Олунньу 13 күнэ Саха Сиригэр Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн быhыытынан бэлиэтэнэр. Саха Ѳрѳспүүбүлүкэтин бастакы Бэрэсидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев «Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн биллэрэр туhунан» 1294 № Ыйааҕа 1996 сыллаахха олунньу 9 күнүгэр тахсыбыта.
Бу бэлиэ даата маассабай саха алфавитын тѳрүттээбит саха бастакы лингвист-учуонайа, саха тылынан тахсыбыт бастакы учуобунньуктар ааптардара, тѳрѳѳбүт сахатын тылын чинчийиигэ, сайыннарыыга олоҕун анаабыт уопсастыбаннай диэйэтэл Семен Андреевич Новгородов тѳрѳѳбүт күнүгэр сѳп түбэhиннэриллибитэ.
Семен Андреевич Новгородов кылгас да буоллар, олус чаҕылхай олоҕу олорон ааспыта. Учуонай-лингвист, уhулуччулаах сырдатааччы быhыытынан тапталлаах Сахатын Сирэ сайдарыгар тугунан да кэмнэммэт сүдү кылаатын киллэрбитэ.
Кини 1892 сыллаахха олунньу 13 күнүгэр Боотуруус улууhун (билигин Чурапчы оройуона) 2-с Хатылы нэhилиэгэр төрөөбүтэ.
Үѳрэххэ-билиигэ тардыhан, бастаан Дьокуускайга реальнай училищеҕа үѳрэммитэ. Ол кэнниттэн Бүлүү куоратын түѳрт кылаастаах училищетыгар уонна начаалынай оскуолаҕа учууталлаабыта. 1912 сыллаахха саха тылынан аан бастаан тахсыбыт «Саха саңата» сурунаал тахсыытыгар үлэлэспитэ. Онно кини норуот ырыаларын киллэрбитэ.
Салгыы, 1913 сыллаахха Семен Андреевич Новгородов Петербургскай-Петроградскай университекка үѳрэнэ киирбитэ. Онно илиҥҥи омуктар тылларын кичэйэн үөрэппитэ, сүүрбэ омук тылын билэр этэ.
«Семен Андреевич учуонай-лингвист, гражданин быһыытынан норуотугар улууканнаах историческай үтүөтүнэн сахалыы латинизированнай алфавиты айан, норуот үөрэҕирэр усулуобуйатын хааччыйыыта буолар. Өссө 1917 сыллаахха В.М. Ионов бырайыактаабыт сахалыы букварын Семен Андреевич табаарыһа Н.Е. Афанасьевтыын кыттыһаннар, латинизированнай алфавитынан көннөрөннөр бастакы «Сурук-бичик» кинигэтин 4 тыh. экземплярын бэчээттэтэри уонна оскуолаларга бастакы төрөөбүт тылынан үөрэх кинигэтин быһыытынан тарҕатары ситиспиттэрэ.
Оскуолаларга саха тылын үөрэтии 1917 сыллаахха балаҕан ыйыгар Дьокуускайга бэчээттэммит «Сахалыы сурук-бичик» букубаарынан саҕаламмыта.
1922 сыллаахха букубаар иккиһин таһаарыллыбыта. Кини төрөөбүт тылынан үөрэтиини сайыннарарга кадрдар наадаларын ким да иннинэ өйдөөбүтэ. Ол иһин кини «Сахалар уонна университет» диэн ыстатыйатын 1919 сыллаахха Иркутскайдааҕы университекка саха тылын кафедратын аһар туһунан туруорсубута.
1923 сыллаахха Новгородов оччотооҕу кэм элбэх күчүмэҕэйдэрин туораан, икки сылтан ордук дьүккүөрдээх үлэтин түмүгэр, Петроградка кини алпаабытынан саҥа шрифт кутуллар, «Сурук-бичик» диэн саҥа саха букубаара уонна «Ааҕар кинигэ» диэн хрестоматия, хас биирдиитэ 5000 ахсаанынан тахсар», - диэн «Билим-2019» хомуурунньукка (ааптар А.А. Собакин) суруллар.
С.А. Новгородов фольклорист-хомуйааччы быhыытынан саха фольклорун айымньыларын сурукка-бичиккэ тиһэн, киэҥ ааҕааччыга тиэрпитэ. «Ааҕар кинигэтигэр» бастакы салааҕа 18 араас кэпсээн, үгэ-хоһоон, ырыа-тойук, олоҥхо, остуоруйа, бэйэтин фольклорнай айымньылара «Байанай алгыһа», «Сайын ырыата», «Үҥкүү ырыата» киирбиттэрэ.
Семен Андреевич, университеты бүтэрэн, саҥа үлэлээн иһэн, Ленинград куоракка 1924 сыллаахха 32 эрэ сааhыгар эмискэ ыалдьан өлбүтэ. Кини кѳмүс уңуоҕа Смоленскай кылабыыhаҕа хараллан сытар.
Бу бэлиэ даата маассабай саха алфавитын тѳрүттээбит саха бастакы лингвист-учуонайа, саха тылынан тахсыбыт бастакы учуобунньуктар ааптардара, тѳрѳѳбүт сахатын тылын чинчийиигэ, сайыннарыыга олоҕун анаабыт уопсастыбаннай диэйэтэл Семен Андреевич Новгородов тѳрѳѳбүт күнүгэр сѳп түбэhиннэриллибитэ.
Семен Андреевич Новгородов кылгас да буоллар, олус чаҕылхай олоҕу олорон ааспыта. Учуонай-лингвист, уhулуччулаах сырдатааччы быhыытынан тапталлаах Сахатын Сирэ сайдарыгар тугунан да кэмнэммэт сүдү кылаатын киллэрбитэ.
Кини 1892 сыллаахха олунньу 13 күнүгэр Боотуруус улууhун (билигин Чурапчы оройуона) 2-с Хатылы нэhилиэгэр төрөөбүтэ.
Үѳрэххэ-билиигэ тардыhан, бастаан Дьокуускайга реальнай училищеҕа үѳрэммитэ. Ол кэнниттэн Бүлүү куоратын түѳрт кылаастаах училищетыгар уонна начаалынай оскуолаҕа учууталлаабыта. 1912 сыллаахха саха тылынан аан бастаан тахсыбыт «Саха саңата» сурунаал тахсыытыгар үлэлэспитэ. Онно кини норуот ырыаларын киллэрбитэ.
Салгыы, 1913 сыллаахха Семен Андреевич Новгородов Петербургскай-Петроградскай университекка үѳрэнэ киирбитэ. Онно илиҥҥи омуктар тылларын кичэйэн үөрэппитэ, сүүрбэ омук тылын билэр этэ.
«Семен Андреевич учуонай-лингвист, гражданин быһыытынан норуотугар улууканнаах историческай үтүөтүнэн сахалыы латинизированнай алфавиты айан, норуот үөрэҕирэр усулуобуйатын хааччыйыыта буолар. Өссө 1917 сыллаахха В.М. Ионов бырайыактаабыт сахалыы букварын Семен Андреевич табаарыһа Н.Е. Афанасьевтыын кыттыһаннар, латинизированнай алфавитынан көннөрөннөр бастакы «Сурук-бичик» кинигэтин 4 тыh. экземплярын бэчээттэтэри уонна оскуолаларга бастакы төрөөбүт тылынан үөрэх кинигэтин быһыытынан тарҕатары ситиспиттэрэ.
Оскуолаларга саха тылын үөрэтии 1917 сыллаахха балаҕан ыйыгар Дьокуускайга бэчээттэммит «Сахалыы сурук-бичик» букубаарынан саҕаламмыта.
1922 сыллаахха букубаар иккиһин таһаарыллыбыта. Кини төрөөбүт тылынан үөрэтиини сайыннарарга кадрдар наадаларын ким да иннинэ өйдөөбүтэ. Ол иһин кини «Сахалар уонна университет» диэн ыстатыйатын 1919 сыллаахха Иркутскайдааҕы университекка саха тылын кафедратын аһар туһунан туруорсубута.
1923 сыллаахха Новгородов оччотооҕу кэм элбэх күчүмэҕэйдэрин туораан, икки сылтан ордук дьүккүөрдээх үлэтин түмүгэр, Петроградка кини алпаабытынан саҥа шрифт кутуллар, «Сурук-бичик» диэн саҥа саха букубаара уонна «Ааҕар кинигэ» диэн хрестоматия, хас биирдиитэ 5000 ахсаанынан тахсар», - диэн «Билим-2019» хомуурунньукка (ааптар А.А. Собакин) суруллар.
С.А. Новгородов фольклорист-хомуйааччы быhыытынан саха фольклорун айымньыларын сурукка-бичиккэ тиһэн, киэҥ ааҕааччыга тиэрпитэ. «Ааҕар кинигэтигэр» бастакы салааҕа 18 араас кэпсээн, үгэ-хоһоон, ырыа-тойук, олоҥхо, остуоруйа, бэйэтин фольклорнай айымньылара «Байанай алгыһа», «Сайын ырыата», «Үҥкүү ырыата» киирбиттэрэ.
Семен Андреевич, университеты бүтэрэн, саҥа үлэлээн иһэн, Ленинград куоракка 1924 сыллаахха 32 эрэ сааhыгар эмискэ ыалдьан өлбүтэ. Кини кѳмүс уңуоҕа Смоленскай кылабыыhаҕа хараллан сытар.
www.sakhaparliament.ru
Главные новости - Саха Парламент
Сахапарламент.ру - Все о законах, парламентаризме, законодательных инициативах, народных депутатах и действующем законодательстве
Forwarded from ШОЛОГОН✍🏻Новости🚀События🔔Информация
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Кыайыы Кыһыл Знамята тэлэбирии кыыстын, суох буоллун сэрии, эйэлээх олох, күөх халлаан чэлгийдин!
Улуу Кыайыы 80 сыллаах үбүлүөйүн көрсө «Кыайыы Кыһыл Знамята" бүтүн өрөспүүбүлүкэтээҕи «Бары бииргэ Кыайыыга» диэн девизтаах эстэпиэтэ тохсунньу 9 күнүттэн Өрөспүүбүлүкэ улуустарынан кэрийэн бэҕэһээ улууспут киинигэр – Бэрдьигэстээх нэһилиэгэр кэлбитэ.
Бу эстэпиэтэ элбэх омуктаах норуот Аҕа дойду Улуу сэриитигэр хорсун быһыытын санатар сыаллаах тэриллэр. Фашизмы урусхаллааһын ытык бэлиэтин – 150-с Идрицкэй стрелковай дивизия Кутузов аатынан II ст. уордьаннаах штурмовой былааҕын – 1945 сыллаахха ыам ыйын 1-гы күнүгэр Кыһыл Аармыйа байыастара Алексей Берест, Михаил Егоров уонна Мелитон Кантария Берлиҥҥэ Рейхстаг дьиэтин үрдүгэр аспыттара.
Солоҕоҥҥо "Кыайыы Кыһыл Знамятын" олохтоох "Саҥа" араадьыйаҕа Юрий Левитан 1945 сыллаахха кыайыы күнүгэр эппит биллэриитинэн көрүстүлэр. Бөһүөлэккэ саамай үрдүк эбийиэккэ кулууп куполын үрдүттэн "Саҥа" олохтоох уулусса араадьыйата итинник сүрэхтэннэ уонна мантан инньэ Кыайыы өрөгөйдөөх үбүлүөйүн уруйдаан күн аайы тыаһыа.
Салгыы Знамяны киллэрии сиэрэ-туома, кэриэстэбил тохтобул, гимны толоруу ыытылынна. Баһылык Александрова А.П., улуус "Ытык сүбэтин" салаайааччыта Андреева М.М., солбуйааччыта Захаров М.С., улуус бэтэрээннэрин сэбиэтин салайааччыта Пахомова Л.Р., "Аҕа дойдуну көмүскээччилэр" фонда Горнайдааҕы эппиэттээх киһитэ Захаров А.Н., Өрт орто оскуолатын директэрэ Тимофеев П.А. мустубут дьоҥҥо эҕэрдэлэрин тиэртилэр, оҕолор хоһоон аахтылар, ырыа ыллаатылар. Тэрээһин "Эйэ ырыатын" хорунан толоруунан түмүктэннэ, уопсай хаартыскаҕа түһүү буолла.
Хас биирдии кэлбит ыалдьыт уонна оскуола, дьаһалта тэрилтэлэрэ "Түмсүүнэн Кыайыыга" аһымал марафон дьааһыгар өйөбүл харчыларын уктулар. Уопсайа бу күн 84500 солкуобай киирдэ.
1941-1945 тыйыс сыллар төһө да ыраатталлар, ол ыар кэмнэри, фашизмы самнарыы, Улуу Кыайыы төһө уустуктук кэлбитин умнар кыахпыт суох. Кыайыы Кыһыл Знамята тэлибирии кыыстын, суох буоллун сэрии, эйэлээх олох, күөх халлаан чэлгийдин!
Улуу Кыайыы 80 сыллаах үбүлүөйүн көрсө «Кыайыы Кыһыл Знамята" бүтүн өрөспүүбүлүкэтээҕи «Бары бииргэ Кыайыыга» диэн девизтаах эстэпиэтэ тохсунньу 9 күнүттэн Өрөспүүбүлүкэ улуустарынан кэрийэн бэҕэһээ улууспут киинигэр – Бэрдьигэстээх нэһилиэгэр кэлбитэ.
Бу эстэпиэтэ элбэх омуктаах норуот Аҕа дойду Улуу сэриитигэр хорсун быһыытын санатар сыаллаах тэриллэр. Фашизмы урусхаллааһын ытык бэлиэтин – 150-с Идрицкэй стрелковай дивизия Кутузов аатынан II ст. уордьаннаах штурмовой былааҕын – 1945 сыллаахха ыам ыйын 1-гы күнүгэр Кыһыл Аармыйа байыастара Алексей Берест, Михаил Егоров уонна Мелитон Кантария Берлиҥҥэ Рейхстаг дьиэтин үрдүгэр аспыттара.
Солоҕоҥҥо "Кыайыы Кыһыл Знамятын" олохтоох "Саҥа" араадьыйаҕа Юрий Левитан 1945 сыллаахха кыайыы күнүгэр эппит биллэриитинэн көрүстүлэр. Бөһүөлэккэ саамай үрдүк эбийиэккэ кулууп куполын үрдүттэн "Саҥа" олохтоох уулусса араадьыйата итинник сүрэхтэннэ уонна мантан инньэ Кыайыы өрөгөйдөөх үбүлүөйүн уруйдаан күн аайы тыаһыа.
Салгыы Знамяны киллэрии сиэрэ-туома, кэриэстэбил тохтобул, гимны толоруу ыытылынна. Баһылык Александрова А.П., улуус "Ытык сүбэтин" салаайааччыта Андреева М.М., солбуйааччыта Захаров М.С., улуус бэтэрээннэрин сэбиэтин салайааччыта Пахомова Л.Р., "Аҕа дойдуну көмүскээччилэр" фонда Горнайдааҕы эппиэттээх киһитэ Захаров А.Н., Өрт орто оскуолатын директэрэ Тимофеев П.А. мустубут дьоҥҥо эҕэрдэлэрин тиэртилэр, оҕолор хоһоон аахтылар, ырыа ыллаатылар. Тэрээһин "Эйэ ырыатын" хорунан толоруунан түмүктэннэ, уопсай хаартыскаҕа түһүү буолла.
Хас биирдии кэлбит ыалдьыт уонна оскуола, дьаһалта тэрилтэлэрэ "Түмсүүнэн Кыайыыга" аһымал марафон дьааһыгар өйөбүл харчыларын уктулар. Уопсайа бу күн 84500 солкуобай киирдэ.
1941-1945 тыйыс сыллар төһө да ыраатталлар, ол ыар кэмнэри, фашизмы самнарыы, Улуу Кыайыы төһө уустуктук кэлбитин умнар кыахпыт суох. Кыайыы Кыһыл Знамята тэлибирии кыыстын, суох буоллун сэрии, эйэлээх олох, күөх халлаан чэлгийдин!
Forwarded from "Үлэ күүһэ" новости Горного улуса
Ыччакка, улахан дьоҥҥо:
I миэстэ- Туйара Тарасова (С.И.Тарасов аатынан Өрт оскуолатын учуутала)
II-Прасковья Тарасова(С.И.Тарасов аатынан Өрт орто оскуолатын педагог-библиотекара)
III-Юрий Потапов (Бэрдьигэстээх)
@silatrudagorny
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍1
Олунньу 13 күнэ Саха сирин үрдүнэн төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ.
Бу күн 1996 сыл Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы бэрисидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев ыйааҕынан саха норуотун улуу сырдатааччыта, талааннаах лингвист Семен Андреевич Новгородов төрөөбүт күнэ «Төрөөбүт тыл, сурук-бичик күнүнэн» биллэриллибитэ.
2014 сылтан үгэскэ кубулуйбут Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн Хотугулуу-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбүрсүтүөт уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай бибилэтиэкэтэ тэрийэн ыытар сахалыы дьыктааны суруйуу аахсыйа оскуола үөрэнээччилэригэр буолан ааста.
Бу күн 1996 сыл Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы бэрисидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев ыйааҕынан саха норуотун улуу сырдатааччыта, талааннаах лингвист Семен Андреевич Новгородов төрөөбүт күнэ «Төрөөбүт тыл, сурук-бичик күнүнэн» биллэриллибитэ.
2014 сылтан үгэскэ кубулуйбут Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн Хотугулуу-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбүрсүтүөт уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай бибилэтиэкэтэ тэрийэн ыытар сахалыы дьыктааны суруйуу аахсыйа оскуола үөрэнээччилэригэр буолан ааста.
Forwarded from Госуслуги Якутия
10 календарных дней — для оформления выплаты или натуральной помощи
10 рабочих дней — для заключения социального контракта
🔗 Ссылка на услугу:
https://www.gosuslugi.ru/600238/1/form
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Forwarded from Экология Якутии
📣 Вниманию охотников: вы можете получить разрешение на охоту уже сейчас!
Для вашего удобства мы исключили ограничения на получение разрешений на охоту на массовые виды охотничьих ресурсов.
❕Очередей больше не будет❕
Перед каждым сезоном весенней охоты на водоплавающую дичь настоятельно рекомендуем заблаговременно получить разрешения на добычу пернатой дичи.
➡️ Для получения необходимо подать электронное заявление через региональный портал государственных и муниципальных услуг.
Для вашего удобства мы исключили ограничения на получение разрешений на охоту на массовые виды охотничьих ресурсов.
❕Очередей больше не будет❕
Перед каждым сезоном весенней охоты на водоплавающую дичь настоятельно рекомендуем заблаговременно получить разрешения на добычу пернатой дичи.
➡️ Для получения необходимо подать электронное заявление через региональный портал государственных и муниципальных услуг.
Олунньу 14 күнүгэр Т.П.Саввинова аатынан библиотекаҕа Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн чэрчитинэн сахалыы таба суруйуу үөрүйэҕин олохсутар, иҥэрэр сыаллаах «Сахалыы дьыктаан» аахсыйа буолан ааста. Аахсыйаҕа үөрэҕиттэн, үлэтиттэн тутулуга суох ким баҕалаах кыттыыны ылла. Дьыктааны С.И.Тарасов аатынан Өрт орто оскуолатын саха тылын уонна литэрэтиирэтин учуутала Туйара Александровна Тарасова аахта. Быйыл «Сахалыы дьыктаан» ыытыллыбыта үөрүүлээх 11-с сыла. Библиотекаҕа барыта 19 киһи дьыктааны суруйда. Дьыктаан түмүгүнэн «Үчүгэй суруксут» Ефремова Раиса Афанасьевна, «Бастыҥ суруксут» Стручкова Юлия Ильинична уонна «Бастыҥтан бастыҥ суруксут» Сидорова Наталья Игоревна анал ааттарга тигистилэр.
Ону тэҥэ "Кырасыабай буочар" түмүгэ таҕыста: 1 үрдэл- Тарасова Екатерина Егоровна, 2 үрдэл Сидоров Станислав Вячеславович, 3 үрдэл Павлова Майя Еремеевна буоллулар. Кыттыыны ылбыт ааҕаччыларбытыгар махтанабыт, кэлэр сылга көрсүөхпүт диэн эрэнэбит.
Ону тэҥэ "Кырасыабай буочар" түмүгэ таҕыста: 1 үрдэл- Тарасова Екатерина Егоровна, 2 үрдэл Сидоров Станислав Вячеславович, 3 үрдэл Павлова Майя Еремеевна буоллулар. Кыттыыны ылбыт ааҕаччыларбытыгар махтанабыт, кэлэр сылга көрсүөхпүт диэн эрэнэбит.
👍1