤلوئي
غافگيركننده داشت. داخل شدند. اتاق، در نور ملايم چهار شمعِ بلند سپيد، سكوني را در خود
ذخيره كرده بود بيگانه با هياهويي كه در طبقه ي همكف بود. وقتي نشستند، «ف. و. ژ.»
دستش را به نرمي كشيد روي ماهوتِ مشكي دسته ي مبل، و خيره شد به دستمال قرمز
گلداري كه پهن بود روي زمين، با آينهاي در وسط، و سنگهايي تيره و منقش به نظمي
خاص چيده در اطراف. گفت: «مدتي است از مادرم بيخبرم. ميخواهم بدانم وضع
جسمانياش چطور است؟ْ»
باكايوكو، همانطور كه چهارزانو نشسته بود، خيره شد به بساطي كه پيش روياش
بود. مكثي كرد، آنقدر بلند، كه آخرين ارتعاشات صداي «ف. و. ژ.» لاي پرزهاي پرده ها،
ميان پايه هاي چوبي مبلها، و روي شيشه هاي بلند پنجره ها گم شد. نفس در سينه ي «ف.
و. ژ.» حبس شده بود. باكايوكو آرام دست برد و آينه اي را كه وسط دستمال بود برگرداند.
بعد، با صدايي كه انگار از پس مهي غليظ ميآمد گفت: «هيچكس از جهان مردگان خبر
ندارد، رئيس.»
«ف. و. ژ.» با حيرت خيره شد به ناتالي. در حقيقت، چند سالي از مرگ مادرش
ميگذشت. ميدانست. داشت امتحان ميكرد.
ـ نام اصلياش را دوست نداشت. در نتيجه، ماري صدايش ميكردند. فراموش كرده ام
نام اصلياش چه بود. شما بايد بدانيد.
لبخند نامحسوسي، تا راه نبرد به لبها، پخش شد زير پوست گونه ها، چين پلكها، و
خطوط پيشاني باكايوكو. سنگريزهها را برداشت. آينه را برگرداند و سنگها را يكي يكي چيد
روي سطح صيقلي آينه. همينكه حرفF شكل گرفت نگاهي كرد به «ف. و. ژ.». شگفت
زدگي او را كه ديد، سنگ ريزهها را از نو چيد.
حالا ترس مسلط ميشد به شگفتي. در دل گفت: «نكند بنويسد فليسيا!» خوشبختانه
حرف بعدي R بود. وقتي سنگريزهها، يكي يكي، همه ي حروف نام اصلي مادرش، فردريك،
را روي سطح آينه نقش زدند، نفسي به آسودگي كشيد. برگشت به سمت ناتالي و در حالي
كه قدرشناسانه نگاهش ميكرد گفت: «حيرت انگيز است!»
161



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٦٢


ناتالي دست او را فشرد و رو كرد به مارابو: «باكايوكو، ميتواني بگويي ما چند بار
ديگر تولد او را جشن ميگيريم؟ْ»
ـ به شما قبلاْ گفته ام. ده بهار، سه بار.
«ف. و. ؤ.» با شگفتي گفت: «صدسال. عمر ميكنم؟!»
ـ بله، صد سال، اما اينجا جشن نگيريد، رئيس.
با نگراني پرسيد: «چرا؟»
ناتالي گفت: «خب ديگر. هديه ات را گرفتي. بقيه اش جزئيات است. برويم پائين،
مهمانها منتظرند.»
تا خواست دهان باز كند، ناتالي برخاست و اضافه كرد: «باكايوكو از فردا در اختيار
توست. سي سال ديگر وقت داري هر چه ميخواهي ازش بپرسي.»




9

بطري آبجويي از داخل يخچال بيرون آورد و گذاشت روي پيشخوان: «اين را بزن و
راه بيفت، مرد! پنج صبح است ! من كه از ديدنت سير نميشوم. اما آن زن بدبخت چه
گناهي كرده است كه هرشب بايد تنها بخوابد؟ با اين كارهايي كه تو ميكني... هر زن
ديگري جاي او بود تا به حال هزار بار بهت خيانت كرده بود.»
ـ هر زن ديگري جاي او بود كف پاي مرا ماچ ميكرد. غلط كردم كه وقتي...
حرفش را خورد. بغض گلويش را گرفته بود. بعد با صدايي كه خط افتاده بود گفت:
«چند بار خودت شاهد بودهاي كه هشت نُهِ شب، با سر و روي خاك آلود، از سرِ كار آمده ام
و تازه خودم شروع كرده ام به آشپزي؟ يك دانه لباس تميز ندارم. خودم بايد بشورم. خودم
بايد اطو كنم...»
162



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٦٣


اگر مي توانستي خودت هم خودت را بكني ديگر غمي نبود. خب، مرد حسابي
نگهداري سه تا بچه كار سنگيني است.
ـ سنگين است؟ گه خورده بچه دار شده. مگر من خواسته ام؟
ـ خب، همين است كه هست. چه كار ميخواهي بكني؟ ميتواني بچه هايت را به
امان خدا رها كني و طلاقش بدهي؟
ـ چه كنم؟ اگر بيرون نزنم دق ميكنم. آن خانه از قبرستان هم براي من غم انگيزتر
است. اگر به خاطر بچه ها نبود يك دقيقه هم توي آن خانه بند نميشدم.
ـ خب چرا با خودش صحبت نميكني؟ حيف است. زني به اين زيبايي، اينهمه كثافت
كاري ميكني هنوز تو را دوست دارد و به تو وفادار است.
ـ كدام زيبايي!؟ تمام شد رفت. زنكه اصلاْ به خودش نميرسيد. رانهايش شده اين
هوا!
با دستش ستون كت و كلفتي را نشان داد.
ـ روحش را كشته اي. انتظارداري به خودش هم برسد؟
نادر با چشماني دريده از خشم به او نگريست. مندو عقب كشيد. ميدانست چيزي در
آستانه ي انفجار است. ميدانست زخمي هست خون چكان كه سالهاست در درون خود
حملش ميكند. تحريكش ميكرد تا زبان باز كند. اما با همه ي كنجكاوي ميترسيد.
ميدانست كه رازها زغال گداخته اي هستند كه تا آن را كف دست ديگري ننهاده ايم راحت
نميشويم. ميدانست كه رازي هست. اما ميترسيد. ميدانست همين كه نادر رازش را برون
بيندازد كفِ دستِ اوست كه خواهد سوخت. پس با صدايي آرام گفت: «معذرت ميخواهم.»
رويش را برگرداند. تلؤلؤ سرگردان حلقه ي اشكي كه گوشه ي چشمش بود از ديد مندو
پنهان نماند. سكوتي سنگين روي مبلهاي چرمي و پرده هاي مخمل پنجره ها ماسيد.
آبجويش را برداشت. كمي نوشيد و خيره شد به نخ سفيدي كه از گوشه ي پردهي پنجره
بيرون زده بود. برخاست و نخ را كه آنهمه عذابش ميداد پشت پرده پهنان كرد. وقتي دوباره
نشست، با صدايي كه طنين شكستگي ميداد گفت: «يك سال است شارل را ميبريم پيش
روانشناس.»
163



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٦٤


لابد شك كرده است كه تو پدرش هستي.
به سرعت برگشت و با چشمان گشاده خيره شد به او!
مندو احساس كرد جمله اش را با كمي بدجنسي ادا كرده، اضافه كرد: «در اين سنين،
اغلب بچه ها اينطور فكر ميكنند.»
ـ ولي حقيقت دارد. من پدر واقعي او نيستم!
مندو خشكش زد. «يعني » خودش را زد به خريت: «پس، پيش از تو با كس ديگري
ازدواج كرده است؟ ولي او كه سن و سالي ندارد!»
...
ـ نه منِ مادرقحبه شوهر اولش هستم. وقتي با من ازدواج ميكرد، شارل را از كس
ديگري حامله بود!

10

ـ ميداني اسمت به فرانسه چه معنايي ميدهد؟
در آن زمهريرِ سكوت و دلزدگي، اين هم براي خود حرفي بود. اما اين چيزي را كه
معمولاْ در ابتداي رابطه ميپرسند چرا حالا ميپرسيد؟ گفت: «دستمزد؟ْ»
ـ آنكه ميشود «مند اُور»
ـ پس چه معنايي ميدهد؟
ـ دست از كجا!
ـ اسم من در واقع «ماندني» است. يعني كسي كه ميماند. وقتي زني بچه هايش
هنوز به دنيا نيامده ميميرند، رسم است اسم بچه ي بعدي را ميگذارند «ماندني». به اين
اميد كه بماند.
فليسيا خنديد: «و تو ماندي؟ْ»
ـ راستش، من اصلاْ به دنيا نيامده ام. چرا ميخندي؟ جدي ميگويم. پدر كبوترباز بود .
يك روز ابري كه كبوترهايش را هوا ميكند، ميبيند يكي از طوقيها، پس از آنكه پشتك و

164




@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٦٥

وارويش را زد، به جاي آنكه برگردد به لانه، ناگهان پر ميكشد سمت بيابان. نگران از پشت
بام پايين ميآيد و رد او را ميگيرد تا ميرسد به تپها ي. كبوتر چرخي ميزند و پشت تپه
ناپديد ميشود. نفس نفس زنان از سينه ي تپه بالا ميرود. وقتي ميرسد بالا خشكش
ميزند. ميبيند كبوتر با پرهاي سيخ شده ايستاده است مقابل ماري. ميماند كه يعني چه.
صداي گريه ي نوزادي به گوشش ميخورد. جلو كه ميرود، مرا ميبيند افتادهام لخت و عور
وسط چنبره ماري. كبوتر، همينطور پرها سيخ، هي بالا و پائين ميپرد و با نوكش حمله
ميكند به مار. پدر كه جانش به كفترها بسته بود، كت اش را در ميآورد و ميرود جلو. مار
در ميرود و پدر مرا به خانه ميآورد. از در كه وارد ميشود صدا ميزند: «بيا هاجر! اينهم
عوض بچه هات. خدا يكيشان را پس داد.» هر دو به هم خيره ميشوند و پدر ميگويد:
«اسماعيل!» بعد تمام تن مادر شروع ميكند به لرزيدن. پدر كه لبش خون افتاده بود از بس
دندانها را به لب فشرده بود ميگويد: «بسيار خوب. گوش راستش را ميگذاريم ماندني و
گوش چپش را اسماعيل.»
فليسيا گفت: «دورغ ميگويي!» نگفت «مثل سگ». اصطلاح فرانسويان را به كار
برد: «عين دندان كشها.»
مندو گفت: «به كسي نگفته ام. چون هيچكس باور نميكند.»
ـ چرا ميخواهي باور كنم؟ كه نتيجه بگيرم بچه ي پدر و مادرت نيستي؟
ـ چه فرقي ميكند؟ كدام بچه است كه در كودكي، دست كم يك بار، فكر نكرده
باشد كه پدرومادرش، پدرومادر واقعي او نيستند؟
فليسيا كه ناخنهاي انگشتش را به هم ميساييد به لحني عصبي گفت: «خواهش
ميكنم!»
حيرتزده به او خيره شد. نخستين بار بود فليسيا با چنين لحني حرف ميزد. از در هم
كه درآمده بود، تا چشمش افتاده بود به او، بجاي تكرار آن عبارت هميشگي، گفته بود: «چرا
اين قدر سر و رويت آشفته است؟ْ»
ـ سرما خوردهام.
ـ سرت مثل سر جسد شده است.
165




@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

کانال پرواز فکرواندیشه flith@


در بازی زندگی
انسان ابتدا گول‌خور است و در پایان، گول‌زن؛

به عبارت دیگر
او بره به دنیا می‌آید و روباه از دنیا می‌رود.

#فرانسوا_ولتر



♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@

کانال پرواز فکرواندیشه flith@



داستان زن و زنانگی اش داستان امروزه روز نیست، و این نگاه کژتاب به زن و زنانگی از قدیم بوده، تو گویی همیشه زن باید در بسته بندی های دینی، یا سکولار، و این اواخر هم در بسته بندی فمینیستی آن قابل تصور باشد، و این نشان می دهد که زن هیچ وقت زن نبوده، بلکه در هیبت زنانگی( یعنی روایتی از زن بودن) ، ساخت یافته، و این ساخت همیشه از دید و افق مردانه بوده، یعنی هم در نگاه سنتی به زن و هم در نگاه مدرن و پس مدرن، افقی که زنانگی را ساخت داده نگاه خیره ی مردانه بوده، حتی جنبش فمینیستی هم این گول ظریف را می خورد، وقتی که تلاش می کند زن را در حد مرد اعتلا ببخشد، به نظر من زن برای تایید شدن سوژه گی اش محتاج دیگری مردانه اش نیست، زن، فقط باید زن بماند،و بخصوص در وضعیت پس مدرن که همه چیز در سطح ابژه ی مصرف نشاندار شده اند، و از همه طرف نگاه های خیره ی سود محور و کالاوارگی هرلحظه در کمین اند که ابژه نگاهشان بشوی، از تبلیغات ماهواره ای که زن را در حد ابژه ی مصرف تقلیل داده تا وارونگی وطنی آن در قالب اتیکت اسلامی آن، که زن را لای احکام خشکه مقدس پوشانده، در هر دو نگاه ، تنها چیزی که به رسمیت شناخته نمی شود، خود زن به عنوان فاعل و کنشگر و سوژه ی انسانی است،و آنچه در این فرایند سوژه گی برجای می ماند، فقط زنانگی آنهم در قالب بسته بندی های دینی و غیر دینی و پس مدرن است، زنانگی در مفهوم وابستگی و مصرف کنندگی اش، قراره زن در حد مصرف کننده صرف باقی بمونه، از مصرف ایده، تا مصرف چادر و سوتین و .....

#رضا_مجد


♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@