Axborot 24 | Oybek tavalludining 120 yilligi
#10jan #uzbekiston24

mtrk.uz | Youtube | Facebook | Telegram

Тошкент Тўқимачилик ва енгил саноат институти (ТТЕСИ) "АДИ" кафедра ўқитувчилари ва талабаларининг музейга ташрифи.

"HURRIYAT" газетасининг 2025 йил 15-январь 2-сонида:
ОЙБЕК АБАДИЯТИ
Шу кунларда мамлакатимиз адабий жамоатчилиги улуғ ўзбек адиби, академик Мусо Тошмуҳаммад ўғли Ойбек таваллудининг 120 йиллигини кенг нишонламоқда. Сана муносабати билан ёзувчининг невараси, Тошкентдаги Ойбек давлат мемориал уй-музейи директори Ойнур Тошмуҳаммедова билан мулоқотда бўлдик.
— Ойнур опа, мазкур музейнинг ташкил этилишида кимлар бош-қош бўлишган?
— Ойбек уй-музейи 1985 йилда адибнинг 80 йиллиги муносабати билан очилган. Музейнинг ташкил этилишида ёзувчининг турмуш ўртоғи, кимёгар олима Зарифа Саидносирова катта хизмат қилганлар. Бу даргоҳда 1940 йилдан 1968 йилгача, яъни ҳаётининг сўнгги дақиқаларига қадар буюк ўзбек адиби ва жамоат арбоби Мусо Тошмуҳаммад ўғли Ойбек яшаб, ижод қилганлар. Ойбек ҳали ҳаёт чоғидаёқ эл-юрт ўртасида нафақат буюк адиб, балки буюк инсон сифатида машҳур бўлгани учун ҳам, халқона ибора билан айтганда, етти ёшдан етмиш ёшгача бўлган тошкентликлар, пойтахтимизга яқин ва олис юртлардан келган адабиёт мухлислари шу хонадонга келиб, ўзбек адабиётининг бу порлоқ сиймосини зиёрат қилишни ўзлари учун фахр деб ҳисоблаганлар. Москва ва Киев, Тбилиси ва Боку, Олмаота ва Ашхобод сингари шаҳарлардан келган атоқли ёзувчилар, таржимонлар ва адабиётшунос олимлар эса бу хонадонда Ойбек билан бўлиб ўтган суҳбатларни ҳаётларининг унутилмас дақиқалари сифатида ёд этишган.
— Адиб, аслида, бу ерда туғилмаган шекилли, шундайми?
— Ҳа, шундай. Аслида, Ойбек 1905 йил 10 январда Тошкент шаҳрининг Гавкуш маҳалласида дунёга келган. Бу маҳалла ҳозирги Ўзбек Миллий академик драма театрининг биноси ўрнида жойлашган эди. Бўлажак адиб тор ва илон изи янглиғ эгри-бугри кўчалардан иборат маҳалладаги ғариб бир оилада туғилганлиги учун таълим ва тарбия техникумининг ётоқхонасида яшаб ўқиган. Оила қурганидан кейин эса Тошкентнинг тўртинчи даҳасида, ижара уйларда умр кечирган. Ниҳоят, 1940 йили давлат фан ва маданият ходимларига ҳам ер тақсимлаб бера бошлаганида, унга-да 600 квадрат метрлик ер олиш насиб этган. Уй қад кўтарган машаққатли йилларда ҳали ҳамма иморатлар қурилиб, йўлу йўлаклар аниқ қиёфа касб этмаган эди. Шу туфайли кўча “Проектная” — “Лойиҳа” кўчаси деб аталган. Ҳозир шу кўчага “Ифтихор-1” номи берилган. Агар шу кўча бўйлаб уч-тўрт дақиқа юрсангиз, 26-уй келади. Катта дарвозанинг сўл тарафидаги деворга буюк ўзбек адиби Ойбекнинг 1940-1968 йилларда шу уйда истиқомат қилганлиги ҳақида лавҳа осилган.
— Келинг, энди бизни музей ҳақидаги айрим маълумотлар билан таништирсангиз.
— 1940-1941 йилларда қурилган 5 хонали бинодан адибнинг ҳаёт ва ижод йўлини акс эттирувчи экспозиция ўрин олган. Ташриф буюрувчилар катта дарвозадан ўтиб, ичкарига кирганларидан сўнг, сўл томондаги бир замонлар айвон бўлиб хизмат қилган хонада Ойбек уй-музейининг экспозицияси билан танишадилар. 5 хонадан иборат бу қисмга кираверишда, ўнг томонда мўъжазгина бир хона бор. У адибнинг рафиқаси, биринчи ўзбек рассом қизи ва биринчи ўзбек кимёгар олимаси Зарифа Саидносирова ва унинг отаси — машҳур маърифатпарвар ва тадбиркор Саидносир Миржалиловга бағишланган. Бу хонадан чиққанингиздан кейин, назаримизда, Зарифахоним сизни Ойбекнинг болалик ва ёшлик даври билан таништирувчи хонага бошлагандек бўлади. Мана, ХХ аср бошларидаги Тошкент кўриниши, адибнинг ўша даврга оид суратлари, у таҳсил олган билим юртининг домла ва талабалари, илк шеърларининг қўлёзма ва босма нусхалари; Ойбек ижодининг шаклланишига таъсир кўрсатган шоирлар ва уларнинг китоблари. Хона деразасидаги витраждан эса Ойбекнинг илҳом париси Ой Тошкент осмонидан мўралаб туради.
— Ойбекни нима учун қоралашган, ишдан ҳайдашган?
— Бу саволингизга музейнинг иккинчи хонасидан жавоб топасиз. Чунки у сизни Ойбекнинг 30-40 йиллардаги ҳаёти ва ижоди билан ошно этади. У шу йилларда Навоий ва Пушкин ижод булоқларидан ҳовучлаб сув ичди. Навоийга бағишлаб шеър ва илмий мақолалар ёзди, Пушкиннинг “Евгений Онегин” шеърий романини биринчи бўлиб Ўрта Осиё халқларидан бирининг тилига таржима қилди. 1937 йилнинг даҳшатли қатағон бўрони гурлаганда, у Туркистон Мухторияти ҳукуматининг хазиначиси С.Миржалиловнинг куёви сифатида

қораланиб, Ёзувчилар уюшмасидан ҳам, Тил ва адабиёт институтидан ҳам ҳайдалди. Шундай хатарли замонда, оиласи билан гоҳо-гоҳо бир бурда нонга зор бўлиб яшаганига қарамай, “Қутлуғ қон” романини яратди.
— Бу ерда адибга совға қилинган суратлар, китоблар ҳам бор экан...
— Дарҳақиқат, шундай. Мана, мисол учун, девордаги расмлардан биридан ўзбек снайпери сизга қараб туради. Бу рангли расмни жангчи рассом ишлаган. Ойбек 1942 йил охири — 1943 йил бошларида Москва бўсағаларида жон олиб, жон бераётган ўзбек жангчилари ҳузурига борганида, бу суратни унга 96 нафар немисни ер тишлатган азамат ўзбек йигити совға қилган.
Суҳбатдош:
Ёрмамат РУСТАМОВ
(Суҳбатнинг давомини газета саҳифасидан ёки www.uzhurriyat.uz веб-сайти орқали ўқишингиз мумкин)

В эти дни литературная и культурная общественность нашей страны широко отмечает 120-летие со дня рождения Народного писателя Узбекистана, академика, лауреата государственных премий бывшего СССР и Узбекистана Айбека. В одном из районов города Ташкента, называемом «Рабочий городок», есть особо благодатное и почитаемое место для деятелей науки и культуры. В этом доме жил и творил Муса Ташмухаммедов – Айбек, которого по праву называют «Совестью узбекской литературы». В связи с этой датой мы связались с внучкой писателя, директором государственного литературно-мемориального Дома-музея Айбека Айнурой Ташмухаммедовой.
Подробнее читайте здесь 👇
https://sv.zarnews.uz/post/sovest-uzbekskoy-literatur

Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти (ТТЕСИ) ўзбек ва хорижий кафедраси ўқитувчиларининг ташрифи