Professor Douellning boshi- Aleksandr Belyayevning 1925-yilda yozilgan bu ilmiy-fantastik asari o‘z davrida fanni axloqiy nuqtayi nazardan sinchiklab o‘rganishga undagan. Belyayev "rus Jyul Verni" sifatida tanilgan, va uning asarlari inson tafakkuri va texnologiyalarning chegarasini o‘rganishda katta ahamiyatga ega.
Asar mashhur olim professor Douellning vafot etishi bilan boshlanadi. Ammo uning shogirdi, doktor Mari Loran, professorning boshini tirik saqlash texnologiyasini sinab ko‘radi va uni ilmiy kashfiyotlar qilishda davom ettirish uchun foydalanadi. Ushbu tajriba davomida Douell insoniyatning ilmiy yutuqlari qanday axloqiy xavflarga olib kelishi mumkinligini anglab boradi.
Belyayev ilm-fan chegarasini va insoniylik masalalarini tadqiq qilgan holda, texnologiya yutuqlarining axloqiy mas'uliyatini ham ko‘taradi. Asar o‘quvchiga fan taraqqiyoti qanchalik ulug‘ bo‘lmasin, u insoniy qadriyatlar bilan uyg‘un bo‘lishi kerakligini eslatadi.
Asar mashhur olim professor Douellning vafot etishi bilan boshlanadi. Ammo uning shogirdi, doktor Mari Loran, professorning boshini tirik saqlash texnologiyasini sinab ko‘radi va uni ilmiy kashfiyotlar qilishda davom ettirish uchun foydalanadi. Ushbu tajriba davomida Douell insoniyatning ilmiy yutuqlari qanday axloqiy xavflarga olib kelishi mumkinligini anglab boradi.
Belyayev ilm-fan chegarasini va insoniylik masalalarini tadqiq qilgan holda, texnologiya yutuqlarining axloqiy mas'uliyatini ham ko‘taradi. Asar o‘quvchiga fan taraqqiyoti qanchalik ulug‘ bo‘lmasin, u insoniy qadriyatlar bilan uyg‘un bo‘lishi kerakligini eslatadi.
👍1🔥1
Jonatan Livingston ismli chagʻalak
Bundan 54 yil oldin, amerikalik yozuvchi Richard Bax o‘zining ichki ruhiy qidiruvlari va erkinlikka intilishni ilhomlantirgan asari — “Jonatan Livingston ismli chagʻalak” asarini yaratdi. Asar o‘quvchilar orasida katta muvaffaqiyat qozonib, tezda xalqaro bestsellerga aylandi. Baxning bu hikoyasi jamiyat cheklovlarini yengib o‘tib, o‘z qobiliyatlarini kashf etishga intilgan har bir inson uchun ilhom manbai bo‘ldi.
Jonatan Livingston ismli chagʻalak oddiy hayot tarzidan bosh tortib, o‘zini uchish sanʼatiga bag‘ishlaydi. Uning do‘stlari uchun bu maqsadsiz harakatdek ko‘rinsa-da, Jonatan o‘z yo‘lidan qaytmaydi va uchish san'atida mukammallik sari qadam tashlaydi. Shu tariqa, u ozodlikni, shaxsiy izlanishni va ichki tinchlikni topish yo‘lida davom etadi.
Asar Jonatanning misolida o‘z qobiliyatlarini rivojlantirishga intiluvchi, doimiy o‘sishni maqsad qilgan va jamiyat bosimidan qo‘rqmagan har bir inson uchun muhim saboq beradi.
Muallif: Richard Bax
Yil: 1970
Bundan 54 yil oldin, amerikalik yozuvchi Richard Bax o‘zining ichki ruhiy qidiruvlari va erkinlikka intilishni ilhomlantirgan asari — “Jonatan Livingston ismli chagʻalak” asarini yaratdi. Asar o‘quvchilar orasida katta muvaffaqiyat qozonib, tezda xalqaro bestsellerga aylandi. Baxning bu hikoyasi jamiyat cheklovlarini yengib o‘tib, o‘z qobiliyatlarini kashf etishga intilgan har bir inson uchun ilhom manbai bo‘ldi.
Jonatan Livingston ismli chagʻalak oddiy hayot tarzidan bosh tortib, o‘zini uchish sanʼatiga bag‘ishlaydi. Uning do‘stlari uchun bu maqsadsiz harakatdek ko‘rinsa-da, Jonatan o‘z yo‘lidan qaytmaydi va uchish san'atida mukammallik sari qadam tashlaydi. Shu tariqa, u ozodlikni, shaxsiy izlanishni va ichki tinchlikni topish yo‘lida davom etadi.
Asar Jonatanning misolida o‘z qobiliyatlarini rivojlantirishga intiluvchi, doimiy o‘sishni maqsad qilgan va jamiyat bosimidan qo‘rqmagan har bir inson uchun muhim saboq beradi.
👍1
🔍 “Rojer Akkroydning oʻlimi” — Agata Kristi ijodidagi sirli va hayratomuz asar
Detektiv janrining qirolligida o‘ziga xos iz qoldirgan Agata Kristi 1926-yilda yozilgan “Rojer Akkroydning oʻlimi” asari bilan millionlab kitobxonlarning eʼtirofiga sazovor bo‘ldi. Bu kitob Kristining eng kutilmagan burilishlarga boy hikoyalari orasida alohida ajralib turadi. Mashhur belgiyalik detektiv Erkyul Puaro bu romanda qotillik sirini yechishda har qachongidan ham murakkab vaziyatga tushadi.
Hikoya sirli va ta'sirli boshlanadi: boyroq odam Rojer Akkroyd o‘z uyida o‘ldirilgan holda topiladi. Bu o‘lim nafaqat u yashaydigan qishloq hayotini, balki asarni o‘quvchilarni ham titratib yuboradi. Erkyul Puaro tergov jarayonida voqealar ortidagi haqiqiy qotilni izlaydi. Ammo kutilmaganda shunday faktlar yuzaga chiqadiki, o‘quvchi oxirigacha qotilning kimligini aniqlashga qiynaladi.
Asar kutilmagan voqealarga boy va oʻquvchini tezda eʼtiborini jalb etadi.
Muallif: Agata Kristi
Yil: 1926
Detektiv janrining qirolligida o‘ziga xos iz qoldirgan Agata Kristi 1926-yilda yozilgan “Rojer Akkroydning oʻlimi” asari bilan millionlab kitobxonlarning eʼtirofiga sazovor bo‘ldi. Bu kitob Kristining eng kutilmagan burilishlarga boy hikoyalari orasida alohida ajralib turadi. Mashhur belgiyalik detektiv Erkyul Puaro bu romanda qotillik sirini yechishda har qachongidan ham murakkab vaziyatga tushadi.
Hikoya sirli va ta'sirli boshlanadi: boyroq odam Rojer Akkroyd o‘z uyida o‘ldirilgan holda topiladi. Bu o‘lim nafaqat u yashaydigan qishloq hayotini, balki asarni o‘quvchilarni ham titratib yuboradi. Erkyul Puaro tergov jarayonida voqealar ortidagi haqiqiy qotilni izlaydi. Ammo kutilmaganda shunday faktlar yuzaga chiqadiki, o‘quvchi oxirigacha qotilning kimligini aniqlashga qiynaladi.
Asar kutilmagan voqealarga boy va oʻquvchini tezda eʼtiborini jalb etadi.
👍1
Kulrang kardinal
– soyada qolgan kuch
Ko‘p hollarda kuchli va ta’sirli shaxslar hamma ko‘z o‘ngida emas, balki soyada qolib, ortda turib o‘z ta’sirini o‘tkazadi. Ana shunday shaxslar “kulrang kardinal” deb ataladi.
Kulrang kardinal – tashkilot, siyosiy harakat yoki guruh ichida muhim qarorlarni qabul qilishga yordam beradigan, lekin o‘zining rolini ommaga namoyon qilmaydigan odam. U ochiq sahnada emas, ammo asl kuch va ta'sir uni ortda qolgan joyidan keladi.
Tarixda ham ko‘plab “kulrang kardinal”lar uchraydi. Masalan, Fransiyada Kardinal Rishelye qirolicha ortidan ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa, o‘z davrida Grigoriy Rasputin ham Rossiya imperiyasida yashirin kuch bo‘lgan.
Bugungi kunda ham ko‘p kompaniyalar yoki siyosiy partiyalarda kulrang kardinal kabi yashirin shaxslar mavjud bo‘lib, ular o‘z maqsadlari va qarashlarini ilgari surish uchun ta’sir o‘tkazishda davom etadilar.
📊 Rorshax testi:
Rorshax testi– psixologiyada eng qiziqarli va sirli metodlardan biri bo'lib, insonning shaxsiy xususiyatlari va ichki dunyosini o'rganish uchun qo'llaniladi. Ushbu test Shveytsariyalik psixiatr Hermann Rorshax tomonidan 1921-yilda yaratilgan.
Test jarayonida insonlarga maxsus tayyorlangan, noaniq va simmetrik dog'li tasvirlar ko'rsatiladi. Har bir ishtirokchi bu dog'larda nimani ko'rayotganini so'zlab beradi, psixolog esa ularning javoblarini tahlil qiladi. Javoblar odamning shaxsiyatini, hissiy holatini va ongida yotgan fikrlarni ochib berishi mumkin.
Bu test orqali insonning ichki dunyosini va xarakter xususiyatlarini aniqlashga yordam beradi.
Rorshax testi, ayniqsa, stress, xavotir yoki ruhiy kasalliklarni aniqlashda yordam beradi. Bugungi kunda test klinik psixologiyada qo‘shimcha tahlil vositasi sifatida ishlatiladi.
FactStellar
Ibtidoiy Faktlar
Sizning ongingizni aks ettiruvchi dog'lar!
Rorshax testi– psixologiyada eng qiziqarli va sirli metodlardan biri bo'lib, insonning shaxsiy xususiyatlari va ichki dunyosini o'rganish uchun qo'llaniladi. Ushbu test Shveytsariyalik psixiatr Hermann Rorshax tomonidan 1921-yilda yaratilgan.
Test jarayonida insonlarga maxsus tayyorlangan, noaniq va simmetrik dog'li tasvirlar ko'rsatiladi. Har bir ishtirokchi bu dog'larda nimani ko'rayotganini so'zlab beradi, psixolog esa ularning javoblarini tahlil qiladi. Javoblar odamning shaxsiyatini, hissiy holatini va ongida yotgan fikrlarni ochib berishi mumkin.
Bu test orqali insonning ichki dunyosini va xarakter xususiyatlarini aniqlashga yordam beradi.
Rorshax testi, ayniqsa, stress, xavotir yoki ruhiy kasalliklarni aniqlashda yordam beradi. Bugungi kunda test klinik psixologiyada qo‘shimcha tahlil vositasi sifatida ishlatiladi.
FactStellar
Ibtidoiy Faktlar
🌍 Greta Tunberg:
Greta Tunberg — 2003-yilda Shvetsiyada tug'ilgan va yoshiga qaramay butun dunyoda tanilgan iqlim faoli. U 2018-yilda Shvetsiya parlamenti oldida maktabga bormay, aksincha, iqlim inqiroziga qarshi norozilik namoyishini boshladi. Shundan beri Greta iqlim o'zgarishiga qarshi kurashga qaratilgan "Fridays for Future" harakatiga asos soldi va millionlab yoshlarni global iqlim harakatiga qo'shildi.
Greta o'z nutqlarida davlat rahbarlarini keskin tanqid qilib, insoniyat iqlim inqiroziga yetarlicha e'tibor bermayotganini qayd etadi. U tezkor va radikal choralar ko'rishga chaqiradi, chunki uning so'zlariga ko'ra, "Bizning uyimiz yonmoqda."
Iqlim uchun ovoz!
Greta Tunberg — 2003-yilda Shvetsiyada tug'ilgan va yoshiga qaramay butun dunyoda tanilgan iqlim faoli. U 2018-yilda Shvetsiya parlamenti oldida maktabga bormay, aksincha, iqlim inqiroziga qarshi norozilik namoyishini boshladi. Shundan beri Greta iqlim o'zgarishiga qarshi kurashga qaratilgan "Fridays for Future" harakatiga asos soldi va millionlab yoshlarni global iqlim harakatiga qo'shildi.
Greta o'z nutqlarida davlat rahbarlarini keskin tanqid qilib, insoniyat iqlim inqiroziga yetarlicha e'tibor bermayotganini qayd etadi. U tezkor va radikal choralar ko'rishga chaqiradi, chunki uning so'zlariga ko'ra, "Bizning uyimiz yonmoqda."
"Zamonamiz qahramoni" – (1837-1839-yillar oraligʻida yozilgan)
Mixail Lermontovning "Zamonamiz qahramoni" – rus adabiyotidagi ilk psixologik romanlardan biri bo‘lib, XIX asr yoshlarining ichki kechinmalari va davrning murakkab muammolarini ochib beradi.
Asarning bosh qahramoni Grigoriy Pechorin – o‘zini "ortiqcha odam" deb his qiluvchi, jamiyatga moslasha olmaydigan, ammo o‘z fe’l-atvori va taqdiridan qochib qutula olmaydigan zodagon.
Roman beshta bobdan iborat bo‘lib, har bir qism Pechorinning turli voqealardagi ruhiy holatini yoritadi. "Bela", "Knyajna Meri" kabi bo‘limlarda sevgi, yolg‘izlik va ichki mojarolar yorqin tasvirlangan.
Lermontov bu asar orqali inson tabiatining murakkabligini, jamiyatdagi maʼnaviy bo‘shliqni va taqdir bilan kurashni falsafiy tarzda yoritadi.
davr va inson ruhining oynasi
Mixail Lermontovning "Zamonamiz qahramoni" – rus adabiyotidagi ilk psixologik romanlardan biri bo‘lib, XIX asr yoshlarining ichki kechinmalari va davrning murakkab muammolarini ochib beradi.
Asarning bosh qahramoni Grigoriy Pechorin – o‘zini "ortiqcha odam" deb his qiluvchi, jamiyatga moslasha olmaydigan, ammo o‘z fe’l-atvori va taqdiridan qochib qutula olmaydigan zodagon.
Roman beshta bobdan iborat bo‘lib, har bir qism Pechorinning turli voqealardagi ruhiy holatini yoritadi. "Bela", "Knyajna Meri" kabi bo‘limlarda sevgi, yolg‘izlik va ichki mojarolar yorqin tasvirlangan.
Lermontov bu asar orqali inson tabiatining murakkabligini, jamiyatdagi maʼnaviy bo‘shliqni va taqdir bilan kurashni falsafiy tarzda yoritadi.
Jekson Pollok (1912–1956) – abstrakt ekspressionizmning yorqin vakili. U an'anaviy cho'tka usulini chetga surib, o‘zining "drip painting" texnikasini yaratgan. Pollok tuval ustiga bo‘yoqni to‘kib, sepib yoki tomizib, betartib harakatlarda cheksiz ozodlik va ichki hissiyotlarini aks ettirgan.
Mashhur asarlaridan biri – "No. 5, 1948", san'at tarixida inqilobiy deb e'tirof etilgan. Lekin, shaxsiy hayoti notinch edi – alkogolizm va stress bilan kurashgan rassom 1956-yilda avtohalokatda vafot etgan.
Pollokning uslubi va yondashuvi san’atni tasvir emas, balki jarayon deb tushunishga yo‘l ochdi. Uning ishlari bugun ham san’at ixlosmandlarini hayratda qoldiradi.
Mashhur asarlaridan biri – "No. 5, 1948", san'at tarixida inqilobiy deb e'tirof etilgan. Lekin, shaxsiy hayoti notinch edi – alkogolizm va stress bilan kurashgan rassom 1956-yilda avtohalokatda vafot etgan.
Pollokning uslubi va yondashuvi san’atni tasvir emas, balki jarayon deb tushunishga yo‘l ochdi. Uning ishlari bugun ham san’at ixlosmandlarini hayratda qoldiradi.
👍1👏1
Mobi Dik:
Herman Melvillening "Mobi Dik" asari — inson va tabiatning to‘qnashuvi, ruhiy azob va qasosning vayronkor kuchi haqida yozilgan amerika adabiyotining durdonasi.
Asar markazida Kapitan Axabning ulkan oq kit — Mobi Dikdan qasos olish istagi yotadi. U, Pequod kemasi bilan dengizga chiqib, o‘zi uchun mutlaq dushmanga aylangan bu kitni ovlashga kirishadi. Ammo bu o‘jarlik, insonning tabiat kuchlari bilan kurashish harakati, so‘nggi nuqtada fojiali yakun bilan tugaydi.
1851-yilda chop etilgan bu asar Melvillening hayoti davomida keng tan olinmagan. Ammo bugungi kunda u dunyo adabiyotining eng ulkan asarlaridan biri hisoblanadi.
"Mobi Dik" nafaqat dengiz sarguzashtlari haqida hikoya, balki insonning o‘z ichki qirralari va falsafiy kurashlarining chuqur tahlilidir.
Abadiy qasos hikoyasi
Herman Melvillening "Mobi Dik" asari — inson va tabiatning to‘qnashuvi, ruhiy azob va qasosning vayronkor kuchi haqida yozilgan amerika adabiyotining durdonasi.
Asar markazida Kapitan Axabning ulkan oq kit — Mobi Dikdan qasos olish istagi yotadi. U, Pequod kemasi bilan dengizga chiqib, o‘zi uchun mutlaq dushmanga aylangan bu kitni ovlashga kirishadi. Ammo bu o‘jarlik, insonning tabiat kuchlari bilan kurashish harakati, so‘nggi nuqtada fojiali yakun bilan tugaydi.
Roman quyidagilarni o‘zida aks ettiradi:
🔹 Qasosning halokatli ta’siri
🔹 Tabiatning qudrati va inson ojizligi
🔹 Hayotning falsafiy ma’nosi
1851-yilda chop etilgan bu asar Melvillening hayoti davomida keng tan olinmagan. Ammo bugungi kunda u dunyo adabiyotining eng ulkan asarlaridan biri hisoblanadi.
"Mobi Dik" nafaqat dengiz sarguzashtlari haqida hikoya, balki insonning o‘z ichki qirralari va falsafiy kurashlarining chuqur tahlilidir.
👍1
Pareto Prinsipi (80/20 Qoidasi):
Pareto prinsipi, yoki 80/20 qoidasi, shuni ko'rsatadiki, natijalarning 80 foizi sabablarning 20 foizidan kelib chiqadi. Bu tamoyil ko'plab sohalarda qo'llanadi:
Ishda: Sizning 20% harakatlaringiz 80% natijalarni ta'minlaydi.
Biznesda: Mijozlarning 20% kompaniya daromadining 80%ni keltiradi.
Ta'limda: Materialning 20% bilimning 80%ni o'z ichiga oladi.
Qanday qo'llash mumkin?
1. Ustuvorliklarni belgilash: Asosiy vazifalarga ko'proq vaqt ajrating.
2. Resurslarni optimallashtirish: Eng katta ta'sir ko'rsatadigan faoliyatlarga e'tibor qarating.
3. Vaqtni boshqarish: Foydasiz ishlardan voz kechib, muhimlariga e'tibor qarating.
Hayotdagi muhim tamoyil
Pareto prinsipi, yoki 80/20 qoidasi, shuni ko'rsatadiki, natijalarning 80 foizi sabablarning 20 foizidan kelib chiqadi. Bu tamoyil ko'plab sohalarda qo'llanadi:
Ishda: Sizning 20% harakatlaringiz 80% natijalarni ta'minlaydi.
Biznesda: Mijozlarning 20% kompaniya daromadining 80%ni keltiradi.
Ta'limda: Materialning 20% bilimning 80%ni o'z ichiga oladi.
Qanday qo'llash mumkin?
1. Ustuvorliklarni belgilash: Asosiy vazifalarga ko'proq vaqt ajrating.
2. Resurslarni optimallashtirish: Eng katta ta'sir ko'rsatadigan faoliyatlarga e'tibor qarating.
3. Vaqtni boshqarish: Foydasiz ishlardan voz kechib, muhimlariga e'tibor qarating.
🔥1
Samanta Smit:
1980-yillar. Sovuq urushning eng keskin davrlari. Ammo 10 yoshli amerikalik qiz Samanta Smit oddiy maktub bilan ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarni yumshatishga harakat qildi.
1982-yilda Samanta Sovet Ittifoqi yetakchisi Yuri Andropovga maktub yozib, shunday savol berdi:
"Nega siz urush boshlamoqchisiz? Amerika va Sovet Ittifoqi birga tinch yashay olmaydimi?"
Bu maktub butun dunyoga tarqaldi. Andropov unga javob yozib, tinchlikka intilishini aytdi va Samantani Sovet Ittifoqiga tashrif buyurishga taklif qildi. 1983-yilda Samanta ota-onasi bilan Rossiyaga bordi. Sovet xalqi uni iliq kutib oldi, u esa bolalar orasida tinchlikning ramziga aylandi.
Afsuski, Samantaning hayoti qisqa bo‘ldi. U 1985-yilda aviahalokatda halok bo‘ldi. Ammo uning jasorati va samimiy harakati bugungi kunda ham bizga tinchlik uchun intilishda bolalar ovozining qanchalik muhimligini eslatadi.
Bolalar ovozi dunyoni o‘zgartirgan payt
1980-yillar. Sovuq urushning eng keskin davrlari. Ammo 10 yoshli amerikalik qiz Samanta Smit oddiy maktub bilan ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarni yumshatishga harakat qildi.
1982-yilda Samanta Sovet Ittifoqi yetakchisi Yuri Andropovga maktub yozib, shunday savol berdi:
"Nega siz urush boshlamoqchisiz? Amerika va Sovet Ittifoqi birga tinch yashay olmaydimi?"
Bu maktub butun dunyoga tarqaldi. Andropov unga javob yozib, tinchlikka intilishini aytdi va Samantani Sovet Ittifoqiga tashrif buyurishga taklif qildi. 1983-yilda Samanta ota-onasi bilan Rossiyaga bordi. Sovet xalqi uni iliq kutib oldi, u esa bolalar orasida tinchlikning ramziga aylandi.
Afsuski, Samantaning hayoti qisqa bo‘ldi. U 1985-yilda aviahalokatda halok bo‘ldi. Ammo uning jasorati va samimiy harakati bugungi kunda ham bizga tinchlik uchun intilishda bolalar ovozining qanchalik muhimligini eslatadi.
Deni Didro va Didro effekti:
Deni Didro (1713–1784) – mashhur fransuz faylasufi va yozuvchi bo‘lib, "Ensiklopediya" nomli ulkan ilmiy loyiha mualliflaridan biri. Ammo uning nomi faqat ilm bilan emas, balki psixologiyada Didro effekti deb atalgan tamoyil bilan ham bog‘liq.
Didro effekti nima?
Bu tamoyil qanday paydo bo‘ldi?
Didro kambag‘allikda yashagan faylasuf edi. Bir kuni do‘sti unga qimmatbaho, zamonaviy xalat sovg‘a qiladi. Didro xalatni kiyib, eski narsalari bilan uyg‘unlashmayotganini his qiladi. U yangi xalatiga mos bo‘lishi uchun o‘z mebelini va boshqa narsalarini almashtiradi. Natijada, keraksiz xarajatlarga kirib, yana qarzga botadi.
Didro effekti bizni keraksiz xarajatlarga undashi mumkin. Shuning uchun yangi narsalarni sotib olishdan oldin ehtiyoj va istakni ajratishni o‘rganish muhim.
Yangi narsalar odatlarimizni qanday o‘zgartiradi?
Deni Didro (1713–1784) – mashhur fransuz faylasufi va yozuvchi bo‘lib, "Ensiklopediya" nomli ulkan ilmiy loyiha mualliflaridan biri. Ammo uning nomi faqat ilm bilan emas, balki psixologiyada Didro effekti deb atalgan tamoyil bilan ham bog‘liq.
Didro effekti nima?
Bu tushuncha insonning yangi narsa sotib olishi yoki olishi hayotidagi boshqa xarajatlarni ham oshirib yuborishini anglatadi.
Bu tamoyil qanday paydo bo‘ldi?
Didro kambag‘allikda yashagan faylasuf edi. Bir kuni do‘sti unga qimmatbaho, zamonaviy xalat sovg‘a qiladi. Didro xalatni kiyib, eski narsalari bilan uyg‘unlashmayotganini his qiladi. U yangi xalatiga mos bo‘lishi uchun o‘z mebelini va boshqa narsalarini almashtiradi. Natijada, keraksiz xarajatlarga kirib, yana qarzga botadi.
Didro effekti bizni keraksiz xarajatlarga undashi mumkin. Shuning uchun yangi narsalarni sotib olishdan oldin ehtiyoj va istakni ajratishni o‘rganish muhim.
Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari (
1. Syulli Pryudomm (1901, Fransiya)
U adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotining birinchi sovrindori bo‘lgan.
2. Teodor Mommzen (1902, Germaniya)
3. Byørnstjerne Byørnson (1903, Norvegiya)
4. Frederik Mistral (Fransiya) va Xose Echegaray (Ispaniya) (1904)
5. Henrik Sienkivich (1905, Polsha)
6. Joze Karduchchi (1906, Italiya)
7. Redyard Kipling (1907, Buyuk Britaniya)
U eng yosh Nobel sovrindori bo‘lgan (42 yoshda).
8. Rudolf Eucken (1908, Germaniya)
9. Selma Lagerlyof (1909, Shvetsiya)
. U birinchi ayol g‘olib hisoblanadi.
10. Paul Heyse (1910, Germaniya)
1901-yildan 1910-yilgacha)
1. Syulli Pryudomm (1901, Fransiya)
Mukofot sababi: "O‘ta nozik she’riy san’ati, chuqur badiiy va falsafiy asarlari uchun"
U adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotining birinchi sovrindori bo‘lgan.
2. Teodor Mommzen (1902, Germaniya)
Mukofot sababi: "Rim tarixi bo‘yicha betakror ilmiy asari boʻlmish ‘Rim tarixi’ trilogiyasi uchun".
3. Byørnstjerne Byørnson (1903, Norvegiya)
Mukofot sababi: "Norvegiya adabiyoti rivojiga qo‘shgan ulkan hissasi, ayniqsa, she’rlari va dramatik asarlari uchun".
4. Frederik Mistral (Fransiya) va Xose Echegaray (Ispaniya) (1904)
Mukofot sababi: Mistral – Provans she’riyatining boyligini va ruhini ochib bergani uchun;
Echegaray – dramatik ijodida go‘zallik va mohiyatni uyg‘unlashtirgani uchun.
5. Henrik Sienkivich (1905, Polsha)
Mukofot sababi: "Taniqli Polsha tarixiy romanlari, ayniqsa, ‘Quo Vadis’ asari uchun".
6. Joze Karduchchi (1906, Italiya)
Mukofot sababi: "Poetik iste’dodi va klassik ruhdagi she’rlari uchun".
7. Redyard Kipling (1907, Buyuk Britaniya)
Mukofot sababi: "Badiiy novatorlik ruhi, rang-barang tasvirlar va ajoyib hikoyalari uchun".
U eng yosh Nobel sovrindori bo‘lgan (42 yoshda).
8. Rudolf Eucken (1908, Germaniya)
Mukofot sababi: "Falsafiy va madaniy adabiyotda inson ruhiyatini chuqur tahlil qilgani uchun".
9. Selma Lagerlyof (1909, Shvetsiya)
Mukofot sababi: "Idealizm va yorqin tasavvur kuchi bilan boyitilgan badiiy asarlari uchun"
. U birinchi ayol g‘olib hisoblanadi.
10. Paul Heyse (1910, Germaniya)
Mukofot sababi: "She’riy va dramatik ijodi orqali klassik go‘zallik va uyg‘unlikni yuksak badiiy shaklda ko‘rsatgani uchun".
Daxau kontsentratsion lageri – tarixiy fojia
Daxau kontsentratsion lageri (1933–1945) fashistik Germaniyada qurilgan ilk va eng mudhish lagerlardan biri edi. U dastlab siyosiy mahbuslar uchun mo‘ljallangan bo‘lsa-da, keyinchalik yahudiylar, ruhoniylar, sintilar va boshqa guruhlarni majburiy mehnat va qiynoqqa solish uchun ishlatilgan.
Daxauda mahbuslar inson qadr-qimmatini poymol qiluvchi shafqatsiz tibbiy tajribalarga duchor bo‘lgan. Lager fashistik rejimning "model lageri" hisoblangan va boshqa konslagerlarga uslub yaratgan.
1945-yil 29-aprelda AQSh qo‘shinlari tomonidan ozod qilinganida, Daxau dunyo uchun fashistik zulmning dahshatli timsoliga aylangan edi. Bugungi kunda u xotira muzeyi sifatida inson huquqlari va erkinliklarini eslatib turadi.
Daxau kontsentratsion lageri (1933–1945) fashistik Germaniyada qurilgan ilk va eng mudhish lagerlardan biri edi. U dastlab siyosiy mahbuslar uchun mo‘ljallangan bo‘lsa-da, keyinchalik yahudiylar, ruhoniylar, sintilar va boshqa guruhlarni majburiy mehnat va qiynoqqa solish uchun ishlatilgan.
Asosiy ma'lumotlar:
Joylashuvi: Bavariya, Germaniya (Myunxen shahri yaqinida).
Funksiyasi: Mahbuslarni qiynash, majburiy mehnatga jalb qilish va ularni yo‘q qilish.
Qurbonlar soni: 200 mingdan ortiq mahbus, 41 mingdan ko‘prog‘i vafot etgan.
Daxauda mahbuslar inson qadr-qimmatini poymol qiluvchi shafqatsiz tibbiy tajribalarga duchor bo‘lgan. Lager fashistik rejimning "model lageri" hisoblangan va boshqa konslagerlarga uslub yaratgan.
1945-yil 29-aprelda AQSh qo‘shinlari tomonidan ozod qilinganida, Daxau dunyo uchun fashistik zulmning dahshatli timsoliga aylangan edi. Bugungi kunda u xotira muzeyi sifatida inson huquqlari va erkinliklarini eslatib turadi.
Mundarija:
1. Higgs Bozoni
2. Qaragʻay oʻrmonidagi tong
3. Mulen Ruj
4. Kankan raqsi
5. London eye
6. Rotonda kafesi
7. Monparnass
8. Kafe de la Rejensi
9. Prometey
10. Jan Jak Russo
11. Professor Douellning boshi
12. Jonatan Livingston ismli chagʻalak
13. Rojer Akkroydning oʻlimi
14. Kulrang kardinal
15. Rorshax testi
16. Greta Tunberg
17. Zamonamiz qahramoni
18. Jekson Pollok
19. Mobidik
20. Pareto prinsipi
21. Samanta Smit
22. Deni Didro effekti
23. 1901-1910 yillardagi Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
24. Daxau Konslageri
25. Raxat Lukum (Turk Lokumi)
1. Higgs Bozoni
2. Qaragʻay oʻrmonidagi tong
3. Mulen Ruj
4. Kankan raqsi
5. London eye
6. Rotonda kafesi
7. Monparnass
8. Kafe de la Rejensi
9. Prometey
10. Jan Jak Russo
11. Professor Douellning boshi
12. Jonatan Livingston ismli chagʻalak
13. Rojer Akkroydning oʻlimi
14. Kulrang kardinal
15. Rorshax testi
16. Greta Tunberg
17. Zamonamiz qahramoni
18. Jekson Pollok
19. Mobidik
20. Pareto prinsipi
21. Samanta Smit
22. Deni Didro effekti
23. 1901-1910 yillardagi Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
24. Daxau Konslageri
25. Raxat Lukum (Turk Lokumi)
FactStellar pinned «Mundarija: 1. Higgs Bozoni 2. Qaragʻay oʻrmonidagi tong 3. Mulen Ruj 4. Kankan raqsi 5. London eye 6. Rotonda kafesi 7. Monparnass 8. Kafe de la Rejensi 9. Prometey 10. Jan Jak Russo 11. Professor Douellning boshi 12. Jonatan Livingston ismli chagʻalak…»
Raxat Lukum – Turkiy shirinlikning tarixiy merosi
Raxat lukum, yoki lokum, Turkiyaning eng mashhur shirinliklaridan biri bo‘lib, uning yumshoq, shirin va elastik tuzilishi ko‘plab kishilarni o‘ziga jalb qiladi. U asosan shakar, kraxmal va suvdan tayyorlanadi va ko‘pincha pista, yong‘oq yoki boshqa lazzatli qo‘shimchalar bilan boyitiladi.
FactStellar
Raxat lukum, yoki lokum, Turkiyaning eng mashhur shirinliklaridan biri bo‘lib, uning yumshoq, shirin va elastik tuzilishi ko‘plab kishilarni o‘ziga jalb qiladi. U asosan shakar, kraxmal va suvdan tayyorlanadi va ko‘pincha pista, yong‘oq yoki boshqa lazzatli qo‘shimchalar bilan boyitiladi.
Tarixi: Lokum 15-16-asrlarda Turkiyada paydo bo‘lgan va keyinchalik butun dunyoga tarqalgan. "Lokum" nomi arabcha rahat al-hulqum so‘zidan kelib chiqadi, bu "tomog‘ingga yoqimli" degan ma'noni anglatadi.
Qanday iste'mol qilinadi: Raxat lukum ko‘pincha choy yoki kofe bilan birga, bayramlar yoki mehmonlarni kutib olishda taqdim etiladi.
FactStellar
❤2
Verner Hayzenberg – Kvant mexanikasining dahosi
1901-yil 5-dekabrda tug‘ilgan nemis fizigi Verner Geyzenberg ilm-fan tarixida o‘zining "noaniqlik prinsipi" bilan abadiy iz qoldirgan. Bu prinsip kvant mexanikasining asosiy qonunlaridan biri bo‘lib, zarrachalarning joylashuvi va impulsini bir vaqtning o‘zida aniqlik bilan o‘lchashning iloji yo‘qligini tushuntiradi.
Hayzenberg o‘zining kashfiyoti uchun 1932-yilda Nobel mukofoti bilan taqdirlangan. U kvant nazariyasining rivojlanishida asosiy rol o‘ynagan olimlardan biri bo‘lib, fizikada tub burilish yasagan.
Ammo uning faoliyati bahsli jihatlardan ham holi emas. Ikkinchi jahon urushi paytida Hayzenberg Germaniyaning yadro quroli loyihalarida ishtirok etgan, lekin bu ishlar muvaffaqiyatli amalga oshmagan.
Bugungi ilm-fanning rivojlanishida Verner Hayzenberg hissasi beqiyos!
1901-yil 5-dekabrda tug‘ilgan nemis fizigi Verner Geyzenberg ilm-fan tarixida o‘zining "noaniqlik prinsipi" bilan abadiy iz qoldirgan. Bu prinsip kvant mexanikasining asosiy qonunlaridan biri bo‘lib, zarrachalarning joylashuvi va impulsini bir vaqtning o‘zida aniqlik bilan o‘lchashning iloji yo‘qligini tushuntiradi.
Hayzenberg o‘zining kashfiyoti uchun 1932-yilda Nobel mukofoti bilan taqdirlangan. U kvant nazariyasining rivojlanishida asosiy rol o‘ynagan olimlardan biri bo‘lib, fizikada tub burilish yasagan.
Ammo uning faoliyati bahsli jihatlardan ham holi emas. Ikkinchi jahon urushi paytida Hayzenberg Germaniyaning yadro quroli loyihalarida ishtirok etgan, lekin bu ishlar muvaffaqiyatli amalga oshmagan.
Bugungi ilm-fanning rivojlanishida Verner Hayzenberg hissasi beqiyos!
Sovet snayperi Tatyana (Tanya) Chernova – Qahramon ayol tarixi
Ikkinchi Jahon urushi yillarida Sovet Ittifoqi armiyasi qatorida ko‘plab qahramon ayollar jang qilgan, ulardan biri – Tanya Chernova. U snayper sifatida fashistlarga qarshi jangda qatnashib, o‘z jasorati bilan nom qozongan.
Tanya AQShda tug‘ilgan bo‘lib, urush paytida Sovet Ittifoqiga kelgan va qo‘shilgan. Snayperlar maktabini tamomlaganidan so‘ng, Stalingrad jangida faol ishtirok etgan. Tanya 80 dan ortiq dushman askarini yo‘q qilgan va Sovet armiyasining eng mohir snayperlaridan biri sifatida tanilgan.
Tanya nafaqat o‘zining aniq mo‘ljallari, balki o‘z safdoshlariga ilhom beruvchi jasorati bilan ham tarixda o‘chmas iz qoldirdi. Urush yillaridagi bu qahramon ayol fashizmga qarshi kurashda matonat va fidoyilik timsoli bo‘lib qoldi.
Ikkinchi Jahon urushi yillarida Sovet Ittifoqi armiyasi qatorida ko‘plab qahramon ayollar jang qilgan, ulardan biri – Tanya Chernova. U snayper sifatida fashistlarga qarshi jangda qatnashib, o‘z jasorati bilan nom qozongan.
Tanya AQShda tug‘ilgan bo‘lib, urush paytida Sovet Ittifoqiga kelgan va qo‘shilgan. Snayperlar maktabini tamomlaganidan so‘ng, Stalingrad jangida faol ishtirok etgan. Tanya 80 dan ortiq dushman askarini yo‘q qilgan va Sovet armiyasining eng mohir snayperlaridan biri sifatida tanilgan.
Tanya nafaqat o‘zining aniq mo‘ljallari, balki o‘z safdoshlariga ilhom beruvchi jasorati bilan ham tarixda o‘chmas iz qoldirdi. Urush yillaridagi bu qahramon ayol fashizmga qarshi kurashda matonat va fidoyilik timsoli bo‘lib qoldi.
👍1
Tur Xeyerdal: Jasorat va ilm-fan chorrahasida
Norvegiyalik olim va sarguzashtchi Tur Xeyerdal (1914–2002) o‘zining jasoratli ekspeditsiyalari bilan mashhur. U 1947-yilda Kon-Tiki ekspeditsiyasida qadimiy sallada Perudan Polineziyaga suzib, Amerika va Tinch okeani orollari o‘rtasidagi aloqalar nazariyasini isbotlashga harakat qildi.
Keyinchalik u Ra va Ra II qayiqlari orqali Afrika va Amerika qit’alari o‘rtasidagi qadimiy aloqalarni o‘rgandi. Pasxa orolidagi haykallar sirini o‘rganishga ham katta hissa qo‘shdi.
Xeyerdalning izlanishlari bahsli bo‘lsa-da, uning ilm-fan va sarguzashtga bo‘lgan ishtiyoqi ko‘pchilikni ilhomlantirdi.
Norvegiyalik olim va sarguzashtchi Tur Xeyerdal (1914–2002) o‘zining jasoratli ekspeditsiyalari bilan mashhur. U 1947-yilda Kon-Tiki ekspeditsiyasida qadimiy sallada Perudan Polineziyaga suzib, Amerika va Tinch okeani orollari o‘rtasidagi aloqalar nazariyasini isbotlashga harakat qildi.
Keyinchalik u Ra va Ra II qayiqlari orqali Afrika va Amerika qit’alari o‘rtasidagi qadimiy aloqalarni o‘rgandi. Pasxa orolidagi haykallar sirini o‘rganishga ham katta hissa qo‘shdi.
Xeyerdalning izlanishlari bahsli bo‘lsa-da, uning ilm-fan va sarguzashtga bo‘lgan ishtiyoqi ko‘pchilikni ilhomlantirdi.