پرواز فکر و اندیشه

@flith کانال پروازفکرواندیشه

#درنگی درحوادث دوره ی مصدق

۲۲ اردیبهشت ۱۳۳۳ رای دادگاه فرمایشی نظامی؛ چگونه پرونده بزرگترین محاکمه تاریخ ایران بسته شد!؟
دادگاه تجدید نظردرمقایسه با دادگاه بدوی جمع وجورترمی نمود و سریع ترکار می کرد. این دادگاه که نخستین جلسه خود را در ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل داد ودر ۲۲ اردیبهشت ۱۳۳۳ رای خود را اعلام کرد.
دادگاه تجدید نظر رای دادگاه بدوی را در مورد متهمان «مخدوش» می داند. مخدوش بودن آن رای در مورد دکتر مصدق ازدوجهت است: اول آن که ، دادگاه بدوی ابلاغیه دربار شاهنشاهی را تعبیر به گذشت اعلیحضرت همایون شاهنشاهی از حق خصوصی کرده، درصورتی که اصولآ مقام شامخ سلطنت اعلی واجل از این است که مدعی خصوصی واقع شوند. اما از جنبه عمومی عفو وبخشودگی پیش از قطعیت حکم معنی ندارد و تنها پس از قطعی شدن محکومیت است که می توان مجرم را عفوکرد. بنابراین استناد دادگاه بدوی به ابلاغیه صادره دراین مقام بی مورد بود‌.
دادگاه تجدید نظراما نمی گوید که اگر شاه درمقام مدعی خصوصی نبوده تا ازحق خود صرفنظرکند و اگر محکومیت مصدق هنوز قطعیت نداشته تا عفو وبخشودگی درمورد آن مصداق پیدا کند پس آن ابلاغیه دربار چه مفهومی داشت و شاه چرا به آن عمل خلاف قانون، یا دست کم لغو و نامعقول که هیچ اثر قضایی ومنطقی بر آن بار نمی شود، مبادرت ورزیده بود؟
دادگاه تجدید نظر با طرح این مقدمات حکم دادگاه بدوی را فسخ کرد، و آنگاه حکم داد که خود مصدق،به استناد ماده ۳۱۷ قانون دادرسی و کیفرارتش و رعایت ماده ۴۶ قانون کیفرعمومی از لحاظ تجاوز سن او از شصت سال محکوم است به سه سال حبس مجرد.
دادگاه اگرچه با نحوه انشای رای دادگاه بدوی مخالفت نموده درنهایت به همان مجازات سه سال حس مجرد که در رای دادگاه بدوی آمده بود رسیده است. درواقع درشرایط تاریخی آن روز از دادگاه نظامی انتظار آزادی عمل وانعطاف زیاد نمی رفت. اوضاع واحوال نشانگرآن بودکه نه تنها مقدارمجازات متهمین پیشاپیش معین شده بود احتمالآ بخشهای اصلی قرارها واحکام دادگاه هم ازخارج به وسیله کسانی که سابقه واطلاعات حقوقی بیشتری داشتند انشاء می گردید ودراختیار رئیس دادگاه گذاشت می شد. حتی اگر بتوان به گزارش های کرمیت روزولت درجزئیات آن اعتماد نمود اودرحکایت نخستین ملاقات خود با شاه، بعد ازبازگشت وی از رم، از قول شاه می نویسد:
اگر دادگاه نظر مرا به کار بندد مصدق به سه سال حبس در ده خود محکوم خواهد شد و پس از آن آزاد خواهد بود که درمحوطه ده ونه در خارج آن، رفت و آمد کند.
شاه این حرف ها را در نیمه شب اول شهریور ۱۳۳۲ می گوید و اگر حکایت روزولت حقیقت داشته باشد معلوم می شودکه ازهمان ساعت که با نقشه کودتا موافقت نموده وفرمان نخست وزیری زاهدی را امضاکرده بود راجع به سرنوشت مصدق واین که چه معامله ای با او باید کرد نیز اندیشیده بود. شاه ازمیان هواداران مصدق تنها به اعدام دکترحسین فاطمی نظرداشت و چنین بود که شیوخ دیوان عالی تمیز (دیوان عالی کشور) نیز که راه بحث و اعمال نظر را بر روی خویش بسته می دیدند، بازگشایی پرونده را به مصلحت خود نیافتند و رای دادگاه تجدید نظر را که مصدق از آن فرجام خواسته بود به اتفاق آرا ابرام کردند. شعبه ۹ دیوان عالی تمیز در ۱۲ اسفند سال ۱۳۳۴ رای داد که « با ملاحظه جمیع جهات، و نظر به اوضاع و احوال خصوص مورد، اعتراضات فرجامی موثر به نظر نرسید.» و با این جمله ابتر و بی نمک و بارد که زبونی و لاعلاجی یک قوه قضائیه کور و سترون در نظامی خودکامه را ندا می دهد، پرونده بزرگترین محاکمه تاریخ ایران بسته شد.
خواب آشفته نفت، از کودتای ۲۸ مرداد تا سقوط زاهدی- محمدعلی موحد- ص۲۶۶-۲۶۹

@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

53 views03:46