Пшынэхъуэхъу Iэнэ

Пшыналъэм (пшынэуэным, уэрэджыIэкIэм, къафэкIэм) щIэблэр хуэущииным, хуэгъэсэным гулъытэ хуащIурэ къэгъуэгурыкIуащ ди пасэрейхэр. Къыхэгъэщыпхъэщ, псом хуэмыдэжу пщы-уэркъ унагъуэхэр апхуэдэ Iуэхугъуэм нэхъ елIалIэу зэрыщытар. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, гущэкъу уэрэдым щегъэжьауэ пшыналъэ щхъэращхъэхэм щIапIыкIа щIалэгъуалэр тхьэкIумафIэрэ IэпэIэсэу, IэплъэпкъкIэ зэкIужрэ гупсысэ-псэлъэкIэкIэ зэтегъэпсыхьауэ, жьабзэу (лат. rhetorica) къэхъурт, къэтэджырт. Апхуэдэ щIагъуэм хуэмыгъэса, хуэмыIэкIуэлъакIуэ щIалэгъуалэр «хабзэмыщIэщ» жаIэрти, ягъэемыкIурт.

Дэтхэнэ зы хьэпшып лъапIэми хуэдэу пшынэхэми лъэпкъ кIыпхъэ (дэмыгъэ) тедзат, цIыхубз пшынэр и теплъэкIэ нэхъ ест, дыжьын-дыщэпскIи гъэщIэрэщIат.

Иджы пшынэтеплъэхэм мащIэу фыщыдгъэгъуэзэнщ:

⁃ шыкIэпшынэ, пшынэкъэб, Iэпэпшынэ, пшынэдыкъуакъуэ;
⁃ жьэпшынэхэу: кIэфий, бжьэмий, фэндпшынэ, къамыл, гъуо;
⁃ тIарпIхэр: фэтIарпI, пхъэтIарп. н.къ.

#Djrz_Iэнэ

𝐏𝐒𝐀𝐏𝐀 🤲🏻

«Псапэ щlэи псым хэдзэ»- жиlащ пасэрей Адыгэм. Абы хуэдэу, зы ткlуэпсыр мащlэщ, ткlуэпсхэр щызэхэлъэдэжым деж псы уэр мэхъу.

Маржэ хъужынхэ, дызэхэвгъахьи дыздэвгъэlэпыкъу.
————————————————
🔥Адыгэ махуэгъэпс🔥

📌Уасэр-150
📌Щапlэхэр- @adigawune @nasvyazi.service

Уасэу зыхуэтхьсыр Щамым щlыхъейм хиубыдахэм псапэу йахуедгъэхьыжынущ.

Дэтхэнэ зыми псапэу Тхьэм къывитыж🔥

Пшынэхъуэхъу Iэнэ

АдэкIэ пшынэхъуэхъу IэнэмкIэ дгъэзэжынщ… Пшынауэхэр куэдми (дэтхэнэ зы IэщIагъэми хуэдэу) Iэзэ дыдэу къахэкIыр мащIэщ. АтIэ мис а нэхъ Iэзэ къахэкIахэм, нэхъ зыхуэфащэхэм гулъытэ лей хуащIырт, щыгуфIыкIхэрт, нэхъри трагъэгушхуэн щхьэкIэ пшынэхъуэхъу Iэнэ хуаухуэрт. Нэхъыжьхэр къырагъэблагъэрт, пшынауэри къызыхашэжырти, къыришыр уэрэдылъэмэ дежьухэрт, къэфалъэмэ къыдэфэхэрт, ехъуэхъухэрт, ягъэлъапIэт. КъызэрекIуэкIыр арти, пшынэхъуэхъум къырихьэлIахэм пшынэ уасэ зэхалъхьэрт, мыдэкIэ унагъуэми пшынащIэ (индж. luthier) Iэзэ къалъыхъуэрти, зыхуей пшынэр ирагъэщIырт.

#Djrz_Iэнэ

Щхьагъэ: чыцI
КIахэ: чэцI

Щыпкъэр: кIахэ къэIукIэри щхьагъэ къэIукIэри – зыщ, адыгэбзэщ. Макъзешэхэм тIэкIу зызэрахъуэжыри наIуэщ.

УзэрыщIэмэ, узэдощIэ, узэдэщIэмэ, зы уохъу!

#Djrz_ЗыБзэ

ГъэфIэж Iэнэ гъэувыкIэ хабзэм и щапхъэ:

«ЛIыжьымрэ щIалэ цIыкIумрэ»

Гъэмахуэ махуэ гуэрым щIалэ цIыкIур я пщIантIэ къыдэкIауэ зыгъэпскIакIуэ кIуэрэ пэт, тетIысхьэпIэм тес я гъунэгъу лIыжьыр къеджащ: “Мыдэ къакIуэт, ТIыкIуэ”, - жери. ЕмыдаIуэу и гъуэгу щыпищэм, аргуэру зэ къыкIэлъыджащ: “Къэбгъазэркъэ, зи унагъуэрэ”, - жери. АрщхьэкIэ щIалэ цIыкIум лъэбакъуэр щIигъэхуабжьэри здэкIуэнум кIуащ.

Арати тэлаифIи дэкIауэ, зигъэпскIауэ щIалэ цIыкIур къыщыкIуэжым, плъэмэ лIыжьыр иджыри щыст. ЗыпэщIэзгъэхуэнкъым жыхуиIэу адрей бжыхьыбгъумкIэ зырита щхьэкIэ, лIыжьыр къэтэджри: “УкъэувыIэркъэ, гъуамэ”, - жиIэу и башыр къыщыриутIыпщым, щIалэ цIыкIур и пIэ ижыхьащ. ЛIыжьым: “А башыр къащти къысхуэхьыжыт”, - щыжиIэм щIалэ цIыкIуми сыт ищIэжынт, башыр хуихьыжыри лIыжьым и пащхьэм иуващ. ЛIыжьыр къапхъуэщ, щIалэ цIыкIум и IитIыр зэтриубыдэщ, и жыпым кIапсэ гъэща цIыкIу кърихар и Iэм къыщидзэщ, псынщIэу зэридзэжри: “КIуэж иджы, узымыгъэсам и пIастэпсым хэгъутхьэж”, - жери иутIыпщыжащ.

Тхыгъэм къыкIэлъыкIуэнущ…

#Djrz_Iэнэ

ФIыщIэ Iэнэ

…ЩIалэ цIыкIум и Iупэр кIэзызыу, и гъыни къэкIуауэ пщIантIэм щыдыхьэжым и анэм гу къылъитэри къеупщIащ: “А ПIытIэ, дэнэ ущыIа, сыти къыпщыщIа?” - жери. “ХьэтIутI сиубыдщ, си IитIыр ипхщ, узымыгъэсам деж кIуэж жери сыкъигъэкIуэжащ”- жиIащ щIалэ цIыкIум. “Асымыгъуэт, сыт пщIар?”, - жиIэу анэр къыщеупщIым щIалэ цIыкIум къэхъуамкIэ зиумысыжащ. Фызыр унэм щIыхьэжщ лэгъуп IэмпIэ зыфIэдзакIэ жэмыкуэ ищIщ, жэмыкуэр фалъэ куум ирилъхьэжщ, и щхьэфэр дахэу трилъэщIэжщ, шху фалъэ дыщIыгъуу Iэнэм тригъэувэщ, щэкI хужь трипхъуэжыри, къищтащ. “НакIуэ иджы ХьэтIутIхэ деж, хуит зедгъэщIыжынщ, дыкъидэмэ”, - жери и къуэм и Iэр зэрыпхауэ иужь къригъувэри ежьахэщ…

ПщIантIэм дыхьэу щыджэм, ХьэтIутIрэ нанэжьымрэ зэгъусэу къыщIэкIахэщ. Арати, анэр къэпсалъэу: “ХьэтIутI, емыкIу дыкъомыщI, мыр уи фIыщIэ Iэнэщ, фIыкIэ ушх, жьыщхьэ махуэ ухъу”, - жиIэу Iэнэр щигъэувым лIыжьыр къэIэбэщ, щIалэ цIыкIур зыбгъэдишэри, и Iэр къитIэтэжурэ бзэ дахэкIэ: “А тIасэ, жаIэм уемыдаIуэм, хабзэ зыхомылъхьэм, цIыху щытыкIэ зомыгъащIэм, узыхуитыр пфIэкIуэдынщи, уи гъащIэр щхьэхуимытрэ Iэпхлъэпхыу пхьынщ”, - къыжыриIэурэ и Iэ цIыкIур къитIэтэжщ, игъэтIысри здигъэшхащ.

#Djrz_Iэнэ

ГъэфIэж Iэнэ гъэувыкIэ хабзэм и щапхъэ:

«ЕмыкIум укъилъэгъуащ»

Мыр къыщыхъуар ди хэкужьыращ, Урыс-Адыгэ зауэжь лъэхъэнэм, къысхуэзыIуэтэжари си адэшхуэрщ…

Зы шу гуп ежьат урысыжьхэр теуэ къащIыну. Зэрыхабзэти, зы шууфIи я дзэпщт. Ауэрэ здэкIуэм мэз лъапэм псынащхьэ ирихьэлIащ. Арати къуэдзыр пщым бгъурыхьэри жыриIащ: «Мы псынащхьэм дей щIакIуэ щыддзам хъунт», - жери. Пщыр къэпсалъэри «хьэуэ, сэ модэ мо шытхым ущхьэпырыкIым лъэгу-щIыIэпсым псынащхьэ цIыкIу иIэу соцIыхури, абдей щыддзынщ, ди гъуэгуми хэщIа хъунщ», - жиIащ.

Шухэм зы щIалэщIэ яхэтт. Псы хуэлIа хъунти гупым закъыкIэригъэхущ, шым зыригъэщэтэхри псы ефащ. Ар къащыхыхьэжым зы шу нэхъыжь гу къылъитати, къеупщIащ: «Сыт пщIа, дэнэ ущыIа?», - жери. ЩIалэм: «СщIаи щыIэкъым, псы сефауэ аращ», - щыжиIэм, нэхъыжьыр къэпсалъэри: «Хъуакъым а пщIар, шынэхъыщIэ», - жиIащ жи. ЩIалэщIэми къэуIэбжьауэ: «Хэт Iэу сыкъэзылъэгъуар – сыкъэзылъэгъуа щыIэкъым», - щыжиIэм «Укъэзылъэгъуну псом я нэхъыщхьэм укъилъэгъуащ, шынэхъыщIэ, ЕмыкIум укъилъэгъуащ, ЕмыкIум», - жери, иущийри игъэукIытащ.
Шыгъэлыгъуэ Хьайдар, 1904 гъэм, Тыркум къыщалъхуащ.
Тыркум, Гъэзей къ. 1993 гъэм къиIуэтэжу щатхыжащ.

Мы IуэрыIуэтэжым къыхэмыщми, дызэригугъэмкIэ, щIалэ щыуам псалъэкIэкIэ, псалъэ ухуакIэ зиумысыжащ, ерэ фIыщIэ IэнэкIэ зиухеижащ.

#Djrz_Iэнэ

Дыщэ шу

@astemrism

«Тэтэршъао гузэжъогъу зэрифэгъагъэр»

ПакIомкъо Тэтэршъао мэзым къырекIокIыжьызэ, тыгъэри цIэо-шъуаоу, тыгъужъыхэр ыпэ къифагъ. Тэтэршъао язаоу ыублагъ, ау тыгъужъыхэр бэу къебэкIэу щытти, апырикъун ылъэкIыгъэп. Тэтэршъао иш шIуракIыгъ. Ау щыт нахь мышIэми, уанэр шым къашIутырихыгъ. Онэ ныбэпхыр къычIигъэзи, чъыгэу игъуныгъум ашIудэкIоягъ. Чъыгым ашIудэкIуаий тетIысхьагъ.

Тыгъужъымэ сэмэр-кIакIоу, зи, ныбгъэшъу пщэр бэлахьэ фэдиз пIонэу ахэтыгъ. Анахь инэу ар ахэтыгъ. Ар чъыгым къетIыхьэ сэмэр-кIакIор. ЗыбыукIэ тыгъужъхэр къетIэщтыгъэх. ЕтIанэ чъыгэу Тэтэршъао зытесыр къэсысэу, лIыр гузэжъогъу хагъэфагъ. ЗэкIэм хьа хьакъу макъэ къэIугъ, тыгъужъымэ загъэбылъэу фежьагъ. Аузэ нэф шъыгъэ, тыгъужъыхэр мэзым хэхьажьыгъэх.

Нэф зэшъым Тэтэршъао чъыгым къехыжьи, уанэр ыIыгъэу, хьари кIыгъоу къежьэжьыгъ. Хьар кIыгъоу кIозэ, шэхъо пщыпIэм техьагъ, иш ашхыгъэу иуанэ ыкIыбы илъэу. Арэущтэу лъэшэу чэфынчъэу къахэхьагъ.

Къеплъ-къеплъыхи:

— Адэ, сыд къыпщышIыгъэр? — ыIуи хъуапщэр къеупчIыгъ. КъаIо узыфае щыIэмэ.

Зи сищыкIагъэп, — ыIуагъ.

— Хьау, къаIо, — ыIуагъ хъуапщэм.

— Сэ сызфаер — уихьэ. Ащ сэ тыгъужъмэ сакъIакIихыжьыгъ, — ыIуагъ. — СегъашIэми згъашIоу сIыгъыщт.

— Арэу щытмэ, сихьэ остыщт. Ау, сыолъэIу, ащ фэсакъ. Сэ сихьэ тыгъужъ къелырэп, ау мы тыгъужъымэ зы сэмыр-кIакIо ахэт, — ащ анахьэу фэсакъ.

Хьр зыдищи къамыл-орыжъым хиутIупщхьагъ. Хьар зыхеутIупщыхьэм, тыгъужъыхэр къыхифыгъэх, еуй ылIыгъэх. Адрэ тыгъужъ самыр-кIакIори хьам къыхифыгъ. Зэпэуцугъэх, зэбэнын яхьисапэу. ПакIокъом хьэр ымыутIунщынэу хъуапщэр къызэрелъэIугъэр щыгъупши:

—Ыт, марджы хъужьын! — ыIуи, ПакIокъом хьар ыутIупщыгъ.

Адрэ самэр-кIэко — тыгъужъым ыжэ къыукъи, хьар зыIоом. ышъхьэ ытыкъын нэсэу ыубытыгъ. Тэтэршъао зелъэгъум, гуIэжьыгъэ. Хьам дэIэпыIэнэу фежьи, тыгъужъым ыжэпкъитIу ыубыти ыкъудыигъ. Тэтэршъао кIуачIэти, тыгъужъым ыжэпкъитIу зэрэцIынэу зэритхъыгъ. Ар
зэхъу нэужым, ПакIокъом хьар къыфищэжьыгъ хъуапщэм.

— Тхьа уегъэпсэу, сихьэ псаоу къысфэпщэжьыгъ! — ыIуи хъуапщэр гушIуагъэ.

#Djrz_IуэрыIуатэ

Щхьагъэ: унэ
КIахэ: унэ

Щыпкъэр: кIахэ къэIукIэри щхьагъэ къэIукIэри зыщ.

Уадыгэмэ, уи бзэри зыкъэ тIэ?!
УзэрыщIэмэ, узэдощIэ, узэдэщIэмэ, зы уохъу!

#Djrz_ЗыБзэ