Audio
❓Қуръон хатм қилгандан кейин Қуръон тўйи қилса бўладими? уни қандай ҳолда утказиш керак
-------------------------
-------------------------
#Савол_Жавоб
ЕРГА ҚАРАБ ЁТИШ ГУНОҲМИ?
Cавол:
Ерга қараб ётиш гуноҳми? Суннатга мувофиқ қандай ётиш керак?
Жавоб:
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Қорин билан ётиш макруҳ амал саналади. Чунки кўплаб ҳадиси шарифларда бундай ётишдан қайтарилган. Тофха ибн Қайс Ғифорий разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Ўпка касали туфайли масжидда қорнимни ерга бериб ётган эдим. Биров мени оёғи билан туртиб: «Бундай ётишни Аллоҳ ёмон кўради”, деди. Назар солиб қарасам, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам эканлар” (Имом Абу Довуд ривояти). Бошқа бир ривоятда “Бу дўзах аҳлининг ётишидир”, дейилган (Имом Ибн Можа ривояти).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг одати шарифлари агар тўшакларига ётадиган бўлсалар, ўнг томонлари билан ётардилар.
Бугунги замонавий илм-фан уйқу ҳодисаси устида кўплаб изланиш ва тадқиқотлар ўтказиб, ўнг тараф билан ётиш, шу тарзда ухлаш афзаллигини, қорин билан ётишнинг эса инсонга зарарларини аниқлади.
Соҳа мутахассисларининг айтишича, ўнг томон билан ётиш жигарнинг ошқозонга бўладиган босимидан сақлаб, ошқозон атрофидаги аъзоларнинг эркин ҳолда туришига ёрдам беради. Шунингдек, бундай ётиш юрак ишини ҳам енгиллаштиради, жисмга роҳат ва сокинлик беради.
Севикли Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам бундан ўн тўрт аср олдин тиббиёт ҳали ривожланмаган, ухлаш билан боғлиқ илмий изланиш ўтказиш бировнинг хаёлига келмаган бир пайтда инсон учун энг афзал ётишни тушунтириб, ўзлари унга амал қилиб, биз умматларига бу дунёда ҳам охиратда ҳам зарарли бўлган ҳолатдан огоҳлантирганлар. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати
Дўстларингизга ҳам эслатинг:
@fitratuz
ЕРГА ҚАРАБ ЁТИШ ГУНОҲМИ?
Cавол:
Ерга қараб ётиш гуноҳми? Суннатга мувофиқ қандай ётиш керак?
Жавоб:
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Қорин билан ётиш макруҳ амал саналади. Чунки кўплаб ҳадиси шарифларда бундай ётишдан қайтарилган. Тофха ибн Қайс Ғифорий разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Ўпка касали туфайли масжидда қорнимни ерга бериб ётган эдим. Биров мени оёғи билан туртиб: «Бундай ётишни Аллоҳ ёмон кўради”, деди. Назар солиб қарасам, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам эканлар” (Имом Абу Довуд ривояти). Бошқа бир ривоятда “Бу дўзах аҳлининг ётишидир”, дейилган (Имом Ибн Можа ривояти).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг одати шарифлари агар тўшакларига ётадиган бўлсалар, ўнг томонлари билан ётардилар.
Бугунги замонавий илм-фан уйқу ҳодисаси устида кўплаб изланиш ва тадқиқотлар ўтказиб, ўнг тараф билан ётиш, шу тарзда ухлаш афзаллигини, қорин билан ётишнинг эса инсонга зарарларини аниқлади.
Соҳа мутахассисларининг айтишича, ўнг томон билан ётиш жигарнинг ошқозонга бўладиган босимидан сақлаб, ошқозон атрофидаги аъзоларнинг эркин ҳолда туришига ёрдам беради. Шунингдек, бундай ётиш юрак ишини ҳам енгиллаштиради, жисмга роҳат ва сокинлик беради.
Севикли Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам бундан ўн тўрт аср олдин тиббиёт ҳали ривожланмаган, ухлаш билан боғлиқ илмий изланиш ўтказиш бировнинг хаёлига келмаган бир пайтда инсон учун энг афзал ётишни тушунтириб, ўзлари унга амал қилиб, биз умматларига бу дунёда ҳам охиратда ҳам зарарли бўлган ҳолатдан огоҳлантирганлар. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати
Дўстларингизга ҳам эслатинг:
@fitratuz
Audio
Абдул Ҳамид домла жавоб берадилар (Аудио)
Савол:
Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ, Устоз!
Намоз уйда ўқилса, уйга азон эшитилмаса, намоздан олдин азон айтиш керакми? Олдиндан раҳмат!
---------------------
Жавобни аудиода тингланг! ☝️
------------------------
Улашинг! 👇
https://t.me/diyonatli/97
Савол:
Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ, Устоз!
Намоз уйда ўқилса, уйга азон эшитилмаса, намоздан олдин азон айтиш керакми? Олдиндан раҳмат!
---------------------
Жавобни аудиода тингланг! ☝️
------------------------
Улашинг! 👇
https://t.me/diyonatli/97
АБДУЛЛОҲ ИБН МУБОРАК ҲИКОЯСИ
Абдуллоҳ ибн Муборак раҳимаҳуллоҳ нафл ҳажга отлангандилар. Йўлда кетаётганларида кўчада ўлиб ётган қушни кўрдилар ва уни ахлатхонага ташлаб келишни буюрдилар. Ҳамроҳлари олдинга юришди, у зот ортда қолдилар. Қуш ташланган ахлатхонага келганларида, атрофдаги хонадонлардан бир аёл чиқиб, ахлатлар орасидан ҳалиги қушни олди ва этагига ўради-да, ҳовлиси томон шошди.
Ибн Муборак унинг олдига келиб, ўлик қушни нега олганини сўрадилар. У жавоб қилди: "Бу ерда мен ва укам яшаймиз. Бу кийимимиздан бошқа киядиганимиз йўқ. Мана шу ахлатхонадан ул-бул топиб келиб, қорнимизни тўйдирмоқдамиз. Бир неча кундан бери ўлган ҳайвонлар бизга ҳалол бўлиб қолди (чунки бошқа егулик йўқлиги сабабли, ўлиб қолмаслик учун ҳаром ҳисобланган ўлимтик ҳайвонларни истеъмол қилишаётганди). Отамиз мулкдор эдилар. Зулм қилиб, бор нарсаларини тортиб олдилар ва ўзларини ўлдирдилар".
Шунда Ибн Муборак хизматкорларига карвонни қайтаришга амр этдилар. Вакилларига қарата: "Қанча маблағимиз бор?" дедилар. "Минг динор", деган жавобни эшитгач: "Ундан йигирма динорни олиб қол, Марвга етиб олишимизга етади. Қолганини буларга бер. Бу бизнинг бу йилги энг афзал ҳажимиз бўлади", дедилар ва ватанлари Марвга қайтдилар.
Мубашшир АҲМАД
Абдуллоҳ ибн Муборак раҳимаҳуллоҳ нафл ҳажга отлангандилар. Йўлда кетаётганларида кўчада ўлиб ётган қушни кўрдилар ва уни ахлатхонага ташлаб келишни буюрдилар. Ҳамроҳлари олдинга юришди, у зот ортда қолдилар. Қуш ташланган ахлатхонага келганларида, атрофдаги хонадонлардан бир аёл чиқиб, ахлатлар орасидан ҳалиги қушни олди ва этагига ўради-да, ҳовлиси томон шошди.
Ибн Муборак унинг олдига келиб, ўлик қушни нега олганини сўрадилар. У жавоб қилди: "Бу ерда мен ва укам яшаймиз. Бу кийимимиздан бошқа киядиганимиз йўқ. Мана шу ахлатхонадан ул-бул топиб келиб, қорнимизни тўйдирмоқдамиз. Бир неча кундан бери ўлган ҳайвонлар бизга ҳалол бўлиб қолди (чунки бошқа егулик йўқлиги сабабли, ўлиб қолмаслик учун ҳаром ҳисобланган ўлимтик ҳайвонларни истеъмол қилишаётганди). Отамиз мулкдор эдилар. Зулм қилиб, бор нарсаларини тортиб олдилар ва ўзларини ўлдирдилар".
Шунда Ибн Муборак хизматкорларига карвонни қайтаришга амр этдилар. Вакилларига қарата: "Қанча маблағимиз бор?" дедилар. "Минг динор", деган жавобни эшитгач: "Ундан йигирма динорни олиб қол, Марвга етиб олишимизга етади. Қолганини буларга бер. Бу бизнинг бу йилги энг афзал ҳажимиз бўлади", дедилар ва ватанлари Марвга қайтдилар.
Мубашшир АҲМАД
Audio
❓Таҳажжуд намозини бомдод намозига азон айтилгунга қадар ўқиса бўладими?
------------------------
------------------------
Forwarded from Abdulqodir Polvonov
АЖОЙИБ ДИН
Қандай ажойиб динимиз бор!
Тасбиҳ айтишимиз гуноҳларни йўқотади.
Бир намоз иккинчи намозгача бўлган хатоларни ўчиради.
Жума намози келаси жумагача бўлган хатоларни ўчиради.
Рамазон келаси Рамазонгача бўлган хатоларни ўчиради.
Яримта хурмо дўзах ўтидан сақлайди.
Садақа Роббимиз ғазабини ўчиради.
Қуръон ўз соҳибини шафоат қилади.
Биродаримизга табассум қилсак садақа қилди деб ёзилади.
Иккитагина калима мезонни босиб юборади.
Таҳорат аъзолардаги гуноҳларни кетказади.
Битта яхши ишга ўнтадан етти юзгача савоб берилади.
Ҳатто аҳли-аёлимиз учун сарфлаган пулимизга ҳам ажр ёзилади.
Расулимиз саллоллоҳу алайҳи ва саллам шафоат қиладилар.
Фаришталар бизга истиғфор айтишади.
Ниҳоят Роҳим сифатли Роббимиз бор!
https://t.me/Abdulqodir_Polvonov
Қандай ажойиб динимиз бор!
Тасбиҳ айтишимиз гуноҳларни йўқотади.
Бир намоз иккинчи намозгача бўлган хатоларни ўчиради.
Жума намози келаси жумагача бўлган хатоларни ўчиради.
Рамазон келаси Рамазонгача бўлган хатоларни ўчиради.
Яримта хурмо дўзах ўтидан сақлайди.
Садақа Роббимиз ғазабини ўчиради.
Қуръон ўз соҳибини шафоат қилади.
Биродаримизга табассум қилсак садақа қилди деб ёзилади.
Иккитагина калима мезонни босиб юборади.
Таҳорат аъзолардаги гуноҳларни кетказади.
Битта яхши ишга ўнтадан етти юзгача савоб берилади.
Ҳатто аҳли-аёлимиз учун сарфлаган пулимизга ҳам ажр ёзилади.
Расулимиз саллоллоҳу алайҳи ва саллам шафоат қиладилар.
Фаришталар бизга истиғфор айтишади.
Ниҳоят Роҳим сифатли Роббимиз бор!
https://t.me/Abdulqodir_Polvonov
ЛУҚМА ҲАРОМ БЎЛИШИДАН ҚЎРҚИШ КЕРАК
Луқманинг ҳалол бўлиши мусулмон учун энг муҳим ғоялардан. Чунки Аллоҳга боғланиши шу орқали бўлади. Зеро, луқмасига бир қултум ҳаром кирганнинг дуоси кўтарилмайди. Демакки, амаллари қабул бўлиши ҳам шубҳа остида қолади. Киши йиллаб тоат-ибодатларни қилса, биринчи сафда намоз ўқиб юрса, эҳсону садақалар, турли хайрли ишларни қилсаю, луқмасига ҳаром аралашган бўлса, унда унинг ҳолига вой. Луқмаси ҳаром бўлгани учун бошқа амаллари ҳам қабул бўлмайдими? У нарса Аллоҳга ҳавола.
Аллоҳ билади. Қабул бўлмай қолиш хавфи кучли.
Лекин дуоси қабул бўлмаслиги аниқ.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кўпчилик яхши биладиган қуйидаги ҳадиси шарифлари бор:
"Аллоҳ таоло покиза зотдир, у фақат покиза, соф нарсаларнигина қабул қилади.
Аллоҳ таоло мўминларни ҳам пайғамбарларга буюрган нарсага буюрган. У "Эй пайғамбарлар, покиза-ҳалол нарсалардан енглар, солиҳ амал қилинглар" деган".
Кейин пайғамбар алайҳиссалом узоқ сафарда қолган, сафар қийинчилари боис кир-чир, юпун қолган мусофир одам ҳақида сўзлаб шундай дедилар:
"Осмонга қўлларини чўзиб: ё Раб! Ё Раб! деб ёлворади, ҳолбуки егани ҳаром, ичгани ҳаром, кийими ҳаром, ҳаром билан тана озиқланган. Дуоси қандай ижобат бўлсин?!"
Ҳозирги кунда айниқса бунга эҳтиёт бўлиш керак.
Аллоҳ ҳалолидан берсин, ҳаромидан сақласин. Омин.
Sayfulloh Nosir.
Луқманинг ҳалол бўлиши мусулмон учун энг муҳим ғоялардан. Чунки Аллоҳга боғланиши шу орқали бўлади. Зеро, луқмасига бир қултум ҳаром кирганнинг дуоси кўтарилмайди. Демакки, амаллари қабул бўлиши ҳам шубҳа остида қолади. Киши йиллаб тоат-ибодатларни қилса, биринчи сафда намоз ўқиб юрса, эҳсону садақалар, турли хайрли ишларни қилсаю, луқмасига ҳаром аралашган бўлса, унда унинг ҳолига вой. Луқмаси ҳаром бўлгани учун бошқа амаллари ҳам қабул бўлмайдими? У нарса Аллоҳга ҳавола.
Аллоҳ билади. Қабул бўлмай қолиш хавфи кучли.
Лекин дуоси қабул бўлмаслиги аниқ.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кўпчилик яхши биладиган қуйидаги ҳадиси шарифлари бор:
"Аллоҳ таоло покиза зотдир, у фақат покиза, соф нарсаларнигина қабул қилади.
Аллоҳ таоло мўминларни ҳам пайғамбарларга буюрган нарсага буюрган. У "Эй пайғамбарлар, покиза-ҳалол нарсалардан енглар, солиҳ амал қилинглар" деган".
Кейин пайғамбар алайҳиссалом узоқ сафарда қолган, сафар қийинчилари боис кир-чир, юпун қолган мусофир одам ҳақида сўзлаб шундай дедилар:
"Осмонга қўлларини чўзиб: ё Раб! Ё Раб! деб ёлворади, ҳолбуки егани ҳаром, ичгани ҳаром, кийими ҳаром, ҳаром билан тана озиқланган. Дуоси қандай ижобат бўлсин?!"
Ҳозирги кунда айниқса бунга эҳтиёт бўлиш керак.
Аллоҳ ҳалолидан берсин, ҳаромидан сақласин. Омин.
Sayfulloh Nosir.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
📌Муштарийларимиздан бири риё ҳақида сўраган экан. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳнинг бу йўналишдаги долозарб ваъзларини тақдим этмоқдамиз.
📌ТАҚСИЙТ САВДОСИ ҲАҚИДА
"ДИЁНАТ.УЗ" каналига келаётган саволлар ичида "викуп савдо" саволи кўп такрорланмоқда. Бундан олти йил олдин бу масалада fiqh.uz сайтида катта ҳажмли мақола эълон қилинган бўлиб, мазкур мақолани бир неча қисмларга бўлиб эълон қиламиз.
Диққат билан ўқинг ва манфаатланинг!
🔰Ҳурмат билан,
"Диёнат.уз" канали муҳаррияти
ТАҚСИЙТ САВДОСИ
(3-қисм)
Тақсит луғатда бўлиб-бўлиб тўлаш маъносида бўлиб, шаръий истелоҳда савдо молини нақд қилиб, баҳосини насия қилишга айтилади. Бунда савдо молининг баҳоси нақд тўлашга нисбатан қимматроқ ёки баробар ёҳуд пастроқ бўлишининг эътибори йўқ.
Ислом фиқҳи академиясининг еттинчи мажлисида ушбу савдо тўғрисидаги уламолар муноқашаларини тинглангач унинг жоизлиги тўғрисида қарор қабул қилинди.
Албатта ушбу савдо турининг ҳам тўғри бўлишлиги учун маълум шартлар амалга оширилиши керак.
Тақсит савдосининг шартлари.
1. Сотилаётган савдо моли мубоҳ нарса бўлиши;
2. Савдо моли сотувчи ёки вакилининг мулкида бўлиши;
3. Бўлиб бериладиган маблағ бўлаклари маълум бўлиши;
4. Вақтнинг аниқ таъйинланган бўлиши;
5. Икки тараф насия ва вақт орасида иттифоққа келишмай ажралиб кетмаслиги.
Тақсит савдосининг низоми
1-модда. Тақсит савдоси, насия савдо турларидан бўлиб, унинг мажбуриятида сотувчи ва олувчи келишилган пулни таъйинланган вақтларда бўлиб-бўлиб тўлашга келишишади.
2-модда. Тақсит савдосининг битимида қуйидаги шартлар тўлиқ баён қилиниб, икки нусхада сотувчи ва олувчининг қўлида бўлмоғи лозим:
1. Савдо молининг тўлиқ сифати;
2. Баҳонинг миқдори ва (агар берилса) олдиндан бериладиган маблағнинг миқдори;
3. Бўлиб тўлашга қўйилган муддатнинг аниқлиги;
4. Бўлиб тўланадиган маблағларнинг аниқлиги;
5. Бўлиб тўланадиган бўлакларнинг адади;
6. Бўлиб тўланадиган бўлакларнинг вақти;
7. Баҳонинг тўлиқ тўлаш шартлари;
8. Шу билан бирга сотувчи ва олувчининг ўзидан содир бўлиши мумкин бўлган баёнотлар, ўзаро келишув асосида қандай баёнот ёки шартлар бўлса уни келтириш...
3-модда. Савдо моли битим тузилган вақтда харидорга тўла-тўкис берилмоғи лозим;
Бермоқлик – савдо молига боғлиқ бўлган нарсаларни ва ундан фойдаланишликда доимий сифат бўлиб эътибор қилинадиган ҳар бир нарсани ўз ичига олади. Бу эса нарсанинг табиати, урф ва икки томоннинг мақсад тақозосига мувофиқ бўлади. Шу билан бирга савдо молини олувчи ундан ҳар қандай тўсиқсиз, тўлиқ тасарруф қилиш ҳуқуқига эга бўлиши шарт ҳисобланади. Шаръий истелоҳда буни таслим дейилади.
4-модда. Тақсит савдосида сотувчи харидордан баҳони ҳамма қисмини тўлиқ адо этгунча гаров ёки зарарни ва тўлиқ тўлаш кафолатини сўрашлиги жоиздир;
5- модда.
А. Сотувчида тақситга сотиладиган товарнинг 20%дан кам бўлмаган маблағини олдиндан олиш ҳуқуқи бор;
Б. Харидор гаровни ёки зарар ҳамда тўлиқ тўлаш кафолатини келтирса, келишувга қараб, юқоридаги нисбат озайиши мумкин;
6-модда. Харидор бўлиб-бўлиб бериладиган пулни қайси манзилда адо қилишини ҳам аниқ белгилаб олишлари лозим.
7-модда. Битимда харидор зиммасидаги келишилган баҳонинг кўп қисми берилган бўлса ва харидор зиммасидаги бўлаклардан бир қисмини беролмай қолса, икки тараф учун ҳам ушбу савдо шартномасини бузиш талаби жоиз бўлмайди;
8-модда. Харидор зиммасидаги бериши керак бўлган бўлакни камида икки маротаба ўз вақтидан кечиктирсагина, қолган пулни нақд қилиб беришга тузилган келишув амалга ошади.
Тақсит савдосининг баъзи келишувларида, агар харидор келишилган маблағнинг бир бўлагини ваъдалашган вақтда адо қилмаса, қолган бўлаклари нақдга айланиб қолади ва сотувчи учун шу ҳолда қолган бўлакларнинг ҳаммасини нақд тўлашни талаб килмоғи жоиз бўлади, дейдиганлар ҳам бордир. Ушбу шарт жоизми? Бу масала айрим ҳанафий китобларида зикр қилинган.
(Давоми бор)
"ДИЁНАТ.УЗ" каналига келаётган саволлар ичида "викуп савдо" саволи кўп такрорланмоқда. Бундан олти йил олдин бу масалада fiqh.uz сайтида катта ҳажмли мақола эълон қилинган бўлиб, мазкур мақолани бир неча қисмларга бўлиб эълон қиламиз.
Диққат билан ўқинг ва манфаатланинг!
🔰Ҳурмат билан,
"Диёнат.уз" канали муҳаррияти
ТАҚСИЙТ САВДОСИ
(3-қисм)
Тақсит луғатда бўлиб-бўлиб тўлаш маъносида бўлиб, шаръий истелоҳда савдо молини нақд қилиб, баҳосини насия қилишга айтилади. Бунда савдо молининг баҳоси нақд тўлашга нисбатан қимматроқ ёки баробар ёҳуд пастроқ бўлишининг эътибори йўқ.
Ислом фиқҳи академиясининг еттинчи мажлисида ушбу савдо тўғрисидаги уламолар муноқашаларини тинглангач унинг жоизлиги тўғрисида қарор қабул қилинди.
Албатта ушбу савдо турининг ҳам тўғри бўлишлиги учун маълум шартлар амалга оширилиши керак.
Тақсит савдосининг шартлари.
1. Сотилаётган савдо моли мубоҳ нарса бўлиши;
2. Савдо моли сотувчи ёки вакилининг мулкида бўлиши;
3. Бўлиб бериладиган маблағ бўлаклари маълум бўлиши;
4. Вақтнинг аниқ таъйинланган бўлиши;
5. Икки тараф насия ва вақт орасида иттифоққа келишмай ажралиб кетмаслиги.
Тақсит савдосининг низоми
1-модда. Тақсит савдоси, насия савдо турларидан бўлиб, унинг мажбуриятида сотувчи ва олувчи келишилган пулни таъйинланган вақтларда бўлиб-бўлиб тўлашга келишишади.
2-модда. Тақсит савдосининг битимида қуйидаги шартлар тўлиқ баён қилиниб, икки нусхада сотувчи ва олувчининг қўлида бўлмоғи лозим:
1. Савдо молининг тўлиқ сифати;
2. Баҳонинг миқдори ва (агар берилса) олдиндан бериладиган маблағнинг миқдори;
3. Бўлиб тўлашга қўйилган муддатнинг аниқлиги;
4. Бўлиб тўланадиган маблағларнинг аниқлиги;
5. Бўлиб тўланадиган бўлакларнинг адади;
6. Бўлиб тўланадиган бўлакларнинг вақти;
7. Баҳонинг тўлиқ тўлаш шартлари;
8. Шу билан бирга сотувчи ва олувчининг ўзидан содир бўлиши мумкин бўлган баёнотлар, ўзаро келишув асосида қандай баёнот ёки шартлар бўлса уни келтириш...
3-модда. Савдо моли битим тузилган вақтда харидорга тўла-тўкис берилмоғи лозим;
Бермоқлик – савдо молига боғлиқ бўлган нарсаларни ва ундан фойдаланишликда доимий сифат бўлиб эътибор қилинадиган ҳар бир нарсани ўз ичига олади. Бу эса нарсанинг табиати, урф ва икки томоннинг мақсад тақозосига мувофиқ бўлади. Шу билан бирга савдо молини олувчи ундан ҳар қандай тўсиқсиз, тўлиқ тасарруф қилиш ҳуқуқига эга бўлиши шарт ҳисобланади. Шаръий истелоҳда буни таслим дейилади.
4-модда. Тақсит савдосида сотувчи харидордан баҳони ҳамма қисмини тўлиқ адо этгунча гаров ёки зарарни ва тўлиқ тўлаш кафолатини сўрашлиги жоиздир;
5- модда.
А. Сотувчида тақситга сотиладиган товарнинг 20%дан кам бўлмаган маблағини олдиндан олиш ҳуқуқи бор;
Б. Харидор гаровни ёки зарар ҳамда тўлиқ тўлаш кафолатини келтирса, келишувга қараб, юқоридаги нисбат озайиши мумкин;
6-модда. Харидор бўлиб-бўлиб бериладиган пулни қайси манзилда адо қилишини ҳам аниқ белгилаб олишлари лозим.
7-модда. Битимда харидор зиммасидаги келишилган баҳонинг кўп қисми берилган бўлса ва харидор зиммасидаги бўлаклардан бир қисмини беролмай қолса, икки тараф учун ҳам ушбу савдо шартномасини бузиш талаби жоиз бўлмайди;
8-модда. Харидор зиммасидаги бериши керак бўлган бўлакни камида икки маротаба ўз вақтидан кечиктирсагина, қолган пулни нақд қилиб беришга тузилган келишув амалга ошади.
Тақсит савдосининг баъзи келишувларида, агар харидор келишилган маблағнинг бир бўлагини ваъдалашган вақтда адо қилмаса, қолган бўлаклари нақдга айланиб қолади ва сотувчи учун шу ҳолда қолган бўлакларнинг ҳаммасини нақд тўлашни талаб килмоғи жоиз бўлади, дейдиганлар ҳам бордир. Ушбу шарт жоизми? Бу масала айрим ҳанафий китобларида зикр қилинган.
(Давоми бор)
Audio
📌Муштарийларимиз порахўрлик, унга Исломдаги муносабат ҳақида сўраган эдилар. шу йўналишдаги Шукуруллоҳ домланинг ваъзларини эълон қилишни маъқул топдик.
Audio
❓1) Замокли маҳсиларни ич тарафига, яъни замок тақиладиган жойига қўшимча яна тери тикиб, киймаса бу маҳси тахорат ушламайдими?
2) Маҳси тўпиқдан пастда бўлса, таҳорат ушламаслигини ўкигандик, яқинда бир домла маърузаларида маҳсини таг қисми теридан бўлса, кифоя дебдилар, ҳаттоки аввалги замондаги усти қалин матоли таг кисми қаттик нарсадан килинган этиклар ҳам таҳорат ушлайди дебдилар.
Иккиланиб колдик. Соддароқ килиб тушунтирасиз деган умиддамиз.
2) Маҳси тўпиқдан пастда бўлса, таҳорат ушламаслигини ўкигандик, яқинда бир домла маърузаларида маҳсини таг қисми теридан бўлса, кифоя дебдилар, ҳаттоки аввалги замондаги усти қалин матоли таг кисми қаттик нарсадан килинган этиклар ҳам таҳорат ушлайди дебдилар.
Иккиланиб колдик. Соддароқ килиб тушунтирасиз деган умиддамиз.
Аёлнинг эрига эътиборли бўлиши ҳақида
Аёллар орасида шундайлари ҳам борки, уй-жойини озода сақлайди, рўзғор ишларини ўрнига қўяди, лекин эрига нисбатан бепарво бўлади. Эри ишдан келганда уни очиқ чеҳра билан кутиб олиш, хушмуомалалик билан олдига овқатини қўйиш уёқда турсин, унинг кайфиятига қараб ҳол-аҳвол сўраш ҳақида ўйламайди ҳам. Эрига эътиборсизлиги туфайли уни тоза ва дазмолланган уст-бош билан кўчага чиқаришни хаёлига ҳам келтирмайди. Ахир, эрига эътиборли бўлиб, унинг хизматини оғринмай қилган аёл эрини рози қилиб жаннатий бўлиши ёки аксинча, уни норози қилиб дўзахий бўлиб қолиши ҳам мумкин. Бу ҳақда қуйидаги ҳадисда шундай хабар келтирилган. Ҳусайн ибн Миҳсон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Аммамнинг айтишича, у баъзи эҳтиёжлари туфайли Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига борган экан. Шунда у Зот ундан: «Эринг борми?» деб сўрабдилар. У «Ҳа», деб жавоб берибди. У Зот яна: «У сенга эътиборлими?» дебдилар. «Қайсидир ишим билан унинг кўнглини олишга ожизлик қилаяпман», дебди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Унинг кўнглини олиш учун янада огоҳроқ бўл, чунки жаннатинг ҳам, дўзахинг ҳам удир», дебдилар».
(Аҳмад (19025) , Табароний (528) ва Ҳоким ривояти).
Дониёр Файз
Аёллар орасида шундайлари ҳам борки, уй-жойини озода сақлайди, рўзғор ишларини ўрнига қўяди, лекин эрига нисбатан бепарво бўлади. Эри ишдан келганда уни очиқ чеҳра билан кутиб олиш, хушмуомалалик билан олдига овқатини қўйиш уёқда турсин, унинг кайфиятига қараб ҳол-аҳвол сўраш ҳақида ўйламайди ҳам. Эрига эътиборсизлиги туфайли уни тоза ва дазмолланган уст-бош билан кўчага чиқаришни хаёлига ҳам келтирмайди. Ахир, эрига эътиборли бўлиб, унинг хизматини оғринмай қилган аёл эрини рози қилиб жаннатий бўлиши ёки аксинча, уни норози қилиб дўзахий бўлиб қолиши ҳам мумкин. Бу ҳақда қуйидаги ҳадисда шундай хабар келтирилган. Ҳусайн ибн Миҳсон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Аммамнинг айтишича, у баъзи эҳтиёжлари туфайли Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига борган экан. Шунда у Зот ундан: «Эринг борми?» деб сўрабдилар. У «Ҳа», деб жавоб берибди. У Зот яна: «У сенга эътиборлими?» дебдилар. «Қайсидир ишим билан унинг кўнглини олишга ожизлик қилаяпман», дебди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Унинг кўнглини олиш учун янада огоҳроқ бўл, чунки жаннатинг ҳам, дўзахинг ҳам удир», дебдилар».
(Аҳмад (19025) , Табароний (528) ва Ҳоким ривояти).
Дониёр Файз
ФИКР ВА АҚЛ
Жим турган ҳар қандай киши жавоб қайтаришга ожиз эмас....
💬Шундай кишилар бўладики, қалби оғриётганлиги, агар гапирса, бу оғриқ янада кучайиб кетиши туфайли жим туради....
💬Шундайлар бўладики, гапирган гапи фойда бермаслигини билгани учун ҳам сукут сақлайди....
💬Яна шундай одамлар бўладики, бошқаларга зарар бериб қўймаслик учун ғазабини босиб сукут сақлайди....
Баъзилар ожизлик санайдиган сукут, аслида катта кучнинг махсулидир...
Жим турган ҳар қандай киши жавоб қайтаришга ожиз эмас....
💬Шундай кишилар бўладики, қалби оғриётганлиги, агар гапирса, бу оғриқ янада кучайиб кетиши туфайли жим туради....
💬Шундайлар бўладики, гапирган гапи фойда бермаслигини билгани учун ҳам сукут сақлайди....
💬Яна шундай одамлар бўладики, бошқаларга зарар бериб қўймаслик учун ғазабини босиб сукут сақлайди....
Баъзилар ожизлик санайдиган сукут, аслида катта кучнинг махсулидир...
ИЛМНИ ЯШИРИШ
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Ким бир илмдан сўралсаю, бас, у ўшани яширса, қиёмат куни Аллоҳ уни оловдан бўлган юган билан юганлайди», дедилар».
Абу Довуд ва Термизий ривоят қилишган .
Шарҳ: Бу ҳадисдан оладиган фойдаларимиз равшан. Илми бор кишилар ўзларидаги илмни беркитмасдан, сўраб келган, ўрганмоқчи бўлган кишиларга ўргатишлари керак. Агар биров бу йўлда тўсиқ бўлса, барча гуноҳ ўша тўғаноқлик қилган томонга тушади.
«Ҳадис ва Ҳаёт, 3-жуз» китобидан.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Ким бир илмдан сўралсаю, бас, у ўшани яширса, қиёмат куни Аллоҳ уни оловдан бўлган юган билан юганлайди», дедилар».
Абу Довуд ва Термизий ривоят қилишган .
Шарҳ: Бу ҳадисдан оладиган фойдаларимиз равшан. Илми бор кишилар ўзларидаги илмни беркитмасдан, сўраб келган, ўрганмоқчи бўлган кишиларга ўргатишлари керак. Агар биров бу йўлда тўсиқ бўлса, барча гуноҳ ўша тўғаноқлик қилган томонга тушади.
«Ҳадис ва Ҳаёт, 3-жуз» китобидан.
ЎЛЧОВ
Имом Бухорий роҳимаҳуллоҳ ўзларининг “Саҳиҳ”ларида келтирадилар:
“Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:
“Бани Исроилдан бир аёл боласини эмизиб ўтирган эди. Унинг олдидан белгили бир чавандоз ўтиб қолди. Аёл дуо қилди:
-Эй Аллоҳим! Ўғлимни шунга ўхшаган қилгин!
Шунда эмиб турган чақалоқ кўкракни қўйиб, чавандозга қараб деди:
-Аллоҳим! Мени унга ўхшаган қилмагин!
Сўнгра у яна онасини эма бошлади.
Абу Ҳурайра розиёллоҳу анҳу айтадилар:
“Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламнинг қўлларини сўриб кўрсатганлари ҳали ҳам кўз олдимда турибди”.
Сўнгра ҳалиги аёл бир чўрининг олдидан ўтди ва дуо қилди:
-Эй Аллоҳим! Боламни унга ўхшаган қилма!
Бола кўкракни қўйиб юбориб деди:
-Эй Аллоҳим! Мени унга ўхшаган қилгин!
Аёл:
-Нега?, дея сўради.
Бола деди:
-У чавандоз золимлардан биридир. Бу чўрини эса инсонлар ўғирликда, зинода айблашган эди. Ваҳоланки, у бу ишларни қилмаган!
Биринчи дарс:
Қуръони каримда ва ҳадиси шарифда намуна сифатида келтирилган қиссалар бошқа ном билан доимий, ҳар замонда такрор бўлиб турадиган воқеалардир. Ҳар бир асрнинг Мусоси, Фиръавни, Иброҳими ва Намруди бор.
Ҳар бир асрда золимлар ва Ухдуд соҳиблари бор.
Ҳар бир асрда Муҳаммадлар ва Абу Жаҳллар бор.
Ҳар бир асрда оз сонли мусулмонлар ва қурайш ўртасида жанг бор.
Ҳар бир асрнинг Журайж сингари обиди ва унинг қавми сингари ёмон инсонлари бор.
Ҳар бир асрда иймони худди баланд ва мустаҳкам тоғлар сингари бўлмиш Фиръавннинг қизининг ходимаси сингарилар бор.
Ҳар бир асрда Фиръавн сингари ёмон эрлар бор.
Ҳар бир асрда Лут алайҳис саломнинг хотинлари сингари ёмон хотинлар бор.
Ҳар бир асрда Нуҳ алайҳис саломнинг ўғиллари сингари оқ ўғиллар, Абу Лаҳаб сингари золим амакилар бор.
Қиссадан мақсад шуки, биз биринчи ҳам эмасмиз, охирги ҳам эмасмиз.
Иккинчи дарс:
Ташқи кўринишга алданма. Кўринишлар баъзида алдоқчи бўлади. Ибн Масъуд розиёллоҳу анҳу хурмога чиққанларида у кишининг оёқларининг ингичкалигини кўриб саҳобалар кулишган эди. Шунда Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам: “Ибн Масъуднинг болдирлари мезонда Уҳуддан оғирлик қилади”, деган эдилар.
Агар биз Умар розиёллоҳу анҳунинг куйлакларидаги ўн етти ямоқ билан кўрсак жирканиб юзимизни тескари ўгирган бўлар эдик.
Агар Абу Бакр розиёллоҳу анҳуни Мадина кўчаларида брганларида болалар этакларидан тортиб: “Отажон, отажон!”, деганини кўрсак эдик у зотни менсимаган бўлар эдик. Зеро биз “каттакон”ларни бошқача кўришга ўрганиб қолганмиз.
Агар Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламнинг даврларида масжидни супуриб юрадиган қора хотинни кўрганимизда ундан жирканган бўлар эдик.
Агар биз сочлари тўзиган, икки сидра арзимаган кийим ичидаги, кишилар эшигидан киргизмайдиган Баро ибн Молик розиёллоҳу анҳуни кўрганимизда умуман эътибор бермасдан ўтиб кетган бўлар эдик.
Ташқи кўриниш алдоқчидир. Кишилар қадри қалбилари билан ўлчанади. Мен чиройли ва гўзал кийимларга қарши эмасман. Аллоҳ таоло албатта бандасида берган неъматининг асарини кўришни суяди. Аммо бу, ташқи кўриниш ҳамма нарса дегани эмас.
Юқоридаги чавандозга аёлнинг ҳаваси кетиб боласини у каби бўлишини Аллоҳдан сўради. У худди биз каби ташқи кўринишга алданди. Биз ҳам кишиларда молни кўрсак, куч-қувватни кўрсак, мансабни кўрсак алданамиз-ку!
Аммо Аллоҳ таоло чақалоқни гапиртириб онасининг дуосини рад қилди. Агар биз золим бўлсак, гўзалликнинг нима фойдаси бор?!
Ҳалиги чўрини кишилар ўғирлик ва зинода айблашган эди. Она боласини унга ўхшамаслигини Аллоҳдан сўради. Аммо болани Аллоҳ гапиртириб у чўри каби қилишини сўради. Сабаби, золим бўлишдан мазлум бўлиш яхши эди. Самода таниқли бўлсанг ерда сени танимасликларининг зарари йўқ.
Учинчи дарс:
Уйлар сирлардир. Инсонлар қулфланган сандиқдирлар. Ижтимоий тармоқларда ўзини бахтли кўрсатаётганларнинг барчаси ҳам ҳаётда бахтли эмас. Инстаграмда чиройли, иштаҳани қитиқлайдиган таомнинг суратини қўйилиши уларда истаган пайт истаган таом муҳайё дегани эмас. Гоҳида улар бахтларининг озлиги туфайли кишиларга ўзларини бахтли қилиб кўрсатмоқчи бўлишади!
Эр ўз хотини билан ҳайвонот боғига борди. Улар маймуннинг қафаси ёнидан ўтишди. Маймун ўз жуфти билан ўйнашаётган эди. Шунда хотин эр
Имом Бухорий роҳимаҳуллоҳ ўзларининг “Саҳиҳ”ларида келтирадилар:
“Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:
“Бани Исроилдан бир аёл боласини эмизиб ўтирган эди. Унинг олдидан белгили бир чавандоз ўтиб қолди. Аёл дуо қилди:
-Эй Аллоҳим! Ўғлимни шунга ўхшаган қилгин!
Шунда эмиб турган чақалоқ кўкракни қўйиб, чавандозга қараб деди:
-Аллоҳим! Мени унга ўхшаган қилмагин!
Сўнгра у яна онасини эма бошлади.
Абу Ҳурайра розиёллоҳу анҳу айтадилар:
“Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламнинг қўлларини сўриб кўрсатганлари ҳали ҳам кўз олдимда турибди”.
Сўнгра ҳалиги аёл бир чўрининг олдидан ўтди ва дуо қилди:
-Эй Аллоҳим! Боламни унга ўхшаган қилма!
Бола кўкракни қўйиб юбориб деди:
-Эй Аллоҳим! Мени унга ўхшаган қилгин!
Аёл:
-Нега?, дея сўради.
Бола деди:
-У чавандоз золимлардан биридир. Бу чўрини эса инсонлар ўғирликда, зинода айблашган эди. Ваҳоланки, у бу ишларни қилмаган!
Биринчи дарс:
Қуръони каримда ва ҳадиси шарифда намуна сифатида келтирилган қиссалар бошқа ном билан доимий, ҳар замонда такрор бўлиб турадиган воқеалардир. Ҳар бир асрнинг Мусоси, Фиръавни, Иброҳими ва Намруди бор.
Ҳар бир асрда золимлар ва Ухдуд соҳиблари бор.
Ҳар бир асрда Муҳаммадлар ва Абу Жаҳллар бор.
Ҳар бир асрда оз сонли мусулмонлар ва қурайш ўртасида жанг бор.
Ҳар бир асрнинг Журайж сингари обиди ва унинг қавми сингари ёмон инсонлари бор.
Ҳар бир асрда иймони худди баланд ва мустаҳкам тоғлар сингари бўлмиш Фиръавннинг қизининг ходимаси сингарилар бор.
Ҳар бир асрда Фиръавн сингари ёмон эрлар бор.
Ҳар бир асрда Лут алайҳис саломнинг хотинлари сингари ёмон хотинлар бор.
Ҳар бир асрда Нуҳ алайҳис саломнинг ўғиллари сингари оқ ўғиллар, Абу Лаҳаб сингари золим амакилар бор.
Қиссадан мақсад шуки, биз биринчи ҳам эмасмиз, охирги ҳам эмасмиз.
Иккинчи дарс:
Ташқи кўринишга алданма. Кўринишлар баъзида алдоқчи бўлади. Ибн Масъуд розиёллоҳу анҳу хурмога чиққанларида у кишининг оёқларининг ингичкалигини кўриб саҳобалар кулишган эди. Шунда Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам: “Ибн Масъуднинг болдирлари мезонда Уҳуддан оғирлик қилади”, деган эдилар.
Агар биз Умар розиёллоҳу анҳунинг куйлакларидаги ўн етти ямоқ билан кўрсак жирканиб юзимизни тескари ўгирган бўлар эдик.
Агар Абу Бакр розиёллоҳу анҳуни Мадина кўчаларида брганларида болалар этакларидан тортиб: “Отажон, отажон!”, деганини кўрсак эдик у зотни менсимаган бўлар эдик. Зеро биз “каттакон”ларни бошқача кўришга ўрганиб қолганмиз.
Агар Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламнинг даврларида масжидни супуриб юрадиган қора хотинни кўрганимизда ундан жирканган бўлар эдик.
Агар биз сочлари тўзиган, икки сидра арзимаган кийим ичидаги, кишилар эшигидан киргизмайдиган Баро ибн Молик розиёллоҳу анҳуни кўрганимизда умуман эътибор бермасдан ўтиб кетган бўлар эдик.
Ташқи кўриниш алдоқчидир. Кишилар қадри қалбилари билан ўлчанади. Мен чиройли ва гўзал кийимларга қарши эмасман. Аллоҳ таоло албатта бандасида берган неъматининг асарини кўришни суяди. Аммо бу, ташқи кўриниш ҳамма нарса дегани эмас.
Юқоридаги чавандозга аёлнинг ҳаваси кетиб боласини у каби бўлишини Аллоҳдан сўради. У худди биз каби ташқи кўринишга алданди. Биз ҳам кишиларда молни кўрсак, куч-қувватни кўрсак, мансабни кўрсак алданамиз-ку!
Аммо Аллоҳ таоло чақалоқни гапиртириб онасининг дуосини рад қилди. Агар биз золим бўлсак, гўзалликнинг нима фойдаси бор?!
Ҳалиги чўрини кишилар ўғирлик ва зинода айблашган эди. Она боласини унга ўхшамаслигини Аллоҳдан сўради. Аммо болани Аллоҳ гапиртириб у чўри каби қилишини сўради. Сабаби, золим бўлишдан мазлум бўлиш яхши эди. Самода таниқли бўлсанг ерда сени танимасликларининг зарари йўқ.
Учинчи дарс:
Уйлар сирлардир. Инсонлар қулфланган сандиқдирлар. Ижтимоий тармоқларда ўзини бахтли кўрсатаётганларнинг барчаси ҳам ҳаётда бахтли эмас. Инстаграмда чиройли, иштаҳани қитиқлайдиган таомнинг суратини қўйилиши уларда истаган пайт истаган таом муҳайё дегани эмас. Гоҳида улар бахтларининг озлиги туфайли кишиларга ўзларини бахтли қилиб кўрсатмоқчи бўлишади!
Эр ўз хотини билан ҳайвонот боғига борди. Улар маймуннинг қафаси ёнидан ўтишди. Маймун ўз жуфти билан ўйнашаётган эди. Шунда хотин эр
ига деди:
-Қандай ажойиб муҳаббат!
Улар шерларнинг қафаси олдидан ўтишди. Шер ва унинг урғочиси бир-бирларидан узоқда ухлаб ётишар эди. Шунда хотин эрига деди:
-Шу ҳам муҳаббат бўлдими, деди.
Шунда эр ердан бир ёғочни олиб шернинг урғочиси томон ирғитди. Шунда шер ўрнидан туриб бақирди ва урғочини ҳимоя қила бошлади. Маймунлар қафаси олдига қайтишганда эр урғочи маймунга кичкина ёғоч ирғитди. Эркак маймун эса ҳеч нарса бўлмагандек ўз юмуши билан банд бўлиб ўтираверди.
Фақат кўрганингга суянма!
Тўртинчи дарс:
Гоҳида инсонлар ўзлари учун зарарли бўлган нарсани талаб қилишади. Аллоҳнинг ман қилишини ато эканлигини билишмайди. Баъзи инсонларни фақатгина фақирлик тузатади. Баъзи инсонларни бойлик тузатади. Шундай беморлар борки, улар соғ бўлишса золим бўлишар эди. Шундай фақирлар борки, агар улар бой бўлишса мутакаббир бўлиб кетишар эди. Шундай шукр қилгувчи бойлар борки, агар улар фақир бўлишганда ношукр бўлиб кетишган бўлишар эди. Шундай соғлом обидлар борки, агар улар бемор бўлишганда гуноҳга ботишар эди.
Шундай экан, доимо Умар розиёллоҳу анҳунинг қуйидаги гапларини ёддан чиқармаслигимиз лозим:
“Агар бизнинг кўзимиздан ғайб пардалари кўтарилса эди, бирортамиз Аллоҳ биз учун ихтиёр қилган нарсадан ўзгасини ихтиёр қилмас эдик!”.
Фақирлардан бири бир ҳакимнинг ҳузурига келиб ўз ҳолидан шикоят қилибди. Ҳаким унга ҳар куни: “Сен инсонларнинг шароитларини билмайсан. Ўз ҳаётинг ҳамманикидан яхши!”, дер экан. Фақир бундан қаноатланмагач, унга амалий дарс бермоқчи бўлибди. У бутун қишлоқ аҳолисини жамлаб улардан ўзларини қийнаб турган муаммоларини қоғозга ёзиб беришларини айтибди. Сўнгра у қоғозларни бир сандиққа солиб ҳалиги фақирга дебди:
-Мана, инсонлар ҳаёти олдингда турибди. Улардан бирини танла.
Фақир у қоғозларни танлаб очиб кўрар, сўнгра уни улоқтириб бошқасини олар эди. Охири қоғоз тугади. Шунда фақир шундай деди: “Ўзимнинг ҳаётимни истайман!”.
Бойлик ризодадир. Аллоҳга қасамки, агар рози бўлмасангиз дунёнинг бойлигига эга бўлсангиз ҳам фақир бўлиб қолаверасиз. Демак, розилик энг катта бойликдир!
@Abdulqodir_Polvonov
-Қандай ажойиб муҳаббат!
Улар шерларнинг қафаси олдидан ўтишди. Шер ва унинг урғочиси бир-бирларидан узоқда ухлаб ётишар эди. Шунда хотин эрига деди:
-Шу ҳам муҳаббат бўлдими, деди.
Шунда эр ердан бир ёғочни олиб шернинг урғочиси томон ирғитди. Шунда шер ўрнидан туриб бақирди ва урғочини ҳимоя қила бошлади. Маймунлар қафаси олдига қайтишганда эр урғочи маймунга кичкина ёғоч ирғитди. Эркак маймун эса ҳеч нарса бўлмагандек ўз юмуши билан банд бўлиб ўтираверди.
Фақат кўрганингга суянма!
Тўртинчи дарс:
Гоҳида инсонлар ўзлари учун зарарли бўлган нарсани талаб қилишади. Аллоҳнинг ман қилишини ато эканлигини билишмайди. Баъзи инсонларни фақатгина фақирлик тузатади. Баъзи инсонларни бойлик тузатади. Шундай беморлар борки, улар соғ бўлишса золим бўлишар эди. Шундай фақирлар борки, агар улар бой бўлишса мутакаббир бўлиб кетишар эди. Шундай шукр қилгувчи бойлар борки, агар улар фақир бўлишганда ношукр бўлиб кетишган бўлишар эди. Шундай соғлом обидлар борки, агар улар бемор бўлишганда гуноҳга ботишар эди.
Шундай экан, доимо Умар розиёллоҳу анҳунинг қуйидаги гапларини ёддан чиқармаслигимиз лозим:
“Агар бизнинг кўзимиздан ғайб пардалари кўтарилса эди, бирортамиз Аллоҳ биз учун ихтиёр қилган нарсадан ўзгасини ихтиёр қилмас эдик!”.
Фақирлардан бири бир ҳакимнинг ҳузурига келиб ўз ҳолидан шикоят қилибди. Ҳаким унга ҳар куни: “Сен инсонларнинг шароитларини билмайсан. Ўз ҳаётинг ҳамманикидан яхши!”, дер экан. Фақир бундан қаноатланмагач, унга амалий дарс бермоқчи бўлибди. У бутун қишлоқ аҳолисини жамлаб улардан ўзларини қийнаб турган муаммоларини қоғозга ёзиб беришларини айтибди. Сўнгра у қоғозларни бир сандиққа солиб ҳалиги фақирга дебди:
-Мана, инсонлар ҳаёти олдингда турибди. Улардан бирини танла.
Фақир у қоғозларни танлаб очиб кўрар, сўнгра уни улоқтириб бошқасини олар эди. Охири қоғоз тугади. Шунда фақир шундай деди: “Ўзимнинг ҳаётимни истайман!”.
Бойлик ризодадир. Аллоҳга қасамки, агар рози бўлмасангиз дунёнинг бойлигига эга бўлсангиз ҳам фақир бўлиб қолаверасиз. Демак, розилик энг катта бойликдир!
@Abdulqodir_Polvonov
📌ТАҚСИЙТ САВДОСИ ҲАҚИДА
"ДИЁНАТ.УЗ" каналига келаётган саволлар ичида "викуп савдо" саволи кўп такрорланмоқда. Бундан олти йил олдин бу масалада fiqh.uz сайтида катта ҳажмли мақола эълон қилинган бўлиб, мазкур мақолани бир неча қисмларга бўлиб эълон қиламиз.
Диққат билан ўқинг ва манфаатланинг!
🔰Ҳурмат билан,
"Диёнат.уз" канали муҳаррияти
ТАҚСИЙТ САВДОСИ
4-қисм
“Хулосатул фатавода” шундай дейилади:
“Агар (сотувчи олувчига): “Қачон бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади”, деса дуруст бўлади ва мол нақдга айланади”.
Бу масала “Фатвои баззозияда” ўзгартирилган, маъно у билан тўғри бўлмайдиган ҳолда зикр қилинган. Рамлий “Жомиуъл фусулайн”га ёзган ҳошиясида ана ўшандан огоҳлантириб, қуйидагиларни айтади: “Баззозияда: “Қачон бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади, деса дуруст бўлади ва мол нақдга айланади”, демоқлик билан муддатни йўққа чиқариш, шартни бузганлиги сабабли ҳосил бўлади”, дейилади. “Хулосанинг” иборасида ҳам: “Қачон бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади, деса дуруст бўлади ва мол нақдга айланади”, демоқлик билан муддатни йўққа чиқариш шартни бузганлиги сабабли ҳосил бўлади”, дейилади[3].
Демак ушбу фиқҳий матнлар шу каби шартни қўйишнинг жоизлигини кўрсатади. Харидор тақсит савдосидаги шартлардан айримларини бузганда, сотувчида ҳам насия муддатини нақдга айлантириш ҳуқуқи ҳосил бўлади. Лекин шундай ҳолатда сотувчи нақдга айланган муддатдаги фойдаларни олмаслиги шартдир. Яъни сотувчи муддатни кутаман деса, фойда олишга ҳақли бўлади, лекин харидорнинг айрим шартларни бузиши сабабли насия муддатини нақдга айлантирса, ўша муддатдаги фойдаларни чиқариб ташлашлиги лозимдир...
Товарни гаров қилиш.
Бу ўринда товарни гаров қилишнинг қуйидаги кўринишига аксар фуқаҳолар ижозат беришган. Харидор дастлаб товарни сотиб олади. Ўз мулкиятини собит қилгач сўнгра сотувчининг ўзига гаров сифатида қайтаради. Лекин бунда гаров қилинган товар харидорнинг ўзида қолади. У ўша товарни ўз фойдасига ишлатади.
Ҳаскафий ушбу масалани “Дуррул мухтор”да зикр қилган: “Агар харидор сотувчидан сотиб олган нарсасини қабз қилгандан сўнг, ушлаб тур, деса шу пайтда товарни ўз пулининг баробарида гаровга қўйган бўлади. (Яъни товарнинг мулкияти харидорда собит бўлади. Гарчи товар ҳалокатга учраса у харидорнинг ҳисобидан бўлади. Шунда шартнома бузилмайди. Ушбу шарҳни Ибн Обидин шу матннинг остида келтирган). Агар харидор товарни қабз қилмасдан олдин шу гапни айтса, у гаров бўлолмайди. Бундай пайтда бу баҳоси келгунча ушлаб турилган товар бўлади. (Яъни товарнинг зоминлиги гаровнинг зоминлигидан ўзгачадир. Бир хил нарса икки турли кафолат билан кафолатланмайди. Бир-бирига зид икки нарсанинг бир жойда жамланиши тўғри эмас. Агар харидор мулкни ўзида собит қилишдан олдин сотувчига, товарни ушлаб тур, баҳосини олиб келаман, деса ва шу пайтда товар ҳалокатга учраса савдо шартномаси бузилади[4])”.Бундай гаров турида товар мулкиятини учинчи шахсга ўтказиб юбориш жоиз бўлмайди. Сотувчида агар харидор баҳони тўлай олмаса товарни сотиб ўз ҳаққини олиш имконияти бўлади.
Товарнинг ҳужжатини гаров сифатида ушлаб туриш.
Ушбу гаров турида сотувчи товарнинг ўзини бўлмаса-да, унинг эгадорлик ҳужжатларини гаровда ушлаб турса бўлади. Бу ҳолда ҳужжатларни гаровда ушлаш билан гаров комил бўлади. Сўнгра гаров қилинадиган товар харидорнинг ўзида орият бўлиб қолади...
Тақсит савдоси учун қуйидаги шаклда битим тузиш мумкин. Ушбу битим томонлар келишувига кўра, албатта тақсит савдосига мувофиқ тарзда ўзгартирилиши ҳам жоиздир.
Ушбу битим ___ йил ___ ой ____ кунда(жой номи)да (Ф.И.Ш. туғилган сана, ой, кун, жинси, яшаш жойи (паспортга мувофиқ)(бундан кейин сотувчи деб юритилади) ва(Ф.И.Ш. туғилган сана, ой, кун, жинси, яшаш жойи (паспортга мувофиқ)(бундан кейин харидор деб юритилади) томонларидан тузилди.
БИТИМ АСОСИ:
Сотувчи ва харидор ушбу битимни ўз розиликлари билан имзоласалар, қуйидаги келишув амалга ошади:
"ДИЁНАТ.УЗ" каналига келаётган саволлар ичида "викуп савдо" саволи кўп такрорланмоқда. Бундан олти йил олдин бу масалада fiqh.uz сайтида катта ҳажмли мақола эълон қилинган бўлиб, мазкур мақолани бир неча қисмларга бўлиб эълон қиламиз.
Диққат билан ўқинг ва манфаатланинг!
🔰Ҳурмат билан,
"Диёнат.уз" канали муҳаррияти
ТАҚСИЙТ САВДОСИ
4-қисм
“Хулосатул фатавода” шундай дейилади:
“Агар (сотувчи олувчига): “Қачон бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади”, деса дуруст бўлади ва мол нақдга айланади”.
Бу масала “Фатвои баззозияда” ўзгартирилган, маъно у билан тўғри бўлмайдиган ҳолда зикр қилинган. Рамлий “Жомиуъл фусулайн”га ёзган ҳошиясида ана ўшандан огоҳлантириб, қуйидагиларни айтади: “Баззозияда: “Қачон бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади, деса дуруст бўлади ва мол нақдга айланади”, демоқлик билан муддатни йўққа чиқариш, шартни бузганлиги сабабли ҳосил бўлади”, дейилади. “Хулосанинг” иборасида ҳам: “Қачон бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади, деса дуруст бўлади ва мол нақдга айланади”, демоқлик билан муддатни йўққа чиқариш шартни бузганлиги сабабли ҳосил бўлади”, дейилади[3].
Демак ушбу фиқҳий матнлар шу каби шартни қўйишнинг жоизлигини кўрсатади. Харидор тақсит савдосидаги шартлардан айримларини бузганда, сотувчида ҳам насия муддатини нақдга айлантириш ҳуқуқи ҳосил бўлади. Лекин шундай ҳолатда сотувчи нақдга айланган муддатдаги фойдаларни олмаслиги шартдир. Яъни сотувчи муддатни кутаман деса, фойда олишга ҳақли бўлади, лекин харидорнинг айрим шартларни бузиши сабабли насия муддатини нақдга айлантирса, ўша муддатдаги фойдаларни чиқариб ташлашлиги лозимдир...
Товарни гаров қилиш.
Бу ўринда товарни гаров қилишнинг қуйидаги кўринишига аксар фуқаҳолар ижозат беришган. Харидор дастлаб товарни сотиб олади. Ўз мулкиятини собит қилгач сўнгра сотувчининг ўзига гаров сифатида қайтаради. Лекин бунда гаров қилинган товар харидорнинг ўзида қолади. У ўша товарни ўз фойдасига ишлатади.
Ҳаскафий ушбу масалани “Дуррул мухтор”да зикр қилган: “Агар харидор сотувчидан сотиб олган нарсасини қабз қилгандан сўнг, ушлаб тур, деса шу пайтда товарни ўз пулининг баробарида гаровга қўйган бўлади. (Яъни товарнинг мулкияти харидорда собит бўлади. Гарчи товар ҳалокатга учраса у харидорнинг ҳисобидан бўлади. Шунда шартнома бузилмайди. Ушбу шарҳни Ибн Обидин шу матннинг остида келтирган). Агар харидор товарни қабз қилмасдан олдин шу гапни айтса, у гаров бўлолмайди. Бундай пайтда бу баҳоси келгунча ушлаб турилган товар бўлади. (Яъни товарнинг зоминлиги гаровнинг зоминлигидан ўзгачадир. Бир хил нарса икки турли кафолат билан кафолатланмайди. Бир-бирига зид икки нарсанинг бир жойда жамланиши тўғри эмас. Агар харидор мулкни ўзида собит қилишдан олдин сотувчига, товарни ушлаб тур, баҳосини олиб келаман, деса ва шу пайтда товар ҳалокатга учраса савдо шартномаси бузилади[4])”.Бундай гаров турида товар мулкиятини учинчи шахсга ўтказиб юбориш жоиз бўлмайди. Сотувчида агар харидор баҳони тўлай олмаса товарни сотиб ўз ҳаққини олиш имконияти бўлади.
Товарнинг ҳужжатини гаров сифатида ушлаб туриш.
Ушбу гаров турида сотувчи товарнинг ўзини бўлмаса-да, унинг эгадорлик ҳужжатларини гаровда ушлаб турса бўлади. Бу ҳолда ҳужжатларни гаровда ушлаш билан гаров комил бўлади. Сўнгра гаров қилинадиган товар харидорнинг ўзида орият бўлиб қолади...
Тақсит савдоси учун қуйидаги шаклда битим тузиш мумкин. Ушбу битим томонлар келишувига кўра, албатта тақсит савдосига мувофиқ тарзда ўзгартирилиши ҳам жоиздир.
Ушбу битим ___ йил ___ ой ____ кунда(жой номи)да (Ф.И.Ш. туғилган сана, ой, кун, жинси, яшаш жойи (паспортга мувофиқ)(бундан кейин сотувчи деб юритилади) ва(Ф.И.Ш. туғилган сана, ой, кун, жинси, яшаш жойи (паспортга мувофиқ)(бундан кейин харидор деб юритилади) томонларидан тузилди.
БИТИМ АСОСИ:
Сотувчи ва харидор ушбу битимни ўз розиликлари билан имзоласалар, қуйидаги келишув амалга ошади:
- Сотувчи (маркаси, ишлаб чиқарилган жойи ва йили, от кучи) машинани харидорга (15000 (ўн беш минг) АҚШ доллари)га сотиб, (3000 (уч минг) АҚШ доллари)ни биринчи бўлак сифатида олди. Қолган (12000 (ўн икки минг) АҚШ доллари) ни (2012 йил 15-январдан 2012 йил 15-декабргача,яъни 12 (ўн икки) бўлакда, ҳар ойнинг 15-куни 1000 (бир минг) АҚШ доллар)дан харидор сотувчига адо қилиши учун сотди.
- Харидор ушбу (маркаси, ишлаб чиқарилган жойи ва йили, от кучи) машинани айтиб ўтилган қайдлар асосида сотиб олишни қабул қилди.
(Давоми бор)
- Харидор ушбу (маркаси, ишлаб чиқарилган жойи ва йили, от кучи) машинани айтиб ўтилган қайдлар асосида сотиб олишни қабул қилди.
(Давоми бор)
Савол: "Мужтаҳид" ким?
Жавоб:
МУЖТАҲИД (араб. — интилувчи, ғайрат қилувчи) — ўрта асрларда исломда ижтиҳод ҳуқуқига эга бўлган, яъни мустақил равишда линий ақидавий ва ҳуқуқий масалалар бўйича хулоса бера оладиган ва ҳукм чиқара оладиган шахс. Суннийларда диний ҳуқуқ мазҳабларининг асосчилари, шиаларда юқори мартабали руҳонийлар ва диний ҳуқуқшунослар Мужтаҳидлар деб аталади.
Ислом уламолари иттифоқига кўра, Муҳаммад (ас)нинг кўп саҳобалари ҳам Мужтаҳид бўлганлар. Чунки кейинги авлодлар улардан исломнинг аввалидаги фикдий илмларни олганлар. 8-а. нинг 2-ярмидан бошлаб мазхаб асосчилари ва уларнинг усулларини ишлаб чиққан издошлари Мужтаҳид деб атала бошланган. Мужтаҳидлар 3 даражага ажратилган: 1. Шариат даражасидаги Мужтаҳид (мужтаҳид фиш-шар); у амалиётда қўллаган манбаларини ўзи аниқлаган, ўзи шарҳлаган. У ҳеч кимнинг эътирозини қабул қилмаслиги мумкин бўлган. 2. Мазҳаб даражасидаги Мужтаҳид (мужтаҳид филмазҳаб); у ҳар қандай масалани фақат ўз мазҳаби асосчиси манбаларига суянган ҳолда ҳал этган. 3. Айрим масалаларни ечиш даражасидаги Мужтаҳид (мужтаҳид фи-ттаржих); у ўзидан аввалги Мужтаҳидлар ҳал этмаган масалаларни тадқиқ этиш ҳуқуқига эга бўлган. Агарда кўрилаётган масала бўйича ҳукмлар бир неча бўлса, у ўзининг илмий салоҳиятига кўра улардан бирини қувватлаши мумкин бўлган. Мужтаҳид даражасига даъвогар фақиҳ фиқхий билимларни мукаммал эгаллаган, бошқа Мужтаҳидлар билан бўладиган мунозараларда ва оммавий чиқишларда ўз қарашларини ҳимоя қилиши лозим бўлган. Ундан ташқари, Мужтаҳид араб тилини мукаммал эгаллаган, Қуръон ва унинг тафсилотларини ёд олган, камида 3 минг хадисни шарҳлари билан билиши шарт бўлган. Мужтаҳид одоб-ахлоқи, турмуш тарзи намунали бўлиши лозим. Ҳатто исломнинг дастлабки даврларида ҳам фақиҳлар ижтиҳоднинг биринчи ва иккинчи даражасига камданкам ҳолларда эришганлар. Кўпинча улар вафотидан сўнг шу даражада эътироф этилганлар. 11 – а. дан бошлаб «ижтиҳод эшиклари ёпилгач» диний ва ҳуқуқий масалалар бўйича мустақил фикр юритиш мумкин бўлмай қолди. Суннийликда олий даражадаги Мужтаҳидлар деб мазҳаблар асосчилари эътироф этилади. Ҳоз. вақтда айрим муфтийлар, йирик жамоа (қавм)лар раҳбарлари, диний ун-тлар ректорлари ва б. баъзан учинчи даражадаги Мужтаҳид деб эътироф қилинади.
Манба: @qomusinfo
Жавоб:
МУЖТАҲИД (араб. — интилувчи, ғайрат қилувчи) — ўрта асрларда исломда ижтиҳод ҳуқуқига эга бўлган, яъни мустақил равишда линий ақидавий ва ҳуқуқий масалалар бўйича хулоса бера оладиган ва ҳукм чиқара оладиган шахс. Суннийларда диний ҳуқуқ мазҳабларининг асосчилари, шиаларда юқори мартабали руҳонийлар ва диний ҳуқуқшунослар Мужтаҳидлар деб аталади.
Ислом уламолари иттифоқига кўра, Муҳаммад (ас)нинг кўп саҳобалари ҳам Мужтаҳид бўлганлар. Чунки кейинги авлодлар улардан исломнинг аввалидаги фикдий илмларни олганлар. 8-а. нинг 2-ярмидан бошлаб мазхаб асосчилари ва уларнинг усулларини ишлаб чиққан издошлари Мужтаҳид деб атала бошланган. Мужтаҳидлар 3 даражага ажратилган: 1. Шариат даражасидаги Мужтаҳид (мужтаҳид фиш-шар); у амалиётда қўллаган манбаларини ўзи аниқлаган, ўзи шарҳлаган. У ҳеч кимнинг эътирозини қабул қилмаслиги мумкин бўлган. 2. Мазҳаб даражасидаги Мужтаҳид (мужтаҳид филмазҳаб); у ҳар қандай масалани фақат ўз мазҳаби асосчиси манбаларига суянган ҳолда ҳал этган. 3. Айрим масалаларни ечиш даражасидаги Мужтаҳид (мужтаҳид фи-ттаржих); у ўзидан аввалги Мужтаҳидлар ҳал этмаган масалаларни тадқиқ этиш ҳуқуқига эга бўлган. Агарда кўрилаётган масала бўйича ҳукмлар бир неча бўлса, у ўзининг илмий салоҳиятига кўра улардан бирини қувватлаши мумкин бўлган. Мужтаҳид даражасига даъвогар фақиҳ фиқхий билимларни мукаммал эгаллаган, бошқа Мужтаҳидлар билан бўладиган мунозараларда ва оммавий чиқишларда ўз қарашларини ҳимоя қилиши лозим бўлган. Ундан ташқари, Мужтаҳид араб тилини мукаммал эгаллаган, Қуръон ва унинг тафсилотларини ёд олган, камида 3 минг хадисни шарҳлари билан билиши шарт бўлган. Мужтаҳид одоб-ахлоқи, турмуш тарзи намунали бўлиши лозим. Ҳатто исломнинг дастлабки даврларида ҳам фақиҳлар ижтиҳоднинг биринчи ва иккинчи даражасига камданкам ҳолларда эришганлар. Кўпинча улар вафотидан сўнг шу даражада эътироф этилганлар. 11 – а. дан бошлаб «ижтиҳод эшиклари ёпилгач» диний ва ҳуқуқий масалалар бўйича мустақил фикр юритиш мумкин бўлмай қолди. Суннийликда олий даражадаги Мужтаҳидлар деб мазҳаблар асосчилари эътироф этилади. Ҳоз. вақтда айрим муфтийлар, йирик жамоа (қавм)лар раҳбарлари, диний ун-тлар ректорлари ва б. баъзан учинчи даражадаги Мужтаҳид деб эътироф қилинади.
Манба: @qomusinfo
КУТИШ
Ғовтий Farovon
Жазоир.
– Хавотирланма, хотин. Мен, албатта, қайтаман. Бу шунчаки англашилмовчилик…
Уни олиб кетишди.
Хотин эса ағдар-тўнтар бўлиб ётган уйни йиғиштиришга тушди.
Шундан сўнг аёл эрини интизорлик билан кута бошлади.
Кунлар, ойлар ўтди. Биринчи қишдан чиқиш анча қийин кечди. Эри ташлаб кетган озгина пулнинг ҳам таги кўринди. Ўғлининг иштаҳаси жуда яхши эди. Аллоҳга шукурки, йигитча анча бақувват чиқди. “Ўғлимга кўз тегмаса бўлгани”, – она ичида ўз-ўзига такрорларди.
У сабрли эди. Ахир, эри унга кетишидан аввал: “Қайтаман…” демаганмиди? Бекорга бундай демайди-ку. Эри ҳеч қачон ҳеч кимни алдамас эди. Уни ростгўйлиги учун ҳам қўшнилари ҳурмат қилишарди.
У эрини соат санаб кута бошлади. Эрини олиб кетишга ҳеч қандай асос йўқ эди. Ҳатто энг ҳасадгўй қўшнилар ҳам, ҳеч кимга гап бермайдиган, ҳаммомда учрашиб қолишсада доим фисқу фасод гап сотадиган, ўтакетган ғийбатчи хотинлар ҳам бу одам ҳақида ҳурмат билан гапиришарди.
Албатта, у тез орада қайтиб келади…
Иккинчи қиш яна ҳам оғир келди. Аёл бирин-кетин зеб-зийнатларини сота бошлади, ҳар бир буюми билан юрагининг бир парчаси қўшилиб кетганга ўхшарди. Чунки бу тақинчоқларни эри ҳаётининг энг бахтли кунларида: никоҳ тўйларида, суюкли ўғли туғилганида совға қилганди. Аёл ҳам бу қимматбаҳо буюмларни фарзандининг тўйига асраб қўйганди. Бироқ нима ҳам қила оларди, ахир, яшаш керак! Ўғли ҳам катта бўлиб қолди, ўқишини ташламаслиги лозим. Тағин унга китоб сотиб олиш керак.
Тез орада эри қайтиб келади ва ҳаммаси ўз ўрнига тушади, яна тақинчоқлар олиб беради. Олиб бермаса ҳам майли, ўйлаб қараса, зеб-зийнатсиз ҳам бемалол бахтли яшаса бўлади. “Мендайин қари аёлни безак яшартира олмайди.”, деб ўз-ўзига таскин беради.
У чидам билан кутарди. Баъзида эшикни кимдир оҳиста тақиллатгандай бўлар, шунда аёлнинг юраги қинидан чиқиб кетаёзарди. Чунки фақат эригина шундай эшик қоқарди. Бироқ у ҳар сафар янглишар, бу бошқа биров бўлиб чиқарди. Нега эри бунчалик ҳаяллаб қолди экан? Ҳарчанд ўйласа ҳам сабабини топа олмасди.
Уйи унинг учун бутун бир олам эди. Ҳаммомга борса хотинлар билан лақиллаб қолиб кетмас, дўконга кирса, шошиб харид қилганча чиқиб кетарди. Таниш-билишлари эса бармоқ билан санагулик эди.
“Тартибли аёл оиласи ва уйига қараши керак!”, – эри доимо шундай дерди ва у ҳақ эди. Хотини эса миқ этмай унга итоат қиларди…
Биринчидан, саводи йўқ, иккинчидан, ўғли ярим тунгача эшитадиган радиодан нимани гапиришаётганининг фарқига бормасди.
Кейинги қишда ўғли ҳам кетди. Она ҳеч нарсани билмасди. Қаёқдан ҳам билсин?
Охирги пайтларда ўғли ўзгариб қолди: ўртоқлари билан учрашмас, аввалгидек кулмасди (авваллари ўғли доимо онасининг кўнглини кўтариш учун ҳазил қиларди), онаси тайёрлаган мазали таомларга базўр қўл урарди.
Ўғли хонасида ўтириб, радио тинглар ва мутолаа қиларди; газеталарнинг шитирлаши қулоққа чалинарди. “Ўғлимга нимадир бўлди, – ўйларди она, – балки, севиб қолгандир? Ростдан ҳам, балоғатга етиб қолди, тезроқ уйлантириш керак…” Она шундай ўй билан уйқуга кетар, тушига невараларига энагалик қилаётгани кирарди.
Бир куни ўғли уйга турли егуликлар билан қайтди. Ўзида йўқ хурсанд эди.
– Китобларимни сотдим, – деди у, – энди уларнинг менга кераги йўқ. Ўқишни ташладим…
Она ўғлини бироз койиди. Ахир китоблар унинг учун қанчалик қадрли эди-да. Кейин овқат тайёрлашга тутинди. У шундай бахтиёр эдики, ҳатто бир зумгагина эрини ёдидан чиқарди!
Анчадан бери бундай лаззатли таомни татиб кўришмаганди. Овқатдан сўнг ўғил онасидан чой дамлаб беришини ва у билан бирга ўтиришини сўради. Она ўғли маҳбубаси ҳақида гапирса керак, деб ўйлади. Негаки фақат севиб қолган ўсмиргина шундай жиддий бўлиб қолади, севган кишининггина кўзлари шундай чақнайди…
Ўғлининг гапларидан унинг юраги қинидан чиққудек бўлди. У жимгина тингларди. Йўқ, тўғрироғи, ўғлининг оғзига шунчаки термулиб турарди. Чунки бу оғиздан чиқаётган сўзлар гўё анҳорга қуйилаётган тошқиндай нотаниш ва бегона эди.
– Тушунинг, ойи, шундай қилиш керак. Озодлик… Жазоир мустақиллиги…
Ўғил завқ-шавқ билан тўхтовсиз гапирар, тушунтиргандек бўларди. Аёл уни сира бундай ҳолатда кўрмаганди.
– Тушунинг, ойи. Ватан мустамлакачил
Ғовтий Farovon
Жазоир.
– Хавотирланма, хотин. Мен, албатта, қайтаман. Бу шунчаки англашилмовчилик…
Уни олиб кетишди.
Хотин эса ағдар-тўнтар бўлиб ётган уйни йиғиштиришга тушди.
Шундан сўнг аёл эрини интизорлик билан кута бошлади.
Кунлар, ойлар ўтди. Биринчи қишдан чиқиш анча қийин кечди. Эри ташлаб кетган озгина пулнинг ҳам таги кўринди. Ўғлининг иштаҳаси жуда яхши эди. Аллоҳга шукурки, йигитча анча бақувват чиқди. “Ўғлимга кўз тегмаса бўлгани”, – она ичида ўз-ўзига такрорларди.
У сабрли эди. Ахир, эри унга кетишидан аввал: “Қайтаман…” демаганмиди? Бекорга бундай демайди-ку. Эри ҳеч қачон ҳеч кимни алдамас эди. Уни ростгўйлиги учун ҳам қўшнилари ҳурмат қилишарди.
У эрини соат санаб кута бошлади. Эрини олиб кетишга ҳеч қандай асос йўқ эди. Ҳатто энг ҳасадгўй қўшнилар ҳам, ҳеч кимга гап бермайдиган, ҳаммомда учрашиб қолишсада доим фисқу фасод гап сотадиган, ўтакетган ғийбатчи хотинлар ҳам бу одам ҳақида ҳурмат билан гапиришарди.
Албатта, у тез орада қайтиб келади…
Иккинчи қиш яна ҳам оғир келди. Аёл бирин-кетин зеб-зийнатларини сота бошлади, ҳар бир буюми билан юрагининг бир парчаси қўшилиб кетганга ўхшарди. Чунки бу тақинчоқларни эри ҳаётининг энг бахтли кунларида: никоҳ тўйларида, суюкли ўғли туғилганида совға қилганди. Аёл ҳам бу қимматбаҳо буюмларни фарзандининг тўйига асраб қўйганди. Бироқ нима ҳам қила оларди, ахир, яшаш керак! Ўғли ҳам катта бўлиб қолди, ўқишини ташламаслиги лозим. Тағин унга китоб сотиб олиш керак.
Тез орада эри қайтиб келади ва ҳаммаси ўз ўрнига тушади, яна тақинчоқлар олиб беради. Олиб бермаса ҳам майли, ўйлаб қараса, зеб-зийнатсиз ҳам бемалол бахтли яшаса бўлади. “Мендайин қари аёлни безак яшартира олмайди.”, деб ўз-ўзига таскин беради.
У чидам билан кутарди. Баъзида эшикни кимдир оҳиста тақиллатгандай бўлар, шунда аёлнинг юраги қинидан чиқиб кетаёзарди. Чунки фақат эригина шундай эшик қоқарди. Бироқ у ҳар сафар янглишар, бу бошқа биров бўлиб чиқарди. Нега эри бунчалик ҳаяллаб қолди экан? Ҳарчанд ўйласа ҳам сабабини топа олмасди.
Уйи унинг учун бутун бир олам эди. Ҳаммомга борса хотинлар билан лақиллаб қолиб кетмас, дўконга кирса, шошиб харид қилганча чиқиб кетарди. Таниш-билишлари эса бармоқ билан санагулик эди.
“Тартибли аёл оиласи ва уйига қараши керак!”, – эри доимо шундай дерди ва у ҳақ эди. Хотини эса миқ этмай унга итоат қиларди…
Биринчидан, саводи йўқ, иккинчидан, ўғли ярим тунгача эшитадиган радиодан нимани гапиришаётганининг фарқига бормасди.
Кейинги қишда ўғли ҳам кетди. Она ҳеч нарсани билмасди. Қаёқдан ҳам билсин?
Охирги пайтларда ўғли ўзгариб қолди: ўртоқлари билан учрашмас, аввалгидек кулмасди (авваллари ўғли доимо онасининг кўнглини кўтариш учун ҳазил қиларди), онаси тайёрлаган мазали таомларга базўр қўл урарди.
Ўғли хонасида ўтириб, радио тинглар ва мутолаа қиларди; газеталарнинг шитирлаши қулоққа чалинарди. “Ўғлимга нимадир бўлди, – ўйларди она, – балки, севиб қолгандир? Ростдан ҳам, балоғатга етиб қолди, тезроқ уйлантириш керак…” Она шундай ўй билан уйқуга кетар, тушига невараларига энагалик қилаётгани кирарди.
Бир куни ўғли уйга турли егуликлар билан қайтди. Ўзида йўқ хурсанд эди.
– Китобларимни сотдим, – деди у, – энди уларнинг менга кераги йўқ. Ўқишни ташладим…
Она ўғлини бироз койиди. Ахир китоблар унинг учун қанчалик қадрли эди-да. Кейин овқат тайёрлашга тутинди. У шундай бахтиёр эдики, ҳатто бир зумгагина эрини ёдидан чиқарди!
Анчадан бери бундай лаззатли таомни татиб кўришмаганди. Овқатдан сўнг ўғил онасидан чой дамлаб беришини ва у билан бирга ўтиришини сўради. Она ўғли маҳбубаси ҳақида гапирса керак, деб ўйлади. Негаки фақат севиб қолган ўсмиргина шундай жиддий бўлиб қолади, севган кишининггина кўзлари шундай чақнайди…
Ўғлининг гапларидан унинг юраги қинидан чиққудек бўлди. У жимгина тингларди. Йўқ, тўғрироғи, ўғлининг оғзига шунчаки термулиб турарди. Чунки бу оғиздан чиқаётган сўзлар гўё анҳорга қуйилаётган тошқиндай нотаниш ва бегона эди.
– Тушунинг, ойи, шундай қилиш керак. Озодлик… Жазоир мустақиллиги…
Ўғил завқ-шавқ билан тўхтовсиз гапирар, тушунтиргандек бўларди. Аёл уни сира бундай ҳолатда кўрмаганди.
– Тушунинг, ойи. Ватан мустамлакачил
икдан қутулиши керак. Агар отам ҳозир шу ерда бўлганида бизга қўшилган бўларди.
Лекин она бу нарсаларни тушунишга қодир эмасди.
Кўнгли чилпарчин бўлган бир алфозда ўйга толарди: отаси қайтсагина ҳаммаси жой-жойига тушиб кетади. Эҳ, фақат тезроқ қайта қолсайди! Қулоқларида эрининг хотиржам товуши ҳамон янграрди: “Хавотирланма, мен қайтаман”. Ахир, шундай деганидан кейин…
Эрталаб, одатдагидек, ўғлига қаҳва олиб кирди. Хона бўм-бўш эди. Онанинг кўнгли чил-чил бўлди. Эри, фарзандини интиқ кутаётган ёлғиз она учун энди кунлар бир-бирига ўхшайди: совуқ, рангсиз, бўм-бўш…
У доим ўғлига атаб бирор бир ширинлик олиб қўяр, унга қандай таом тайёрласам экан, дея ўйланиб қоларди. “Бугун кечаси, албатта, уйга қайтади”, – дерди ўзига ўзи дастурхон тузаётган маҳали ёки ўчоқ бошида куймаланаётиб. Аммо тайёрлаган таомлари қандай қўйган бўлса, шундайича қолиб кетарди.
Бегона кишиларникида хизмат қилишга, кир ювишга, супур-сидир қилишга тўғри келди. Барибир тирикчилик қилиш керак, ахир, битта ўзи бўлса-да, жиғилдонини тикиб қўйиб бўлмайди-ку.
Шу зайлда яшашда давом этди, гўё соядек, жимгина. Йиллар эса бир-бирлари билан қувлашмачоқ ўйнарди. Гоҳо қулоғига узуқ-юлуқ гап-сўзлар чалиниб қоларди: “Бечора… ёлғиз қолди… ўйлаб кўргин, ахир, эри ҳам, ўғли ҳам… улардан бирон бир хабар йўқ…”.
У кексайиб, кучдан қолди. Кечалари исиниш учун қимир этмай ўчоқ ёнида ўтирар, қалбида биргина милтиллаб турган кучсиз умид уни ҳаётга боғлаб турган илинж эди: у ҳануз эри ва ўғлининг қайтишини кутар, агар шу умид бўлмаганида, ҳаёт унинг учун ўз маънисини йўқотган бўларди.
Бир тонг шаҳар аҳолиси ҳаяжон билан уйғонди. Пастак томлардан аёлларнинг шод-хуррам қийқириқлари янгради. Тинмай куйлаб, бутун шаҳарни бошларига кўтаришди. Ҳар ёқдан оломоннинг: “Улар қайтишди! Бизнинг жасур қаҳрамонларимиз! Яшасин, озод Жазоир! Аллоҳ шаҳидларни раҳматига олсин!..” деган хитоблари эшитилди.
Кейин ҳаммаси сув қуйгандек тинчиди.
… Яна кумуш қиш оппоқ тўшагини ёйди. Энди у аёл эмас, кўзлари хиралашган, серажин кампир эди. У ҳамон кутарди.
Оналар доим кутишади. Оналарнинг қисмати шундай. Кутишдан чарчайдиган она топилармикин?!
Қулоқлари остида ҳануз эрининг овози жаранглайди. Ўғлига насиҳат қилаётганлари ёдида: “Кўчада бошингни тик кўтариб юр, бу ернинг асл эгаси сенсан, ўғлим’’. Ўғли эса диққат билан тинглайди. Ахир, оталар доимо ҳақиқатни гапирадилар…
Қайсидир оқшом кўчадан, дераза тагидан кампирнинг қулоғига таниш қадам товушлари чалинди, балки, шундай туюлгандир.
“Бу аниқ икковининг қадам олишлари… мен биламан-ку… Мана, отасининг оғир, бир маромда қадам босиши, мана ўғлимники… Ҳа, албатта, уларники, бошқа кимники ҳам бўлсин! Қодир эгам, ўзингга шукур, ичимдаги ўт сўнай деб қолганди-я…”
* * *
– Энди у ғам-андуҳ бўлмайдиган масканда, – дейишди тонгда кампирнинг вафотидан хабар топган қўшнилари. – Ниҳоят, яқинларининг ёнига борадиган бўлди…
Рус тилидан
Саиджалол САИДМУРОДОВ таржимаси.
Лекин она бу нарсаларни тушунишга қодир эмасди.
Кўнгли чилпарчин бўлган бир алфозда ўйга толарди: отаси қайтсагина ҳаммаси жой-жойига тушиб кетади. Эҳ, фақат тезроқ қайта қолсайди! Қулоқларида эрининг хотиржам товуши ҳамон янграрди: “Хавотирланма, мен қайтаман”. Ахир, шундай деганидан кейин…
Эрталаб, одатдагидек, ўғлига қаҳва олиб кирди. Хона бўм-бўш эди. Онанинг кўнгли чил-чил бўлди. Эри, фарзандини интиқ кутаётган ёлғиз она учун энди кунлар бир-бирига ўхшайди: совуқ, рангсиз, бўм-бўш…
У доим ўғлига атаб бирор бир ширинлик олиб қўяр, унга қандай таом тайёрласам экан, дея ўйланиб қоларди. “Бугун кечаси, албатта, уйга қайтади”, – дерди ўзига ўзи дастурхон тузаётган маҳали ёки ўчоқ бошида куймаланаётиб. Аммо тайёрлаган таомлари қандай қўйган бўлса, шундайича қолиб кетарди.
Бегона кишиларникида хизмат қилишга, кир ювишга, супур-сидир қилишга тўғри келди. Барибир тирикчилик қилиш керак, ахир, битта ўзи бўлса-да, жиғилдонини тикиб қўйиб бўлмайди-ку.
Шу зайлда яшашда давом этди, гўё соядек, жимгина. Йиллар эса бир-бирлари билан қувлашмачоқ ўйнарди. Гоҳо қулоғига узуқ-юлуқ гап-сўзлар чалиниб қоларди: “Бечора… ёлғиз қолди… ўйлаб кўргин, ахир, эри ҳам, ўғли ҳам… улардан бирон бир хабар йўқ…”.
У кексайиб, кучдан қолди. Кечалари исиниш учун қимир этмай ўчоқ ёнида ўтирар, қалбида биргина милтиллаб турган кучсиз умид уни ҳаётга боғлаб турган илинж эди: у ҳануз эри ва ўғлининг қайтишини кутар, агар шу умид бўлмаганида, ҳаёт унинг учун ўз маънисини йўқотган бўларди.
Бир тонг шаҳар аҳолиси ҳаяжон билан уйғонди. Пастак томлардан аёлларнинг шод-хуррам қийқириқлари янгради. Тинмай куйлаб, бутун шаҳарни бошларига кўтаришди. Ҳар ёқдан оломоннинг: “Улар қайтишди! Бизнинг жасур қаҳрамонларимиз! Яшасин, озод Жазоир! Аллоҳ шаҳидларни раҳматига олсин!..” деган хитоблари эшитилди.
Кейин ҳаммаси сув қуйгандек тинчиди.
… Яна кумуш қиш оппоқ тўшагини ёйди. Энди у аёл эмас, кўзлари хиралашган, серажин кампир эди. У ҳамон кутарди.
Оналар доим кутишади. Оналарнинг қисмати шундай. Кутишдан чарчайдиган она топилармикин?!
Қулоқлари остида ҳануз эрининг овози жаранглайди. Ўғлига насиҳат қилаётганлари ёдида: “Кўчада бошингни тик кўтариб юр, бу ернинг асл эгаси сенсан, ўғлим’’. Ўғли эса диққат билан тинглайди. Ахир, оталар доимо ҳақиқатни гапирадилар…
Қайсидир оқшом кўчадан, дераза тагидан кампирнинг қулоғига таниш қадам товушлари чалинди, балки, шундай туюлгандир.
“Бу аниқ икковининг қадам олишлари… мен биламан-ку… Мана, отасининг оғир, бир маромда қадам босиши, мана ўғлимники… Ҳа, албатта, уларники, бошқа кимники ҳам бўлсин! Қодир эгам, ўзингга шукур, ичимдаги ўт сўнай деб қолганди-я…”
* * *
– Энди у ғам-андуҳ бўлмайдиган масканда, – дейишди тонгда кампирнинг вафотидан хабар топган қўшнилари. – Ниҳоят, яқинларининг ёнига борадиган бўлди…
Рус тилидан
Саиджалол САИДМУРОДОВ таржимаси.