اینجا جز معرفی و نقد [شخصی] فیلم چیز دیگه‌ای پیدا نمی‌کنید و دیلی نیست.
هر نقد یا امتیازی که می‌بینید براساس نظرات شخصی منه و می‌تونه با نظر شما متفاوت باشه. برای دیدن سیستم امتیاز دهی می‌تونید این پست رو چک کنید.
اگر دنبال فیلم یا سریالی می‌گردید می‌تونید اسم انگلیسیش رو سرچ کنید.
مدل فیلم دیدنم اینجوریه که [عمدتا] آثار یک کارگردان رو از ابتدا تا انتها می‌بینم و در نهایت یک جمع‌بندی راجع به سبک اون کارگردان می‌ذارم. اگر خواستید می‌تونید همزمان فیلم‌ها رو ببینید و با هم گپ بزنیم.

فیلم یک موزیکال و درام عاشقانه‌اس و داستان گای نوازنده جوان ترومپت در بوستون و دوست‌دختر سابقش مدلین رو روایت می‌کنه که بعد از پایان رابطه‌شون هر کدوم تلاش می‌کنن مسیر زندگیشون رو پیدا کنن.
با وجود تمام ویژگی‌هایی که راجع بهشون حرف خواهم زد، این فیلم هنوز یک اثر خام و تجربیه. روایت فیلم گاها پراکنده میشه و شخصیت‌ها به پیچیدگی آثار بعدی نمی‌رسن و بعضی صحنه‌ها صرفا نمایشگر علاقه‌ی شزل به فرم و موسیقین و چندان در خدمت پیشبرد داستان نیستن. با تمام این‌ها همین خامی ارزش فیلم رو افزایش میده، چون مخاطب می‌تونه اولین نشانه‌های شکل‌گیری جهان فکری و زیبایی‌شناسی فیلمساز رو ببینه و این خیلی خیلی برای من نکته‌ی مهمیه.

مهم‌ترین ویژگی فیلم جایگاه موسیقی جاز در روایته. مثل تقریبا همه‌ی آثارش جز یک هویت مستقل داره و شیوه‌ایه برای بیان احساسات. شخصیت گای نوازنده‌ی ترومپت، بیشتر از اینکه از طریق گفت‌و گو روایت رو پیش ببره و احساساتش رو بیان کنه با موسیقی و نواختن ترومپت احساسات رو ابراز می‌کنه.
این مسیر بعدا در آثارش [ویپلش، بابیلون و لالا لند] به مراتب تکرار میشه. شزل معتقده که هنر زبان واقعی هنرمنده.

یکی از اصلی‌ترین مولفه‌های آثارش که رابطه‌ی عشق و جاه طلبی باشه هم در همین اثر شکل می‌گیره. رابطه‌ی عاشقانه‌ی گای و مدلین تحت تاثید شیفتگی گای به موسیقی از هم می‌پاشه. شزل از ابتدا این پرسش رو مطرح می‌کنه که آیا موفقیت هنری با داشتن یک رابطه عاطفی پایدار سازگاره یا نه. این ایده در ویپلش، لالا لند و حتی فرست من هم نمود داشت‌. موفقیت تقریبا همیشه برای شزل یک بهای عاطفی داره.

از نظر فرمی، فیلم تلاشیه برای پیوند رئالیسم با موزیکال کلاسیک. [جالب ماجرا اینجاست که در کنکور ارشد یکی از سوالات مربوط به همین بود] دوربین روی دسته، از فیلم ۱۶ میلی‌متری سیاه و سفید استفاده شده و لوکیشن‌ها واقعین، نهایتا یک فضای مستندگونه خلق شده. اما شخصیت‌ها به ناگهان وارد اجرای موسیقی میشن، بدون اینکه فیلم منطق رئال خودش رو از دست بده. این شیوه‌ بعدها در فیلم لالا لند استفاده شد البته به شکلی کامل‌تر و پروداکشن پر و پیمون‌تر.
حرکت دوربین هم از همین فیلم اول علاقه‌ی شزل به ریتم موسیقایی رو نشون میده. مثالش اینه که دوربین با یکی از نوازنده‌های جز با موسیقی حرکت می‌کنه، مکث می‌کنه و دوباره وارد جریان میشه. این نوع طراحی میزانسن و حرکت دوربین بعدها در ویپلش، لالا لند و مخصوصا بابیلون وجود داره.

شزل توی این فیلم خیلی دست پر وارد شده و مهم‌ترین دلیلش شخصیت فلچره. فلچر بر خلاف تصور اولیه صرفا یک ضد قهرمان یا استاد خشن نیست. دارای یک جهان‌بینی مشخص، انگیزه، گذشته و مسیر تحوله. به این باور رسیده که فقط فشاره که می‌تونه از یک هنرمند یک نابغه بسازه و تمام رفتارهاش هم در همین راستا شکل می‌گیره. نکته مهم‌تر اینه که شزل اجازه میده فلچر آرک شخصیتی خودش رو طی کنه. در پایان فیلم، همون کاری رو با اندرو انجام میده که پیش‌تر راجع بهش صحبت کرده بود. اول تعمدا تحقیر و نابودش می‌کنه بعد شرایطی براش فراهم میشه که اندرو با شورش علیه فلچر به اجرایی برسه که شاید بدون اون شکست و تحقیر بهش دست پیدا نمی‌کرد. به همین دلیله که فلچر برخلاق خیلی از شخصیت‌های مشابه، بخشی از فرایند شکل‌گیری قهرمانه.

از نظر ساختار، ویپلش یکی از نمونه‌های دقیق شاه‌پیرنگ کلاسیکه. روایت با یک هدف روشن شروع میشه، موانع به تدریج اضافه می‌شن و تنش به شکل پیوسته بالا میره و فیلم در چندین نقطه به اوج‌هایی موقت می‌رسه. و شزل خیلی خوب می‌دونست چطور باید ریتم رو کند کنه تا شخصیت‌ها فرصت تنفس داشته باشن و چه زمانی باید با تدوین سریع، موسیقی و میزانسن فشرده ریتم رو به اوج برسونه. این تغییران ریتم دقیقا روی نیاز فیلمنامه پیش میره و مخاطب رو درگیر وضعیت روانی اندرو نگه می‌داره.
و یکی از نکات قابل توجه فیلم تعدد نقاط اوجشه. هر بار که مخاطب تصور می‌کنه داستان به نقطه‌ق نهاییش رسیده یک بحران بزرگ‌تر خلق می‌کنه. از تمرین‌های طاقت‌فرسا و رقابت بین نوازنده‌ها گرفته تا اخراج اندرو، تصادف، شهادت علیه فلچر و در نهایت اجرای پایانی. و فیلم هیچ‌وقت انرژیش رو به صورت کامل از دست نمیده و مخاطب رو تا لحظه‌ی آخر درگیر نگه می‌داره.

تنها بخشی که دوست ندارم سکانس تصادفه. از نظر ساختاری این اتفاق دقیقا در جای درستشه و کارکردش هم کاملا روشنه. اندرو بعد از یک مجموعه‌ای از شکست‌ها و فشارهای متوالی با بدن زخمی روی صحنه میره و انفجار خشمش اوج پرده‌ی دوم رو شکل میده. این اتفاق در پیشبرد شخصیت و داستان هم کاملا موثره و نبودش نقطه‌ی عطف بعدی رو کنسل می‌کرد. اما خود حادثه‌ی تصادف برای من حال و هوای فیلم‌های کلاسیک هالیوودی رو داره خصوصا کمدی. درواقع به نظرم این بحران به طرزی بیرونی و تا حد زیادی اغراق آمیز به داستان اضافه شده و میشه دست نویسنده رو دید. با این وجود نتیجه‌ای که شزل از این سکانس می‌گیره به شدت قدرتمنده در حدی که این ایراد رو برای من کاملا می‌پوشونه.

بزرگ‌ترین دستاورد ویپلش ولی پایانشه. به جای اینکه شزل بیاد یک پاسخ روشن درباره‌ی درستی یا نادرستی روش‌های فلچر بده، مخاطب رو در یک وضعیت دوگانه قرار میده. اجرای پایانی هم‌زمان یک پیروزی و یک شکسته. اندرو به هنرمندی تبدیل میشه که همیشه آرزوش رو داشته اما بهاش، از دست دادن بخش بزرگی‌ از زندگی عادی و سلامت روانشه.

لالا لند در ژانر درام و موزیکال، داستان میا یک بازیگر جوان و سباستین نوازنده‌ی عاشق جز رو روایت می‌کنه که در لس آنجلش با هم آشنا میشن. هرچه این دو نفر به موفقیت نزدیک‌تر میشن، مسیر زندگی و حرفه‌ای‌شون از هم فاصله می‌گیره.

فیلم در ظاهر یک ادای دین به موزیکال‌های دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ هالیووده، اما در لایه زیرین، ساختارش کاملا مدرن و حتی ضدنوستالژیکه. چون در موزیکال‌های کلاسیک عشق و موفقیت کنار هم قرار می‌گیرن اما شزل این دو رو در تعارض قرار میده.
از نظر ساختار فیلمنامه، فیلم بر پایه یک الگوی کلاسیک سه‌پرده‌ای بنا شده، اما نقطه قوتش در نوع توزیع نقاط عطفه. پرده اول با شکل‌گیری رابطه و تعریف رویای مشترک شروع میشه. پرده‌ی دوم به تدریج شکاف بین اهداف شخصی و رابطه رو عمیق‌تر می‌کنه. و پرده‌ی سوم، به جای حل تعارض، اون رو می‌پذیره. این میشه که فیلم یک گره‌گشایی کلاسیک نداره و گره‌گشایی عاطفی داره، یعنی مسئله از نظر احساسی حل میشه نه داستانی.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فیلم، استفاده از رنگ به‌عنوان یک ابزار روایته. شزل و لینوس ساندگرن [فیلم‌بردار فیلم] از پالت رنگی تکنیک سه‌نوار موزیکال‌های کلاسیک استفاده می‌کنن [رنگ‌های اشباع و درخشان، کنتراست بالا، آبی، قرمز و زردهای چشمگیر، ظاهر رویایی و غیرواقع‌گرایانه]. رنگ‌ها جدا از کارکردشون برای پیوند با موزیکال کلاسیک، وضعیت روانی شخصیت‌ها رو نشون می‌دهن. هرچی فیلم به پایان نزدیک‌تر می‌شه، رنگ‌ها کنترل‌شده‌تر و واقع‌گرایانه‌تر میشن انگار که رویا جای خودش رو به واقعیت می‌ده.

میزانسن هم کاملا در خدمت روایته. شزل در بخش ابتدایی فیلم از لانگ‌تیک‌های طولانی و حرکت‌های سیال دوربین استفاده می‌کنه [من حدس می‌زنم کات مخفی دارن یک سری از این پلان‌ها] تا حس آزادی، امید و امکان رو منتقل کنا. اما هرچه شخصیت‌ها از هم فاصله می‌گیرن، تعداد کات‌ها بیشتر میشه و قاب‌ها بسته‌تر می‌شن.
از نظر تدوین، La La Land برخلاف Whiplash که روی تدوین سریع و ریتم تهاجمی بسته شده بود، ریتمی شناور داره. موسیقی، حرکت دوربین و تدوین مکمل همن و این هماهنگی باعث می‌شه سکانس‌های موزیکال احساس وصله بودن ندن و بلکه امتداد طبیعی روایت باشن.

یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های شزل، حذف آنتاگونیست [شخصیت منفی] کلاسیکه. توی فیلم هیچ کدوم از کرکترها سیاه نمیشن. خاکستری هم نیستن درواقع هر اتفاقی که براشون میفته، حاصل مجموعه انتخاب‌های خودشونه و همین موضوع باعث میشه فیلم به جای تکیه روی کشمکش بیرونی، روی کشمکش درونی چیده بشه.
و برای من، شاهکار فیلم سکانس پایانی. و اون مونتاژ نهایی که یک بازنویسیه از کل روایت. شزل با استفاده از تدوین موازی، طراحی صحنه، موسیقی و رفرنس‌های متعدد به سکانس‌های قبلی، یک جهان موازی خلق می‌کنه که درش عشق و موفقیت هم‌زمان ممکنن. اما درست زمانی که مخاطب این جهان رو می‌پذیره، فیلم دوباره به واقعیت برمی‌گرده. این بازگشت، پایان فیلم رو از یک پایان احساسی صرف به یک بیانیه درباره ماهیت سینما تبدیل می‌کنه. اینکه سینما می‌تونه یک جهان جدیدی خلق بکنه کاملا متفاوت از واقعیت اما نمی‌تونه جای واقعیت رو بگیره.

اولین انسان یک درام زندگینامه‌ای تاریخیه که بر اساس زندگی نیل آرمسترانگ، اولین انسانی که روی ماه قدم گذاشت، ساخته شده. برخلاف خیلی از فیلم‌های فضایی، تمرکز فیلم روی زندگی شخصی ارمسترانگ، سوگ از دست دادن دخترش، فشارهای روانی ماموریت‌های فضایی و بهاییه که خودش و خانواده‌ش برای این دستاورد تاریخی پرداختن.

این واقعا کم‌ سر و صداترین فیلم دیمین شزله. شزل این بار برخلاف Whiplash و La La Land، قالب موسیقی رو کنار گذاشته و جاه طلبی رو روی شخصیت تاریخی بررسی می‌کنه. جالب اینجاست که سفر به ماه براش مهم نیست، مهم اینجاست که انسان چطور با فقدان، وسواس و مسئولیتی که روی دوششه زندگی می‌کنه. به همین دلیله که، فیلم بیشتر یک مطالعه شخصیته تا یک فیلم فضایی.

یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های کارگردانی انتخاب زبان بصری فیلمه. شزل و لینوس ساندگرن فیلم رو روی نگاتیو ۱۶ و ۳۵ میلی‌متری در بخش‌های زمینی و در سکانس فرود روی ماه روی آیمکس فیلمبرداری کردن. تصاویر زمینی مثل سکانس‌ اخر لالا لند یک گرین محسوس داره که حس نزدیکی به زندگی روزمره ایجاد می‌کنه و احساس مستندگونه میده. و این انتخاب کاملا درسته چون وجود نویز تصویر نه‌ تنها ازاردهنده نیست، بلکه به فیلم کیفیت فیلم رو بالا می‌بره.
و دوربین هندهلد [روی دست] هم یکی از نقاط قوت فیلمه. در تمام سکانس‌های پرواز، دوربین ارامش نداره و همراه با لرزش‌های کابین حرکت می‌کنه. این انتخاب باعث شده مخاطب فشار اون صحنه‌ها رو هرچه بهتر درک کنه. هرچط تنش بیشتر میشه، شدت لرزش دوربین هم بیشتر میشه.
یکی دیگه از مهم‌ترین ویژگی‌های فیلم، استفاده زیاد از POVعه. خیلی از فیلم‌های زندگینامه‌ای تلاش می‌کنن یک تصویر کلی از شخصیت ارائه بدن، مثل یک گلچین. اما شزل روایت رو به تجربه زیسته آرمسترانگ محدود می‌کنه. مخاطب جهان رو طوری می‌بینه که ارمسترانگ تجربه می‌کنه. از فضای خفه کابین فضاپیما تا سکوت مطلق سطح ماه. و به نظر من، یک بیوگرافی بدون POV مشخص، صرفا یک مجموعه‌ از وقایع تاریخیه.

و نکته‌ی خوب دیگه‌ی فیلم برام ریتم پایان‌بندیه. شزل بعد از فرود روی ماه، فیلم رو بی‌دلیل ادامه نمی‌ده و در یک نقطه‌ی مناسب روایت رو پایان میده.
اگر بخوام نقد به فیلم وارد کنم، این میشه که ریتمش در پرده‌ی میانی برام بیش از حد آرومه. با این‌ حال، این کندی ناشی از ضعف روایت نیست و انتخاب شزل برای نزدیک شدن به وضعیت ذهنی آرمسترانگه.

ادی یک مینی‌سریال درام موزیکاله که در پاریس می‌گذره و داستان الیوت اودو، نوازنده و مدیر یک کلاب جز به اسم "ادی" رو روایت می‌کنه. دیمین شزل خالق پروژه نیست، اما دو قسمت اولش رو کارگردانی کرده و تهیه‌کننده‌ی اجراییش بوده.

ادی از باقی آثار شزل به سینمایی گای و مدلین نزدیک‌تره. جز، اجراهای زنده، دوربین هندهلد و لانگ‌ تیک‌های طولانی. اما اینجا این عناصر بیشتر از روایت، به هویت اثر کمک می‌کنن.

یکی از ویژگی‌هایی که از کارهای شزل تحسین می‌کنم، استفاده از سکانس‌ پلان‌های طولانی روی استیجه. دوربین رو بین نوازنده‌ها حرکت می‌ده و با ریتم موسیقی پیش میره. این امضا رو در تمام آثارش مبشه دید اما تفاوت اینجاس که تو این سریال، احساس می‌کنم این ویژگی بیش از حد تکرار می‌شه و بعضا جای پیشروی درام رو می‌گیره. وقتی بخش زیادی از هویت بصری اثر روی چنین ایده‌ای استوار باشه، به مرور از تاثیرش کم می‌کنه.

بزرگ‌ترین مشکل من با سریال ریتمشه. حدود نیم ساعت ابتدایی اپیزود اول برام به شدت کند بود و تصمیم داشتم بعد از اپیزودهای شزل دیگه ادامه ندم. این اصلا اتفاق مثبتی نیست.
با این حال هرچی جلوتر رفت جهان سریال برام قابل‌ پذیرش‌تر شد. شخصیت‌ها عمق بیشتری پیدا کردن و خود کلاب هم یک هویت مستقلی پیدا کرد.
به نظر من، مشکل اصلی ادی اینه که شزل بیش از حد به فرم وفاداره. توی کارهای موفق‌ترش، فرم همیشه در خدمت روایته، اما اینجا گاها احساس میشه روایت صرفا بهانه‌ایه برای ثبت اجراهای موسیقی. نتیجه این می‌شه که کیفیت کارگردانی همچنان بالاست، اما کشش دراماتیک به اندازه اثار سینماییش عمل نمی‌کنه.

ساختار این فیلم خیلی جالبه. شزل توی این فیلم از قواعد شاه‌پیرنگ فاصله می‌گیره و از ساختاری اپیزودیک و پلی‌فونیک [Polyphonic narrative] استفاده می‌کنه. توی این ساختار شخصیت‌ها بجای اینکه مرکز روایت باشن کارکردی تماتیک پیدا می‌کنن و هرکدوم نمایندگی یک بخش از ساز و کار صنعت سینما رو به عهده می‌گیرن.

بزرگ‌ترین دست‌آورد فیلم کارگردانیشه. شزل بااستفاده از لانگ‌تیک‌های پیچیده، بلاکینگ [یعنی طراحی و برنامه‌ریزی حرکت و جایگیری بازیگرها و گاهی دوربین در فضای صحنه] چندلایه، حرکت‌های پیوسته کرین و استدی‌کم و میزانسن‌های متراکم، یک جهانی می‌سازه که دائما در حال تولید اطلاعات بصریه. برخلاف خیلی از فیلم‌های پرجمعیت که در نهایت اشفتگین، در بابیلون این آشفتگی کاملا روی برنامه و طراحی شده‌س. هر حرکت بازیگر، ورود و خروج و هر تغییر موقعیت دوربین در راستای هدایت نگاه مخاطب عمل می‌کنه. به همین دلیل حتی توی شلوغ‌ترین سکانس‌ها هم ترکیب‌بندی قاب از کنترل خارج نمیشه.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فرماا فیلم استفاده از حرکت دوربین به عنوان ابزار روایته. دوربین این فیلم هیچ‌وقت آروم نمیشه و به سکون نمی‌رسه و دائم بین شخصیت‌ها، لوکیشن‌ها و سطوح مختلف میزانسن حرکت می‌کنه. این حرکت مداوم هم انرژی تولید می‌کنه هم واقعا صنعت سینما رو بازتاب میده. صنعتی که دائما در حال تغییر و بازتولید خودشه. و این نگاه امتداد حرکت‌های ریتمیک دوربین لالا لنده.

فیلم‌برداری لینوس ساندگرن هم بر پایه‌ی تضاده. از لنزهای واید برای ایجاد اغراق در پرسپکتیو، از عمق میدان‌های متغیر ب ای کننرل توجه مخاطب و از نورپردازی با کنتراست بالا برای بیان اون جنس اگزجره‌ی هالیوود استفاده می‌کنه. در سکانس‌های فیلم‌برداری آثار صامت، نور تقریبا کیفیتی تئاتری داره اما هرچی به دوره‌ی‌ سینمای ناطق نزدیک میشه نورپردازی کنترل‌شده‌تر و قاب‌ها محدودتر میشن.

دغدغه اصلی شزل در تمام فیلم‌هاش، نسبت بین هنر و جاه‌طلبی و بهاییه که انسان برای رسیدن به اهداف و آرمان‌هاش می‌پردازه. از گای Guy and Madeline on a Park Bench گرفته تا اندرو در Whiplash، میا و سباستین در La La Land، نیل آرمسترانگ در First Man و حتی شخصیت‌های Babylon، همه در مسیری قرار می‌گیرن که موفقیت با جنسی از فقدان عاطفی، تنهایی یا فروپاشی شخصی بدست میاد.

یکی دیگه از ویژگی‌های ثابت آثارش، جایگاه موسیقی به‌عنوان زبان روایته. موسیقی در سینمای شزل بخشی از ساختمان درامه. شخصیت‌ها اغلب در لحظه‌ای که دیگه قادر به بیان احساسات با دیالوگ نیستن، از طریق اجرا، ریتم یا سکوت با مخاطب ارتباط برقرار می‌کنن. حتی در First Man که موزیکال نیست، موسیقی و طراحی صدا همون کارکرد احساسی رو به عهده می‌گیرن که اجرای جز در Whiplash یا La La Land.

از نظر فرمی، شزل عاشق حرکت ریتمیک دوربینه. دوربین در آثارش مثل یکی از اعضای اجرا عمل می‌کنه. همراه موسیقی حرکت می‌کنه، مکث می‌کنه، شتاب می‌گیره و گاها به بخشی از ریتم صحنه تبدیل می‌شه. این ویژگی از اولین فیلمش برقراره و در Babylon به اوج پیچیده‌گی می‌رسد.

ویژگی مهم دیگه، پایان‌بندی‌های اجرامحوره. شزل کمتر علاقه‌ای به گره‌گشایی‌های مبتنی بر دیالوگ داره. نقطه اوج آثارش معمولا یک اجران. اجرای درامز در Whiplash، مونتاژ موزیکال La La Land، فرود روی ماه First Man یا مونتاژ تاریخ سینما Babylon.

در عین حال، آثار شزل روندی تکاملی رو هم طی می‌کنن. Guy and Madeline on a Park Bench فیلم آزمون و خطاش برای شکل‌گیری امضاهای بصری و مضمونیشه، Whiplash نشون‌دهنده تسلطش رو ساختار کلاسیک و درامه، La La Land اوج هماهنگی بین فرم و احساسه، توی First Man ثابت می‌کنه که حتی بدون موزیکال هم می‌تونه همون دغدغه‌ها رو از طریق زبان بصری بیان کنه، و Babylon جاه‌طلبانه‌ترین تلاشش برای تبدیل سینما به موضوع خود سینماست.

در مقابل، مهم‌ترین ضعفی که در آثار شزل دیده می‌شه غلبه فرم به روایته. هرجا تعادل بین این دو حفظ شده، آثاری مثل Whiplash و La La Land شکل گرفتن. اما هرجا شیفتگیش به اجرا، حرکت دوربین یا نمایش امکانات سینما نسبت به درام براش در اولویت بوده، نتیجه آثاری مثل The Eddy یا بخش‌هایی از Babylon شده.