КЎНГИЛЛАР ЗИЁСИ ТУТАШГАН ДАРГОҲ
Олим, алломаларнинг тафаккур оламига сайр этиши киши қалбида эртанги кунга бўлган ишончини мустаҳкамлайди, бунёдкорлик йўлида ботинга мислсиз қудрат бағишлайди. Чунки бу диёр, донишмандлик ва вазминлик сиймосига ўранган, одамийлик фазилатининг нодир фикратлар пардасига чулғанган, ҳикматнинг сара дурдонаси йиғилган моҳият маконидир. Бу ерда ҳар бир хатти-ҳаракат ўзида маънолар юксаклигини касб этган, ўзаро муносабатлар сирли ва жозибали ҳикматлар шодаси билан фазилатланган. Унда сўз қадр топган, жавонмардлик ибратга айланган, ҳар бир ишора, нигоҳ чуқур мазмунга эга.
Ушбу олам манзилгоҳида умид ва ўйчанлик дунёсига ғарқ, гўзал фазилату хислатларни ўзида тасарруф этган теран тафаккур эгалари умргузаронлик қиладилар. Бу олам соҳиблари учун шуҳрату мартаба, ғарибу фақирлик бирдек мақомга эга.
Ушбу тафаккур осмонининг латиф ва ҳарир оламига илк қадам ҳечликдан бошланади. Сўнг у илм олишдаги қатъиятлилик иродаси билан тобланади, босиқлик ва тавозе орқали меъёрига етади. Якуни эса, яна ҳечликка бориб тақалади. Бироқ бу ҳечлик янги сифат кўринишидаги улуғворлик тимсоли бўлиб англашилади...
"Фарзанднома" китобидан.
👉 @diyonatli
Олим, алломаларнинг тафаккур оламига сайр этиши киши қалбида эртанги кунга бўлган ишончини мустаҳкамлайди, бунёдкорлик йўлида ботинга мислсиз қудрат бағишлайди. Чунки бу диёр, донишмандлик ва вазминлик сиймосига ўранган, одамийлик фазилатининг нодир фикратлар пардасига чулғанган, ҳикматнинг сара дурдонаси йиғилган моҳият маконидир. Бу ерда ҳар бир хатти-ҳаракат ўзида маънолар юксаклигини касб этган, ўзаро муносабатлар сирли ва жозибали ҳикматлар шодаси билан фазилатланган. Унда сўз қадр топган, жавонмардлик ибратга айланган, ҳар бир ишора, нигоҳ чуқур мазмунга эга.
Ушбу олам манзилгоҳида умид ва ўйчанлик дунёсига ғарқ, гўзал фазилату хислатларни ўзида тасарруф этган теран тафаккур эгалари умргузаронлик қиладилар. Бу олам соҳиблари учун шуҳрату мартаба, ғарибу фақирлик бирдек мақомга эга.
Ушбу тафаккур осмонининг латиф ва ҳарир оламига илк қадам ҳечликдан бошланади. Сўнг у илм олишдаги қатъиятлилик иродаси билан тобланади, босиқлик ва тавозе орқали меъёрига етади. Якуни эса, яна ҳечликка бориб тақалади. Бироқ бу ҳечлик янги сифат кўринишидаги улуғворлик тимсоли бўлиб англашилади...
"Фарзанднома" китобидан.
👉 @diyonatli
👏1
ҒАМДАН УЗОҚ БЎЛИШ УЧУН...
1. Ёмон инсонлардан узоқ юрмоғинг керак. Токи касалликлари сенга ҳам ўтмасин. Зеро, руҳ шамол кабидир. Агар хушбўй нарсаларнинг устидан эсиб ўтса, ҳиди ҳам хушбўй бўлади ва аксинча. Қалб тоза руҳли, одамохун кишилар суҳбатида баҳра топади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилганларидек:
"Яхши ўртоқ мушк-анбар соҳиби, ёмони эса олов пурковчи темирчи босқони кабидир. Мушки анбар эгаси ё бу хушбўйликдан бир миқдорини сенга ҳадя этади, ёки сен ундан харид қиласан, ёхуд уни ҳидлаб фойда оласан. Аммо темирчи босқонидан чиқаётган аланга ё сенинг кийимингни ёндиради, ҳеч бўлмаса унинг бадбўй ҳидидан ҳидлашга мажбур бўласан".
2. Жунуб бўлган ҳолда ётиб ухламаслигинг керак.
3. Ҳамиша таҳоратли бўлмоғинг лозим. Зеро, таҳорат энг асосий исломий тамойиллардан биридир. Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қиладиларки:
"Етти кунда бир марта ғусл қилиб, бош ва бутун жасадни ювмоқлик ҳар бир мусулмон учун зарур бўлган амаллардандир".
Ҳар бир руҳ таҳоратсизлик ва жунублик ҳолатидан нафратланса, таҳоратли ҳолидан масрур ва хушнуд бўлади ҳамда енгил тортади.
4. Нафсингни сўроққа тутмоғинг, уни Аллоҳ ва Расулининг йўлидан юрмоқликка даъват этмоғинг даркор. Шайх ибн Арабий дейдики, шайхларимиз кундалик амал ва гапирган сўзларининг ҳисобини қилиб, дафтарларига қайд этиб боришарди. Қечқурун, хуфтон намозидан кейин эса дафтарларидаги қайдларни кўздан кечиришарди. Агар кун бўйи қилинган амаллар истиғфор талаб этса, истиғфор айтишар, тавба қилинмоғи лозим бўлса тавба, шукр керак бўлса, Аллоҳга шукрлар айтиб, сўнгра ётишарди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилиб шундай дейдилар:
"Киши дўстини сўроққа тутгани каби ўз нафсини тергаб, еб-ичаётганларининг қаердан келаётганлигини сўрамагунча муттақий бўлолмайди".
5. Ҳар кунги амалларингни назорат қилиб бор. Эътибор бергинчи, хайрли амалларинг кўпмикан ё ҳайвоний - ёмон амалларингми?
6. Инсонларнинг сендан юз ўгиришлари ёхуд сенга мойилликларидан таъсирлаганча алданиб қолмаслигинг керак. Чунки бу - сени қулга қул бўлмоқлик сари етаклайди. Бу эса олчоқлик белгисидир.
7. Қаҳқаҳа отиб кулмоқни тарк этишинг керак. Зеро, у сенлаги малаклик унсурини (фаришталик сифатини) ўлдиради. Шундан бўлса керакки, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам баланд овозда кулмаганлар. Фақатгина мулойим табассум қилганлар... Аслида қаҳқаҳа ифрот, қовоғи осиқлик эса тафритдир.
8. Кунда фақат саккиз соат ухлашга одатланиш керак. Чунки кўп ухламоқлик ҳам инсондаги малакиёт сифатларини ўлдиради, уни танбал қилади, ҳайвоний сифатларга куч бағишлайди.
9. Ўзингни кам гапиришга ўргатгин. Зеро, лақмалик - калтафаҳмлик белгиларидан бўлиб, "етти ўлчаб бир кесмоқлик"ка халал беради. Шошма-шошарлик ҳам ана шу ердан майдонга чиқади. Буни ҳамиша ёдингда тутгин.
"Ейингиз, ичингиз, фақат исроф қилмангиз" (Аъроф, 31-оят). дея марҳамат қилади.
11. Қорнинг очмагунча овқатланмаслигинг, тўймасдан дастурхон бошидан туриб кетишинг лозим.
12. Овқатланишдан олдин: "Бисмиллоҳ", еб бўлгач: "Алҳамдулиллаҳ", дейишни унутма.
13. Овқатланишга ўтирганингда ўнг тиззанг қорнингга тегадиган даражада тик бўлсин, чап оёғинг устида ўтир ва ўнг қўлда егин.
14. Кўзингни аёлларга қараш, уларнинг "чиройли" сувратини томоша қилиш каби ҳаром манзаралардан асрамоғинг зарур. Бу каби нарсалар инсондаги шаҳват унсурини ғалаёнга келтиради, ақл чироғини сўндиради ва ҳаё пардасини йиртиб ташлайди. Охир-оқибатда эса ғазабга учрайдиганлардан бўлиб қоласан.
15. Ўринсиз ҳазил-мутойиба ва мунозалардан узоқлашмоғинг лозим. Чунки булар инсон руҳига олчоқлик ва бировни мазах қилиш туйғусини жойлаштириб қўяди. Энг зарур бўлган виқор ва шахсиятнинг камол топишига халал беради.
Эй, иршод талабидаги қардошим! Юқорида санаб ўтганларимизнинг ҳаммаси манъ қилинган амаллардир. Ҳа, улардан узоқлашмоғинг даркор. Зеро, булар инсон шахсиятини йўқ қилиб, изтироб алангасига отади, уни масъулиятсиз бир ҳолга келтириб қўяди.
"Ғам-қайғусиз яшай десангиз (ўксинма)" китобидан.
👉 @diyonatli
1. Ёмон инсонлардан узоқ юрмоғинг керак. Токи касалликлари сенга ҳам ўтмасин. Зеро, руҳ шамол кабидир. Агар хушбўй нарсаларнинг устидан эсиб ўтса, ҳиди ҳам хушбўй бўлади ва аксинча. Қалб тоза руҳли, одамохун кишилар суҳбатида баҳра топади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилганларидек:
"Яхши ўртоқ мушк-анбар соҳиби, ёмони эса олов пурковчи темирчи босқони кабидир. Мушки анбар эгаси ё бу хушбўйликдан бир миқдорини сенга ҳадя этади, ёки сен ундан харид қиласан, ёхуд уни ҳидлаб фойда оласан. Аммо темирчи босқонидан чиқаётган аланга ё сенинг кийимингни ёндиради, ҳеч бўлмаса унинг бадбўй ҳидидан ҳидлашга мажбур бўласан".
2. Жунуб бўлган ҳолда ётиб ухламаслигинг керак.
3. Ҳамиша таҳоратли бўлмоғинг лозим. Зеро, таҳорат энг асосий исломий тамойиллардан биридир. Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қиладиларки:
"Етти кунда бир марта ғусл қилиб, бош ва бутун жасадни ювмоқлик ҳар бир мусулмон учун зарур бўлган амаллардандир".
Ҳар бир руҳ таҳоратсизлик ва жунублик ҳолатидан нафратланса, таҳоратли ҳолидан масрур ва хушнуд бўлади ҳамда енгил тортади.
4. Нафсингни сўроққа тутмоғинг, уни Аллоҳ ва Расулининг йўлидан юрмоқликка даъват этмоғинг даркор. Шайх ибн Арабий дейдики, шайхларимиз кундалик амал ва гапирган сўзларининг ҳисобини қилиб, дафтарларига қайд этиб боришарди. Қечқурун, хуфтон намозидан кейин эса дафтарларидаги қайдларни кўздан кечиришарди. Агар кун бўйи қилинган амаллар истиғфор талаб этса, истиғфор айтишар, тавба қилинмоғи лозим бўлса тавба, шукр керак бўлса, Аллоҳга шукрлар айтиб, сўнгра ётишарди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилиб шундай дейдилар:
"Киши дўстини сўроққа тутгани каби ўз нафсини тергаб, еб-ичаётганларининг қаердан келаётганлигини сўрамагунча муттақий бўлолмайди".
5. Ҳар кунги амалларингни назорат қилиб бор. Эътибор бергинчи, хайрли амалларинг кўпмикан ё ҳайвоний - ёмон амалларингми?
6. Инсонларнинг сендан юз ўгиришлари ёхуд сенга мойилликларидан таъсирлаганча алданиб қолмаслигинг керак. Чунки бу - сени қулга қул бўлмоқлик сари етаклайди. Бу эса олчоқлик белгисидир.
7. Қаҳқаҳа отиб кулмоқни тарк этишинг керак. Зеро, у сенлаги малаклик унсурини (фаришталик сифатини) ўлдиради. Шундан бўлса керакки, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам баланд овозда кулмаганлар. Фақатгина мулойим табассум қилганлар... Аслида қаҳқаҳа ифрот, қовоғи осиқлик эса тафритдир.
8. Кунда фақат саккиз соат ухлашга одатланиш керак. Чунки кўп ухламоқлик ҳам инсондаги малакиёт сифатларини ўлдиради, уни танбал қилади, ҳайвоний сифатларга куч бағишлайди.
9. Ўзингни кам гапиришга ўргатгин. Зеро, лақмалик - калтафаҳмлик белгиларидан бўлиб, "етти ўлчаб бир кесмоқлик"ка халал беради. Шошма-шошарлик ҳам ана шу ердан майдонга чиқади. Буни ҳамиша ёдингда тутгин.
"Ейингиз, ичингиз, фақат исроф қилмангиз" (Аъроф, 31-оят). дея марҳамат қилади.
11. Қорнинг очмагунча овқатланмаслигинг, тўймасдан дастурхон бошидан туриб кетишинг лозим.
12. Овқатланишдан олдин: "Бисмиллоҳ", еб бўлгач: "Алҳамдулиллаҳ", дейишни унутма.
13. Овқатланишга ўтирганингда ўнг тиззанг қорнингга тегадиган даражада тик бўлсин, чап оёғинг устида ўтир ва ўнг қўлда егин.
14. Кўзингни аёлларга қараш, уларнинг "чиройли" сувратини томоша қилиш каби ҳаром манзаралардан асрамоғинг зарур. Бу каби нарсалар инсондаги шаҳват унсурини ғалаёнга келтиради, ақл чироғини сўндиради ва ҳаё пардасини йиртиб ташлайди. Охир-оқибатда эса ғазабга учрайдиганлардан бўлиб қоласан.
15. Ўринсиз ҳазил-мутойиба ва мунозалардан узоқлашмоғинг лозим. Чунки булар инсон руҳига олчоқлик ва бировни мазах қилиш туйғусини жойлаштириб қўяди. Энг зарур бўлган виқор ва шахсиятнинг камол топишига халал беради.
Эй, иршод талабидаги қардошим! Юқорида санаб ўтганларимизнинг ҳаммаси манъ қилинган амаллардир. Ҳа, улардан узоқлашмоғинг даркор. Зеро, булар инсон шахсиятини йўқ қилиб, изтироб алангасига отади, уни масъулиятсиз бир ҳолга келтириб қўяди.
"Ғам-қайғусиз яшай десангиз (ўксинма)" китобидан.
👉 @diyonatli
👍5
УМИДВОРЛИК ҲИССИ АСОСЛИ БЎЛСИН
Ҳар бир мўмин банда ўзининг хоҳ дунё, хоҳ охиратдаги тақдири яхши бўлишини ўйлаб, умидворлик ҳисси билан яшаши керак. Зеро, умидсизлик кишини тушкунликка солиб, тўғри йўлдан адаштиради, қалбида турли шубҳа-гумонларни уйғотади. Бироқ, инсон ўзи учун фарз қилинган амалларни бажармай юриб, шунингдек, бошқа инсонларга ҳам бирор нафи тегмай туриб, «Мен ҳеч кимга ёмонлик қилмадим, бировнинг ҳақини емадим, дилинг тоза бўлса бўлди», деган хомхаёлга бориб, Аллоҳнинг раҳматидан умидвор бўлиши ҳам ақлсизликдир. Бинобарин, умрингиз давомида қанча кўп яхши амаллар қилсангиз, кўнглингиздаги умидворлик ҳисси ҳам шунчалик асосли бўлади.
Дониёр Файз
👉 @diyonatli
Ҳар бир мўмин банда ўзининг хоҳ дунё, хоҳ охиратдаги тақдири яхши бўлишини ўйлаб, умидворлик ҳисси билан яшаши керак. Зеро, умидсизлик кишини тушкунликка солиб, тўғри йўлдан адаштиради, қалбида турли шубҳа-гумонларни уйғотади. Бироқ, инсон ўзи учун фарз қилинган амалларни бажармай юриб, шунингдек, бошқа инсонларга ҳам бирор нафи тегмай туриб, «Мен ҳеч кимга ёмонлик қилмадим, бировнинг ҳақини емадим, дилинг тоза бўлса бўлди», деган хомхаёлга бориб, Аллоҳнинг раҳматидан умидвор бўлиши ҳам ақлсизликдир. Бинобарин, умрингиз давомида қанча кўп яхши амаллар қилсангиз, кўнглингиздаги умидворлик ҳисси ҳам шунчалик асосли бўлади.
Дониёр Файз
👉 @diyonatli
👍2
Биринчи фарзанди қиз туғилган аёл баракалидур.
Баъзи ота-оналар қориндаги бола ўғилми ёки қиз эканлигини билишга ҳаракат қилаверадилар. Бунинг учун УЗИ қилдирадилар. Натижа улар хоҳлаганича чиқмаса (Аллоҳ сақласин), хоссатан, қиз бўлган ҳолатда ҳомилани нобуд қилдиришдан ҳам тап тортмайдилар. Шу тарзда ўзларини ўта нодон эканликларини исботлайдилар. Чунки, қанчалик илмий тадқиқот бўлмасин, улар гумонга асосланадилар. Бирор турли аниқ қарор бера олмайдилар. Шунинг учун сизга айтилган нарса, акси бўлиб қолиши ҳам мумкин.
Фарзандлар борасида фақат Аллоҳнинг хоҳишига рози туришдагина омонлик ва хотиржамлик бор. Қиз туғилганида унинг онасига ёмон муомала қилишлик сабабли яна Аллоҳ таъолонинг лаънати ва ғазаби ёғилиб қолмасин. Қуйида бир ибратли ҳаётий воқеага диққат қилинг:
Кашмирнинг бир минтақасида бир шахснинг бешта қизи бор эди. Олтинчи марта фарзанд туғилиши кутилаётган эди. У бир куни аёлига, агар бу сафар ҳам қиз туғсанг, у ҳолда сени янги туғилган қизинг билан бирга ўлдираман деди. Муборак рамазон ойининг учинчи охирги кечасида яна қиз туғилди. Тонг пайтида қизнинг онаси дод-вой қилишига қарамасдан, золим ота (Аллоҳ сақласин) ўзининг гулдек ҳаёт қизини ёғоч қозончага солиб ўчоқда ёқиб юборди. Бирданига ёғоч қозонча ёрилди ва ўша заҳоти дахшатли зилзила содир бўлди. Бақрайганча у золим шахс ер остига ғарқ бўлди. Уни ер ютиб юборди. Қизнинг онаси ярадор ҳолатда сақланиб қолинди. Эҳтимол, айнан шу орқали бу қайғули воқеа ошкор бўлгандир.
(“Тарбияте авлаад” китобидан. 49-50-бетлар. Абдулқаййум Комил таржимаси)
👉 @diyonatli
Баъзи ота-оналар қориндаги бола ўғилми ёки қиз эканлигини билишга ҳаракат қилаверадилар. Бунинг учун УЗИ қилдирадилар. Натижа улар хоҳлаганича чиқмаса (Аллоҳ сақласин), хоссатан, қиз бўлган ҳолатда ҳомилани нобуд қилдиришдан ҳам тап тортмайдилар. Шу тарзда ўзларини ўта нодон эканликларини исботлайдилар. Чунки, қанчалик илмий тадқиқот бўлмасин, улар гумонга асосланадилар. Бирор турли аниқ қарор бера олмайдилар. Шунинг учун сизга айтилган нарса, акси бўлиб қолиши ҳам мумкин.
Фарзандлар борасида фақат Аллоҳнинг хоҳишига рози туришдагина омонлик ва хотиржамлик бор. Қиз туғилганида унинг онасига ёмон муомала қилишлик сабабли яна Аллоҳ таъолонинг лаънати ва ғазаби ёғилиб қолмасин. Қуйида бир ибратли ҳаётий воқеага диққат қилинг:
Кашмирнинг бир минтақасида бир шахснинг бешта қизи бор эди. Олтинчи марта фарзанд туғилиши кутилаётган эди. У бир куни аёлига, агар бу сафар ҳам қиз туғсанг, у ҳолда сени янги туғилган қизинг билан бирга ўлдираман деди. Муборак рамазон ойининг учинчи охирги кечасида яна қиз туғилди. Тонг пайтида қизнинг онаси дод-вой қилишига қарамасдан, золим ота (Аллоҳ сақласин) ўзининг гулдек ҳаёт қизини ёғоч қозончага солиб ўчоқда ёқиб юборди. Бирданига ёғоч қозонча ёрилди ва ўша заҳоти дахшатли зилзила содир бўлди. Бақрайганча у золим шахс ер остига ғарқ бўлди. Уни ер ютиб юборди. Қизнинг онаси ярадор ҳолатда сақланиб қолинди. Эҳтимол, айнан шу орқали бу қайғули воқеа ошкор бўлгандир.
(“Тарбияте авлаад” китобидан. 49-50-бетлар. Абдулқаййум Комил таржимаси)
👉 @diyonatli
👍2
НИКОҲ ТЎЙИНИ ҚИЛИШ КИМНИНГ ЗИММАСИДА?
Авваллари бу савол ўртага ташланмаган, чунки никоҳ тўйи кимнинг зиммасидаэканлигини ҳамма яхши билган ва унга амал қилган. Ҳозир ҳам кўпчилик жамиятларда, ҳатто мусулмон бўлмаган халқларда ҳам тўйни эр тараф қилади. Агар «Никоҳ тўйини келин тараф қилиши керак» деган гап айтилса, уларнинг ҳуши бошидан учиб кетиши турган гап. Айниқса, «Ош қиз тарафда бўлади. Куёв тараф, ҳолига қараб, келин тараф қилган тўй ошига икки юз элликтагача, баъзида ундан ҳам кўпроқ одам олиб келади. Агар келин тараф уларни яхшироқ кутиб олмаса, балога қолади», дейилса, мутлақо ишонишмайди. Ҳа, шариат кўрсатмасига амал қилмаслик оқибатда инсон табиатига тўғри келмайдиган ана шундай нарсаларни қилишгача олиб боради.
Аслида, никоҳ тўйини қилиш эр тарафнинг вазифаси. Бунга ҳужжат ҳам бор, далил ҳам бор.
1. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам оналаримизга уйланганларида барча ҳолатларда, ўша вақтнинг имкониятидан келиб чиқиб, ўзлари никоҳ тўйи қилганлар. Бирорта онамизга: «Отангга айт, тўй қилиб берсин», демаганлар. Зотан, ўзини эр билган одамга бу гапни айтиш ордир.
2. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйланган эркак саҳобаларга никоҳ тўйи қилишни буюрганлар. Бунга юқорида ўтган Абдурроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳу хусусидаги ҳадис мисол бўлади.
3. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам никоҳ тўйи қилишни, камбағал бўлса ҳам, ўз куёвлари Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳуга топширганлар.
«…Эртасига Али ибн Абу Толиб келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга яқинроқ жойга турди ва у зот эшитадиган қилиб:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизларига совчилик қилмоқчи бўлувдим. Ўзимнинг бирор нарсам ҳам йўқ эди. Аммо яқинлик ва меҳрларидан умидвор бўлиб сўраган эдим», – деди.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам дарҳол буни мулоҳаза қилдилар ва у кишига оғир ботмайдиган қилиб:
«(Маҳрга) бирор нарсанг борми?» – дедилар.
«Йўқ, ё Расулаллоҳ», – деб жавоб берди Али.
«Ҳутамийя совутинг қани?» – дедилар.
«Ўзимда, ё Расулаллоҳ», – деди.
«Бўлмаса ўшани бер», – дедилар.
Али ибн Абу Толиб совутни олиб келди.
Тўй кечаси Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам куёв бўлмиш Али ибн Абу Толибга:
«Эй Али, келинга бир тўй ҳам қилмоқ керак», – дедилар.
Шунда Саъд ибн Муъоз розияллоҳу анҳу:
«Менда бир қўчқор бор!» – деди.
Ансорийлардан бир гуруҳи бир неча соъ жўхори жамлаб келишди. Ана ўша нарсалардан тўй зиёфати уюштирилди...».
4. Ислом уммати ва уламолар жумҳурининг ижмоъи.
Нима учун никоҳ тўйи қилиш эркакка юклатилган?
Аввало, эркакка эркак бўлганлиги учун никоҳ тўйи қилиш юклатилган. Зотан, янги қурилган оила унинг номидаги оила бўлади. Мазкур оиланинг бошлиғи айнан эркак бўлади. Хотини қилиб берган тўй эркакка шараф эмас, ор-номус бўлади.
Иккинчидан, бир қиз ота-онадан туғилиб, уларнинг тарбиясини кўриб, энди вояга етганда уларни ва бошқа оила аъзоларини ташлаб, бошқа тарафга ёлғиз ўзи бориб, янги оилага аъзо бўлишга рози бўлишининг ўзи куёв ва унинг оиласи учун шарафдир. Бу билан, куёв ва унинг оиласининг жамиятдаги обрўси ошади. Бунга эса, айнан келин сабабчи бўлади. Шунинг учун ҳам, куёв тараф келиннинг шарафига тўй беради.
«Бахтиёр оила» китобидан
👉 @diyonatli
Авваллари бу савол ўртага ташланмаган, чунки никоҳ тўйи кимнинг зиммасидаэканлигини ҳамма яхши билган ва унга амал қилган. Ҳозир ҳам кўпчилик жамиятларда, ҳатто мусулмон бўлмаган халқларда ҳам тўйни эр тараф қилади. Агар «Никоҳ тўйини келин тараф қилиши керак» деган гап айтилса, уларнинг ҳуши бошидан учиб кетиши турган гап. Айниқса, «Ош қиз тарафда бўлади. Куёв тараф, ҳолига қараб, келин тараф қилган тўй ошига икки юз элликтагача, баъзида ундан ҳам кўпроқ одам олиб келади. Агар келин тараф уларни яхшироқ кутиб олмаса, балога қолади», дейилса, мутлақо ишонишмайди. Ҳа, шариат кўрсатмасига амал қилмаслик оқибатда инсон табиатига тўғри келмайдиган ана шундай нарсаларни қилишгача олиб боради.
Аслида, никоҳ тўйини қилиш эр тарафнинг вазифаси. Бунга ҳужжат ҳам бор, далил ҳам бор.
1. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам оналаримизга уйланганларида барча ҳолатларда, ўша вақтнинг имкониятидан келиб чиқиб, ўзлари никоҳ тўйи қилганлар. Бирорта онамизга: «Отангга айт, тўй қилиб берсин», демаганлар. Зотан, ўзини эр билган одамга бу гапни айтиш ордир.
2. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйланган эркак саҳобаларга никоҳ тўйи қилишни буюрганлар. Бунга юқорида ўтган Абдурроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳу хусусидаги ҳадис мисол бўлади.
3. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам никоҳ тўйи қилишни, камбағал бўлса ҳам, ўз куёвлари Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳуга топширганлар.
«…Эртасига Али ибн Абу Толиб келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга яқинроқ жойга турди ва у зот эшитадиган қилиб:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизларига совчилик қилмоқчи бўлувдим. Ўзимнинг бирор нарсам ҳам йўқ эди. Аммо яқинлик ва меҳрларидан умидвор бўлиб сўраган эдим», – деди.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам дарҳол буни мулоҳаза қилдилар ва у кишига оғир ботмайдиган қилиб:
«(Маҳрга) бирор нарсанг борми?» – дедилар.
«Йўқ, ё Расулаллоҳ», – деб жавоб берди Али.
«Ҳутамийя совутинг қани?» – дедилар.
«Ўзимда, ё Расулаллоҳ», – деди.
«Бўлмаса ўшани бер», – дедилар.
Али ибн Абу Толиб совутни олиб келди.
Тўй кечаси Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам куёв бўлмиш Али ибн Абу Толибга:
«Эй Али, келинга бир тўй ҳам қилмоқ керак», – дедилар.
Шунда Саъд ибн Муъоз розияллоҳу анҳу:
«Менда бир қўчқор бор!» – деди.
Ансорийлардан бир гуруҳи бир неча соъ жўхори жамлаб келишди. Ана ўша нарсалардан тўй зиёфати уюштирилди...».
4. Ислом уммати ва уламолар жумҳурининг ижмоъи.
Нима учун никоҳ тўйи қилиш эркакка юклатилган?
Аввало, эркакка эркак бўлганлиги учун никоҳ тўйи қилиш юклатилган. Зотан, янги қурилган оила унинг номидаги оила бўлади. Мазкур оиланинг бошлиғи айнан эркак бўлади. Хотини қилиб берган тўй эркакка шараф эмас, ор-номус бўлади.
Иккинчидан, бир қиз ота-онадан туғилиб, уларнинг тарбиясини кўриб, энди вояга етганда уларни ва бошқа оила аъзоларини ташлаб, бошқа тарафга ёлғиз ўзи бориб, янги оилага аъзо бўлишга рози бўлишининг ўзи куёв ва унинг оиласи учун шарафдир. Бу билан, куёв ва унинг оиласининг жамиятдаги обрўси ошади. Бунга эса, айнан келин сабабчи бўлади. Шунинг учун ҳам, куёв тараф келиннинг шарафига тўй беради.
«Бахтиёр оила» китобидан
👉 @diyonatli
👍3
Егандай бўлдим масжиди тарихи
“Мен ҳам масжид қураман”
Истанбул шаҳрининг Фотиҳ мавзесидаги Зейрек маҳалласида Усмонийлар даврида қурилган тарихий бир масжид бор. Унинг номи “Sanki Yedim Camii” яъни, “Егандай бўлдим жомеъи”. Бу ўзгача номни эшитган ҳар бир киши унинг қурилиши ва нима учун бундай аталиши ҳақида билишга қизиқади. Ҳақиқатда бу масжиднинг тарихи ажойиб.
Ривоят қилинишича, 17 асрда ушбу мавзедаги қадимий маҳаллада Хайруддин Кечежизода Афанди исмли ўртаҳол, тақводор киши яшаган. У Усмонийлар даврида халифалар тарафидан қурдирилган гўзал масжидларни кўриб, жуда ҳайратланар эди. Ўша даврда энг баланд, энг кўркам бинолар масжидлар бўлган. Хайриддин Кечежизода бир куни ушбу оятни эшитиб, унинг маъноларини англагандан кейин “мен ҳам бир масжид қураман” дея дилига тугди.
إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آَمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآَخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآَتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ
Албатта, Аллоҳнинг масжидларини фақат Аллоҳга ва охират кунига имон келтирганлар, намозни тўкис адо этганлар, закотни берганлар ва Аллоҳдан бошқадан қўрқмаганларгина обод қилурлар. Ажаб эмаски, ана ўшалар ҳидоят топгувчилардан бўлсалар. (Тавба 18)
Қани эди, у ҳам мазкур оятда хушхабар берилганидек, Аллоҳнинг байтини обод қилиб, ҳидоят топганлардан бўлса! Лекин у давлатманд эмас, масжид қуришга имконияти йўқ. Нима қилиши мумкин?! Ҳар қандай муаммо, қийинчилик унинг ниятидан қайтаролмасди. Хайриддин нафсининг ортиқча истакларидан воз кечиб, Аллоҳдан ёрдам сўраб, умид билан ўзи пул жамғара бошлади. Унинг пул тўплаши ҳам ажойиб эди. Кўчада кетаётиб бирор емакхона олдидан ўтса, сотувчидан у ердаги ёқимли ҳиди иштаҳани қитиқлайдиган, лаззатли таомнинг нархини сўрар ва таом миқдорича пулни ўнг чўнтагидан чиқариб санаб, чап чўнтагига солардида “Егандай бўлдим” деб ўтиб кетарди. Агар бозорда ғарқ пишган, кишининг кўзини ўйнатадиган бир мевани кўрса, у ерда ҳам нафсини “мушт”лар ва ўзининг одатини қилиб, йўлида давом этарди.
Бу тарзда нафси билан курашиб пул жамғариш осон эмас. Лекин у нафсини енгиб, ниятига эришди. Йигирма йил пул йиққандан сўнг сандиқчасини очиб, ундаги жамғармасига маҳалласида кичикроқ бўлсада бир жомеъ масжиди қурдирди.
Бу жомеъ халқ орасида унинг ажойиб одатига кўра, “Егандай бўлдим” деб аталиб, шу ном сақланиб қолди.
Масжид биносига Биринчи Жаҳон Уруши йилларида рўй берган ёнғин туфайли талофат етди. 1959-1960 йилларда маҳалладаги намозхонлар тарафидан маблағ йиғилиб, масжидда улкан таъмирлаш ишлари олиб борилди. Натижада жомеъ 200 кишини ўз ичига оладиган кўркам ҳолатга келиб, яна фаолиятини давом эттира бошлади. Сўнгра унинг ён атрофида бошқа бинолар ҳам қад рослади.
Хайриддин яшаган даврдан буён қанча-қанча баланд бинолар, қасрлар барпо этилиб, яна ном-нишонсиз йўқ бўлиб кетди. Лекин у ихлос, юксак ҳиммат ва тақво ила асос солган ушбу кичкинагина масжид орадан тахминан уч юз йил вақт ўтсада, ҳамон мўмин мусулмонлар учун табаррук ибодатгоҳ бўлиб хизмат қилмоқда. Албатта, бу масжидда ибодат қилган ҳар бир киши уни эслаб, ҳаққига дуо қиладилар.
Демак, биз ҳам бу тақводор инсондан ибрат олиб, ўткинчи орзу-ҳаваслар, нафсимиз истакларидан кечиб, баъзи нарсаларни “егандай”, баъзи қимматбаҳо кийимларни “кийгандай”, баъзи уловларни “мингандай бўлиб” масжид ва мадрасаларни обод қилсак, бу садақайи жориялар туфайли ўзимиз учун жаннатда уй барпо қилинади, иншааллоҳ.
عَنْ عُثْمَانَ رضي الله عنه قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: مَنْ بَنَى مَسْجِدًا يَبْتَغِي بِهِ وَجْهَ اللهِ بَنَى اللهُ لَهُ مِثْلَهُ فِي الْجَنَّةِ. وَفي رِوَايَةٍ: بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلاَّ أَبَا دَاوُدَ.
Усмон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг:
«Ким Аллоҳнинг розилигини тилаб бир масжид қурса, Аллоҳ жаннатда унга ўшанинг мислини қуриб беради», деганларини эшитганман».
Бошқа бир ривоятда:
«Жаннатда бир уй», дейилган.
Бешовларидан фақат Абу Довуд ривоят қилмаган.
Муҳаммад Зариф Дадамирзаев тайёрлади.
👉 @diyonatli
“Мен ҳам масжид қураман”
Истанбул шаҳрининг Фотиҳ мавзесидаги Зейрек маҳалласида Усмонийлар даврида қурилган тарихий бир масжид бор. Унинг номи “Sanki Yedim Camii” яъни, “Егандай бўлдим жомеъи”. Бу ўзгача номни эшитган ҳар бир киши унинг қурилиши ва нима учун бундай аталиши ҳақида билишга қизиқади. Ҳақиқатда бу масжиднинг тарихи ажойиб.
Ривоят қилинишича, 17 асрда ушбу мавзедаги қадимий маҳаллада Хайруддин Кечежизода Афанди исмли ўртаҳол, тақводор киши яшаган. У Усмонийлар даврида халифалар тарафидан қурдирилган гўзал масжидларни кўриб, жуда ҳайратланар эди. Ўша даврда энг баланд, энг кўркам бинолар масжидлар бўлган. Хайриддин Кечежизода бир куни ушбу оятни эшитиб, унинг маъноларини англагандан кейин “мен ҳам бир масжид қураман” дея дилига тугди.
إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آَمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآَخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآَتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ
Албатта, Аллоҳнинг масжидларини фақат Аллоҳга ва охират кунига имон келтирганлар, намозни тўкис адо этганлар, закотни берганлар ва Аллоҳдан бошқадан қўрқмаганларгина обод қилурлар. Ажаб эмаски, ана ўшалар ҳидоят топгувчилардан бўлсалар. (Тавба 18)
Қани эди, у ҳам мазкур оятда хушхабар берилганидек, Аллоҳнинг байтини обод қилиб, ҳидоят топганлардан бўлса! Лекин у давлатманд эмас, масжид қуришга имконияти йўқ. Нима қилиши мумкин?! Ҳар қандай муаммо, қийинчилик унинг ниятидан қайтаролмасди. Хайриддин нафсининг ортиқча истакларидан воз кечиб, Аллоҳдан ёрдам сўраб, умид билан ўзи пул жамғара бошлади. Унинг пул тўплаши ҳам ажойиб эди. Кўчада кетаётиб бирор емакхона олдидан ўтса, сотувчидан у ердаги ёқимли ҳиди иштаҳани қитиқлайдиган, лаззатли таомнинг нархини сўрар ва таом миқдорича пулни ўнг чўнтагидан чиқариб санаб, чап чўнтагига солардида “Егандай бўлдим” деб ўтиб кетарди. Агар бозорда ғарқ пишган, кишининг кўзини ўйнатадиган бир мевани кўрса, у ерда ҳам нафсини “мушт”лар ва ўзининг одатини қилиб, йўлида давом этарди.
Бу тарзда нафси билан курашиб пул жамғариш осон эмас. Лекин у нафсини енгиб, ниятига эришди. Йигирма йил пул йиққандан сўнг сандиқчасини очиб, ундаги жамғармасига маҳалласида кичикроқ бўлсада бир жомеъ масжиди қурдирди.
Бу жомеъ халқ орасида унинг ажойиб одатига кўра, “Егандай бўлдим” деб аталиб, шу ном сақланиб қолди.
Масжид биносига Биринчи Жаҳон Уруши йилларида рўй берган ёнғин туфайли талофат етди. 1959-1960 йилларда маҳалладаги намозхонлар тарафидан маблағ йиғилиб, масжидда улкан таъмирлаш ишлари олиб борилди. Натижада жомеъ 200 кишини ўз ичига оладиган кўркам ҳолатга келиб, яна фаолиятини давом эттира бошлади. Сўнгра унинг ён атрофида бошқа бинолар ҳам қад рослади.
Хайриддин яшаган даврдан буён қанча-қанча баланд бинолар, қасрлар барпо этилиб, яна ном-нишонсиз йўқ бўлиб кетди. Лекин у ихлос, юксак ҳиммат ва тақво ила асос солган ушбу кичкинагина масжид орадан тахминан уч юз йил вақт ўтсада, ҳамон мўмин мусулмонлар учун табаррук ибодатгоҳ бўлиб хизмат қилмоқда. Албатта, бу масжидда ибодат қилган ҳар бир киши уни эслаб, ҳаққига дуо қиладилар.
Демак, биз ҳам бу тақводор инсондан ибрат олиб, ўткинчи орзу-ҳаваслар, нафсимиз истакларидан кечиб, баъзи нарсаларни “егандай”, баъзи қимматбаҳо кийимларни “кийгандай”, баъзи уловларни “мингандай бўлиб” масжид ва мадрасаларни обод қилсак, бу садақайи жориялар туфайли ўзимиз учун жаннатда уй барпо қилинади, иншааллоҳ.
عَنْ عُثْمَانَ رضي الله عنه قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: مَنْ بَنَى مَسْجِدًا يَبْتَغِي بِهِ وَجْهَ اللهِ بَنَى اللهُ لَهُ مِثْلَهُ فِي الْجَنَّةِ. وَفي رِوَايَةٍ: بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلاَّ أَبَا دَاوُدَ.
Усмон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг:
«Ким Аллоҳнинг розилигини тилаб бир масжид қурса, Аллоҳ жаннатда унга ўшанинг мислини қуриб беради», деганларини эшитганман».
Бошқа бир ривоятда:
«Жаннатда бир уй», дейилган.
Бешовларидан фақат Абу Довуд ривоят қилмаган.
Муҳаммад Зариф Дадамирзаев тайёрлади.
👉 @diyonatli
👍2👏1
ДУОИНГИЗ ИЖОБАТ БЎЛДИ
Доктор Ишон Ҳусайний сафарга отланди. Тиббиёт соҳасида кўрсатган хизматлари учун халқаро анжуманга таклиф этилган.
Самолёт осмонга кўтарилди-ю, об-ҳаво айнигани боис йўналишини ўзгартириб, бошқа шаҳарга қўнди. Кейинги рейс ўн олти соатдан сўнг экан. Бундан хабар топган доктор қаттиқ асабийлашди: “Шунча вақт кута олмайман, кечга қоламан ахир!” Аэропорт ходимлари ижарага автомашина олиб, манзилга тезроқ етиб бориш мумкинлигини айтишди.
Жаноб Ҳусайний шоша-пиша йўлга чиқди, аммо аксига олиб, тез орада жала қуя бошлади. Атрофда на бир зот, на бошқа улов кўринади. Бундай ҳавода машина бошқаришнинг ўзи бўлмайди. Доктор йўл юзидаги чоғроқ бир уй ёнида тўхтаб, эшикни тақиллатган эди, қулфланмаган экан. Ёмғирда ивиб кетган мусофир мезбондан ижозат ҳам сўрамай, ўзини ичкарига урди. Унга кекса аёл пешвоз чиқди. Доктор онахонга узрини айтиб, ҳовлиққан кўйи вазиятни тушунтирди:
– Зудлик билан қўнғироқ қилишим лозим, телефонингизни бериб турсангиз.
Аёл кутилмаган меҳмоннинг аҳволини кўриб, унга ачинди:
– Болам, ичкарига киринг, бир пиёла чой ичиб, уст-бошингизни қуритиб олинг. Иш қочмас...
Доктор бу гапларга аҳамият бермай, илтимосини такрорлади:
– Телефонингиз борми, қўнғироқ қилиб олсам бўладими?
– Телефонимиз йўқ-да, болам, – хижолатомуз жавоб берди аёл.
Чорасиз қолган меҳмон онахоннинг таклифини қабул қилди, ичкарига кириб исинди, эгнини қуритди, бир оз тамадди қилди. Шунда қўшни хонада унсизгина ётган гўдакка кўзи тушди. Тепасига бориб, унинг хаста эканини англади.
– Холажон, бу болага нима бўлган?
– Бу неварам... ҳам отаси, ҳам онасидан айрилган. Шаҳарчамиз шифокорлари касалига чора топа олишмади. Уларнинг айтишича, пойтахт томонларда Ишон Ҳусайний дегани бор экан, неварамни фақат шу одам даволай олармиш. Уни қанақа қилиб топаман? Ўзим у ёқларга боролмасам, бировни жўнатиб, чақиртирай десам, қўлим калталик қилади... – Онахоннинг овози титраб кетди. – Кечаю кундуз Парвардигорга илтижо қилиб, жигарбандимнинг дардига даво топадиган ўша бандангга рўпара қил, дейман.
Хокисор бу аёлнинг гапларини тингларкан, жаноб Ҳусайнийнинг бўғзига бир нима тиқилди, кўзлари ёшланди.
Холажон, Аллоҳ дуоларингизни қабул қилибди. Сизнинг илтижоларингиз осмонда чақмоқ чақтириб, самолётни ерга қўндирди, жалалар қуйдирди ва ниҳоят, мени эшигингизга келтирди. Сиз излаётган доктор Ҳусайний мен бўламан. Яратган бандаларининг чин ихлос билан қилган дуоларини ижобат этишига, истакларини рўёбга чиқаришига яна бир бор имон келтирдим. Гўдакка шифони Аллоҳ беради, мен бир сабабчиман, холос.
👉 @diyonatli
Доктор Ишон Ҳусайний сафарга отланди. Тиббиёт соҳасида кўрсатган хизматлари учун халқаро анжуманга таклиф этилган.
Самолёт осмонга кўтарилди-ю, об-ҳаво айнигани боис йўналишини ўзгартириб, бошқа шаҳарга қўнди. Кейинги рейс ўн олти соатдан сўнг экан. Бундан хабар топган доктор қаттиқ асабийлашди: “Шунча вақт кута олмайман, кечга қоламан ахир!” Аэропорт ходимлари ижарага автомашина олиб, манзилга тезроқ етиб бориш мумкинлигини айтишди.
Жаноб Ҳусайний шоша-пиша йўлга чиқди, аммо аксига олиб, тез орада жала қуя бошлади. Атрофда на бир зот, на бошқа улов кўринади. Бундай ҳавода машина бошқаришнинг ўзи бўлмайди. Доктор йўл юзидаги чоғроқ бир уй ёнида тўхтаб, эшикни тақиллатган эди, қулфланмаган экан. Ёмғирда ивиб кетган мусофир мезбондан ижозат ҳам сўрамай, ўзини ичкарига урди. Унга кекса аёл пешвоз чиқди. Доктор онахонга узрини айтиб, ҳовлиққан кўйи вазиятни тушунтирди:
– Зудлик билан қўнғироқ қилишим лозим, телефонингизни бериб турсангиз.
Аёл кутилмаган меҳмоннинг аҳволини кўриб, унга ачинди:
– Болам, ичкарига киринг, бир пиёла чой ичиб, уст-бошингизни қуритиб олинг. Иш қочмас...
Доктор бу гапларга аҳамият бермай, илтимосини такрорлади:
– Телефонингиз борми, қўнғироқ қилиб олсам бўладими?
– Телефонимиз йўқ-да, болам, – хижолатомуз жавоб берди аёл.
Чорасиз қолган меҳмон онахоннинг таклифини қабул қилди, ичкарига кириб исинди, эгнини қуритди, бир оз тамадди қилди. Шунда қўшни хонада унсизгина ётган гўдакка кўзи тушди. Тепасига бориб, унинг хаста эканини англади.
– Холажон, бу болага нима бўлган?
– Бу неварам... ҳам отаси, ҳам онасидан айрилган. Шаҳарчамиз шифокорлари касалига чора топа олишмади. Уларнинг айтишича, пойтахт томонларда Ишон Ҳусайний дегани бор экан, неварамни фақат шу одам даволай олармиш. Уни қанақа қилиб топаман? Ўзим у ёқларга боролмасам, бировни жўнатиб, чақиртирай десам, қўлим калталик қилади... – Онахоннинг овози титраб кетди. – Кечаю кундуз Парвардигорга илтижо қилиб, жигарбандимнинг дардига даво топадиган ўша бандангга рўпара қил, дейман.
Хокисор бу аёлнинг гапларини тингларкан, жаноб Ҳусайнийнинг бўғзига бир нима тиқилди, кўзлари ёшланди.
Холажон, Аллоҳ дуоларингизни қабул қилибди. Сизнинг илтижоларингиз осмонда чақмоқ чақтириб, самолётни ерга қўндирди, жалалар қуйдирди ва ниҳоят, мени эшигингизга келтирди. Сиз излаётган доктор Ҳусайний мен бўламан. Яратган бандаларининг чин ихлос билан қилган дуоларини ижобат этишига, истакларини рўёбга чиқаришига яна бир бор имон келтирдим. Гўдакка шифони Аллоҳ беради, мен бир сабабчиман, холос.
👉 @diyonatli
👍1
ИБРОҲИМ АДҲАМ
Иброҳим Адҳам тахти равонда ўтираркан, сарой томонидан келаётган оёқ овозини эшитди.
Сарой томида бир тўда одам у ёқ-бу ёққа шахдам қадамлар-ла юриб келарди.
Иброҳим Адҳам бошини деразадан чиқариб: -Сарой томида юрган ким бўлди? Томда нима ишингиз бор? – дея сўради.
Томдагилар: - Туяларимизни йўқотиб қўйдик, уни излаяпмиз, - дейишди.
Иброҳим Адҳам ҳайратлана-ҳайратлана яна сўради:
Тун ярмида сарой томида туя изланадими?
Туянинг сарой томидан қидирилганини қаерда кўргансизлар?
Ўзинг тахтда ўтириб подишоҳлик қилаётганингда Аллоҳни излаб, уни топишга тиришасану, бизнинг томда юриб туя қидиришимизга нега ҳайрон бўласан.
Томдагилар жавоб беришди:
Буни эшитган Иброҳим Адҳам тожу-тахтидан воз кечиб, дарвешлик йўлини ихтиёр этди.
РУМИЙДАН ЖАВОҲИРЛАР.
👉 @diyonatli
Иброҳим Адҳам тахти равонда ўтираркан, сарой томонидан келаётган оёқ овозини эшитди.
Сарой томида бир тўда одам у ёқ-бу ёққа шахдам қадамлар-ла юриб келарди.
Иброҳим Адҳам бошини деразадан чиқариб: -Сарой томида юрган ким бўлди? Томда нима ишингиз бор? – дея сўради.
Томдагилар: - Туяларимизни йўқотиб қўйдик, уни излаяпмиз, - дейишди.
Иброҳим Адҳам ҳайратлана-ҳайратлана яна сўради:
Тун ярмида сарой томида туя изланадими?
Туянинг сарой томидан қидирилганини қаерда кўргансизлар?
Ўзинг тахтда ўтириб подишоҳлик қилаётганингда Аллоҳни излаб, уни топишга тиришасану, бизнинг томда юриб туя қидиришимизга нега ҳайрон бўласан.
Томдагилар жавоб беришди:
Буни эшитган Иброҳим Адҳам тожу-тахтидан воз кечиб, дарвешлик йўлини ихтиёр этди.
РУМИЙДАН ЖАВОҲИРЛАР.
👉 @diyonatli
МУСИБАТ АҲЛИДАН ИБРАТЛАНИНГ
Ўнг ва чап томонингизга боқинг, жабрдийдаларни кўрасиз. Ҳар уйда оҳ-воҳ ва ҳар ёноқда кўзёш, ҳар водийда мазлумлар бор. Мусибатзада қанча кўп бўлса, шунча сабр қилувчи ҳам бор. Жабрдийда фақат сиз эмас, аксинча, бошқаларга қараганда мусибатингиз оз. Йиллар мобайнида тўшакка михланиб, ўнг ёки чап томонига ағдарилиб, оғриқдан инграйдиган, дард сабабли бор овози билан дод солувчиларнинг саноғи йўқ.
Кўп йиллардан бери қуёшни кўрмай, зиндонбанд қилинган маҳбуслар бор. Гуллаган, яшнаган ёшлик даврларида жигаргўшаларидан ажраган эркак ва аёллар ҳам кўп учрайди. Қанчадан-қанча бахтиқаро, қарзга ботган, мусибатга дучор бўлганлар бор.
Демак, шулардан ибрат олиш вақти етди. Аниқ билингки: бу ҳаёт мўмин учун қамоқхона ҳамда ғам-андуҳ диёридир.
Эрталаб одамлар билан гавжум бўлган касрлар кечки пайт ҳувиллаб қолмоқда қолмоқда. Қачондир тўкис, соғлом, бадавлат, серфарзанд бўлганлар бир куни келиб, камбағалликка, ўлимга, айрилиққа, касалликка йўлиқмоқда.
"...Уларни қандай (ҳалок) қилганмиз ҳам сизларга аниқ маълум эди. Биз сизлар учун (қанчадан-қанча) мисоллар келтирган эдик" (Иброҳим сураси, 45-оят).
Биласиз, туя ҳеч қачон ўзи тош устига чўкмайди. Аммо ўргатилса, чўкади. Сиз ҳам ўзингизни мусибатларни қабул қилишга ўргатинг. Сизнинг бошингизга тушганларни аирофингиздагилар ва замон чархпалагида сиздан олдин ўтиб кетганларнинг балоларига солиштириб кўринг! Шунда аҳволингиз уларга нисбатан анча енгил, сизга етган мусибатлар игнанинг учидек арзимас нарса эканини биласиз.
Аллоҳ таолога Унинг меҳрибонлиги учун ҳамд айтинг, сизга қолдирганига шукр қилинг, олиб қўйганлари эвазига савоб кутинг ва атрофингиздагилардан ибрат олинг!
Бу борада сиз учун Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўрнак бор. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам бошларига туянинг ичак-чавоқларини ташлашди; икки оёқлари жароҳатланди; юзлари ёрилди; қамал қилиндилар ва ўша пайтда дарахт баргларини ейиш даражасида оч қолдилар; Маккадан қувилдилар; тишлари синди; пок хотинларининг обрўлари топталди; саҳобаларидан етмиштаси ўлдирилди; ҳаётлик чоғларида ўғиллари ва бир неча қизларидан айрилдилар; очликдан қоринларига тош боғладилар; "шоир", "коҳин", "мажнун", "ёлғончи" деган туҳматларга қолдилар, бироқ Аллоҳ у зотни Ўзи асради.
Булар, шубҳасиз, аниқ мусибатлар ва кичик бўлмаган имтиҳон эди. У зотдан илгари Закариё алайҳиссалом ўлдирилдилар, Яҳё алайҳиссалом сўйилдилар, Мусо алайҳиссалом ташлаб юборилдилар, Иброҳим алайҳиссалом ўтга отилдилар.
Солиҳ салафлар ҳам шу йўлдан бордилар. Ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу ўз қонига бўялди, ҳазрати Усмон розияллоҳу анҳу ўлдирилди, ҳазрати Али розияллоҳу анҳуга найза санчилди, улуғ алломалар қамчиланди, яхшилар ҳибсга олинди, тақводорлар кишанлаб ташланди: "Ёки (эй мўминлар), сизлардан илгари ўтган зотлар мисоли - ибрати сизларга келмай туриб жаннатга киришни ўйладингизми? Уларга бало ва мусибатлар (устма-уст) келиб, шундай ларзага тушган эдиларки, ҳатто Пайғамбар ва имонли кишилар: "Ахир қачон Аллоҳнинг ёрдами келади?" дейишган эди".
"Ўкинма" китобидан.
👉 @diyonatli
Ўнг ва чап томонингизга боқинг, жабрдийдаларни кўрасиз. Ҳар уйда оҳ-воҳ ва ҳар ёноқда кўзёш, ҳар водийда мазлумлар бор. Мусибатзада қанча кўп бўлса, шунча сабр қилувчи ҳам бор. Жабрдийда фақат сиз эмас, аксинча, бошқаларга қараганда мусибатингиз оз. Йиллар мобайнида тўшакка михланиб, ўнг ёки чап томонига ағдарилиб, оғриқдан инграйдиган, дард сабабли бор овози билан дод солувчиларнинг саноғи йўқ.
Кўп йиллардан бери қуёшни кўрмай, зиндонбанд қилинган маҳбуслар бор. Гуллаган, яшнаган ёшлик даврларида жигаргўшаларидан ажраган эркак ва аёллар ҳам кўп учрайди. Қанчадан-қанча бахтиқаро, қарзга ботган, мусибатга дучор бўлганлар бор.
Демак, шулардан ибрат олиш вақти етди. Аниқ билингки: бу ҳаёт мўмин учун қамоқхона ҳамда ғам-андуҳ диёридир.
Эрталаб одамлар билан гавжум бўлган касрлар кечки пайт ҳувиллаб қолмоқда қолмоқда. Қачондир тўкис, соғлом, бадавлат, серфарзанд бўлганлар бир куни келиб, камбағалликка, ўлимга, айрилиққа, касалликка йўлиқмоқда.
"...Уларни қандай (ҳалок) қилганмиз ҳам сизларга аниқ маълум эди. Биз сизлар учун (қанчадан-қанча) мисоллар келтирган эдик" (Иброҳим сураси, 45-оят).
Биласиз, туя ҳеч қачон ўзи тош устига чўкмайди. Аммо ўргатилса, чўкади. Сиз ҳам ўзингизни мусибатларни қабул қилишга ўргатинг. Сизнинг бошингизга тушганларни аирофингиздагилар ва замон чархпалагида сиздан олдин ўтиб кетганларнинг балоларига солиштириб кўринг! Шунда аҳволингиз уларга нисбатан анча енгил, сизга етган мусибатлар игнанинг учидек арзимас нарса эканини биласиз.
Аллоҳ таолога Унинг меҳрибонлиги учун ҳамд айтинг, сизга қолдирганига шукр қилинг, олиб қўйганлари эвазига савоб кутинг ва атрофингиздагилардан ибрат олинг!
Бу борада сиз учун Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўрнак бор. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам бошларига туянинг ичак-чавоқларини ташлашди; икки оёқлари жароҳатланди; юзлари ёрилди; қамал қилиндилар ва ўша пайтда дарахт баргларини ейиш даражасида оч қолдилар; Маккадан қувилдилар; тишлари синди; пок хотинларининг обрўлари топталди; саҳобаларидан етмиштаси ўлдирилди; ҳаётлик чоғларида ўғиллари ва бир неча қизларидан айрилдилар; очликдан қоринларига тош боғладилар; "шоир", "коҳин", "мажнун", "ёлғончи" деган туҳматларга қолдилар, бироқ Аллоҳ у зотни Ўзи асради.
Булар, шубҳасиз, аниқ мусибатлар ва кичик бўлмаган имтиҳон эди. У зотдан илгари Закариё алайҳиссалом ўлдирилдилар, Яҳё алайҳиссалом сўйилдилар, Мусо алайҳиссалом ташлаб юборилдилар, Иброҳим алайҳиссалом ўтга отилдилар.
Солиҳ салафлар ҳам шу йўлдан бордилар. Ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу ўз қонига бўялди, ҳазрати Усмон розияллоҳу анҳу ўлдирилди, ҳазрати Али розияллоҳу анҳуга найза санчилди, улуғ алломалар қамчиланди, яхшилар ҳибсга олинди, тақводорлар кишанлаб ташланди: "Ёки (эй мўминлар), сизлардан илгари ўтган зотлар мисоли - ибрати сизларга келмай туриб жаннатга киришни ўйладингизми? Уларга бало ва мусибатлар (устма-уст) келиб, шундай ларзага тушган эдиларки, ҳатто Пайғамбар ва имонли кишилар: "Ахир қачон Аллоҳнинг ёрдами келади?" дейишган эди".
"Ўкинма" китобидан.
👉 @diyonatli
ОДДИЙ ҲАҚИҚАТ
Бир киши дунёга келиш ва яшашнинг асл моҳиятини излаб олам кезибди. Бутун жаҳонни айланиб чиқибди-ю, муроди ҳосил бўлмай уйига қайтиб келибди. Қарасаки, ўша ахтаргани бундан ўн йил муқаддам ташлаб кетган хонадонида қолган экан. У ҳам бўлса, ота-она, жигарлари, оила, қон-қариндош, ёру биродарлар, бир сўз билан айтганда, инсонлар ўртасидаги меҳр-оқибат экан. Зотан, одамзотнинг ўзи ҳам меҳрнинг ҳосиласидир...
Байт:
Меҳр излаб, кезасан олам, лек,
у -етмас муроддур,
Гар бўлмаса, у уйда, ботинда - ноёб гиёҳдур.
"Фарзанднома" китобидан.
👉 @diyonatli
Бир киши дунёга келиш ва яшашнинг асл моҳиятини излаб олам кезибди. Бутун жаҳонни айланиб чиқибди-ю, муроди ҳосил бўлмай уйига қайтиб келибди. Қарасаки, ўша ахтаргани бундан ўн йил муқаддам ташлаб кетган хонадонида қолган экан. У ҳам бўлса, ота-она, жигарлари, оила, қон-қариндош, ёру биродарлар, бир сўз билан айтганда, инсонлар ўртасидаги меҳр-оқибат экан. Зотан, одамзотнинг ўзи ҳам меҳрнинг ҳосиласидир...
Байт:
Меҳр излаб, кезасан олам, лек,
у -етмас муроддур,
Гар бўлмаса, у уйда, ботинда - ноёб гиёҳдур.
"Фарзанднома" китобидан.
👉 @diyonatli
👏3
"... БИЗГА АЛЛОҲНИНГ ЎЗИ ЕТАДИ. У ВАКИЛЛИККА ЎТА ЛОЙИҚДИР!" (Оли Имрон сураси, 173-оят)
Ишни Аллоҳга топшириб, Унга таваккал қилиш, ваъдасига ишониш, қилганига рози бўлиш, У ҳақда яхши гумонда бўлиш ва таскинни Ундангина кутиш имоннинг энг улкан меваси ҳамда мўминнинг энг улуғ сифатларидандир. Банда оқибатининг яхшилигига ишонса ва ҳар бир ишида Аллоҳга суянса, Унинг ҳомийлиги, васийлиги, етади қилувчилиги, қўллаб-қувватлаши ва ёрдамига эришади.
Ҳазрати Иброҳим алайҳиссалом оловга ташланганларида: "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У вакилликка ўта лойиқдир!" дедилар. Шундан кейин ўша олов у зот учун салқин ва омонлик бўлди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ва саҳобаларга кофирлар қўшинлари ҳамда мажусий ҳарбий бўлинмалари таҳдид қилган чоқда: "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У вакилликка ўта лойиқдир!" дедилар.
Ҳар хил ташвиш ва ҳодисалар қаршисида бардам туришга ҳамда бало-офатларни бошидан кетказишга одамзоднинг ўзининг қурби етмайди. Чунки у кучсиз ва ожиз яратилган. Аммо Аллоҳга таваккал қилса, Мавлосига ишонса ва ишини Унга топширса, аҳволи тўласига яхши томонга ўзгаради. Мусибатлар қўрқитса, фалокат ўраб олса, бечораҳол ҳақир банданинг Аллоҳни ўзига вакил қилишдан ўзга қутулажак ҳеч қандай чораси йўқ. Агар мўмин бўлсаларинг, Ёлғиз Аллоҳгагина суянинглар.
Эй насиҳат истаган кишилар, балолардан қутулиб, машаққатлардан халос бўлиш учун мустаҳкам куч-қудрат эгаси қудратли Аллоҳга таваккал қилинглар. Шиорларинг: "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У вакилликка ўта лойиқдир!" бўлсин.
Мол-мулкингиз камайиб, қарзларингиз кўпайса, яхши манбаларингиз қуриб-битиб, ризқ хазиналарингиз хасислик қилса, "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У вакилликка ўта лойиқдир!" дея илтижо қилинглар.
Агар душмандан қўрқсангиз ёки золимдан хавфга тушсангиз, фожеадан ҳадиксирасангиз, "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У ўта лойиқдир!" деб нидо қилинг. Раббимизнинг Ўзи етарли раҳнамо ва ёрдамчидир.
"Ўкинма" китобидан.
👉 @diyonatli
Ишни Аллоҳга топшириб, Унга таваккал қилиш, ваъдасига ишониш, қилганига рози бўлиш, У ҳақда яхши гумонда бўлиш ва таскинни Ундангина кутиш имоннинг энг улкан меваси ҳамда мўминнинг энг улуғ сифатларидандир. Банда оқибатининг яхшилигига ишонса ва ҳар бир ишида Аллоҳга суянса, Унинг ҳомийлиги, васийлиги, етади қилувчилиги, қўллаб-қувватлаши ва ёрдамига эришади.
Ҳазрати Иброҳим алайҳиссалом оловга ташланганларида: "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У вакилликка ўта лойиқдир!" дедилар. Шундан кейин ўша олов у зот учун салқин ва омонлик бўлди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ва саҳобаларга кофирлар қўшинлари ҳамда мажусий ҳарбий бўлинмалари таҳдид қилган чоқда: "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У вакилликка ўта лойиқдир!" дедилар.
Ҳар хил ташвиш ва ҳодисалар қаршисида бардам туришга ҳамда бало-офатларни бошидан кетказишга одамзоднинг ўзининг қурби етмайди. Чунки у кучсиз ва ожиз яратилган. Аммо Аллоҳга таваккал қилса, Мавлосига ишонса ва ишини Унга топширса, аҳволи тўласига яхши томонга ўзгаради. Мусибатлар қўрқитса, фалокат ўраб олса, бечораҳол ҳақир банданинг Аллоҳни ўзига вакил қилишдан ўзга қутулажак ҳеч қандай чораси йўқ. Агар мўмин бўлсаларинг, Ёлғиз Аллоҳгагина суянинглар.
Эй насиҳат истаган кишилар, балолардан қутулиб, машаққатлардан халос бўлиш учун мустаҳкам куч-қудрат эгаси қудратли Аллоҳга таваккал қилинглар. Шиорларинг: "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У вакилликка ўта лойиқдир!" бўлсин.
Мол-мулкингиз камайиб, қарзларингиз кўпайса, яхши манбаларингиз қуриб-битиб, ризқ хазиналарингиз хасислик қилса, "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У вакилликка ўта лойиқдир!" дея илтижо қилинглар.
Агар душмандан қўрқсангиз ёки золимдан хавфга тушсангиз, фожеадан ҳадиксирасангиз, "...бизга Аллоҳнинг Ўзи етади. У ўта лойиқдир!" деб нидо қилинг. Раббимизнинг Ўзи етарли раҳнамо ва ёрдамчидир.
"Ўкинма" китобидан.
👉 @diyonatli
👍1👏1
Forwarded from Fitrat.uz
🟢 ЖОНЛИ СУҲБАТ
Бугун, 8 сентябр куни соат 21:00 да @fitratuz телеграм каналида онлайн савол-жавоб бўлиб ўтади.
Саволларга Тошкент вилояти Пискент тумани бош-имом хатиби Абдулҳамид домла Маликов жавоб берадилар.
Ўзингизни қизиқтирган диний саволларга жавоб олишингиз мумкин.
Дўстларингизга ҳам улашинг
https://t.me/joinchat/AAAAAEGj0hkBXGlopIDbXA
Бугун, 8 сентябр куни соат 21:00 да @fitratuz телеграм каналида онлайн савол-жавоб бўлиб ўтади.
Саволларга Тошкент вилояти Пискент тумани бош-имом хатиби Абдулҳамид домла Маликов жавоб берадилар.
Ўзингизни қизиқтирган диний саволларга жавоб олишингиз мумкин.
Дўстларингизга ҳам улашинг
https://t.me/joinchat/AAAAAEGj0hkBXGlopIDbXA
Audio
Мазхаб хақида | Абдул Ҳамид домла
(Долзарб мавзу)
(Долзарб мавзу)
Қайтар дунё (жуда ибратли)
Қадимда Бухорои Шарифда ҳовузларга ариқлардан сув келиб қуйилган ва мешкобчилар бу ҳовузлардан мешларига сув олиб, хонадонлардаги хумларни тўлдиришган. Ва қилган хизмат ҳаққини олиб, кун кечиришган.
Бу шаҳарда бир заргар бўлиб, у эрта тонгдан заргарлик дўконига ишга чиқиб кетар, уйда эса ёлғиз аёли қоларди. Ушбу хонадонда ўн йилдан буён хизмат қиладиган бир мешкобчи бўлиб, ҳар куни сув олиб келар ва индамай пулини олиб чиқиб кетарди. Иттифақо бир куни сув олиб келиб хумга қуйгач, пулни заргарнинг хотинини қўлидан олгиси келибди. Уй соҳибаси пул бераётганда, мешкобчи унинг юзига қаттиқ тикилибди, пулни олар экан, секин унинг қўлини сиқиб қўйибди. Бу ҳолатдан аёл жуда қаттиқ таажжубга тушиб, хижолат бўлибди.
Кечқурун заргар уйига қайтгач, аёли ундан сўрабди:
– Ҳожам, фақат ростини айтинг... Бугун кимнинг аёлига кўнглингиз кетди. Ўн йилдан бери хонадонимизга хизмат қилаётган мешкобчи индамасдан, ҳатто юзимга ҳам тик қарамасдан хизмат ҳаққини олиб чиқиб кетарди. Бугун пул бераётсам юзимга қаттиқ тикилиб турди, қўлимдан пулни олар экан, маҳкам ушлаб, сиқиб қўйди.
Бу гапларни эшитган заргар “дод”, деб юборибди. Ўзинг кечир, эй Аллоҳим. Сен ҳам кечир мени. Бугун харидорларим орасида бир жувон келиб, мендан билагузук олганди. Ниятим бузилиб, шайтон йўлдан урди :
“Келинг ўзим тақиб қўяман”, деб момиқ билагидан тутиб, ўзим тақиб қўйгандим. Аллоҳ қайтарибди-да! Тавба қилдим, Аллоҳим, ўзинг кечир, деб ёлворибди заргар...
👉 @diyonatli
Қадимда Бухорои Шарифда ҳовузларга ариқлардан сув келиб қуйилган ва мешкобчилар бу ҳовузлардан мешларига сув олиб, хонадонлардаги хумларни тўлдиришган. Ва қилган хизмат ҳаққини олиб, кун кечиришган.
Бу шаҳарда бир заргар бўлиб, у эрта тонгдан заргарлик дўконига ишга чиқиб кетар, уйда эса ёлғиз аёли қоларди. Ушбу хонадонда ўн йилдан буён хизмат қиладиган бир мешкобчи бўлиб, ҳар куни сув олиб келар ва индамай пулини олиб чиқиб кетарди. Иттифақо бир куни сув олиб келиб хумга қуйгач, пулни заргарнинг хотинини қўлидан олгиси келибди. Уй соҳибаси пул бераётганда, мешкобчи унинг юзига қаттиқ тикилибди, пулни олар экан, секин унинг қўлини сиқиб қўйибди. Бу ҳолатдан аёл жуда қаттиқ таажжубга тушиб, хижолат бўлибди.
Кечқурун заргар уйига қайтгач, аёли ундан сўрабди:
– Ҳожам, фақат ростини айтинг... Бугун кимнинг аёлига кўнглингиз кетди. Ўн йилдан бери хонадонимизга хизмат қилаётган мешкобчи индамасдан, ҳатто юзимга ҳам тик қарамасдан хизмат ҳаққини олиб чиқиб кетарди. Бугун пул бераётсам юзимга қаттиқ тикилиб турди, қўлимдан пулни олар экан, маҳкам ушлаб, сиқиб қўйди.
Бу гапларни эшитган заргар “дод”, деб юборибди. Ўзинг кечир, эй Аллоҳим. Сен ҳам кечир мени. Бугун харидорларим орасида бир жувон келиб, мендан билагузук олганди. Ниятим бузилиб, шайтон йўлдан урди :
“Келинг ўзим тақиб қўяман”, деб момиқ билагидан тутиб, ўзим тақиб қўйгандим. Аллоҳ қайтарибди-да! Тавба қилдим, Аллоҳим, ўзинг кечир, деб ёлворибди заргар...
👉 @diyonatli
👍6
Audio
👍4
Ilm afzalmi yoki pul?
Keling buni baliq ovi misolida ko'rib chiqamiz.
Bu yerda ilm - bu qarmoq va baliq ovlash ilmi. Pul esa - baliq.
Endi o'ylab ko'ringchi. Siz baliqni tanlaysizmi yoki qarmoq bilan uni ishlatish ilmini?
Pul afzal deb bilguchilar diqqatiga! Pul bir kun keb tugaydi. Ayniqsa ilmi yo'q odamda tez tugaydi.
Ilm esa qancha ishlatganingiz sari ko'payadi. Malakangiz oshadi. Yanada ko'proq pul olib keladi.
Keling buni baliq ovi misolida ko'rib chiqamiz.
Bu yerda ilm - bu qarmoq va baliq ovlash ilmi. Pul esa - baliq.
Endi o'ylab ko'ringchi. Siz baliqni tanlaysizmi yoki qarmoq bilan uni ishlatish ilmini?
Pul afzal deb bilguchilar diqqatiga! Pul bir kun keb tugaydi. Ayniqsa ilmi yo'q odamda tez tugaydi.
Ilm esa qancha ishlatganingiz sari ko'payadi. Malakangiz oshadi. Yanada ko'proq pul olib keladi.
👍2