Qalqonsimon bez kistasi — suyuqlik bilan to’lgan tugunlar paydo bo’lishi bilan ifodalanadigan kasallik. Ularni aniqlash uchun shifokorlar dastlab tashqi ko’rik va palpatsiya usuliga murojaat qilishadi. Kistalarning tashqi ko’rinishi suvli zich tugunga o’xshaydi.

QALQONSIMON BEZ KISTASI ALOMATLARI

Hosila bezning qaysi bo’lagida joylashishidan qat’iy nazar, belgilar kasallik rivojlanishining kech bosqichlarida ko’proq xarakterli bo’ladi. Ulardan eng sezilarlisi — tomoqda yot jism mavjudligi hissidir. Bunday tugunlarni qo’l yordamida oddiy paypaslash orqali aniqlash ham mumkin.

Vaqt o’tishi bilan esa tugunlarga qo’shimcha ravishda quyidagi belgilar namoyon bo’la boshlaydi:

Nafas olishda qiyinchiliklar: kista tomoqqa bosim o’tkazadi va shu orqali traxeyani to’sib qo’yadi;
Kista joylashgan sohada og’riq hissi (quloq va jag’ tomonga tarqalishi mumkin);
Yutinish paytida noqulaylik va og’riq;
Ba’zi hollarda ovoz tembrining o’zgarishi.

SABABLARI

Qalqonsimon bezda kista yoki boshqacha qilib aytganda bo’ynidagi tugunlar quyidagi sabablarga ko’ra paydo bo’ladi:

Tez-tez stress holatlari;
Psixoemotsional holatning buzilishi;
Jiddiy kasallikdan keyin uzoq vaqt tiklanish;
Kuyish;
Gipotermiya;
Gipertermiya;
Qalqonsimon bezning giperaktiv ishlashi;
Gipofiz tomonidan qalqonsimon bez gormonlarining ishlab chiqarilishi ko’payishi yoki kamayishi. Bundan tashqari, kista quyidgi omillar ta’sirida rivojlanishi mumkin:

Yod yetishmasligi;
Tireoid kasallik;
Turli zaharlanishlar;
Gormonal fon buzilishi;
Noqulay ekologiya sharoitida yashash;
Qalqonsimon bezning mexanik shikastlanishlari;
A’zo rivojlanishi va faoliyatdagi tug’ma patologiyalar;
Irsiy moyillik.
Ko’pincha qalqonsimon bez kistasi yod tanqisligi, shuningdek jarohatlar va mexanik shikastlanish natijasida yuzaga keladigan follikulyar distrofiya tufayli paydo bo’ladi.

TASHXISLASH
Tashxis quyidagi tadqiqotlar yordamida qo’yiladi:

Ultratovushli tekshiruv;
MRT;
Biopsiya — hujayralar, kista turini va uning yomon yoki yaxshi sifatli ekanligini aniqlashga imkon beradi;
Stsintigrafiya;
Tirotropin uchun qon tahlili;
Boshqa organlarda metastazlarning mavjudligini aniqlash uchun pnevmografiya.

QALQONSIMON BEZ KISTASINI DAVOLASH
Agar kista yoki bo’yindagi tugunlar yod yetishmovchiligi tufayli paydo bo’lgan bo’lsa va yaxshi sifatli deb tashxislansa, ularni davolashning imkoni mavjud. Bundan tashqari, kista bemor organizmida jiddiy buzilishlarni keltirib chiqarishi yoki kistalar sonining ko’payishiga olib kelishi mumkinligini istisno qilish mumkin. Kista bo’shlig’i bo’shatilgandan so’ng, uning ichiga kista qurib ketishini va qaytalanishini oldini oladigan maxsus moddalar kiritiladi.

Terapiya kompleks yondashuvni talab qiladi va quyidagilarni o’z ichiga oladi:

Gormonlar darajasini boshqaradigan dori vositalari;
Yallig’lanishni bartaraf etadigan va metabolizmni normallashtirishga yordam beradigan vositalar;
Shishga qarshi preparatlar;
Qon aylanishini yaxshilaydigan vositalar;
Bakterial infektsiya paydo bo’lishining oldini olish uchun antibiotiklar.
Qalqonsimon bez kistasini olib tashlash bo’yicha operatsiya, qoida tariqasida, lazerli koagulyatsiya yordamida amalga oshiriladi. Boshqacha aytganda, bu usul mahalliy gipertermiya deb ataladi. U yangicha usul deb tan olingan va hozirda eng mashhurlaridan biri sanaladi.

Kista joylashgan sohada lazer yordamida gipertermiya hosil qilinadi va buning natijasida hujayralarning parchalanib ketishi sodir bo’ladi. Operatsiya 5-10 daqiqa davom etadi, shundan keyin agar zaruriyat bo’lsa, antitanalar kiritiladi. Ushbu amaliyotning afzalliklari orasida quyidagilarni ajratib ko’rsatish mumkin:

Operatsiyaning og’riqsiz kechishi;
Ambulatoriya sharoitida amalga oshirilishi;
Noinvaziv jarayon;
Nojo’ya ta’sirlar yo’qligi;
Chandiqlar qolmasligi.

ASORATLARI
Agar gormon ishlab chiqarish buzilishi natijasida paydo bo’lgan kista o’z vaqtida davolanmasa yoki davolanish noto’g’ri olib borilsa, unda quyidagi ko’rinishdagi asoratlar yuzaga kelishi mumkin.

Tana haroratining 40 °C gacha ko’tarilishi;
Organizm intoksikatsiyasi;
Mahalliy limfa tugunlari to’qimalarining ko’payishi;
Kista hosil bo’lgan sohada og’riq.
OLDINI OLISH
Kista hujayralarining rivojlanishi va shunga mos ravishda uning paydo bo’lishi kabi jarayonning oldini olish uchun profilaktika tizimiga quyidagi shaklda murojaat qilinadi:

Muntazam ravishda endokrinolog tekshiruvidan o’tib turish;
Qalqonsimon bezdagi har qanday patologiyalarni bartaraf etish;
Vitaminlar, minerallar va yodni yetarli miqdorda qabul qilish;
Ultrabinafsha nurlari ta’sirini cheklash. @endocrinoo

Glikemik indeks deganda, mahsulotlar tarkibidagi uglevodlarning glyukozaga aylanish tezligi tushuniladi.
• Glikemik indeksi 30 % kam boʻlgan mahsulotlarni qandli diabetga chalingan bemorlar taomnomasiga istalgancha qoʻshish mumkin;
• Indeksi 30 – 50 % boʻlgan mahsulotlarni – har kuni zarur miqdorda qabul qilish lozim;
• Glikemik indeksi 50 – 70 % boʻlgan mahsulotlar — chegaralangan miqdorda tavsiya etiladi;
• Indeks 70 – 90 % boʻlgan mahsulotlarni – isteʼmol qilish chegaralanishi kerak, chunki ular qisqa vaqtda qonda qand miqdorini oshiradi;
• Glikemik indeks 90 – 100 % boʻlgan mahsulotlarni — qandli diabetga chalingan bemorlar isteʼmol qilishi taqiqlanadi. Chunki ularni qabul qilish kasallikning jiddiy asoratlari rivojlanishiga sabab boʻladi.

@endocrinoo

№
Yormalar
Glikemik indeks
  1
Jo‘xori
90 – 100
2
Manna yormasi
70 – 90
3
Guruch
70 – 90
4
Bug‘doy
70 – 90
5
Tariq
70 – 90
6
Suli
50 – 70
7
Arpa
50 – 70
8
Grechixa
50 – 70
9
Jo‘xori uni
30 – 50
10
No‘xot
30 – 50
11
Arpa yormasi
30dan kam
№
Non mahsulotlari
Glikemik indeks
1
Blinchik
50 – 70
2
Teshik kulcha
70 – 90
3
Qattiq non
90 – 100
4
Bug‘doy non
90 – 100
5
Javdar non
90 – 100
6
Cheburek
70 – 90
7
Vafli
70 – 90
8
Quymoq
50 – 70
9
Pechenye
70 – 90
10
Achitqili xamir
70 – 90
11
Oddiy xamir
70 – 90
№
Sabzavotlar
Glikemik indeks
  1
Ko‘k no‘xot
50 – 70
2
Kartoshka
70 – 90
3
Bodring
30dan kam
4
Sholg‘om
70 – 90
5
Lavlagi
30 – 50
6
Loviya
30 – 50
7
Boshqa sabzavotlar 
30 kam 
№
Shirinliklar
Glikemik indeks
1
Vafli fruktozada
50 – 70
2
Asal
70 – 90
3
Qand
90 – 100
4
Pirojni
90 – 100
5
Shokolad
90 – 100
№
Sut mahsulotlari
Glikemik indeks
1
Sut
30 – 50
2
Kefir
30 – 50
3
Ryajenka
30 – 50
4
Tvorog
30 – 50
5
Qaymoq
30 – 50
6
Yogurt
30 – 50
7
Quyultirilgan sut
90 – 100
8
Brinza
30 – 50
9
Sariyog‘
50 – 70
10
Golland pishlog‘i
50 – 70

@endocrinoo

Qandli diabetga chalingan bemorlar ovqatlanishda quyidagi tamoyillarga amal qilish lozim:
• Kunda kamida 3 marta qandli diabet taomnomasi asosida ovqatlanish;
• Hech qachon oʻzni och qolish darajasiga olib bormaslik;
• Kaloriyasi nisbatan yuqori boʻlgan taomlarni kunning birinchi yarmida isteʼmol qilish;
• Ovqatlanish orasida biror narsa tamaddi qilishga odatlanmaslik;
• Qorin och qolmagan boʻlsa, shunchaki birovga hamroh boʻlib yoki kayfiyatni koʻtarish uchun taom isteʼmol qilmaslik;
• Ovqatlanish vaqtida kitob oʻqimaslik yoki televizor koʻrmaslik;
• Toʻyganlikni his qilganda, kosa yoki laganda ovqat qolsa ham uni isteʼmol qilishni toʻxtatish;
• Masalliqlarni xarid qilishda ularni kaloriyasi va yogʻiga eʼtibor berish.

@endocrinoo

Buyrak usti bezlari
Buyrak usti bezlari [ glandula suprarenalis ] – odam ichki sekretsiya bezi; ikkala (oʻng va chap) buyrak ustida joylashgan juft bez (nomi shundan kelib chiqqan). Uning oldi, orqa va pastki yuzalari farq qilinadi, ogʻirligi 3-5 g. Buyrak usti bezlari tashqi – poʻstloq qavati (adrenokortikal bez) va ichki – magʻiz qavati (adrenal bez)dan iborat. Har ikkala qavat tuzilishi va vazifasi alohida boʻlgan ichki sekretsiya bezlari hisoblanadi. Poʻstloq qavati kimyoviy tuzilishiga koʻra steroidlar qatoriga kiradigan, ta’siri jihatdan farq qiladigan 3 xil gormon ishlab chiqaradi, shiralari qonga shimiladi. Mineralokortikoidlar (aldosteron, kortikosteron, dezoksikortiksteron] – mineral almashinuvini boshqaradi, bularning eng faoli aldosteron organizmda suv-tuz almashinuvi jarayoniga ta’sir etadi. Glyukokortikoidlar dan gidrokortzon oqsil, yogʻ va karbonsuv almashinuvida qatnashadi, organizmning kasallikka qarshilik kuchini oshirib, yalligʻlanishning tez tuzalshiga olib keladi. Buyrak usti bezlari poʻstloq qavatining jinsiy gormonlari – androgenlar va estrogenlar jinsiy bezlar faoliyatini boshqaradi, bolalik davrida jinsiy a’zolarning rivojlanishini ta’minlaydi; balogʻat yoshiga yetganda bu gormonning ahamiyati kamayadi. Buyrak usti bezlari magʻiz kavatida adrenalin va noradrenalin gormonlari ishlanadi. Ular nerv oxirlariga ta’sir etib, yurak-tomir tizimi ishini tartibga solib turadi. Buyrak usti bezlarining shikastlanishi turli kasalliklar (masalan, Bronza kasalligiga olib keladi. Buyrak usti bezlari faoliyatini nerv tizimi va bosh miya poʻstlogʻi idora etadi.

@endocrinoo

Biopsiya o’zi nima?
•Biopsiya (bio va yun. opsis—koʻrish, tekshirish)—davolash va kasallikni aniqlash maqsadida tirik odamning toʻqima yoki biror aʼzosidan bir qismini kesib olib tekshirish.
• Toʻqima, biror aʼzoni qisman olib tashlash ham biopsiya hisoblanadi. Biopsiya maxsus tibbiy asboblar (endoskop, qisqich, shpatel, jarroxlik pichogʻi) va jarrohlik usullari (punksiya, qirib olish va boshqalar) yordamida amalga oshiriladi. Biopsiya organizmga zarar yetkazmaydi.

@endocrinoo

Nozik igna aspiratsion biopsiya (FNA-fine needle aspiration).
•Ushbu turdagi biopsiya o'simtadan juda kichik bo'laklarni olib tashlash uchun ingichka igna va shpritsdan foydalanadi. Mahalliy og'riqsizlantiruvchi vosita ba'zan hududni uyqusizlik qilish uchun ishlatiladi. Sinov kamdan-kam hollarda juda ko'p noqulaylik tug'diradi va hech qanday iz qoldirmaydi.
•U melanomaning tarqalishi yoki yo'qligini aniqlash uchun melanoma yaqinidagi katta limfa tugunlarini biopsiya qilish uchun ishlatilishi mumkin. Ko'krak va qalqonsimon bez o'smalari FNA tomonidan tekshirilishi mumkin bo'lgan o'smalarga misoldir.

@endocrinoo

🤱🏻 "Onasi shamollagan payti bolani emizish taqiqlanadi" degan tushuncha noto'g'ri. Mutaxassislarning aytishlaricha, agar ayol an'anaviy tibbiyot orqali davolansa va dori-darmonlar qabul qilmasa, emizishga qarshi ko'rsatmalar yo'q. Aksincha, bu holat bola immunitetini mustahkamlashi mumkin.

 @endocrinoo

Endokrin kasalliklarda anamnez yigʻish

@endocrinoo

​Quyidagilarni shifokorsiz dorixonadan sotib olish MUMKIN EMAS!

⛔️ Xomilador va emiziklilar uchun xar qanday dori turini;
⛔️ Bir yoshgach boʻlgan bolalarga xar qanday dori vositasini;
⛔️ Yurak dorilari, Qon bosimini tushiruvchi dorilar;
⛔️ Koʻzga surtiladigan va tomiziladigan dori vositalarini;
⛔️ Antbiotiklar, Uxlatuvchilar Nootrop dori vositalar. Shuning uchun retsept asosida va retseptsiz beriladigan dori vositalar guruxi ajratilgan.
⛔️Psixotrop dorilar qatiyan mumkin emas.
⛔️Deyarli barcha ukollar.

@endocrinoo

Baliq yogʻining foydalari

➥ Depressiya va xavotirni kamaytiradi
➥ Qon bosimini pasaytiradi
➥ Stressning salbiy ta’sirini kamaytiradi
➥ Quruq teriga qarshi kurashadi va psoriaz kasalligini davolashda yordam beradi
➥ Surunkali kasalliklar, yurak kasalliklari, artrit va hatto saraton xavfini kamaytiradi
➥ Butun tanadagi yalligʻlanishni kamaytiradi
➥ Triglitsyeridlarni pasaytiradi
➥ Diqqatni yetishmasligi, giperaktivlik buzilishini davolashga yordam beradi
➥ Tanadagi yogʻni eritadigan genni stimullaydi
➥ Oqsil sintezini ragʻbatlantiradi.

@endocrinoo

🔷Melatonin gormoni haqida bilasizmi ?

🌘Melatonin uyquning chastotasi va sifati uchun javobgardir, endokrin tizim faoliyatini tartibga soladi, immunitetni qo'llab -quvvatlaydi va qarish jarayonini sekinlashtiradi.

Ertalab uning kontsentratsiyasi minimal, kechqurun esa u ko'payib, tanani uyquga tayyorlaydi.

@endocrinoo

S–reaktiv oqsil (SRO)
rus: S–reaktivnyy belok (SRB) 

C–reaktiv oqsil — jigarda sintezlanadi va yalligʻlanish jarayoni boʻlmaganida deyarli hamma sogʻlom odamlar (taxminan 1 mkg/ml) qonida boʻladi. Ushbu oqsil 1930-yilda shu nomni olgan, sababi u pnevmokokklarning C–polisaxaridini bogʻlay oladi. 

S–reaktiv oqsil sintezining asosiy stimulyatori interleykin-6, oʻsimta nekroz faktori interleykin-1. Odatda, uning qondagi konsentratsiyasi yalligʻlanish yoki toʻqima shikastlanishi boshlanganidan keyin 6 soat ichida koʻtariladi. Deyarli har qanday genezga ega yalligʻlanish, nekrotik jarayon, oʻsimta oʻsishi bilan qon zardobida CRO miqdori sezilarli darajada oshadi.

CRO darajasining oshishi infeksiyaning dastlabki belgisidir. CRO tarkibining koʻpayishi virusli infeksiyalarda emas, balki bakteriyalarda koʻproq namoyon boʻladi. SRO miqdorining koʻpayishi faol revmatik jarayon, revmatoid artrit, miokard infarkti, oʻtkir pankreatit va me’da osti bezi nekrozi, sepsis bilan qayd etiladi. CRO konsentratsiyasini aniqlash antibakterial terapiyada antibiotiklarni qoʻllashni davomiyligini baholash uchun ishlatiladi. ECHT (eritrotsit choʻkish tezligi) va SRO ortishi oʻrtasida bogʻliqlik bor, lekin CRO ECHT oʻzgarishidan oldin paydo boʻladi va yoʻqoladi.

Miqdorini ortishi:
• Virusli infeksiyalarda, oʻsimta metastazlari, uzoq kechuvchi surunkali va ba’zi tizimli revmatik kasalliklarda CRO konsentratsiyasi 10-30 mg/l gacha ortishi xarakterlidir. 
• Bakterial infeksiyalarda ba’zi surunkali yalligʻlanish kasalliklarining kuchayishida, masalan, revmatoid artrit, toʻqimalarning shikastlanishi (jarrohlik, oʻtkir miokard infarkti) CRO konsentratsiyasi 40–100 mg/l gacha, ayrim hollarda 200 mg/l gacha oshishi mumkin. 
• Ogʻir umumiy infeksiyalar, sepsis, kuyishlar SRO miqdorini yuqori miqdorda ortishiga olib keladi. SRO konsentratsiyasi 300 mg/l va undan yuqori boʻlishi mumkin.

@endocrinoo

Metabolik sindrom va nima uchun har kuni piyoda yurish juda muhim

Metabolik sindrom — bu yuqori qon bosimi, qonda qand miqdorini ortiqligi va ortiqcha vaznni oʻz ichiga olgan murakkab sogʻliq muammosi. Ushbu sindrom diabet, yurak-qon tomir tizimi kasalliklari, erta oʻlim elchisi hisoblanadi.

Metabolik sindrom harakatsiz turmush tarzi sabab paydo boʻladi, ammo buni samarali va bepul vosita — ayerobik mashqlar va toʻgʻri ovqatlanish yordamida yengish mumkin!

Kunda piyoda yurish kasalliklar bilan kurashishda ajoyib yechim!

@endocrinoo

Shirinliklarni koʻp miqdorda iste’mol qilish jigarni "oʻldiradi"

Ratsiondagi ortiqcha shakar nafaqat tishlarning yemirilishi va ortiqcha vazn, balki alkogolsiz yogʻli jigar kasalligi rivojlanishiga sabab boʻladi. Bu oʻz navbatida jigar sirozi va saraton rivojlanishiga olib keladi.

American journal of clinical Nutrition tomonidan olib borilgan tadqiqotda, shirinliklardan kuniga qoʻshimcha 1000 kaloriya iste’mol qiladigan odamlarning faqat 2% ortiqcha vaznga ega, ammo 27% ida ular xavfli yogʻli jigar kasalligi bilan ogʻrigan.

@endocrinoo

Interval och qolish qanchalik foydali?

AQSH olimlari tomonidan interval och qolish foydalarini bilish uchun tadqiqot oʻtkazildi, natijalar esa hayratlanarli:
Kuniga bir marta ovqatlangan sichqonlar kun davomida past kaloriyali ovqat iste’mol qilganlariga qaraganda taxminan olti oy koʻproq yashagan. Odatda sichqonlarning oʻrtacha umri taxminan ikki yilni tashkil qiladi, lekin birinchi guruhdagi kemiruvchilar 25% koʻproq umr koʻrgan.

Biroq, vazn yoʻqotish uchun kaloriya defitsitini hosil qilish zarurligini ham unutmaslik kerak. "Interval och qolish" aslida Roʻza tutishni hozirgi zamondagi bir koʻrinishidir. Haftaning ma’lum bir yoki ikki kunida roʻza tutish umrni uzaytiradi,qondagi glyukoza miqdori normallashtiradi, organizmni umumiy holati yaxshilaydi.

Paygʻambarimiz Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallam hazratlari ham dushanba va payshanba kunlari roʻza tutganlar. Yani bu bizga sunnat amal xisoblanadi.
Butun olam topayotgan tilsimlarni bundan 1400 yil muqaddam sayyidimiz qoldirgan aslida

@endocrinoo