​​✍️Jose Saramago
📖”Ko’rlik”

“Siz ko‘ra olasiz, ammo ko‘rmaslikni tanlaysiz va bu eng xavfli ko‘rlikdir.”

Asar haqida yozishdan oldin shunday savol bermoqchiman: “Jamiyatda ko’r odam xavfliroqmi yoki befarq odam?”. Nima uchun bunday savol berganimni taqrizning oxirida tushunib olasiz.

Noma’lum bir mamlakat aholisi orasida “oq ko’rlik” kasalligi tarqala boshlaydi. Hukumat bu kasallikni boshqarish maqsadida karantin e’lon qiladi, barcha oq ko’rlikka yo’liqqan insonlar alohidalanadi, lekin kasallikning kelib chiqish sababi, qo’zg’atuvchisi, davolash usuli noma’lumligicha qolaveradi. Bemorlar tekshirib ko’rilganda ko’zda hech qanday nuqsonlar aniqlanmaydi. Faqat shunisi ma’lumki, “oq ko’rlik”ka chalingan bemor bilan kontaktda bo’lgan har qanday odam, shubhasiz, o’ziga bu kasallikni yuqtirib oladi. Bemorlar alohidalandi, go’yo kasallikni boshqarishga erishilgandek tuyiladi, afsuski hali hammasi oldinda edi.

Asarni o’qishni boshlar ekansiz qandaydir pandemiya va undan aholi chiqib keta oladimi yoki yo’q degan savolni o’ylaysiz, chuqurroq kirganingizdan keyin asar faqat pandemiya yoki kasallikdan iborat emasligini, bu shunchaki insoniyatning befarqligi, loqaydligi va qalbining ko’rligini ko’rsatib beruvchi bir vosita ekanligini tushunasiz.

Romanda insonlarning ko‘rligi birgina jismoniy holat sifatidagina emas, balkim insoniyatning ichki halokatini ochib beruvchi belgi sifatida tasvirlanadi. Ko‘zlar ko’rmay qolgani sari odamlar o‘zlarining eng yuksak fazilatlaridan – insoniylik, bir-birini qo’llab-quvvatlash, or-nomus, axloq, hamdardlik, o’zgalarga hurmat kabi xususiyatlardan birma-bir ajrala boshlaydilar va achinarlisi buni oddiy hol sifatida qabul qiladilar.

Romandagi bosh qahramonlar birdaniga ko‘r bo‘lib qolganidan so‘ng, jamiyat tezda nazoratdan chiqib ketadi. Dastlab odamlarda vahima, qo’rquv paudo bo’lgan bo’lsa, keyin ochko’zlik, vijdonsizlik, zo‘ravonlik, hayvoniylik ustunlik qila boshlaydi. Izolyatsiyaga olingan odamlar hech kim ko‘rmaydi va bilmaydi deb o‘ylab, axloq me’yorlarini ham butkul unutadilar. Hech qanday ijtimoiy nazorat va jazo bo‘lmagani sababli odamlar o’zlarining berkinib yotgan yovvoyi instinktlariga bo‘ysuna boshlaydilar.
Biologik ehtiyojlar istalgan joyda bajariladi, hid, ifloslik endi hech kimni bezovta qilmaydi. Chunki ko‘r odamlar endi atrofnigina emas, o‘zlarini ham ko‘rmay qo‘ygan edilar, ular ham axloqan ham ruhan ko‘r bo‘lib qolgan edilar. Ayollar ustidan zo‘ravonlik, hayvoniy aysh-ishrat avjiga chiqadi. Oziq-ovqat topish uchun endi ular bir-birlarini o’ldirishga ham tayyorlar. Bu mamlakatda odamlar endi odam sifatida emas, instinktlar jamlanmasi bo‘lgan hayvon sifatida istiqomat qiladilar.

Ko‘r bo‘lish – faqatgina ko‘zlar nuri bilan emas, vijdon, insoniylik va axloqiy chegaralar bilan birga yo‘qotilgan fazilatdir. Saramago o‘quvchiga shu haqiqatni aniq va og‘riqli tarzda ko‘rsatadi: agar inson ichki va tashqi tomondan nazorat qilinmasa u inson emas, hayvon holatiga tushadi. Bunday jamiyat esa oxir-oqibat baribir halokatga yuz tutadi. Asarda shunday iqtibos aytiladi: “Ko‘zlarimiz ochiq, ammo yuragimiz ko‘r. Biz ko’zimiz ochiqligida ham ko’r bo’lgan ekanmiz”.

@doctorsmind📖

#mutolaa

Navbatdagi yangi mutolaam)
Ilk sahifalaridanoq yoqqani uchun ancha o’qib qo’yibman.

@doctorsmind📖

#unpacking

Telefonim xotirasidan ancha oldin tayyorlagan shunaqa unpacking videoyimni topib oldim. Bu kitobni bahorda @quyoshtaraflarda sovg'a qilgandilar.
Unpacking videolar ko’rsam, o’zim olsam va tayyorlasam dam olaman, miyam qandaydir tinchlangandek bo’ladi)

@doctorsmind📖

​​✍️Kobo Abe
📖”Qumdagi xotin”

“Ba’zida odam hayotdagi eng oddiy harakatlarni ham chuqur ma’noga to‘ldirishi mumkin. Hatto qum kovlash ham ma’no kasb etadi, agar sen o‘sha ma’noni topa olsang.”

“Qumdagi xotin” asari har xil ramziy belgilari, absurdizm bilan boyitilgan falsafiy fikrlari bilan o’ziga jalb qila oldi. Demak, doimgidek fikrlarimni yetkazish uchun biroz syujetni aytaman. Asl kasbi o’qituvchi, havaskor hasharotshunos erkak hasharotlarni tutish maqsadida qum bilan o’ralgan uzoq qishloqqa kelib qoladi. Qishloq ahli esa uni asirlikda ushlab turadi. Tashqariga chiqib ketishning hech ham iloji yo’q, bundan keyingi hayotni o’sha qishloqda, bir ayol bilan qum kavlab o’tkazishga majbur.

Dastlab erkak o’zini ozodlikdan mahrum etilgan, dunyodan uzilib qolgan insondek sezadi. Atrof faqat cheksiz qumlikdan iborat. Har kuni chuqurdagi qum kavlanadi, yana qum bilan to’lib qolaveradi. Aslida erkakning avvalgi hayoti ham, qumlikdagi hayoti kabi bir xil siklik harakatlardan iborat edi. To’g’ri, joy va muhit o’zgargan, lekin ish-harakatlar rutina sifatida takrorlanmoqda. Aslida hammamizning hayotimiz ham xuddi shunday, har kuni nimalardir bilan band bo’lamiz, ertasiga ham, indiniga ham. Hafta tezroq o’tsada yakshanbada qaysidir sevimli ishimizga vaqt ajratsak, bir xillikka o’zgartirish kiritsak.

Aslida ozodlik mavhum tushuncha, kim uchundir jismoniy harakatlar bilan ifodalansa, kimlar uchundir hissiyotlar, ruhiyat bilan bog’liq holat. Asardagi o’qituvchi ham o’zini dastlab bir bandi sifatida tushundi, biroq vaqt o’tib buni qabul qildi, ko’nikdi. O’sha qumlikdan iborat chuqurlik uning uchun Vatanga aylanganligini tushunib yetdi. To’g’ri, u jismoniy jihatdan asirdir, lekin ruhiy jihatdan o’zining ozodligini anglab yetdi. Qachonki, u qum bilan kurashishni emas, balkim yashashni qabul qilsa “ozodlik”ni topishini tushundi.

Inson o‘z holatini, hatto eng qiyin absurdday tuyulgan vaziyatlarni ham ma’noli qilishi mumkin. Hayot ma’nosi unga tayyor holda berilmaydi,uni inson o‘zi yaratadi.

Tavsiya qilaman. Mulohazaga chorlaydigan, turli davrda turlicha fikrlar bera oladigan asar.

@doctorsmind📖

​​#sarhisob_iyun

Anchadan beri sarhisob qilmayapman. Oxirgi paytlar kitob o’qisamda shu sarhisob qilishga, post yozishga vaqtimni judayam qizg’anyapman. Bir soatlik post yozishga ketgan vaqtimga bitta maqola o’qiganim afzal deydigan bo’lib qolganman, lekin kecha ishdagi 6 oylik sarhisobimdan ko’nglim to’lgani uchun kitoblar bo’yicha ham sarhisob yozib qo’ya qolay dedim)

1.Jose Saramago “Ko’rlik”
2.Pol Kalaniti “So’ggi nafas havoga qorishmasdan”
3.Diyora Murodxo’jayeva “Nozik ohang”
4.Kobo Abe “Qumdagi xotin”

Aslida oxirgi paytlar oyiga to’rtta kitob o’qish orzu bo’lib qolgandi. Oila, farzandlar, ish, ilmiy ishdan ortish man uchun qiyin bo’layotgandi, lekin kitoblarning hajmi biroz kichikligi va salkam bir yildan beri online bookclub'da qatnashayotganim uchun mas’uliyatni his qiladigan bo’lib qoldim.

O’zim uchun 1 oy muhlat beraman, yana shunaqa aktivroq bo’la olamanmi yoki yo’q)

@doctorsmind📖

Turk tilini bilmayman, lekin turk tilidagi kitob xarid qildim, muqovasi va yozuvchi uchun)

Bu turk tilida olgan birinchi kitobim sifatida esimda qoladi. @quyoshtaraflarda shu qiz turk tilini manga majburlab o’rgatvoradiyov bunaqada))

@doctorsmind📖

​​✍️Pol Kalaniti
📖”So’nggi nafas havoga qorishmasdan”

“O‘lim haqiqatining o‘ziyoq notinchlik uyg‘otadi. Ammo bu haqiqatni tan olmay yashashning iloji yo‘q.”

Hayot va o’lim o’rtasidagi masofa bizga doim uzundek tuyiladi, aslidachi? Aslida esa hayot va o‘limni ajratuvchi masofa - kiprik qoqish bilan o‘lchanadigan bir lahza, bir nafasdir. Asar bosh qahramoni neyroxirurg Pol bo’lib, voqealar ham aynan shu qahramon tilidan hikoya qilinadi. Pol uzoq yillik tibbiy ta’limni olgan, tibbiyot sohasida shahd bilan ishlashga tayyor va o’z o’rnini topayotgan neyroxirurg. U kasbiy faoliyatini bir maromga keltirgandan keyin oila va farzandli bo’lishga e’tiborini qaratishni istaydi. Ammo bu hayotda bizning emas, taqdirning aytgani bo’ladi. Hamma narsa joyida tuyilgan bir paytda saraton bosh ko’tarib Polning hayotini ostun-ustun qilib yuboradi. Endi nima qilish kerak? Taqdirning bunday zarbalariga qanday dosh berish mumkin?

Asarni ko’p joylarida o’z o’qish davrlarimni yodga oldim. Uzoq yillik bakalavrni bitirib endi ishlayman deganimda bu o’qiganim hali hech nima emasligini tushunganman. Oldinda 3 yillik magistratura, doktorantura, yana ketma-ket kvalifikatsiyalar. Shularning baridan o’tish kerak. Endi mehnatning mevasini ko’raman deganda esa… Xullas, butun boshli asar davomida men ham Polning hayotida yashab o’tdim.

Umrining so’nggi daqiqalarini yashayotgan Pol shunday deydi:
“Men o‘lib borayotgan bo‘lsam ham, to butunlay o‘lmagunimcha - men yashayapman.”
Bu fikr orqali inson umri uning qanchalik uzunligi bilan emas, balkim shu umrga qanday ma’no berilgani bilan qiymatli ekanligini tushunamiz. Tibbiyotda biz imkon qadar bemor o’limini kechiktirishga harakat qilamiz, ammo Pol menga o‘lim oldidan qanday yashash va o’zini tutish kerakligini mardonavor ko’rsatib bera oldi.

Ushbu kitob faqat o’lim va saraton haqidagina emas. Bu - insonning o‘z taqdirini qanday qabul qilgani va hayot haqida.

Shifokorlik — bu faqat kasallikni emas, balkim hayot mazmunini ham anglashdir.

Tibbiyot bizga kasallik haqida bilim beradi, hayot esa inson haqida.

Vrach bu - bilim va insoniyatning kesishgan nuqtasida turgan, har bir tashxis ortida hayotiy haqiqatni anglaydigan kasb egasidir. U bemoriga faqatgina davo izlamaydi, u bilan birga yashaydi, birga og‘riydi va ba’zida birga yig‘laydi. Shu sabab, vrach bo‘lish - faqat klinik ko‘nikmalar emas, balki insoniylik, sabr va hayot mazmunini his qilish hamdir.

Kitobni o’qib tugatar ekanman, yana bir marta shu kasbni tanlashda adashmaganimga, uzoq yillik mehnatdan qochmaganimga xursand bo’ldim. Kalaniti aytganidek, men ham hayot mazmunini tibbiyot orqali tushunib yetyapman.

“Hayot faqat muddat bilan emas, uning qanday o‘tgani bilan o‘lchanadi.”

@doctorsmind📖