واکاوی ديدگاه اهل بيت (ع) به فتوحات صدر اسلام با رويکرد تاريخی حديثی
علی حسن بگی - امير عباس مهدوی فرد
مطالعات تاريخی جنگ، ش4، تابستان 1397ش

از مهم‌ترین رویدادها پس از رحلت پیامبر اکرم (ص)، فتوحات زمان خلفای صدر اسلام است. عالمان و صاحب‌نظران مسلمان درباره فتوحات صدر اسلام رویکردهای گوناگونی داشته‌اند. برخی با تشبیه کردن آن به غزوات پیامبر (ص)، دفاع از کیان اسلام را انگیزه اصلی آن دانسته‌اند. ولی برخی عالمان هم فتوحات را یک فاجعه تلقی کرده‌اند. این نوشتار در صدد پاسخ به این پرسش است که اهل بیت (ع) در برابر فتوحات چه موضعی داشتند؟ برای پاسخ به این سؤال انگیزه فاتحان واکاوی و مستندات و شواهد خشنودی اهل بیت (ع) از فتوحات، مانند بشارت های پیامبر(ص)، مشورت خلفاء با امام علی(ع)، نقل برخی مورخان مبنی بر شرکت حسنین (ع) در فتوحات، شرکت یاران امام علی (ع) در فتوحات و... نقد و ارزیابی شده است. همچنین با بررسی مستندات عدم تأیید فتوحات از سوی اهل بیت (ع) مانند روایات عدم مشروعیت فتوحات و روایات بیانگر معیار مشروعیت جهاد (اذن امام) می‌توان عدم مشروعیت فتوحات را در نگاه اهل بیت (ع) استنباط کرد.
@Al_Rijal

🔶 آیا امام حسین(علیه السلام) در کشورگشایی های صدر اسلام حضور داشتند؟

💠در عصر حاکمان پس از پیامبر(ص) کشورگشایی هایی در قلمرو ایران و روم و... انجام شد که در حکومت امویان هم تداوم پیدا کرد. اما نسبت این فتوحات با دین اسلام چیست؟ موضع امام حسین(ع) و اهل بیت(ص) در این زمینه چه بود؟ آیا اهل بیت پیامبر از تایید کنندگان این جریان بودند یا از منتقدین آن؟ اسلام اهل بیت با این فتوحات گسترش پیدا کرد یا تضعیف شد؟ تحقیق صحیح در این زمینه، نتایج درون دینی و برون دینی قابل توجهی دارد.

💠مستند پنج قسمتی در بررسی فتوحات صدر اسلام (ارائه بحث از جناب استاد سعید طاوسی) :

1⃣نقد متنی و سندی گزارش طبری درباره حضور حسنین(ع) در فتوحات

2⃣نقد متنی و سندی گزارش های مشابه و مرتبط با گزارش طبری (گزارش ابن خلدون ، تاریخ جرجان و...)

3⃣برخی از روایاتی که حضور یا تایید اهل بیت(ص) از فتوحات را نفی می کنند

4⃣انتقاداتی درباره آثار فتوحات

5⃣نقد روایت ساختگی معاصر

📖مقاله ای در نقد عملکرد و روحیات فاتحین و آثار منفی آن بر اسلام

📖یک کتاب مرتبط

📖مقاله ای در تحلیل انگیزه و آثار فتوحات

📹 سه کلیپ مرتبط : الف و ب و ج
#عقاید #پاسخ_به_شبهات

بررسی گزارش حضور حسنین علیهما السلام در فتوحات
🎙دکتر سعید طاووسی مسرور

مطلبی که پیشتر در نقد فتح طبرستان ارائه کردیم:
t.me/estedlale_Ma/30

گفتار دکتر فرهاد قدوسی درباره توقف فتوحات در دورۀ امیرالمؤمنین:
iqna.ir/00GnAL

نشست با موضوع فتوحات صدر اسلام
🎙سخنرانی آقایان استاد علی بهرامیان، دکتر محمدحسین رجبی دوانی و دکتر سعید طاووسی مسرور
@estedlale_Ma

الفتوحات لیست اسلامية (به زبان عربی)
الشیخ علی عبد الله الهویرینی (اندیشمند سعودی)

🔺تاملاتی در یک خیانت به عشق پاک ایرانیان به امام حسین علیه السلام

چندی است که در نوشته‌ای مغرضانه وانمود شده سرور آزادگان جهان روش خلیفه دوم را در تحقیر ایرانیان تایید می‌کرده است. حال آنکه حقیقت درست بر خلاف این بوده و حضرات ائمه معصومین با تحقیر ایرانیان توسط خلفای جور مخالفت می‌کردند و ما هم افتخار می کنیم که پیرو چنان امامانی هستیم.

اگر متن کوتاه زیر را بخوانید نه تنها بر زشت سیرتی کسانی که می خواهند اسطوره های انسانیت را از ما بگیرند بیشتر آگاه می شوید، به شرافت و انسانی بودن مکتب قرآن و اهل بیت، بیشتر واقف شده، عشق و محبتتان نسبت به آنها افروخته تر می شود.

نوشته جنجالی مزبور، گزیده ای است از کتاب سفینه البحار که خواسته اند با حذف سر و ته مطلب مندرج در آن، یک دروغ شاخدار را از آن در آورند و رفتار زشت دشمنان اهل بیت را به اهل بیت نسبت دهند. توضیح اینکه:

1- کتاب سفینه البحار یک مُعجم (چیزی شبیه فرهنگنامه) است برای راحت پیدا کردن مطالب در کتاب مفصل بحارالانوار.

کتاب در زمانی نوشته شده که امکان سرچ کامپیوتری نبوده است. این معجمِ مختصر و مفید ذیل هر ریشه (مثلا ریشه عجم) چند مطلب پراکنده را که در کتاب بحارالانوار هست آورده و آدرس داده است. این مطالبِ پشت سر هم، ربطی به هم ندارند و تنها در اینکه در همه آنها کلمه ای مربوط به عجم آمده مشترکند.

2- مرحوم شیخ عباس قمی نویسنده سفینه البحار در ذیل واژه "عجم" سه مطلب را از مطالب بحارالانوار انتخاب کرده و آدرس داده است. این سه مطلب کاملا جدا از هم هستند و نویسنده سفینه البحار با اشاره به آنها خواسته تا آدرس آنها را در بحارالانوار مشخص کند.

3- مطلب اول اینکه خداوند در قرآن می فرماید:
اگر ما این قرآن را بر یکی از اعجمی ها نازل می کردیم و آن اعجمی این قرآن را به زبان خودش بر این اعراب اطراف تو می خواند آنها به آن ایمان نمی آوردند. (سوره شعرا 198 و 199)
روایتی که در بحارالأنوار در تفسیر این آیه نقل شده این است که امام می فرمایند این آیه به صورت تلویحی مدح عجم هاست و نکوهش عرب‌ها چرا که نشان می دهد عجمها عموما از عربهای آن زمان حق پذیرتر بوده و نژادپرستانه به حقایق نگاه نمی کرده اند. نمی گفته اند چون قرآن به زبان عربی است به آن ایمان نمی آوریم در حالی که عموم عرب‌های آن زمان این گونه بودند و اگر قرآن بر غیرعرب نازل شده بود به آن توجه نمی کردند.
این اولین مطلبی است که ذیل ریشه عجم در سفینه البحار از بحارالأنوار نقل شده است.

4- مطلب دومی که در سفینه البحار ذیل واژه عجم آمده این است که در بحارالانوار روایتی نقل شده که امام فرموده اند ما مصداق قریش (برترین تبار عرب) و شیعیان ما از هر نژادی که باشند مصداق عرب و دشمنان ما از هر نژادی که باشند مصداق عجم هستند.
با این توضیح که: عربیت به نژاد پدر و مادری نیست بلکه به فهم سخن حق و ابراز حق است و اگر کسی از تبار عرب بود اما سخن ما را نفهمید و به جان نخرید و به آن اقرار نکرد فضیلتی ندارد و اگر شخصی از غیر تبار عرب، سخن حق ما را فهمید و به آن اقرار کرد او فضیلت دارد. اصل پیام این روایت که مخالف نژادپرستی است همین است.

اما اینکه چرا عربیت فضیلت گرفته شده و گفته شده هر کس حق ما را بفهمد و به آن اقرار کند عرب است این است که کلمه "عرب" در زبان عربی در اصل به معنای شخص خوش بیان و فصیح است و کلمه عجم به معنای کسی است که سخنش نامفهوم است.
طبیعتا هر قومی در مواجهه با دیگر اقوام و در فضای زبانی خود می گویند که ما فصیح صحبت می کنیم و دیگران نمی توانند گویش ما را خوب بفهمند و خوب ادا کنند.
به این ترتیب صحرانشینان حجاز فضیلت عربیت (یعنی فصاحت) را به خود نسبت می دادند و در این مبنا دیگران را دچار عُجمیّت می دانستند. لذا می گفتند ما عربیم آنها عجم. دقت کنید معنای عربیت فصاحت است و نه چیز دیگر. بحث نژادی عرب یک معنای عارضی است و اگر به معنای اصلی واژه عرب نظر کنیم، طبیعتا "بیان و فصاحت داشتن" فضیلت است.
به این ترتیب اگر مثلاً زبان فارسی را مبنا قرار دهیم ما در آن عرب هستیم و سعودی ها عجم اند چون فارسی را نه خوب می فهمند و نه خوب می توانند ادا کنند.

حالا امام علیه السلام می فرمایند دعواهای زبانی را کنار بگذارید. عمق عربیت و عجمیت در این است که معانی فهمیده شود؛ حقیقت درک شود و به آن اقرار شود. لذا آنان که حق ما را می فهمند و به آن اقرار می کنند و آن را با فصاحت ترویج می کنند عرب هستند و آنها که حق ما را نمی فهمند یا می فهمند اما بیان نمی کنند و ترویج نمی نمایند عجم هستند. چه سود که نژادت عرب باشه و قریشی هم باشی اما حق را نفهمی یا بفهمی و کتمان کنی.
این دومین نقل سفینه البحار که در مقام شکستن فضای نژادپرستی عربی است.
@Estedlale_Ma

5- مطلب سومی که در سفینه البحار، به طور مختصر و مستقل از مطالب قبلی نقل شده این است که از بحارالأنوار نقل کرده است که: دومی یعنی عمر نسبت به عجم‌ها بددل بود و نژادپرستانه رفتار می کرد اما حضرت علی با او مخالفت می کرد. آنگاه توضیح داده که در بحارالأنوار نقل شده که عمر می خواست اسیران عجم و ایرانی ها را به بیگاری بگیرد. زنان آنها را بفروشد و مردان آنها را وادار به حمالی در ایام حج کند تا افراد علیل و پیر را به دوش بگیرند و طواف بدهند؛ اما حضرت علی مخالفت کردند و گفتند پیغمبر فرمودند کسی را که در میان قوم خودش عزیز است، شما هم باید محترم بشمارید هر چند که مخالف شما باشند و این فارس ها افراد فرهیخته و محترمی هستند و سر سازش با ما دارند و به اسلام هم علاقمندند و من به نوبه خود اسیرانی را که به عنوان سهم من و بنی هاشم تعیین شده برای خدا آزاد می کنم.

6- این‌ها سه مطلبی است که پشت سر هم در سفینه البحار نقل شده و همگی نشانگر آن است که ائمه شیعه علیهم السلام به پیروی از قرآن، مخالف تعصبات نژادپرستانه عربی بودند و به جهت آزاداندیشی و محترم بودن و حقشناسی فارسها بعضا آنها را بر خیلی از هم نژادی های خود ترجیح می دادند.

7- سه مطلب به این زیبایی در بحارالأنوار علامه مجلسی نقل شده و شیخ عباس آنها را در سفینه البحار گزارش داده است. حالا ببینید نویسنده آن متنِ دروغ، چقدر ناجوانمردی در نقل مطلب کرده است. نوشته: «امام حسین: ایرانیان را باید به نوکری عربها در آورد و زنان آنها را در بازارها فروخت!» و بعد عکس سانسور شده ای از سفینه البحار را آورده است.
نویسنده ضدشیعه در این عکس سانسور شده مطلب اول را در فضیلت عجم نادیده گرفته است. مطلب دوم از امام صادق نقل شده که کنیه ایشان مانند کنیه امام حسین، ابی عبدالله است و نویسنده جنجالی وانمود کرده که منظور از ابی عبدالله، امام حسین است. سپس آن را به نادرستی معنا کرده و وانمود کرده که امام حسین گفته اند تنها عربها شیعه مایند! سپس مطلب سوم را که از ثانی‌ (دومی، یعنی عمر خطاب) است به گوینده مطلب دوم نسبت داده است و گفته امام حسین آن تصمیم زشت را درباره ایرانیان داشت. آنگاه بقیه متن را هم که اعتراض حضرت علی به دومی است نقل نکرده است تا خیانتش برملا نشود.

شما را به خدا این کار وی توهین به شعور ما و خیانت به عشق پاک هم وطنانش به سرور آزادگان نیست؟

✍ مهدی قندی
@Estedlale_Ma

النقض و عدم حضور حسنین ع در فتوحات ایران

در سال ۵۵۵ق نویسنده‌ای اهل ری کتابی در رد عقاید شیعیان نوشت به نام بعض فضائح الروافض. اصل این کتاب از دست رفته است. عبدالجلیل قزوینی که آن روزگار در ری می‌زیست و عالم معروف و معتبری بود، بر بعض فضائح الروافض ردیه‌ای نوشته است به نام النقض که تا قبل از سال ۵۶۶ق تألیفش تمام شده بود. او ابتدا بخش‌هایی از بعض فضائح الروافض را نقل کرده و سپس آن را نقد کرده است.
النقض کتابی بسیار مهم و گنجینه‌ای است از معلومات مذهبی و کلامی و تاریخی و جغرافیایی و رجالی و ادبی و لغوی. منبعی ارزشمند برای شناخت وضع سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ایران در قرن ششم است. ساخت و بافت النقض جدلی است و هدفش اسکات خصم و غلبه بر او.

یکی از موضوعاتی که مؤلف ناشناس بعض فضائح الروافض در خوارداشت و طعن شیعیان «مکرر» (النقض، ص۴۳۹) مطرح کرده و لابد از موضوعاتی بوده که در چنین مجادلات و مناظراتی تکرار می‌شده است، مسئلۀ فتوحات است و اینکه «فتح دیار گبرکان [=ایران] و دیار کافران در عهد عمر خطاب بود» (ص۱۴۹). عبدالجلیل رازی این بحث و اشکال را « عداوت با علی و آل‌فاطمه» خوانده است ( ص ۴۳۹).

مؤلف ناشناس بعض فضائح الروافض طعنه زده که:«جهان بوبکر و عمر و عثمان گشودند و علویان با مال و نعمت شدند و لعنت به‌عوض‌ هامی‌دهند» (ص۴۴۱). گفته شیعیان در شهرهای مسلمان با امن و مال زندگی می‌کنند؛ شهرهایی که با «صلابت عمری و به رأی سدید و هیبت مهیب» عمر و «به سعی امیران غازی چون سعد وقاص و خالد وحلید و مثنی حارثه» و دیگران ستده شده است (ص ۱۴۷). اینکه «حرب‌های عراق و فتوح عجم در عهد بوبکر و عمر و عثمان و همه روزگار بنی‌امیه و بنی‌مروان و همه روزگار بنی‌عباس» بود (ص ۱۴۸). از فتح خراسان و سمرقند و فاتحانی چون ابن خازم و قتیبه بن مسلم و جریح و احنف و دیگران نوشته که به سعی آنان «مشرق [= خراسان وورارود] صافی شد و کلمه اسلام عالی شد و کلمه کفر نگون شد» (ص ۱۵۲).

و این سخن مهم او برای تحقیر شیعیان:
«در این فتوح امیرالمؤمنین علی و فرزندانش کجا بودند که یک دِه نه در مشرق و نه در مغرب استدند؟ و خود حاضر نبودند و یک علوی در این غزاها اول و آخر نبوده است... علی بوطالب از حرب جمل و صفین و نهروان با هیچ غزاتی نپرداخت و از فرزندان او هیچ اثری در دین پیدا نشد» (ص۱۵۳).
و باز تکرار همین سخن:
«و اکنون که روافض با مال و ملک‌اند و علویان با اموال و املاک، از برکات فتوح عمری است و از آفتاب روشن‌تر است که هرگز هیچ نه در ابتداء اسلام تا به اکنون یک دیه نستدند، و یک غزاة نکردند، اگر از اول گیری علی از حرب جمل و صفین و نهروان با هیچ غزاتی نپرداخت و حسن در خانه بنشست و خلافت به معاویه تسلیم کرد، و حسین و اولاد حسین در هیچ غزاة نبودند؛ از زین‌العابدین درآیی تا آخر ایشان که روافض خود را بر فتراک ایشان بندند هرگز یک غزاة نکردند، و آن‌چه بود ایشان را، از ارزاق و عطایا بود که خلفاء آل عباس بدیشان می‌دادند و صدقات رسول خدای و پدر ایشان علی مرتضی. پس این‌همه فسحت اسلام و کلمت حق که عالی شد و رایت شرک که نگون شد به بوبکر و عمر و عثمان و دگر خلفا شد، غزوه‌ها در عهد ملوک بنی‌امیه و بنی‌مروان و خلفاء آل عباس و نایبان و بندگان و گماشتگان ایشان شد، مهاجر و انصار رنج بردند و غازیان اسلام تا همۀ علویان با مال و نعمت شدند رایگانی، و به شکر آن نعمت لعنت به‌عوض هامی‌دهند» (ص ۴۳۸).

عبدالجلیل قزوینی کوشیده به این اشکال و طعنه پاسخ بدهد (صص ۱۵۶ - ۱۴۹ و ۴۴۱- ۴۴۰). کلی جدل و مچ‌گیری کرده اما جان کلام و حرف اصلی او این است:
علی و شیعیانش هم در راه اسلام جنگیدند (مثال‌هایی می‌زند از شجاعت امیر مؤمنان در غزوه‌های بدر و احد و خیبر و حنین و ... و از مالک اشتر و محمد ابی‌بکر و همچنین مختار) اما این جنگ‌ها نه در فتوحات و نه با ایرانیان بود «و اگر خواجه گوید این قتال با مسلمانان بود و آن [= جنگ عمر و بنی‌امیه و...] با گبرکان و مشرکان، [گوییم] به هر روزگار قتال با جماعتی باشد که انکار حق کنند» (ص۱۵۴).
و این جملۀ مهم: در اول اسلام علی با کفار می‌جنگید و«عمر خطاب و غیر او بی رنج بودند و علی منتی ننهاد بر سر ایشان و به آخر کار که عمر میان بست به قتل گبرکان، منتی بر سر علی نشاید نهاد» (ص ۱۵۶ و نیز ۴۴۱).

بنابراین، به گواهی النقض، در نیمه دوم قرن ششم، سنی و شیعه اعتقاد داشتند و «از آفتاب روشن‌تر بود» که علی و اولاد علی - ازجمله سیدالشهدا- در فتح ایران به دست اعراب شرکت نداشتند. اگر عبدالجلیل رازی، مؤلف النقض، سند «متقنی» پیدا می‌کرد که نشان می‌داد امیرالمؤمنین و امام مجتبی و سیدالشهدا در فتح ایران شرکت داشتند، قطعا برای بستن دهان آن مخالف می‌نوشت اما سند «استواری» در این زمینه برای او و لابد برای علمای شیعه که با او در ارتباط بودند، شناخته‌شده نبود.
t.me/n00re30yah/945

__________
هم‌چنین دقت شود این مناظرات در محدوده شمال ایران و نزدیک به طبرستان واقع شده، و اتفاق طرفین بحث بر حضور نداشتن امامان و علویان در فتوحات بیشتر نسخه اشتباه گزارش ضعیف حضور حسنین ع در طبرستان را محدوش می‌سازد. طبرستانی که در قرن‌های بعد به قلمرو اسلامی ملحق شد.
@Estedlale_Ma

🎙 درباره فروپاشی ساسانیان با عنوان «آسیای غربی در قرن هفتم میلادی: از ساسانیان تا خلافت اسلامی».

👤دکتر خداداد رضاخانی ( تاریخ‌دان و تاریخ‌نگار دوران اواخر باستان ایران، آسیای غربی و مرکزی - دانشگاه لیدن)

در این گفتار و برخی از دیگر نشست‌های سخنران (نمونه۱، نمونه۲)، تلقی‌های رایج امروزی درباره فتوحات صدر اسلام نقد شده است، و شروع فتوحات را ادامه فتوحات ساسانی و به نحوی شورشی داخلی می‌داند. البته طبعاً برای برخی تردیدهای ایشان در بعضی روایات اسلامی پاسخ‌هایی وجود دارد.
@Estedlale_Ma

گفتگویی درباره منبع‌شناسی فتوحات اعراب در ایران

👤 دکتر خداداد رضاخانی (استاد و پژوهشگر دانشگاه لایدن)
👤دکتر علی بهرامیان (عضو هیات علمی و معاون دائرة المعارف بزرگ اسلامی)

🔺سخن گفتن از آنچه به فتوحات اعراب در ایران مشهور است، بدون داشتن آگاهی و اطلاع از منابعی که دربارۀ این دوران سخن می‌گویند ممکن نیست، به همین جهت پرداختن به منابعی که در این مورد تألیف شده‌اند، بسیار مهم است.

🔺در این گفتگو منابع مربوط به دوران موسوم به فتوحات اعراب در ایران از منظر تاریخی و روایی، بررسی شده است.
@Estedlale_Ma

پاسخ دروغ ملحدان درباره روابط زناشویی رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله) که زیاد در فضای مجازی تکرار می‌شود
http://alasar.blog.ir/1396/05/03/ayeshe
@Estedlale_Ma

جواب‌های یک خداباور به سؤالات ۲۵گانه یک خداناباور

متیو والش (۱۹۸۶) مستندساز و نویسنده سیاسی آمریکایی:
ما در جایگاهی نیستیم که بخواهیم به دیگر کشورها درس اخلاق بدهیم.
@Estedlale_Ma

▪️اینفانتینو (رئیس فیفا) در پاسخ به منتقدان ممنوعیت همجنسبازی در قطر: ما اروپایی‌ها در ٣٠٠٠ سال گذشته کارهایی با مردم جهان کرده‌ایم که باید ٣٠٠٠ سال آینده را از مردم دنیا عذرخواهی کنیم نه اینکه به آن‌ها درس اخلاق بدهیم!

همچنین در مورد ممنوعیت آبجو و مشروبات الکلی در ورزشگاه‌های قطر در جام جهانی گفت: با سه ساعت مصرف نکردن آبجو، زنده می‌مانید و این قوانین ممنوعیت آبجو در ورزشگاه‌های اسپانیا، پرتغال، فرانسه و اسکاتلند هم بوده. اما حالا چرا اینجا این ممنوعیت برایتان مهم شده است؟! چون کشوری مسلمان است؟! نمیدانم.
✾•┈••✦❀✦••┈•✾
@no_atheism | رد شبهات ملحدین

بوکسور امریکایی مسیحی و ستایش غیرت دینی اسلامی
@Estedlale_Ma

ابتکار جالب یک دانشجوی مقیم هلند

مصاحبه با دانشجویان در مورد قوانین جنگی امیر المؤمنین ع
war & Ali
@Estedlale_Ma

زندگی پس از زندگی، یک تلنگر

گرچه ممکن است در تجربه‌های نزدیک به مرگ، افکار و برداشت‌های شخص موثر باشند، یا حافظه در ضبط برخی اطلاعات آن کاستی‌هایی داشته باشد، ولی به هرحال واقعیات مهمی را نیز می‌نمایانند. هم بسیاری از جنبه‌های آن با تکرار در تجارب متعدد و نیز با آموزه‌های دین تأیید می‌شود، و هم برخی موارد جزئی آن که اخباری از همین دنیا می‌دهند، قابل اعتبارسنجی است. برای نمونه‌ای از برنامه‌ شبکه ۴ دیدن موارد زیر پیشنهاد می‌شود:

- ایمان عبدالمالکی (بخش اول، بخش دوم)

- شاپور سعدی‌ن‍ژاد

- حامد البرزیان

- نجمه عین‌آبادی

ویژگی این تجربه این است که جدایی روح از جسم اندک بوده، و تعلق زیادی به دنیا و فضای اطراف داشته، و به تفصیل وقایع بیمارستان را می‌دیده است. و در ادامه جناب آقای موزون خبرهای تجربه‌گران در زمان خروج از بدن را با جمعیت قابل توجهی از کادر درمان و غیر آنان تطبیق می‌دهد، و درستی آن را نشان می‌دهد.
در همین مجموعه، نمونه‌های مشابه بسیاری هم وجود دارد که در آن اخبار تجربه‌گران از پیرامون خود اخباری می‌دهند.
@Estedlale_Ma

🔈 آیا امام حسین (ع) انقلاب کرد یا فرار کرد و فقط دنبال این بود که در حرم مکه کشته نشود!

-قسمت اول.

👌 پاسخی به بیانات احمد قابل که هر ساله توسط ملحدان بازنشر می‌شود.

- این صوت‌ها را گوش دهید زیرا بر اطلاعات دینی و تاریخی‌تان می‌افزاید و شما را در بحث های عامیانه مجهز می‌کند؛ همچنین برای آگاهی عموم منتشر کنید.

🆔 @Naghde_elhad