◀️ سیاره ماقبل تاریخ


☑️ مستند جدید و زیبا از شگفت انگیزترین جانوران زمین در تاریخ حیات
☑️ با سِر دیوید اتنبرو

5⃣

🔗 قسمت اول
🔗 قسمت دوم
🔗 قسمت سوم
🔗 قسمت چهارم
🔗قسمت پنجم (آخر)


@evolution_iran

◀️ سیر زمانی تکامل انسان
■ تنوع حیات پرسلولی


نخستین جانوران پرسلولی که حوالی ۷۰۰ میلیون سال قبل بر روی زمین ظاهر شدند موجوداتی بسیار ساده و فاقد انواع مختلف سلولهای تخصص یافته مانند سلولهای عصبی ، پوستی و یا چشم بودند .
این موجودات صرفا تجمعی ساده از سلولهای یوکاریوتی بودند که در جهت بقای خود ، انجام اعمال حیاتی را در قالب یک بدن منسجم بین خود تقسیم کرده بودند و ساختاری مشابه و حتی ساده‌تر از اسفنج‌های امروزی را بوجود آورده بودند .

اما طی چند میلیون سال آینده ، این موجود ساده انواع متفاوتی از سلولهای تخصص یافته را تکامل میدهد و فرمانرو جانوران تبدیل به یکی از متنوع‌ترین و شگفت انگیزترین بخش‌های حیات میشود .

ریشه تکاملی اکثر خصوصیات و قابلیتهای ما ، از مغز پیچیده گرفته تا چشمان دقیق و یا توان حرکت را میتوان در نخستین پرسلولیهایی یافت که سلولهای سازنده آنها هر یک وظیفه‌ای خاص را عهده‌دار شدند و رفته رفته تبدیل به سلولهایی تخصص یافته مانند سلولهای عصبی شدند .


🎦 ویدئو مربوط به ارائه‌ای از دکتر کیمیایی اسدی با عنوان تکامل سیستم عصبی است .

🎤 فایل صوتی


@evolution_iran

◀️ سیر تکامل انسان

🔗 تنوع حیات پرسلولی

▪︎ فایل صوتی چهاردهم

▪︎ فایل قبلی
▪︎ فایل بعدی


@evolution_iran

◀️ سرعت تشکیل گونه‌های جدید !


درباره تعیین سرعت تشکیل گونه های جدید این پرسش مطرح میشود که آیا نتایج حاصل از مطالعات فسيلی میتوانند اطلاعات کاملی در اختیار ما قرار دهند ؟
برخلاف انتظار شواهد نشان میدهند که ذخایر فسیلی حاوی نمونه های حد واسط و گذرای بسیاری نیستند . با آنکه شکلهای آغازین (گونه اجدادی) و شکل‌های نهایی (گونه جدید) در دسترس هستند ، ولی نمونه‌های حد واسط که میبایست نشانگر تکامل گونه‌ای به گونه دیگر باشند یافت نمیشوند . این مشکل رسماً به عنوان نارساییهای ذخایر فسیلی مطرح شده است. تلاش برای توضیح این نقص در فسیلهای موجود ، به مطرح شدن دو مدل تکاملی ، یعنی مدل تعادل‌ گسسته و تدریج‌گرایی انجامیده است .

پرسشی که از سوی دیرین شناسان طرفدار مدل تعادل گسسته مطرح میشود این است که دلیل کامل نبودن منابع فسیلی در آغاز ظهور گونه‌ها چیست ؟
گلدو ان. الدرگ در سال ۱۹۷۲ در نخستین اظهار نظر خود تعادل گسسته را به این صورت مطرح میکنند که منابع فسیلی بازتاب دقیقی از تکامل تاریخی گونه‌ها هستند که با دوره‌های طولانی از ثبات (بدون تغييرات تکاملی) همراهند و از طریق دوره‌های کوتاه گونه‌زایی سریع قطع میشوند . بر طبق این مدل تکاملی ، گونه‌زایی معمولاً حاصل نوعی فوران است . پس از دوره‌های نسبتاً کوتاهی از تکامل فعال (برای مثال یک صد هزار سال) ، دوره های طولانی از ثبات (برای مثال دو میلیون سال) رخ میدهند . بر طبق مدل تعادل‌ گسسته ، گونه زایی میتواند در یک دوره زمانی کوتاه اتفاق بیفتد . این دوره زمانی ممکن است هزاران سال طول بکشد ، ولی هنگامی که ایـن مدت را با چندین میلیون سال موجودیت یک گونه مقایسه میکنیم بنظر بسیار کوتاه مینماید . زیست شناسانی که از مدل تکاملی تعادل گسسته طرفداری میکنند بر این باورند که رخداد گونه‌زایی همبوم و حتی دگربوم میتوانسته است
در چنین دوره‌های زمانی کوتاهی به وقوع پیوسته باشد . تعادل گسسته بر ظهور سریع و ناگهانی یک گونه جدید در ذخایر فسیلی تأکید میورزد ، بدون آنکه مدرک یا حتی مدارک اندکی از گونه‌های حد واسط در اختیار باشند . طرفداران این اندیشه دلیل کمیاب بودن نمونه‌های حد واسط موجود در ذخایر فسیلی را بر این اساس میدانند که شاید اصولا در طی روند گونه زایی موجودات حد واسط اندکی ظاهر شده اند .

برخلاف چنین نظری ، مدل تدریج گرایی از نظریه تکاملی سنتی پشتیبانی میکند که در آن تکامل حاصل گذر از دوره های پیوسته و طولانی زمان است . تدریج گرایی را به ندرت میتوان از روی ذخایر فسیلی مشاهده کرد ، زیرا این ذخایر کامل نیستند . ارگانیسم های بسیاری پس از مرگ تجزیه میشوند و از موجودیت خود هیچ گونه آثاری بر جای نمیگذارند . یک ذخیره فسیلی کامل متشکل از نمونه‌های حد واسط میتواند گواهی بـر مـوارد طولانی تدریج گرایی باشد . مدل تدریج گرایی بیانگر آن است که جمعیتها از درون جمعیتهای دیگر به وسیله گردآوری تدریجی ویژگیهای سازشی به آهستگی واگرایی حاصل کرده اند . چنین ویژگیهایی بر اثر رویارویی با فشارهای گوناگون گزینشی در زیست محیط های متفاوت ایجاد شده اند . مدارک فسیلی متعدد مربوط به دوره های طولانی مدت که بیانگر هیچگونه تغییری در طول عمر گونه ها نیستند ، بر علیه مدل تکاملی تدریج گرایی مورد استفاده واقع شده اند . تدریج گرایان به پشتیبانی از نظریه خود هر دوره از ثبات را که در ذخایر فسیلی گزارش شده به دلیل وقوع گزینش طبیعی استوار کننده میدانند و بر این باورند که ثبات مشاهده شده در ذخایر فسیلی تنها دارای ظاهر فریبنده ای است و فسیلها منعکس کننده تمامی ابعاد تکاملی نیستند . در همین راستا، آنها تأکید میکنند که فسیلها منعکس کننده تغییرات ايجاد شده در ساختار بیرونی و ساختارهای اسکلتی موجودات اند ، ولی تغییرات ژنتیکی تأثیر گذار بر فیزیولوژی اندامهای درونی و ویژگیهای رفتاری را که آنها نیز بازتابی از تحولات تکاملی هستند تأیید نمیکنند . تدریج گرایان تكامل سریع را فقط در ارتباط با وقوع گزینش طبیعی جهت دار میپذیرند . زیست شناسانی که گزینش طبیعی را به عنوان نخستین مکانیسم تکاملی میپذیرند ، ممکن است با تقسیم بندی یا مرحله بندی طول عمر تکاملی یک گونه مخالفت کنند . بسیاری از کارشناسان تکامل برای توضیح شواهد مربوط به ذخایر فسیلی هر دو مدل تکاملی را میپذیرند و بر این باورند که آهنگ تكامل در موارد ویژه ای تند و ناگهانی و در موارد دیگر آهسته و تدریجی است . آنها گمان میکنند که هیچ یک از مدلهای تکاملی تعادل گسسته و تدریج گرایی به تنهایی مشخص کننده تغییرات پیچیده آمیخته با تکامل نیست . دیگر دانش پژوهان تكاملی بر این باورند که بین تعادل‌ گسسته و تدریج گرایی فاصله ای واقعی وجود ندارد و وقوع تغییرات ژنتیکی را تدریجی و با آهنگی ثابت در نظر میگیرند .


@evolution_iran

◀️ هفت جهان ، یک سیاره


☑️ هفت قاره و بینهایت شگفتی !
☑️ آسیا

🔗 قسمت اول
🔗 قسمت دوم
🔗 قسمت سوم
🔗 قسمت چهارم
🔗 قسمت پنجم
🔗 قسمت ششم
🔗 قسمت هفتم (آخر)


@evolution_iran

◀️ مارماهی باغی !


مارماهی باغی (garden eels) نوعی مارماهی از خانواده مارماهی دریایی است که عمدتا در هند و اقیانوسیه زندگی میکند ، گونه‌هایی نیز در قسمتهای گرمتر اقیانوس اطلس و شرق اقیانوس آرام یافت میشوند .

این مارماهیهای کوچک در کف دریا زندگی میکنند و نامشان را به خاطر بیرون آوردن سرشان از سوراخ لانه در حالی که بیشتر بدن آنها پنهان مانده است گرفته‌اند .

از آنجا که معمولا به صورت گروهی زندگی میکنند ، سرهای تعداد زیادی مارماهی که از کف دریا رویش میکنند شبیه گیاهان یک باغ هستند !

طول بزرگترین گونه این مارماهیها به حدود ۱۲۰ سانتیمتر میرسد ، با اینحال بیشتر گونه ها بیش از ۶۰ سانتیمتر رشد نمیکنند .

کلنی‌های مارماهی باغی میتوانند به اندازه یک هکتار در سطح رشد کنند .


✅ بیشتر بخوانید

@evolution_iran

◀️ چانه !


چانه را میتوان از منحصربفردترین ویژگیهای انسان مدرن دانست. خصوصیتی که حتی گونه‌های دیگر انسان مانند نئاندرتال فاقد آن بودند. اما چرا این برجستگی در صورت ما وجود دارد؟

برای سالها علت تکاملی وجود چانه موضوع جذابی برای بحث و جدل بین دانشمندان بوده است.
برای مدتها عقیده بر این بوده است که چانه در مسیر تکاملی ما به دلیل مزیت‌هایی که در عملکردهای مکانیکی مانند بالا بردن قدرت فک و توانایی جویدن بهتر و یا ایجاد توان تکلم بیشتر داشته ایجاد شده است.

اما اکنون شواهد جدید اکثر دانشمندان را متقاعد کرده است که این عضو منحصربفرد تقریبا هیچگونه مزیت خاصی در عملکردهای مکانیکی مربوط به قدرت فک و یا توان تکلم ایجاد نمیکند !
تحقیقات و شواهد جدید نشان میدهند که چانه ، صرفا یک محصول جانبی در نتیجه بزرگ شدن مغز و به دنبال آن کوچک شدن صورت است .
همراه با کوچک شدن صورت ، برجستگی چانه نیز بوجود آمد .


✅ بیشتر بخوانید
✅ و اینجا


@evolution_iran

◀️ سیر زمانی تکامل انسان
■ تولیدمثل جنسی


برای حداقل ۳ میلیارد سال تنها روش تکثیر در میان موجودات زنده زمینی تولیدمثل غیرجنسی بود . روشی که امروز هم همچنان توسط تمام باکتریها و آرکی باکتریها و برخی از یوکاریوتها انجام میشود . روشی که طی آن موجود زنده یک کپی از dna خود تولید کرده و به نسل بعد منتقل میکند .

اما حوالی یک میلیارد سال قبل ، یوکاریوتها نوع جدیدی از تولیدمثل را تکامل میدهند که تبدیل به روش غالب تکثیر در جانوران و اکثر گیاهان و قارچها میشود .

تولیدمثل جنسی یکی از بزرگترین تحولات در تاریخ حیات زمینی محسوب میشود . بخش عمده تنوع حیات جانوری به واسطه این روش تکثیر است . بقا و ماندگاری جانوران نیز تا حد بسیار زيادی به ایجاد تنوع و گوناگونی وابسته است که تولیدمثل جنسی ایجاد میکند .
روشی که طی آن نسل جدید از ادغام دو dna از دو فرد حاصل میشود !

🎤 فایل صوتی


@evolution_iran

◀️ سیر تکامل انسان

🔗 تولیدمثل جنسی

▪︎ فایل صوتی پانزدهم

▪︎ فایل قبلی
▪︎ فایل بعدی


@evolution_iran

◀️ نئاندرتالهای ایران



☑️ دکتر حامد وحدتی نسب


✅ صفحه اینستاگرام



@evolution_iran

◀️ هفت جهان ، یک سیاره


☑️ هفت قاره و بینهایت شگفتی !
☑️ آفریقا


🔗 قسمت اول
🔗 قسمت دوم
🔗 قسمت سوم
🔗 قسمت چهارم
🔗 قسمت پنجم
🔗 قسمت ششم
🔗 قسمت هفتم (آخر)


🔗 نسخه کم حجم


@evolution_iran

روزی روزگاری شما معده ای بودید بر سر سیخ که در دریا شناور بود !
به تدریج تکامل پیدا کردید ، دستگاههای حسی پیدا کردید و فهمیدید که بخشی از یک جهان بزرگتر هستید .
سیستم‌هایی در بدن شما پدید آمد تا بتوانید به صورت مؤثری در جهان حرکت کنید و دارای مغزی شدید که بودجه بدنی شما را مدیریت میکند . یاد گرفتید که با دیگر مغزهایی که درون بدن هستند ، به صورت گروهی زندگی کنید . از آب بیرون خزیدید و پا به خشکی گذاشتید و در فراسوی گستره زمان با نوآوریهایی که حاصل آزمایش و خطا و مرگ تریلیونها جاندار است ، سرانجام واجد مغز انسانی شدید . مغزی که میتواند کارهای شگفت انگیز زیادی انجام دهد ، ولی در عین حال درباره خودش گرفتار سوء تفاهم است . مغزی که چنان تجربیات ذهنی پرباری را پدید می آورد که حس میکنیم گویی هیجان و تعقل در درون ما در کشمکش اند . مغزی که چنان پیچیده است که آن را با استعاره هایی توصیف میکنیم و آن تشبیهات را با علم حقیقی اشتباه میگیریم . مغزی که در مدارسازی مجدد خود چنان مهارت دارد که تصور میکنیم خیلی از چیزها را به صورت مادرزادی میدانستیم ، در صورتی که در حقیقت آنها را یاد گرفته ایم


✅ بیشتر بخوانید


@evolution_iran

◀️ انسان نئاندرتال


در کردستان عراق ، در غاری در نزدیکی منطقه شانیدر ده اسکلت نئاندرتال بزرگسال کشف شد . در چهار اسکلت آثار شکستگی استخوان و بد جوش خوردن و آثار دژدیسی (دفرمه شدن آنها) دیده میشود . جراحت وارده بر یکی از نئاندرتالها چنان سنگین بوده که اگر او را تنها به امید خدا رها میکردند قطعا نمیتوانست زنده بمانند . اینکه شکستگی ها جوش خورده و درمان شده ، ممکن است به این معنا باشد که کسی از آنان پرستاری کرده است .
نئاندرتالها یقیناً زخمها و جراحات و شکستگیها را مداوا کرده و به بیماران خود خوراک میداده اند .

کشف مشابهی در محل دیگری صورت گرفته و حاکی از آن است که نئاندرتالها بیماران ، مجروحین و افراد علیل خود را بی پشت و پناه رها نمیکرده اند . در غار کراپینا در زاگرب بقایای انسانی کشف شده که نیمی از یک دست خود را از دست داده بوده و با وجود چنین جراحتی برای مدتها به زندگی خود ادامه داده است .

مسئله دیگری که با قطعیت میتوان گفت آن است که برخی از گروههای نئاندرتال مردگان خود را به خاک می سپرده اند . گورهای نئاندرتالها قدیمیترین گورهای کشف شده هستند . بعضاً همراه متوفی اشیاء ساده ای از قبیل شاخ و سنگ ابزار نیز به خاک می سپرده اند .
پیرمرد یافت شده از لاشاپل اوسن واقع در فرانسه بطور کاملا واضحی در یک گودال به خاک سپرده شده بود ، چرا که مواد درون گودال با لایه های رسوبی محیط اطراف گودال کاملا از نظر رنگ متمایز بود . گورهای دیگری نیز به همین شکل در ناحیه لافراسی واقع در فرانسه از زیر خاک بیرون آورده شده اند . گورهای کشف شده دیگری در خاور نزدیک نیز مثلا در شانیدر عراق ، در مناطق تبون و عمود و كبارا ثابت کشف شده اند . در غار کبارا در اسرائیل اسکلتی را از زیر خاک بیرون آورده اند که دستهای آن روی سینه به شکل صلیب قرار گرفته بود . این اسکلت بسیار خوب زیر خاک حفظ شده بود ، طوری که حتی استخوان لامی ترد و شکننده آن نیز به دست آمده است .


@evolution_iran

◀️ سیر زمانی تکامل انسان
■ دوره کامبرین ، ظهور اولین مهره‌داران

حدود ۵۴۰ میلیون سال قبل در آغاز دوره کامبرین، همزمان با ظهور شاخه‌های مختلف جانوری، نخستین اجداد طنابدار ما نیز در آبهای زمین ظاهر شدند. آنها موجوداتی بسیار کوچک و ساده، فاقد مغز، چشم و بسیاری ویژگیهای دیگر بودند

اما این جانوران ساده آغازگر مسیر تکاملی متفاوتی بودند که طی ۵۰ میلیون سال آینده منتج به ظهور اسکلت داخلی و تکامل نخستین اجداد مهره‌دار ما شد.
اولین ماهیان مهره‌دار حوالی ۵۰۰ میلیون سال قبل با تحول و تکامل طنابداران اولیه پدیدار شدند. آنها نیز موجوداتی کوچک، فاقد آرواره و ستون فقرات واقعی بودند. با اینحال سیستم عصبی گسترش یافته، چشم، گوش و بسیاری ساختارهای بدنی دیگر را تکامل داده بودند

طی ۳۰ میلیون سال آینده نخستین ماهیها با اسکلت‌های استخوانی و پس از آن حوالی ۴۴۰ میلیون سال قبل نخستین ماهیهای آرواره دار تکامل پیدا کرده و به سرعت گسترش یافته و متنوع میشوند
تکامل اسکلت داخلی محکم و آرواره‌های قوی، اجداد ما را وارد مسیر تکاملی تازه‌ای کردند


✅ بیشتر بخوانید
✅ و اینجا

🎤 فایل صوتی


❗️متاسفانه ویدئو بهتری پیدا نکردم!


@evolution_iran

◀️ سیر تکامل انسان

🔗 دوره کامبرین ، ظهور مهره‌داران

▪︎ فایل صوتی شانزدهم

▪︎ فایل قبلی
▪︎ فایل بعدی


@evolution_iran

◀️ استرالیا



✅ موجودات استرالیا دارای غیر معمولترین و در عین حال جالب توجه‌ترین ویژگیها در جهان میباشند . تشریح این ویژگیها نیازمند درک بالایی از روابط متقابل بین حرکات قاره ای ، تغییرات آب و هوایی و انتشار موجودات میباشد .



☑️ بخوانید


@evolution_iran

◀️ هفت جهان ، یک سیاره


☑️ هفت قاره و بینهایت شگفتی !
☑️ اروپا


🔗 قسمت اول
🔗 قسمت دوم
🔗 قسمت سوم
🔗 قسمت چهارم
🔗 قسمت پنجم
🔗 قسمت ششم
🔗 قسمت هفتم (آخر)

🔗 نسخه کم حجم


@evolution_iran

با سقوط چکش انسان ، ششمین انقراض جمعی آغاز گشته است . اگر جلوی شوک دائمی انقراض گرفته نشود انتظار میرود تا پایان قرن به انتهای دوره سنوزوئیک برسیم . سپس وارد دوره‌ای خواهیم شد که شعرا و دانشمندان آن را دوره اروموزوئیک (عصر تنهایی) خواهند نامید .

تمام اينها را ما انجام داده ایم و از اتفاقی که میفتاد آگاهی داشته ایم .
نباید تقصیر را گردن خواست خدا بیاندازیم !


تحول طبیعت حداقل ده میلیون سال را صرف تعمیر خرابیهای پنج شوک قبلی در هر مورد کرد و اکنون ، ده میلیون سال رخوت دیگر غیرقابل قبول است . انسانها باید همین الان تصمیمشان را بگیرند ، ميراث طبیعی زمین را حفظ کنند یا بگذارند نسلهای آینده به جهانی با محیط زیست بیجان خو بگیرند . تحت هیچ شرایطی نمیتوان از این انتخاب شانه خالی کرد .

گزینه هایی مانند باغ وحش و نگهداری گونه‌های در حال انقراض به امید تکثیر آنها نیز مسلما عملی نیستند .
راههایی دیگری نيز پیشنهاد میشوند ! مثلا میلیونها گونه و نژاد در حال بقا را با استفاده از تخمهای بارور شده یا نمونه های بافتی منجمد شده حفظ کنیم تا در آینده بتوان آنها را به زندگی برگرداند . یا اینکه کدهای بافتی تمام گونه‌ها را ثبت کنیم و بعداً تمامی موجودات را بازسازی کنیم . هر کدام از این راه حل ها ریسک بالایی داشته و بسیار گران و در نهایت بی نتیجه است . حتی اگر بتوان تنوع زیستی تهدید شده زمین را با تمام بزرگی اش دوباره خلق و جمعیتهای تولید شده را آماده بازگشت به جایی کرد که در قرن بیست و دوم به آن حيات وحش گفته میشود ، احیای دوباره جمعیتهایی که به طور مستقل در محیط زیست پایدار باشند فراتر از دسترس انسان است . زیست شناسان کوچکترین نظری درباره از نو ساختن اکوسیستمی با حیات مستقل ندارند . احتمالاً زمانی که راهی بیابند ، به این کشف میرسند که شرایط حاکم بر سیاره متمدن ، باز آفرینی را غیر ممکن میکند .

با عبور از تمامی این گزینه ها ، برخی آخرین راه حل خود را مطرح میکنند . با خیال راحت بیوسفر را فقیر کنید ، امید است که روزی دانشمندان قادر به ساخت موجودات و گونه های مصنوعی باشند و آنها را در محیطی مصنوعی قرار دهند . بگذاريد نسلهای آینده سوراخهای طبیعت محو شـده را بر رباتهای برنامه ریزی شده‌ای پر کنند که به انسان حمله نمیکنند ، ببرهایی مصنوعی با نور مصنوعی که جنگلهای مصنوعی پر از حشره رباتها را روشن میکند ، حشرات مصنوعی که نه گاز میگیرند و نه نیش میزنند . کلمات مناسبی برای تنوع زیستی مصنوعی وجود دارد ، حتی به هنگامی که تنها در خیال باشد : هتک حرمت ، فساد ، پلیدی !

متأسفانه تمام راه حلهای قراردادی ذکر شده از طرف چند نویسنده مطرح شده است ! این رویاها احمقانه اند . اکنون زمان داستانهای علمی تخیلی نیست ، بلکه زمان عقل سلیم و پیروی از دستورالعمل پیش روست : تنها با درک ارزش منحصر بفرد هر گونه حیاتی و متقاعد ساختن افرادی که تسلط بر حیوانات را پیشه خود کرده اند میتوان اکوسیستم و موجوداتش را نجات داد .


📖 آفرینش
✏️ ادوارد ویلسون

@evolution_iran

◀️ سیر زمانی تکامل انسان
■ ورود مهره‌داران به خشکی


حوالی ۴۵۰ میلیون سال قبل نخستین ماهیهای استخوانی و آرواره دار ظاهر شده و به سرعت متنوع شدند .
طی پنجاه میلیون سال بعدی ، گروهی از ماهیهای استخوانی خصوصیات جدیدی را تکامل میدهند و تبدیل به نخستین ماهیهای باله گوشتی میشوند که جد مستقیم ما محسوب میشوند .
ماهیهای باله گوشتی نیز بنا به سازگاریهای خود تنوع و گسترش پیدا میکنند . اما گروهی از آنها طی میلیونها سال ، خصوصیاتی را تکامل میدهند که زمینه ورود اولین مهره‌داران به خشکی را فراهم میکند .

ماهیان باله گوشتی طی میلیونها سال تغییر و تحول نخستین تتراپودها (چهار اندامان) را تکامل میدهند . باله‌های این ماهیان در جهت سازگاری و حرکت در آبهای کم عمق ، آبگیرهای فصلی و یا کف دریاها ، به اندامهایی همانند دست و پا (در شکل ابتدایی خود) تغییر پیدا میکند .

تتراپودها حوالی ۳۶۵ میلیون سال پیش زندگی دائمی در آب را ترک میکنند و نخستین دوزیستان بوجود می آیند . موجوداتی که علیرغم زندگی در خشکی ، همچنان وابسته به آب بودند .


🎤 فایل صوتی


@evolution_iran

◀️ سیر تکامل انسان

🔗 ورود مهره‌داران به خشکی

▪︎ فایل صوتی هفدهم

▪︎ فایل قبلی
▪︎ فایل بعدی


@evolution_iran

◀️ هفت جهان ، یک سیاره


☑️ هفت قاره و بینهایت شگفتی !
☑️ آمریکای شمالی


🔗 قسمت اول
🔗 قسمت دوم
🔗 قسمت سوم
🔗 قسمت چهارم
🔗 قسمت پنجم
🔗 قسمت ششم
🔗 قسمت هفتم (آخر)


✅ فایل کم حجم در بخش کامنت


@evolution_iran