* * *
Хастамен… Фикрга, туйғуга тўлиб —
Ой менга ҳамқадам — сокин юрамен.
Соғайсам бир куни ёзамен тўйиб,
Ҳисларга қалбимни қўшиб ёзамен.

...Кечалар юрурмен телбадай ҳориб –
Бошимда ой борур — менга ҳамқадам.
Хаёллар учади машъалдай ёниб,
Тўйиб ёзажакман бир кун соғайсам...”

© Ойбек
1959, 15-август
https://t.me/Adabiyot_olami

Нигорахон, рахмат!

Sizningcha, 2022-yilning eng yaxshi uy muzeyi qaysi?

(So‘rovnomaga barcha muzeylarni kiritishning imkoni bo‘lmadi)

Ovoz berish
 
Telegram | Instagram | Facebook | You Tube

#taqriz

Oybekning "Nur qidirib" kitobiga TAQRIZ!

Oybek domlaning "Bolalik" kitobidan boshqa asarini o'qish nasib qilmagandi. "Nur qidirib" ibtido uchun debocha bo'ldi. Asar voqealari Pokiston diyorida bo'lib o'tadi. Qahramonimiz Ahmad Husaynning o'z ishidan nohaqlik sabab haydalishidan boshlangan voqealar o'quvchini davrning turfa voqeliklariga yetaklab ketadi.

Mutolaa boshida menga muallif nega aynan Pokiston misolida o'z qarashlarini ifoda etgani qiziq tuyuldi. Mutolaa davomida buni tezda anglay boshladim. Kommunistik idealogiyaga qarshi fikrlar. Chunki asar voqealari bayon etilgan davrda Pokistonda kommunizm, sotsializmga nisbatan juda salbiy munosabatda bo'lingan. Adib esa muhit va makon imkoniyatidan o'z g'oyalarini ifodalashda foydalangan.

Yana bir e'tiborli jihat shuki, asarning bir qancha qismlarida bosh qahramonlar tilidan Islom diniga ham ayovsiz tosh otilgan. Buni o'sha davrdagi umumiy sotsialistik kayfiyatga mos qarash deb hisoblab, jiddiy qabul qilmadim. Chunki, bilamizki, SSSR davrda yozilgan adabiyotlarda o'sha davrning qaysidir bir idealogiyasi olqishlanmasa, asar ham, uning muallifi ham xavf ostida qolgan.

Endi bevosita asar sujetiga to'xtalsak, asarda urdu millatining zolim ingliz mustamlakasidan ozod bo'lgandan keyingi o'tish davridagi ijtimoiy kayfiyati qalamga olingan. Bosh qahramonlar timsolida o'sha davr Pokistonidagi iqtisodiy-ijtimoiy muammolar, tengsizlik, haqsizlik, millat dardi katta mahorat bilan ochib beriladi. Adib mahorati shunchalar yuksakki, o'quvchi o'zini Pokiston ko'chalarida sayr qilgandek, tanti odamlari bilan birgadek his qilaveradi. Hattoki, umrida bir bora Pokistonga bormagan, uni ko'rmagan kitobxon ham. Asarning satridan satriga ko'chib borarkansiz Oybek domlaning soxta din peshvolaridan, dinni niqob qilib har turli razilliklarga qo'l urayotgan kimsalardan cheksiz darajada bir nafrat tuyishini yurak-yurakdan his qilasiz. Vatanparvar sifatida o'z yurtini bu kabi yaloqxo'rlardan qizg'anadi.

Shu bilan birgalikda asarda olg'a surilgan aksariyat fikrlar bugungi kun uchun o'z ahamiyatini yo'qotib ulgurganligini ham e'tirof etmasdan bo'lmaydi. Nimani nazarda tutganimni topqir kitobxonning o'zi mutolaa jarayonida tezda ilg'ab oladi. Kitob yaxshi, o'qilsa, kerakli xulosalar olish mumkin. Lekin ushbu kitob Oybek domlaning chin ma'nodagi iste'dodini ochib bera olmagan, deb hisoblayman.

Kitobdan iqtiboslar:

☁️ Chuqur yaralarni xo'jayinlar Qur'on so'zi bilan davolamoqchilar! Ishsizlarga masjid darvozasini ochadilar: toat qil! Ochlarni sabr-u qanoat safsatasi bilan boqadilar, yalang'ochlarga jannatdan to'n va'da qiladilar! Yirik zamindorlar, sarmoyadorlar uchun o'z manfaati, o'z foydasidan yuqori narsa yo'q. Vaqti kelganda, ular nazarida, Vatan, Xalq sariq chaqaga arzimaydi. Nima uchun? O'z boyliklarini, mavqelarini saqlash uchun, xolos!

☁️ Najot faqat kurashdadir, azizim. Yuraklarda olmosday qattiq chidam bo'lsa, albatta, kurash bu g'urbatdagi xalqimizni nurli, porloq hayotga eltajak.

☁️ – Yevropa boshqa – biz boshqa. Har yerning o'z sharoiti bor, – dedi.
– Menimcha, xalqning haqiqati har yerda bir! – dedi Ahmad Husayn.

☁️ Hayot bizniki! Kurashga otilganmiz, bu bizning birinchi vazifamiz. Kambag'alman, lekin tole peshonamizga quyoshday nur to'ksin, shu bizning to'yimiz.

📱 @Ilm_nur_kutubxonasi

10 ЯНВАРЬ — УСТОЗ ОЙБЕК ТАВАЛЛУДИГА 118 ЙИЛ ТЎЛАДИ
Ойбек шеърияти сирли, мўъжизага бой, ғоят залвор туғёнлар жо бир ғалаён, ой шуъласидай ёруғ ҳислар бекинган қўшиққа ўхшайди. Шу билан бирга, оташин юрак кечинмаларининг ёдномасидир. Мен бу шеърларни ўқиганимда вужудимда шундай бир тасвири ноаён ҳайрат ва дард сезаманки, бу – дунёда яшашдан мақсадим, олаётган ҳузурларимнинг энг гўзали ва ёқимлиси бўлиб туюлади.

Тасаввуримда ХХ аср ўзбек шеъриятида Чўлпондан кейин Ойбекдай шоир йўқдирким, бир-икки сатрини (таъкидламоқдаман – сатрини!) соатлаб ўқиб мароқланиш мумкин бўлса: “Қани, шеър, сўйла абадиятдан”; “Ўтди ваҳший гўзал кунлар”; “Шу кечам умримда ўлмасин”; “Юлдуз каби жимирлайди жон”; “Ариқда оқар нотинч, қора сас”; “Чўпон уйқусига томчилар томди”; “Булутларнинг алвони – бўронларга байроқдир!” Яна қанчадан-қанча гўзал, буюк сатрлар… Ойбекнинг ҳаёти шеърларида мужассам: “Ётма, ўғлон, уйғон, кўз оч, ухлама”; “Абадий яшамоқ, кулмоқ истайман”; “Курашади икки тўлқин, қараб турайми?”; “Ассалом, Навоий!”; “Гулханга отдилар дўстлар китобим”; “Тўйиб ёзажакман бир кун соғайсам”; “Кўнглимда ҳақиқат бир оз сўнмади…”; “Коинот эртаги битмайди…” Ушбу сатрларга унинг таржимаи ҳоли сингиб кетган. Ойбек тунни севади. Исми бутун ижодига ярашиғлиқ шоир худди ойдай тўлиб, гўёки тун узра туриб уни сергак кузатади. Тун ҳақидаги шеърларининг ажиб фазилати шуки, шоир тунни сукут ва уйқу билан эмас, бедорлик ва ҳаракат билан боғлайди. У бедор ва ҳаракатчан тунда қуёш юзини кўради. Юксак чинорлар учи қуёш сочлари билан секин ўйнаши ҳам, япроқлар бетида мудраган ой нурлари ҳам, учган япроқ сасидаги баҳорнинг ёди ҳам юрагимиздан ўтаркан, беиз кетмайди. Ойбек шеърларидаги табиат, кеча, кундуз, майса худди инсон янглиғ нафас олади, нафасимизга нафас қўшади. Жуковский шеъриятни бекорга тасвирий санъат билан муқояса қилмаган эди. Ойбек шеърлари тасвирий санъатнинг тенгсиз намуналарига яқин, улардаги рангин ташбеҳлар гўзал суратлар чизади

Хуршид Даврон

УСТОЗ ОЙБЕККА БАҒИШЛОВ

МИРТЕМИР
УСТОЗГА АТАГАНИМ


Шеър — ҳикмат дарёси, сеҳр дарёси,
Жумбоқдай битталаб ечолсам, дейман.
Илму ишқ дарёси, меҳр дарёси,
Қониб-қониб мен ҳам ичолсам, дейман.

Бағри бир хазина — бебаҳо дурдан,
Тозалиги ўтар тоза биллурдан,
Яралибсан гўё бир дарё нурдан,
Нурини нур бўлиб қучолсам, дейман.

Ҳайратда қарайман дил тошиб-тўлиб,
Ундан сув ичганлар қолмайди сўлиб,
Мен ҳам шу дарёда бир тўлқин бўлиб,
Чўллардан сел каби кечолсам, дейман.

Жонларнинг озиғи — сўзнинг ётиғи,
Сўзим бўлсин элнинг қўшиқ ё тиғи,
Кўнглимни титратмас асло ёт йиғи,
Доим хушвақт даврон қучолсам, дейман.

Кўкламда қуйилар не-не ирмоқ, сел,
Тўқайларда кезар елпиб-елпиб ел.
Баҳра олар, қонар ҳам тупроқ, ҳам эл,
Соҳилларда мен ҳам соз чалсам, дейман.

Тўлқинида юз бир қуёш жилоси,
Ҳар қатраси не-не дардлар давоси.
Бўйларида ўсар меҳригиёси,
Мавжига тўш уриб, учолсам, дейман.

Жайҳунмисан, қайдам, ё теран Сайҳун?
Ҳар қалай тошқинсан, жўшқинсан-жўшқин,
Она тупроғингга зарурсан ҳар кун,
Мен ҳам қониб-қониб ичолсам, дейман.

Мақсуд ШАЙХЗОДА
АДИБ ОЙБЕККА

Кечалар илҳомбахш саҳарни кутиб,
Мунаққаш бобларни қоғозга битиб,
Соатни ютқизса, йилларни ютиб,
Сеҳрли сафарлар йўлидан ўтиб,
Аср биносига бир гумбаз қўшиб,
Тиколди ложувард ранглардан адиб.

Бу китоб саҳнида юрар Алишер,
Шеърда — Ардашер, ақли, дили шер.
Севади оламни, армони ҳар он
Бахтли кўрмоқ истар башарнинг юзин,
Маънидан гулдаста дўстларга тутиб,
Элга бағишлади у жўмард адиб.

Шамоллар боғларга ҳаво бағишлар,
Табиблар дардларга даво бағишлар,
Ирмоқлар тупроққа неъмат келтирар,
Муқова китобга зийнат келтирар,
Шоирлар дўстини қутласин, бахайр, деб,
Қаламинг соғ бўлсин, соғ бўл, эй адиб!

Ўлкани тутмишдир Ойбекнинг донги,
Курашда тобланмиш Йўлчининг онги.
Чинор умри насибанг, соғ бўл, эй дўстим,
Самимий юракдан қўлингни қисдим.
Олтмишда эр йигит келбатли адиб,
Етмишдан ошмоқлик бўлғуси насиб,
Саксонда Чимёнда ўйнаб, сакрашиб,
Элу юрт маънавий юкини ташиб,
Шу қутлуғ ёшида дўстимни қутлаб,
Дегайман: “Ҳормагил, эй улуғ адиб!!!”

Абдулла ОРИПОВ
ОЙБЕК ҲАҚИДА ҚЎШИҚ

Қалби пок мардона элнинг сен азиз фарзандисан,
Ганжу мулкка бергисиз эл гавҳари, дилбандисан.

Ҳар калиманг маърифатнинг уфқида ойдек тўлиб,
Эл аро топдинг шараф сен, Устоз Ойбек бўлиб.

Шан ҳаётинг одамийлик хайру софликдан нишон,
Чақнади шеърингда нурли эътиқод бирлан имон.

Гоҳ Навоий суҳбатингда, гоҳ Торобий, Йўлчи гоҳ,
Сен севикли халқим ўғли бегумон, беиштибоҳ.

Хизматингдан, ҳикматингдан элу юрт мангу ризо,
Учмагай, номинг асрлар сўнгидан бергай садо.

Рауф ПАРФИ
ОЙБЕК ХОТИРАСИГА

Тоғлар аро бир ойдин булоқ,
Атрофида шивирлар ўтлоқ.
Булоқда шаън ва собит чирой.
Нур йўлидек ўйлари йироқ,
Сувда мангуликдек сузар ой…

Бироқ, ҳайҳот, бир қуюн келди…
Ойдин булоқ қайга беркинди?!
Қайдадир шаън ва собит чирой?
Фалакларга қарайман энди,
Фалакларда сузиб юрар ой…

Омон МАТЖОН
ОЙБЕК

Сукунат тиллардир.
… Оқшомнинг юлдузли тиллари,
Гулларнинг илтижо тиллари,
Вулқоннинг им-илиқ тиллари.
Сукунат тиллардир.

Тоғларимнинг оғир тош тили,
Кўзнинг киприк тили, ёш тили,
Бутун самовотнинг бош тили
Сукунат тиллардир.

Алангалар, чўғлар шу тилда сўйлар,
Ўйлар, хотиротлар шу тилда сўйлар,
Унут булган зотлар шу тилда сўйлар…
Шу тилни ўйлагим келади.
Шу тилда сўйлагим келади.

Сукунат — шоирнинг сўзлари.
Айта…
олмай…
кетган…
сўзлари.


Муҳаммад РАҲМОН
ОЙБЕК

Бўлолса ҳам қалбингга тилмоч
Қўл — қўл экан, кўз ҳам кўз экан.
Яшар кимдир лутфингга муҳтож,
Сўз ҳам асли ризқу рўз экан.

Изҳор истар муҳаббат, меҳр,
Изҳор истар мендан бу юрак.
Иссиқ нондек уларни ҳозир
Сизга узиб беришим керак.

Кўзларимда унсиз бир нидо,
Ҳаяжонлар жоним қасдида.
Ўлтирибман тилимдан жудо
Бўғриққан қалб рўпарасида.

Менда қолди ҳаққингиз, дўстлар,
Рози бўлинг, дўстларим, энди.
Ёнаяпти ичимда сўзлар,
Димоғимда куйган нон ҳиди!..


Усмон АЗИМ
ОЙБЕКНИНГ УЙ МУЗЕЙИДА ЎҚИЛГАН ШЕЪР


Бу ерга келганда
Ишондим. аниқ —
Ойбекнинг муқаддас остонасида
ёлғон ўлса керак уятдан ёниб,
киролмай шоирнинг шеърхонасига.

Биламан,
бу уйда яшайди ҳамон,
Ойбекнинг қалбидан мерос диёнат.
Амммо келаримда
Ишондим — аён —
шу эшик олдида ўлар хиёнат.

Бу ерга келишда яна
ишондим,
икки юзи борлар кўчада қолар.
Шоирнинг
бронза
кўзига боқиб,
Шеър ўқир бир қалбу бир юзи борлар.

Шоир,
Сизга ўхшаб, соддалигим бор.
Ҳануз бу дунёнинг ўйини чалкаш.
Покликнинг ёнида
ана,
бахтиёр —
ёлғон таъзим қилиб, жилмаяр яккаш.

Кўзимга қадалар —
Виждон ёнида,
хиёнат турибди –
соғлиги хўб соз.
Ҳатто нутқ айтмоқчи,
шоир шаънига,
тилига ёғ суртиб,
сўзига пардоз.

Ана,
мухлисингаз — ўйчану ғамгин,
Сиздан
улгу олган
ўткир кўзини.
У нечун безовта?
Пайқадимикан –
Бирор бир кимсанинг
Минг бир юзини.

Бу гапни айтмоқчи эмасдим асли,
Бироқ йулчилигим…
Бу — сиздан мерос.
Поклансин дейман-да одамзод насли,
Сизнинг уйингазга келганда, устоз…

Бу ердан қайтишда яна уйлайман,
Ойбекнинг руҳидан мадад ол, юрак!
Тилим тутилгунча
Энди куйлайман,
Тилим тутилса ҳам…
Куйлашим керак!

Хуршид ДАВРОН
ОЙБЕКНОМА

1
Ойбекнинг шеърини далага чиқиб,
Майсага ёнбошлаб ўқимоқ керак:
Билмай қолсин юрак: сув узрами, ё
Ойбекнинг шеърида ўйнайди бу нур?

Ойбекнинг шеърлари бамисли нигоҳ,
Бу нигоҳ асрорин йўқдир поёни.
Худди бўлмагандек майсага изоҳ,
Йўқ Ойбек шеърининг тўла баёни.

Ойбек — бу майсага чўккан бужур тош,
Ҳайратдан ёрилиб-ёрилиб кетган.
Ойбек — бу дарахтзор устида қуёш,
Нури то чумоли кўзига етган.

Ойбек — бу улкан бир чорбоғ ортида
Ёввойи узумзор оралаб, титроқ —
Қуёш тангалари ўйнаб сиртида
Бирдан ёруғликка чиққан шўх ирмоқ.

Ойбек — бу оғриқни қари тол каби
Юракнинг тубида асраган сўзлар,
Барча ҳасратини жим туриб лаби,
Энг яқин дўстига сўзлаган кўзлар,

Ойбек тирик ҳамон, у кўкда ҳилол,
У — шамол, боғларда тинмай еладир.
У мени чорлаган ойдин бир хаёл,
Кўкдаги Каҳкашон унинг йўлидир

2
Шеър — фақат қуш тили,деганди шоир
Қулоқ тутиб қувноқ, шўх товушларга.
Бошида рутубат қилганда қаҳр,
У тилин қайтариб берди қушларга.

Шеър — юлдуз киприги, деганди Ойбек,
Ўзи киприк эди Ўзбекистонга.
Сўнгги дам бошида сўнаркан осмон,
Шоир кўзларини берди осмонга.

1982

ОЙБЕК
“Эй, тилим, Эй, элим, Эй, она тупроқ» номли сонетлар туркумидан
Ноҳақ зарбалардан бўлдинг минг тилим,
Ҳаётга қайтарди ям-яшил ўтлар.
Йўлингни тўсмоқчи бўлди зобитлар,
Сени енголмади хиёнат, дилим.

Тунлари юракни ҳовучлаган дам,
Алам дафтаримга битганида шеър,
Олис-олислардан келдилар пурғам
Таскин бермоқ учун ҳазрат Алишер.

Этакларин ўпдим шивирлаб: “Пирим…”
Ва сездим билакда пайдо бўлди куч,
Англадим, Сен бор-ки, бошқа нарса – пуч…

Шундан қоғоз ёнди – ёндирди шеърим…
Куйди, кул бўлмади, чиқмади жоним,
Ўчмади овозим, сўнмади қоним…
1985

Зебо МИРЗАЕВА
“НАВОИЙ”НИ ЎҚИБ…

Липиллаган шам ёруғида
Дил қонига ботириб бармоқ,
Ўлтирарди Ҳазрат Навоий
Тангри билан сирлашиб узоқ…

Манқалдонда милтилларди чўғ…
… Даричадан тўкилган ойдек.
Аста чертиб ҳужра эшигин
Кириб келди мавлоно Ойбек!

Такаллуф ва иззат-эҳтиром
Ёғиларкан ҳар икки ёқдан,
Янги ғазал узатар Ҳазрат,
Қуримаган ҳали сиёҳдан…

Ечилади Ойбек тиллари
Худо «сир» деб солган тугундан.
Сўйлай кетар “қуш тили”да у
Туғилгандай гўё бугундан!

…Ё туш кўрдим, ёки синоат,
Ақлу ҳушим чорбоғ ичинда.
Мулозимман, мен бир мулозим,
Жим тингладим титроқ ичинда.

Гоҳ англаб, гоҳ англамай, лекин
Кўрмоқ учун шу лаҳзани бот,
Сенинг сирли тунларинг бўлиб,
Қолгим келар, о, гўзал Ҳирот.

ФАХРИЁР
ОЙБЕКНИНГ КЎЗЛАРИ

Нигоҳлар ўлмайди, нигоҳлар ҳаёт,
Нигоҳлар руҳ каби ўчмас бир шарор.
Кўзлардан кейинги иккинчи умр
Нигоҳлар умридир… ҳақ этмиш қарор.
Нечук соз нигоҳнинг сарғармаслиги,
Арча яшиллиги унда ҳаётнинг
Беаёв санчилар игна барглари
Заиф ерларига адабиётнинг.

Улуғбек Ҳамдам
ОЙБЕКНИНГ ШОҲ АСАРИ

Ойбек домла ўзи томон отилган ҳасад ва кўролмаслик тошлари боис тилдан қолиб, умрининг охирги 17 йилини азобда ўтказган.
Шоир бўлиб туғилган эди,
Шоир бўлиб яшади шоир.
Бироқ ҳасад бошини еди —
Тилдан қолиб қақшади шоир!

Уйдан чиқиб юролмас ўзи,
Баъзан ҳатто туролмасди ҳеч.
Дарвозага михланиб кўзи
Аёлини кутди эрта-кеч.

Аёлнинг-чи, бўйнида рўзғор,
Эрта кетиб, кеч қайтар эди.
Келганида шоир-маҳтал, зор,
Кўзи билан шеър айтар эди.

Ёзар эди аёл ҳам шошиб,
Тунни тонгга улаб. Сўнг, аста
Шоир бошин бағрига босиб
Ишга кетар эди. Дил — хаста…

Ёзар экан аёл бир кеча
Ухлаб қолди чарчоқдан ногоҳ.
Шоир эса кутганди қанча,
Кўзларида қотди ашъор-оҳ!

Кўзларида шеър эди қат-қат,
Кўзларининг ўзи шеър эди!
Тўколмасди қоғозга фақат,
Бу шеър шоир юрагин ерди!

Ёзай деса, қўли ишламас,
Айтай деса, айланмас тили.
Фақат ёри… у ҳам одам, бас,
Вайрон эди шоирнинг дили…

Кўзларига тўлди ўша шеър,
Кўзларидан боқди ўша шеър.
Қани чора? О, золим фалак!
Кўзларидан оқди ўша шеър!

Кўзларидан оқди шеър — кадар,
Оқиб шоир кўксин куйдирди!
Шу дамдаги олов томчилар
Унга ОЛЛОҲ СИРИН туйдирди!

Ўша сирда эди ҲАММАСИ,
Шоир буни тушуниб етди.
Тушунди-ю, шеърга сололмай
Ўзи билан,воҳ,олиб кетди…

2015 йил 19-январ

Талант Бек
ОЙБЕК ХОТИРАСИГА

Чўр, тутуқ, тархон — чигил уруғидан ишхид Тўн Ябғу (618-630) жорий этган унвонлар. Ўша замонпарда сўғдий, хоразмий, парфиён, оромий ёзувларидан ташқари махсус Фарғона ёзувлари ҳам бўлган…

Тутуқунвонини билмайди алар,
Билар панжарада тутиб туришни.
Ноғора чалади. Билар бесамар,
Тарихни тўнкариб қайта қуришни.

Фақат юрагингга томади ёшинг,
Қирларда югурган тулпорлар толди.
Идорага кирсанг урилар бошинг,
Чўқморлар болғага айланиб қолди.

Қиличлар емрилиб бўлди-ю ўроқ,
Аммо қолиб кетди қонларнинг иси.
Аскарлар қабрида турибди сўроқ,
Ойбекнинг тилида тутуқ белгиси.
2013

Муслимбек Мусалламов
ОЙБЕК ДОМЛАГА

Қандоқ чизай суратин айтинг ,
Сочларида қалам синади .
Икки қошин чизётган пайтим
Ўртасида олам синади .

Қандоқ чизай унинг кўзига ,
Қарамоққа кўзим бермас дош .
Тонгда турсам мато юзига,
Фаришталар йиғлаб тўкар ёш .

Қандоқ чизай унинг нигоҳи ,
Тарихларни айлайди баён .
Чўлпон, бўлиб кўринар гохи,
Гох Навоий бўлар намоён .

Ичга ютиб йиллар додини,
Боқар Ойбек қайгадир узоқ .
Бир Миллатнинг эътиқодини ,
Мен рангларга жойлайман қандоқ .

07 -1 2015

Ойбек ҳаёти ва ижодига бағишланган "Хуршид Даврон кутубхонаси" саҳифалари билан танишинг: https://kh-davron.uz/tag/oybek