СИРЛИ УЧ КАЛИМА

Абу Абдуллоҳ Шомийдан ривоят қилинади: "Товуснинг ҳузурига киришга рухсат сўрадим. Бир кекса киши чиқиб келди.
- Сиз Товусмисиз? - деб сўрадим.
- Йўқ, мен у кишининг ўғлиман, - деди.
- Агар сиз ўғли бўлсангиз, у киши жуда қариб, ақли камайиб қолгандир? - дедим.
- Олимнинг ақли камаймайди, - деб жавоб бериди ўғли.
Кейин у кишининг олдиларига кирдим. Товус:
- Сўра, лўнда жавоб бераман, - дедилар.
- Қисқа айтсангиз, мен ҳам қисқа айтаман, - дедим. Шунда Товус:
- Агар хоҳласанг, сенга Тавротни, Инжилни, Фурқонни уч калимада жам қилиб бераман? - дедилар.
- Хоҳлайман, - дедим.
- Аллоҳдан қўрқ, Ундан бошқадан Ундан қўрққандек қўрқма;
Ундан умид қил ва умидинг Ундан қўрқишингдан устун бўлсин;
Ўзинг яхши кўрган нарсангни бошқага ҳам илин, - дедилар".

"Кўҳна дунё ва ривоятлари" китобидан.

👉 @diyonatli

КАТТА ГАПИРМАСА КИЧИК ГАПИРСА БЎЛАДИМИ?

Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилинади:
"Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
"Қани менга айтинглар-чи, бир дарахт бор. У мусулмонга ўхшайди. Роббининг изни ила доим меваларини бериб туради. Бироқ барги тўкилмайди. (Ўша қайси дарахт?)" дедилар.
Хаёлимга хурмо келди. Гапиришни истамадим. У ерда Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумо бор эди. Улар гапирмаганларидан кейин Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
"У хурмодир", дедилар.
Чиққанимизда отамга:
"Отажон! Ўша хурмо экани хаёлимга келган эди", дедим.
"Айтишингга нима тўсқинлик қилди? Агар айтганингда, мен учун фалон, фалон нарсалардан ҳам маҳбуброқ бўлар эди", деди.
"Сиз ва Абу Бакрнинг гапирмаганингиз бунга тўсқинлик қилди, холос. Шунинг учун (гапиришни) истамадим", дедим".
Шарҳ: Бу ҳадисдан ровийнинг одоблари нақадар юксак бўлганини билиб оламиз. Бироқ ҳазрати Умар розияллоҳу анҳунинг сўзларидан катталар гапирмаса, кичиклар гапириши мумкинлиги, жоизлиги келиб чиқади.
Ушбу ҳадисдан олинадиган фойдалар:
1. Раҳбар ва олим одам ўз одамларига бир нарсани яхши уқтириш учун уларга масалани топишмоқ тарзида савол қилиши мумкинлиги.
2. Мусулмон фазилатли шахс экани.
3. Хурмо дарахти фазилатли экани.
4. Катталар борида кичиклар гапирмай туриши одобдан экани.
5. Катталар билмай қолган нарсани кичиклар гапириши мумкинлиги.

"Одоблар хазинаси" китобидан.

👉 @diyonatli

"АР-РАҲМОН" СУРАСИ ФАЗИЛАТИ

"Ар-Раҳмон" - Аллоҳнинг гўзал исмларидан бири. Сурада Аллоҳ таоло инсонларга, жинларга берган беҳисоб неъматлари эслатилган, ўттиз бир марта: "Парвардигорингизнинг қайси бир неъматини инкор этасизлар?!" - деб хитоб қилинган.
Бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаи киромлар олдига чиқиб, "Ар-Раҳмон" сурасини бошидан-охиригача ўқиб бердилар. Саҳобалар қироатга қулоқ солиб жим ўтираверишди. Бу ҳолни кўрган Расули акрам жинлар қандай жавоб қайтарганини айтдилар: жинлар билан учрашилган тунда у зот "Ар-Раҳмон" сурасини ўқиб берганлар. Ҳар сафар "Парвардигорингизнинг қайси бир неъматини ёлғонга чиқарасизлар?!" оятидан ўтилганда, жинлар: "Парвардигоро, Сенинг биронта ҳам неъматингни инкор қилмайсиз. Барча мақтовлар Сенгагина хос!" деб жавоб қайтаришган.
(Термизий, Ҳоким, Байҳақий қилган ривояти. Ривоят санади ҳасан.
Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: "Ҳар бир нарсанинг келини бор. Қуръоннинг келини "Ар-Раҳмон" сурасидир" (Байҳақий "Шуабул имон"да заиф санад билан ривоят қилган.
Ҳар нарсанинг зийнати бўлади. Қуръоннинг зийнати - "Ар-Раҳмон" сураси. Бу сурада дунё ва охират неъматлари, жаннат аҳлининг келинлари бўлмиш ҳурлар васф этилган, уларнинг зеб-зийнатлари ҳақида маълумот берилган.
Фотима розияллоҳу анҳодан ривоят қилинган ҳадисда: ""Ҳадид", "Воқеа", "Ар-Раҳмон" сураларини ўқийдиган қори осмонлару ер малакутида, "Фирдавсда яшовчи" деб чақирилади", дейилган.

"Қуръон - қалблар шифоси" китобидан.

👉 @diyonatli

Луқмон Ҳакимнинг ўғлига қилган  васиятларидан: 
Эй ўғлим! Мендан бу саккиз васиятни 
ёдлаб ол! 
1-Агар намозда бўлсанг - қалбингни 
сақла! 
2-Агар одамлар мажлисида бўлсанг - 
тилингни сақла! 
3-Агар одамлар уйида бўлсанг - кўзингни 
сақла! 
4-Агар овқат устида бўлсанг - 
ошқозонингни сақла! 
Икки нарсани ҳеч эслама! 
Биринчиси: Одамларни сенга қилган 
ёмонлиги; 
Иккинчиси: Одамларга қилган 
яхшилигинг. 
Икки нарсани ҳеч унутма! 
Биринчиси: Аллоҳ азза ва жалла. 
Иккинчиси: Охират диёри

👉 @diyonatli

МАСЖИДНИ ОБОД ЭТИШ

Аллоҳ таоло Қуръони каримда "Аллоҳнинг масжидларини фақат тақводор зотларгина обод қилурлар" (Тавба сураси, 18-оят), дейди.
Муфассирлар масжидни обод этишни унинг нураган жойларини тузатиш, супуриб-сидириш, пок тутиш, ёритиш, ибодатларни унда адо этиш ва уни нолойиқ нарсалардан асраш, деб тушунтирадилар.
Масжидлар пок ва муборак макондир. Бинобарин, унинг қадрини пасайтирувчи ва поклигига путур етказувчи ҳар қандай иш ва ҳаракат макруҳдир. Масжидга ёқимсиз, ҳидли нарсаларни истеъмол қилиб кириш, ичкарида дунёвий сўзларни сўзлаш, овоз кўтариш, савдо-сотиқ қилиш, йўқолган нарсаларни суриштириб жар солиш, заруратсиз масжид ҳовлисидан ўтиш, масжид ичида тиланчилик қилиш ёки тиланчига пул бериш каби ҳатти-ҳаракатлардан сақланиш лозим.
Масжид ичида фақат унга тааллуқли нарсаларгина сақланиши мумкин ("Ҳалаби Кабир").
Ҳазрат Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилишларича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам маҳаллаларда масжидлар қуришга, уларни тоза тутишга ва хушбўй қилинишига амр қилдилар (Абу Довуд ва Термизий ривояти).
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси қудсийда Аллоҳ таоло шундай деган: "Мен ер юзи халқига азоб бермоқни мурод қилганимда масжидларни қурган, таъмирлаган, тозалаган ва ёритганларни кўрган заҳотим уларга азоб беришдан воз кечгайман" (Байҳақий ривояти).

"Масжид одоблари" китобидан.

👉 @diyonatli

ҲАБИБИМИЗ СОЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВА САЛЛАМГА ҚАТТИҚ ТАЪСИР ҚИЛГАН СУРАЛАР

Ривоят қилинишича, Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу: "Ё Расулуллоҳ, сочингизга оқ тушибдими?!" деб сўради. Шунда у зот: "Менинг сочимни Ҳуд, Воқеа, Мурсалот, Набаъ,Таквир (суралари) оқартирди", дедилар.
(Термизий, Ҳоким, Байҳақий, Абу Яъло ривоят қилган).
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мазкур суралар орқали ўтган қавмлар бошига тушган мусибатлардан воқиф бўлиб, умматлари ҳақида қаттиқ қайғурганлар. Натижада у зотда кексалик аломати барвақт намоён бўлган.
Бошқа ривоятга кўра, Расулуллоҳ алайҳиссалом: "Ҳуд ва унга ўхшаш суралар, аввалги умматлар бошига тушган кўргиликлар сочимни оқартирди", деганлар.
(Ибн Асокир ривоят қилган).
Абу Али Шаббувийдан ривоят қилинади. Мен Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан:
- Ё Расулуллоҳ, айтишларича, сиз: "Сочимни Ҳуд сураси оқартирди", дебсиз. Бунга сабаб нима: ундаги пайғамбарлар қиссаси, умматлар ҳалокатими? - деб сўрадим. Шунда у зот:
- Йўқ, балки "Ўзингизга буюрилганидек тўғри йўлда бўлинг!" (Ҳуд сураси, 112-оят). оятидир , - дедилар.
(Байҳақий "Шуабул имон"да ривоят қилган.

"Қуръон - қалблар шифоси" китобидан.

👉 @diyonatli

ҚАЛБИ ҚАТТИҚ САВДОГАР (Ибратли воқеа)

Қалбининг қаттиқлиги билан машҳур бўлган савдогар бор эди. У ҳар йили бир қулни сотиб олар, бир йил оғир ишларни қилдириб, сўнг ундан қутилар эди. 
Лекин....
Қутилиш, қулларни бошқа бировга бериб, сотиб ё озод қилиш йўли орқали бўлмасди. 
Аксинча, итларига ем қиларди. У қулни итларга едирганда ҳам ваҳшийларча иш тутарди. Кунлаб итларни оч қолдириб, сўнг уларни қўйиб юборарди. 
Тожир бу йўл билан йил давомида унинг сир - асрорларига воқиф бўлган қул, ўзгаларга ошкор қилишини истамас, шунинг учун шундай йўл тутарди.
Одатига кўра у яна янги қул сотиб олмоқчи бўлди. Қуллар тожири заковатли бир қулни тақдим этди.
Уни сотиб олди.. Бир йил у чиройли хизмат қилди.. Лекин, азобли ўлим унга ҳам яқинлашиб келарди..
Савдогар бу аламли лаҳзаларни кўриб лаззатланарди. Қувончига шерик бўлишлари учун бир неча улафатларини ҳам чақиришни унутмади. 
Унинг одати, бечора қулни едиришдан бир неча кун олдин, итларни роса оч қолдирарди. Шунда қонли олишув ҳам даҳшатли тус оларди.
У қулнинг олдига итлар галасини қўйиб юборди. Лекин... ҳолат уни таъажжубга солди.
Улар қулнинг атрофида думини ликиллатиб, эркаланиб айлана бошлашди. Озгинадан кейин ўйнаб - ўйнаб унинг олида ухлаб қолишди. 
Бой бу манзарадан ҳайратга тушди. Чунки унинг итлари очофат, ваҳший эди. Қандай қилиб бундай меҳрибон, вафодор бўлиб қолишганига ақли етмасди. Қулдан сабабини сўради. У:
- Мен сизга тўла бир йил чиройли хизмат қилдим. Сиз бунинг эвазига мени оч итларга едирмоқчи бўлдингиз. Атиги, охирги икки ой ичида итларингизга ҳам меҳр билан хизмат қилдим. Оч бўлсалар ҳам, уларнинг вафосини ўзингиз кўрдингиз... - деди.

Яхшиликни инкор қилиш аслида башарият учун қийин иш. Лекин, баъзиларнинг шу даражада қалблари қотиб кетганки, уларга зарари етмаган тугул, яхшилик қилиб, доим қалбларини очганларга ҳам заррача раҳмилари келмайди. 
Фитрати соғлом инсоннинг маънавияти ҳам соғлом бўлади. Унга қилинган яхшиликни ортиғи билан, гўзал тарзда қайтаришга ҳаракат қилади. 
Уни инкор этиб, пасткашларча иш тутмайди.

👉 @diyonatli

ОДАМЛАРНИНГ ОЗОРЛАРИГА САБР ҚИЛГАН КИШИ

Ибн Умардан ривоят қилинади:
"Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Одамларга аралашиб, уларнинг озорларига сабр қилиб юрадиган мўмин одамларга аралашмасдан, уларнинг озорларига сабр қилмайдиган мўминдан яхшидир", дедилар".
Шарҳ: Кўпчиликка аралашиб, уларни яхшиликка чақириб, амри маъруф, наҳий мункар қилиб, қўлидан келганича инсофга чақириб, шу туфайли уларнинг даккиларини, сўкишларини эшитиб, озорларини кўриб, сабр қилиб борган мўмин ўзи учун ҳам, бошқалар учун ҳам, жамият учун ҳам фойдали киши ҳисобланади.
Одамларга аралашмасдан, уйига кириб, ўтириб олган, бировдан бир гап эшитса, аччиғи келиб, уриш-жанжал қиладиган одамда хайр-барака йўқ. Бундай одам жуда борса, ўзи учунгина бирор иш қила олади, холос. Лекин бундай одамнинг жамият учун, одамлар учун, мўмин-мусулмонлар учун, дин-диёнат учун бирор хизмат қилиши қийин бўлади.
Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одамларга аралашиб, уларнинг озорларига сабр қилиб юрадиган мўминни афзал деб айтганлар.
Бу нарсани сиз билан биз ҳам ўзимизга сингдириб олишимиз керак. Одамларга аралашганда улардан озор етса, сабр қилишимиз, бунинг эвазига охиратда улуғ мартабалар берилишидан умидвор бўлишимиз лозим.
Озорга сабр қилиш
Абу Мусодан ривоят
қилинади:
"Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
"Ҳеч бир кимса ёки ҳеч бир нарса Аллоҳ азза ва жаллачалик ўзи эшитган озорларга сабр қила олмайди. Улар: "Аллоҳнинг боласи бор", дейишади. У Зот эса уларга офият ва ризқ берур".

"Одоблар хазинаси" китобидан.

👉 @diyonatli

Душанба куни нима учун нафл рўза тутилади?

Чунки у улуғ кун. Унинг улуғлигининг биринчи аъломати охирги замон Пайғамбари, Сарвари олам Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Фил йили, Робиъул аввал ойи, душанба куни дунёга келганлар.

Шунингдек, Қуръони каримнинг биринчи оятлари тушиши Рамазон ойининг 17 куни, душанба кунида содир бўлган. Бу кунлар дунё тарихидаги энг улуғ, энг муборак кунлардир.

Шунинг учун ҳам у куннинг рўзасини ҳар хафта тутиш тарғиб қилинади.

Абу Қатода розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан душанба ва пайшанба куни рўзаси ҳақида сўралди. Узот:
«Ўша кунда туғилдим ва ўша кунда менга Қуръон нозил қилинди», дедилар».
Абу Довуд ва Муслим ривоят қилишган.

«Ҳадис ва ҳаёт» китобидан

👉 @diyonatli

ЭНГ АФЗАЛ СУКУТ

Мавлоно Жалолиддин Румийнинг "Ичиндаги ичиндадир" асарида гўзал бир ривоят бор: "Усмон розияллоҳу анҳу халифа бўлиши билан минбарга чиқди ва халқ: "Ажабо, нима дер экан?" деб кутди. Бироқ Ҳазрати Усмон индамади. Ақалли бир сўз айтмади. Фақат боқди ва халқда шундай бир ҳол пайдо бўлдики, ҳеч кимда ташқарига чиқишга мадор қолмади. Шу вақтгача қилинган юзлаб хутбалар чоғи бундай ҳол ҳосил бўлмаган, мўминлар бундай ҳол соясида ўзлари учун фойда ва сирларни ҳеч қачон бунчалик кўп кашф этишмаган эди. Усмон розияллоҳу анҳу йиғин тугагунича гапирмади. Фақат минбардан тушаётганида: "Сиз учун фаол иймон маҳмадона иймондан хайрлидир", деди. У ҳақ гапни айтди. Чунки сўз айтишдан мақсад бир фойда бермоқ, қалбга таъсир этмоқ, ахлоқни ўзгартирмоқ ва ҳоказо яхшиликлар қилмоқдир. Ҳолбуки, Ҳазрати Усмон лом-мим демасдан, гапирган вақтидагидан кўпроқ фойда келтирди".

"Кўҳна дунё ва ривоятлари" китобидан.

👉 @diyonatli

БАНДА АЛЛОҲ ТАОЛОГА НИСБАТАН БЎЛАДИГАН АҚИЙДАНИ МУКАММАЛ ЭГАЛЛАБ, У ЗОТНИНГ ҲАҚЛАРИНИ АДО ЭТИБ, ШАРИАТГА ТЎЛИҚ АМАЛ ҚИЛАДИГАН БЎЛГАНИДАН КЕЙИН ЯНА БИР НЕЧА ОДОБЛАРНИ ЎРНИГА ҚЎЙИШИ КЕРАК БЎЛАДИ.
ИМОМ НАЙСАБУРИЙ ЎША ОДОБЛАРНИ ЎН ИККИТА ДЕЙДИЛАР:
1. Қалб поклиги.
Бунда қалбни Аллоҳ таолодан бошқа нарсадан поклаш кўзда тутилган.
2. Сирнинг поклиги.
Худди шу покликдан сўнг мушоҳада аҳлидан бўлишга эришилади.
3. Садр - кўксининг поклиги.
Бунга ҳар доим ражо ва қаноат хислатларини ўзида мужассамлаштириш ила эришилади.
4. Руҳ поклиги.
Бунга ҳаё ва виқорни муҳофаза қилиш ила эришилади.
5. Ботин - қорин поклиги.
Бунга ҳалол луқмага диққат ила амал қилиш ҳамда иффатли бўлиш туфайли эришилади.
6. Бадан поклиги.
Бунга шаҳватларни тарк этиб, ҳойи-ҳавасни синдириш ила эришилади.
7. Икки қўлнинг поклиги.
Бунга ҳаромлардан сақланиш ва фақат ҳалолларни ушлаш ила эришилади.
8. Маъсиятлардан покланиш.
Бунга гуноҳлардан тавба қилиб, надомат чекмоқ ила эришилади.
9. Тилнинг поклиги.
Бунга зикр ва истиғфорда бардавом бўлиш ила эришилади.
10. Камчиликлардан покланиш.
Бунга камчиликка йўл қўйишдан қўрқиб туриш ва Аллоҳ таолодан яхши оқибат умидида бўлиш ила эришилади.
11. Ҳар бир ишда эҳтиёт бўлиш.
12. Салафи солиҳлар каби барча яхшиликларга ҳозир бўлиб туриш.
Машойихлар "Исро" сурасидаги
"Ўзинг билмаган нарсага эргашма! Албатта, қулоқ, кўз ва дил - ана ўшаларнинг барчаси сўралажак нарсалардир", оятидан инсоннинг ҳар бир аъзосининг ўзига хос одоби борлигини истинбот қилганлар. Улар: "Аллоҳ таолога нисбатан бўлган ҳусни одоб сенинг аъзоларингдан ҳар бирининг Аллоҳ азза ва жалланинг розилигидан бошқа нарса учун ҳаракатланмаслигидир", деганлар.

"Руҳий тарбия" китобидан.

👉 @diyonatli

АЛЛОҲНИНГ ҲАҚҚИ

Банданинг зиммасидаги энг буюк ҳақ ўзини яратган Зотга ибодат қилишдир. У Зоти таолонинг айтганини қилиб, қайтарганидан қайтишдир. Ўз зиммасидаги Аллоҳ таолонинг ҳаққини адо этиш ҳар бир банданинг энг бирламчи вазифасидир.
Муъоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
"Уфайр номли эшакда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг орқаларида мингашиб борар эдим. Ул зот:
"Эй Муъоз, Аллоҳнинг бандаларидаги ҳаққи нима-ю, банданинг Аллоҳдаги ҳаққи нима эканини биласанми?" дедилар.
"Аллоҳ ва Унинг Расули билувчи", дедим.
"Албатта, Аллоҳнинг бандаларидаги ҳаққи уларнинг Аллоҳга ибодат қилишлари, Унга бирор нарсани ширк келтирмасликларидир.
Бандаларнинг Аллоҳ азза ва жалладаги ҳаққи эса, ким Унга бирор нарсани ширк келтирмаса, уни азобламаслигидир", дедилар.
"Эй Аллоҳнинг Расули, одамларга башорат берайми?" дедим.
"Уларга башорат берма, яна суяниб қолмасинлар", дедилар".
Икки шайх ва Термизий ривоят қилишган.
Бу ҳадиси шарифда Аллоҳ таолонинг бандалардаги ҳаққи тўғрисида умумий маълумот келган. Аммо уламоларимиз Аллоҳ таолонинг бандадаги ҳақларини бирма-бир баён қилиб берганлар.

"Руҳий тарбия" китобидан.

👉 @diyonatli

НИКОҲ ТЎЙИНИ ҚИЛИШ КИМНИНГ ЗИММАСИДА?

Авваллари бу савол ўртага ташланмаган, чунки никоҳ тўйи кимнинг зиммасидаэканлигини ҳамма яхши билган ва унга амал қилган. Ҳозир ҳам кўпчилик жамиятларда, ҳатто мусулмон бўлмаган халқларда ҳам тўйни эр тараф қилади. Агар «Никоҳ тўйини келин тараф қилиши керак» деган гап айтилса, уларнинг ҳуши бошидан учиб кетиши турган гап. Айниқса, «Ош қиз тарафда бўлади. Куёв тараф, ҳолига қараб, келин тараф қилган тўй ошига икки юз элликтагача, баъзида ундан ҳам кўпроқ одам олиб келади. Агар келин тараф уларни яхшироқ кутиб олмаса, балога қолади», дейилса, мутлақо ишонишмайди. Ҳа, шариат кўрсатмасига амал қилмаслик оқибатда инсон табиатига тўғри келмайдиган ана шундай нарсаларни қилишгача олиб боради.

Аслида, никоҳ тўйини қилиш эр тарафнинг вазифаси. Бунга ҳужжат ҳам бор, далил ҳам бор.

1. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам оналаримизга уйланганларида барча ҳолатларда, ўша вақтнинг имкониятидан келиб чиқиб, ўзлари никоҳ тўйи қилганлар. Бирорта онамизга: «Отангга айт, тўй қилиб берсин», демаганлар. Зотан, ўзини эр билган одамга бу гапни айтиш ордир.

2. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйланган эркак саҳобаларга никоҳ тўйи қилишни буюрганлар. Бунга юқорида ўтган Абдурроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳу хусусидаги ҳадис мисол бўлади.

3. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам никоҳ тўйи қилишни, камбағал бўлса ҳам, ўз куёвлари Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳуга топширганлар.

«…Эртасига Али ибн Абу Толиб келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга яқинроқ жойга турди ва у зот эшитадиган қилиб:

«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизларига совчилик қилмоқчи бўлувдим. Ўзимнинг бирор нарсам ҳам йўқ эди. Аммо яқинлик ва меҳрларидан умидвор бўлиб сўраган эдим», – деди.

Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам дарҳол буни мулоҳаза қилдилар ва у кишига оғир ботмайдиган қилиб:

«(Маҳрга) бирор нарсанг борми?» – дедилар.

«Йўқ, ё Расулаллоҳ», – деб жавоб берди Али.

«Ҳутамийя совутинг қани?» – дедилар.

«Ўзимда, ё Расулаллоҳ», – деди.

«Бўлмаса ўшани бер», – дедилар.

Али ибн Абу Толиб совутни олиб келди.

Тўй кечаси Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам куёв бўлмиш Али ибн Абу Толибга:

«Эй Али, келинга бир тўй ҳам қилмоқ керак», – дедилар.

Шунда Саъд ибн Муъоз розияллоҳу анҳу:

«Менда бир қўчқор бор!» – деди.

Ансорийлардан бир гуруҳи бир неча соъ жўхори жамлаб келишди. Ана ўша нарсалардан тўй зиёфати уюштирилди...».

4. Ислом уммати ва уламолар жумҳурининг ижмоъи.

Нима учун никоҳ тўйи қилиш эркакка юклатилган?

Аввало, эркакка эркак бўлганлиги учун никоҳ тўйи қилиш юклатилган. Зотан, янги қурилган оила унинг номидаги оила бўлади. Мазкур оиланинг бошлиғи айнан эркак бўлади. Хотини қилиб берган тўй эркакка шараф эмас, ор-номус бўлади.

Иккинчидан, бир қиз ота-онадан туғилиб, уларнинг тарбиясини кўриб, энди вояга етганда уларни ва бошқа оила аъзоларини ташлаб, бошқа тарафга ёлғиз ўзи бориб, янги оилага аъзо бўлишга рози бўлишининг ўзи куёв ва унинг оиласи учун шарафдир. Бу билан, куёв ва унинг оиласининг жамиятдаги обрўси ошади. Бунга эса, айнан келин сабабчи бўлади. Шунинг учун ҳам, куёв тараф келиннинг шарафига тўй беради.

«Бахтиёр оила» китобидан

👉 @diyonatli

Ақлли эркаклар учун ибрат.

Анвар қори (роҳимаҳуллоҳ).

👉 @diyonatli

ОСУДА ҲАЁТГА ЭРИШИШ...

Инсон нафсининг иллатларидан қутилмагунича ҳис оламидаги маъноларни, модданинг ортидаги ақл ва хаёл чегараларини мушоҳада қилолмайди.
Муҳаммад Нуруллоҳ Жазарий

Бахт, ҳузур-ҳаловат ҳақида ҳар кимнинг ўз фикри, қараши бор. Баъзилар кўркам, замонавий жиҳозларга тўла уйда яшаш, яхши кийимлар кийиш, истаган нарсасига етишни ҳаёт лаззати деб ўйлайди. Ҳақиқатан ҳам шундайми?
Биз кўпинча одамлар ва нарса-ҳодисаларнинг зоҳирига - ташқи кўринишига қараб баҳо берамиз. Лекин синчковлик билан назар ташласак, адашганимизни англаймиз. Бир қараганимизда яшашимиз учун керакли ҳамма шароит муҳайёдай туюлади. Шундай бўлса-да, бизга ҳаёт зерикарли кўринади. Бу эса турмушимизда сон-саноқсиз нарсалар бўлгани ҳолда, унда энг муҳим нарса - қаноат ва шукроналик ҳисси бўлмагач эса ҳаёт тарзимиз қандайлигидан қатъи назар, кўнглимиз таскин топмайди. Ҳаловат қўрғонимизни сабрсизлик, ношукрлик безовта қилаверади. Қаноат - бебаҳо неъмат. Унга эга бўлган кишининг қалби ҳамиша осойишта. Баъзилар эса бойлик орттираман деб хотиржамлигини бой беради. Яна шундай инсонлар ҳам борки, кийимларида ортиқча ҳашам йўқ. Дастурхони тўкин-сочин эмас. Уй-жойини ҳам кўз-кўз қилиб мақтай олмайди. Аммо ҳаётдан ҳамиша мамнун бўлиб яшайди. Бир талай муаммолари бўлса ҳам, юраги ғашланмайди. Ойлик маоши баъзан рўзғорига етмаганидан кимдандир қарз олади. Бироқ кечаси тинч ухлайди. Тақдиридан мамнун ҳолда уйғонади. Болаларининг кулгисидан завқ олади. Барчаси учун шукрона айтади. Яхши ниятларига етишиш учун савоб амалларини давом эттиради...
Зеро, ҳаёт лаззати тўкин-сочинликда, ҳамма нарсанг муҳайё бўлишида эмас, борига розилик ва шукр айта билишдадир.
Улуғ ватандошимиз Абу Лайс Самарқандийнинг қуйидаги сўзлари ибратлидир:
"Оқил киши дунёдаги ризқига рози бўлади ва мол тўплашга ружу қўймайди. Охират амаллари билан шуғулланади. Чунки охират қарор топиш ва неъматлар уйидир. Дунё фонийлик уйи, у хиёнаткор, фитнакордир".

"Ғам-қайғусиз яшай десангиз (ўксинма)" китобидан.

👉 @diyonatli

ҚАЛБНИНГ УЧ ХИЛ ҲОЛАТИ

Қалблар уч хил бўлади:
1. САЛИМ ҚАЛБ.
Аллоҳ ҳузурига соғлом қалб билан келган бандаларгина қиёматда нажот топади. Аллоҳ таоло айтади: "У кунда на молу давлат, на бола-чақа фойда беради. Магар Аллоҳ ҳузурига тоза дил билан келган кишиларгагина (фойда беради)" (Шуаро сураси, 88-89-оятлар).
Салим қалб Аллоҳнинг буйруқларига, қайтариқларига зид келадиган ҳар қандай шаҳватлардан, шубҳалардан, Ундан бошқасига сиғинишдан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўгитларидан бошқа кўрсатмалардан саломат қалбдир. Ундай қалб эгаси Аллоҳдан бошқасига юзланмайди, ширкдан саломат бўлади, У Зотга қуллик қилишда, муҳаббат, таваккул, тавба, қўрқув, умидда холис бўлади. Унинг барча амали Аллоҳ учун - яхши кўрса, Аллоҳ учун яхши кўради, ёмон кўрса ҳам Унинг учун ёмон кўради. Берса, Аллоҳ учун беради. Ман этса Аллоҳ учун ман этади... Аллоҳ таолодан шундай қалб сўраймиз!
2. ЎЛИК ҚАЛБ.
У аввалгисининг тескариси бўлиб, Эгасини танимайди, амрига бўйсунмайди, Уни яхши кўрмайди, рози қилмайди, шаҳватлар, лаззатлар билан овора бўлади, Парвардигори ғазабига, нафратига йўлиқишдан қўрқмайди. Шунинг учун муҳаббат, умид, қўрқув, розилик, таъзим, ибодатда Аллоҳдан бошқасига боғланади. Ёмон кўрса, нафси учун ёмон кўради. Яхши кўрса ҳам нафси учун. Ҳавойи нафси унинг эътиқодига, шаҳват, жаҳолат раҳбарига, ғафлат ҳамроҳига айланади... Бундай қалб эгаси бўлиб қолишдан Аллоҳнинг Ўзи асрасин!
3. КАСАЛ ҚАЛБ.
Унинг иллати бор. Ундай қалбда ёнма-ён иккита жиҳат мавжуд. Уларнинг қай бири ғолиб келса, қалбни ўша ёққа тортиб кетади. Унда - бир томондан - Аллоҳга муҳаббат, имон, ихлос, таваккул бўлса, бошқа томондан шаҳвоний муҳаббат, ҳирс, ҳасад, кибр, риё, манманлик, нифоқ, бахиллик каби шикастлантирувчи, оқибатда ҳалок этувчи иллатлар мавжуд. Бундай қалбни даволаш лозим!

"Қуръон - қалблар шифоси" китобидан.

👉 @diyonatli

БЕТНИНГ ҚАЛИНЛИГИ ЖОННИ ҲУЗУРИ

"Бори элга яхшилик қилки мундин яхши йўқ, Ким дегайлар даҳр аро қолди фалондин яхшилик".

Заҳирриддин Муҳаммад Бобур

Суҳбатларда гоҳо "Фалончи жонининг ҳузурини билади, ўзини жуда яхши кўради-да!" деган гап қулоққа чалинади. Кейин бу жумла ортига изоҳлар келтиради: "Ҳеч жонини қийнагиси келмайди. Ҳатто, жигарлари учун ҳам", "Доим ташвишларини бошқаларнинг елкасига ортади, ҳеч ўзига юк олмайди", "Бошқанинг қўлидан олиб бўлса ҳам, нарсанинг яхшисини ейди", "Айтганини қилдиради", "Ўзига қилинган ёмонликни унутиши, кечириши қийин" ва ҳоказо... Агар бу каби таъриф-тавсифларга таянилса, жонини қийнаб, кимгадир ёрдам берадиган, ўз ғами қолиб, бошқалар ташвишида югуриб-еладиган, ҳақ бўлса-да, жанжал бошланмасин деган андишада тилини тиядиган, кимнингдир кўнглини оғритишдан чўчиб, ҳар бир қадамини эҳтиёт бўлиб босадиганлар ўзини ёмон кўрган одам бўлиб чиқади. Бу - ҳаётга енгил қарайдиган кимсаларнинг хулосаси. Кимлардир бундан ўрнак олади. Лекин бу қарашнинг замирида нима ётганини ҳеч ўйлаб кўрганмисиз? Хато қилаётганингизни англадингизми? Аслида қийналиб турган бўлса-да, бировга кўмаклашаётган одам ўзини яхши кўради. Нега дейсизми? Чунки у ҳар бир яхшилик садақа эканлигини билади. Бир эзгу иш учун ўн савоб берилиши ҳақидаги муборак ўгитга амал қилади.
Бировга малол келишни хоҳламаган, ўзгалар ҳожати тушганда эса ҳар қандай хизматга тайёр турадиганлар яхшиликнинг мукофоти фақат яхшилик эканини биладиган кишилардир. Чунки улар Пайғамбаримиздан келган ушбу хушхабарни қалбларига жойлаганлар: "Дўзах ширин муомалали, мулойим, виқорли ва бошқаларга ёрдамини аямайдиган кишига ҳаромдир" (Имом Термизий ривояти). Ҳақлигини билса ҳам, жанжалли тортишувдан қочиб, сукутни лозим кўрган одам ўзини ҳаммадан яхши кўради. Чунки у "Ҳақ бўла туриб, жанжални тарк этган кишига жаннатдаги бир уйга кафилман" - дея Пайғамбаримиз марҳамат қилганларини асло ёдидан чиқармайди. Буни билган киши асло бировга озор бермайди. Одамлар наздида қўрқоқ бўлиши Аллоҳнинг ғазаби олдида ҳеч нима эмаслигини ҳис қилгани учун ҳам комил инсон дилозорликдан тийилади.
Ҳазрат Али розияллоҳу анҳу айтган эканлар: "Мен бировга яхшилик ҳам, ёмонлик ҳам қилмадим. Нима қилсам - ўзимга қилдим". Киши ўзини яхши кўргани, эҳтиёт қилгани учун ҳам гуноҳ, хатолардан тийилади. Сиз ўзингизни шундай яхши кўра оласизми? Шунингдек, Парвардигорга яқин бўлишни истаб, нафл ибодати учун одамлардан ажралиб чиқишдан кўра, кишиларга насиҳат қилиб, шафқат кўрсатиб, улар билан ҳамжиҳатликда яшаш афзал ва суннат амалдир. Оқил одам барча ишларда яхшиликка чақириш, ёмонликдан қайтариш билан кишиларга насиҳат қилади. Чунки насиҳат кишини кўп хатолардан асрайди.
Ақлли инсон бирор кишига қўполлик қилиб, ёмон сўз билан мурожаат қилмайди. Чунки ҳар бир кишига фаришта вакил қилинган бўлиб, у дўстига айтган сўзини ўзига қайтаради. У яна икки аразлашган кишининг орасини ислоҳ қилиш нақадар савоб амал экани билади ва ушбу ҳикматга риоя қилади:
"Бир мил юриб касал зиёрат қил, икки мил юриб Аллоҳ йўлидаги дўстингни зиёрат қил, уч мил юриб икки кишининг орасини ислоҳ қил".
Абу Усмон Бохилий

"Ғам-қайғусиз яшай десангиз (ўксинма)" китобидан.

👉 @diyonatli

ЯХШИЛИК УНУТИЛМАЙДИ

Луқмони ҳаким доимо бошқаларга қарз берар экан. Унинг ҳиммати ва сахийлигини эшитган кишилар узоқ шаҳар ва қишлоқлардан қарз сўраб келишаркан. Кунлардан бир кун номаълум бир савдогар унинг ҳузурига келди ва деди:
- Эй Луқмон, мен машҳур савдогар эдим. Давр ҳодисотлари туфайли бутун мол-мулкимдан ажрадим. Ҳозир қўлимда ҳеч нарсам йўқ. Қўлимдан ҳеч бир иш келмайди, касбу ҳунарим йўқ. Сендан қарз сўраб келдим!
Луқмон уйидан минг динор чиқариб, савдогарнинг қўлига тутқазади. Буни кузатиб турган Луқмоннинг ўғли отасига қараб:
- Эй ота, шунча пулни ҳеч вақоси йўқ нотаниш одамга бериб юбордингиз, у тониб кетса нима қиласиз? - деди.
- Эй ўғлим, - деди Луқмон, - одамлар ҳеч қачон яхшилигингизни унутмайдилар. Вақтинча улар сендан юз ўгирсалар ҳам, вақти билан инсофга келадилар. Ҳар бир инсон қўлидан келса бошқаларга яхшилик қилиши ва қилган яхшилигини унутиши зарур. Аммо бошқаларнинг ўзига қилган яхшилигини эса унутмаслиги керак.

"Шарқ ҳикоят ва ривоятлари" китобидан.

👉 @diyonatli

МАКР ВА АЛДАМЧИЛИК ҲАҚИДА

Абу Ҳурайрадан ривоят қилинади:
"Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Мўмин софдил ва карамлидир. Фожир маккор ва бахилдир", дедилар".
Шарҳ: Мўминлик софдил, карамли, хушхулқ бўлиш орқали инсонни бошқалардан ажратиб турар экан.
Фожирлик макр-ҳийла, алдамчилик, бахиллик билан кишини турли ёмонликларга бошлар экан.
Сиз билан биз ушбу ҳадиси шарифдаги теран маънони яхши ўзлаштириб олишимиз, мўминлик сифатларини ўзимизда мужассам, қилиш учун тинмай ҳаракатда бўлишимиз зарур.
Шу билан бир вақтда, макр-ҳийла, алдамчилик, бахиллик каби фожирлик сифатларидан мутлақо четда бўлишимиз лозим.

"Одоблар хазинаси" китобидан.

👉 @diyonatli

"НАСИҲАТ" СЎЗИНИНГ МАЪНОСИ ВА ТАЪРИФИ

Ушбу ҳадисда комил иймон учун зарур бўлган нарсалар ҳақида сўз кетмоқда. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобалар ҳузурида сўзлаб: "Дин насиҳатдир", дедилар.
"Насиҳат" сўзининг луғавий маъноси.
"Насихат" сўзи луғатда "холис", "покиза", "содиқ" ва "ихлос" деган маъноларни билдиради. Аслида "насаҳа" феълининг ўзаги икки нарсанинг орасини тўлдириш ва ислоҳ қилиш – тузатиш маъносини ифода қилади.
"Мавсуъатул ахлоқи ваз-зуҳди вар-рақоиқи" номли китобда "насиҳат" сўзининг луғатдаги маънолари хақида жумладан қуйдагилар келтирилган: "Тавбаси насуҳ бўлди" дегани гуноҳдан қилган азму қарори нуқсонда халос бўлди деганидир. "Қалби насуҳ бўлди" дегани алдамчиликдан ҳоли бўлди деганидир. "Фалончига насиҳат қилди" ёки "фалончи учун насиҳат қилди", дегани уни ўзига фойдаси бор нарсага йўллади, деганидир. Насҳ – ихлос билан, самимий холисона маслаҳат беришдир. Насиҳат – яхшилиги бор нарсага чақириш ва ёмонлиги бор нарсадан қайтаришдир.
Урфда эса насиҳат деб бир кишиниг бошқасига холис ният, содиқлик билан турли яхшиликларни ирода қилиши, яхши йўл-йўлиқларни айтиши унинг ҳаққини яхши йўл билан адо этишга уринишига айтилади.
"Насиҳат" сўзининг асл маъноси ҳақида икки ҳил қавл бор:
Биринчиси - "кийим тикиш" дегани. Бундан насиҳат қилувчи насиҳат қилинувчига ўз насиҳати ила маънавий кийим тикиб берганидек, кийимида йиртиғи бўлса, уни ямаб бергандек бўлади, деган маъно келиб чиқади. Кийим эса ўз эгасини иссиқдан, совуқдан сақлайди, айбини беркитади, зийнатлаб кўрсатади, чанг юқтирмайди ва шунга ўхшаш кўплаб фойдалар келтиради. Насиҳат ҳам маънавий жиҳатдан шу каби фойдалар келтиради.
"Насиҳат" сўзининг иккинчи маъноси "асални мумдан тозалаш" маъносидир. Насиҳат қилувчи ҳар ҳил алдов, хиралик ва кин-кудуратдан холи гапни айтгани учун шундай дейилади. У тоза ва мусаффо асалдек гапни айтган, ишни қилган, холислик билан, покиза қалб билан самимий иш юритган бўлади. Бу эса насиҳат қилинувчи учун ўта фойдали нарса бўлади.
Шунингдек, "насиҳат" сўзида ихлос, садоқат, машварат ва амал маънолари ҳам бор.

"Дин насиҳатдир" китобидан.

👉 @diyonatli

УМР БЎЙИ ТАВБА ҚИЛИШ

Банданинг тавбаси тугал ва умр бўйи давом этадиган бўлиши керак. Тавбанинг ўтган, ҳозирги ва келаси замонга боғлиқ бўлиши аввал айтиб ўтилган эди.
Бас, тавбанинг ўтган замонга боғлиқлиги қуйидагича: банда фикри ила балоғатга етган биринчи кунига қайтади. Ўшандан буён ўтган умрини йилма-йил, ойма-ой, ҳафтама-ҳафта, кунма-кун, соатма-соат ва нафасма-нафас тафтиш қилиб чиқади. Адо этилмай қолган тоатларига ва содир этган маъсиятларига назар солади, ҳаммасини хотирага олади.
Қанча намозни ўқимагани ёки ўқиган бўлса ҳам, нотўғри ўқиганини аниқлайди. Кейин уларнинг қазосини ўқишни бошлайди. Аста-секин қазо намозларини охирига етказади.
Шунингдек, рўза, закот, ҳаж ва бошқа ибодатларнинг ҳам қазосини жойига қўяди.
Банда балоғатга етганидан бошлаб содир этган маъсиятларини ҳам тафтиш қилиб аниқлайди. Мазкур маъсиятлардан ўзи билан Аллоҳ таолонинг ўртасидаги ишларга тавба қилиб, надомат чекади ва истиғфор айтади.
Кейин гуноҳларининг миқдорига назар солади. Улардан ҳар бирига муносиб, яхши амал қилишга ўтади.
Каффорот ўрнига ўтувчи ҳасанот-яхшиликлар дил, тил ва бадан биланҳадо этилади. Дил билан тазарру ва ўзини зор тутиш, тил билан зулмни эътироф қилиб, истиғфор айтиш ва аъзолар билан садақа ва бошқа турли тоат-ибодатлар қилинади.
Аллоҳ таоло бандаларига марҳамат қилиб, шундай дейди:
''Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказадм'' (Ҳуд сураси, 114-оят).
Абу Зарр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
''Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам менга:
'' Қаерда бўлсанг ҳам, Аллоҳга тақво қил. Ёмонликка яхшиликни эргаштир. Бу уни ўчиради. Одамларга ҳусни хулқ ила муомила қил'', дедилар''.
Термизий ривоят қилган.
Бас, ғийбат мажлислари ўрнига зикр мажлисларида иштирок этсин. Мусҳафни таҳоратсиз ушлаган бўлса, уни икром қилсин ва қироатини кўпайтирсин. Хамр ичган бўлса, ҳалол ичимликлардан садақа қилишни кўпайтирсин.
Бандаларга нисбатан қилинган зулмлар бир вақтнинг ўзида Аллоҳ таолога нисбатан ҳам маъсият бўлади. Чунки бандага зулм қилувчи гуноҳкор инсон Аллоҳ таоло тақиқлаган, қайтарган ишни содир этган бўлади. Шу эътибордан у тавба қилади. Бунга қўшимча тарзда зулмларининг муқобилига яхши ишлар қилади. Одамларга озор берган бўлса, уларга яхшилик қилади. Молини тортиб олган бўлса, уларга яхшилик қилади. Молини тортиб олган бўлса, унинг эвазига ўзининг ҳалол молидан садақа қилади. Уларни ёмонлаган бўлса, мақтайди.
Кейин одамларнинг ҳаққига қилган зулмидан қутулишга ўтади. Бу зулмлар одатда жонга, молга, обрўга ва қалбга тегишли бўлади.
1. Жонга оид жиноят хато тариқасида одам ўлдиришдан иборат бўлса, ҳақдорларга хун тўлашни йўлга қўяди. Агар қасддан одам ўлдирган бўлса, ўзини ўлдирилган шахснинг эгасига топширади. У хоҳласа, қасос олади, хоҳласа, кечиради. Бу масалада жиноятчи ўз қилмишини яшириши жоиз эмас. Шунингдек, бировни зинода айблаб қазф (бўҳтон) қилган шахс ҳам ўзини ўзи тутиб бериши керак.
Аммо зино, ароқхўрлик, ўғриликка ўхшаш бошқа маъсиятларда жиноятчи ўзини тутиб бериши тавбанинг шартларига кирмайди. Қилмишини яшириб, тавба қилса бўлаверади. Агар очиқ эътироф қиламан деса, ўзининг иши. Унга шаръий жазо қўлланилади ва тавбаси қабул бўлади.
2. Молу мулкка оид жиноятлар тавбаси ичида уларни ўз эгасига қайтариб бериш ҳам бўлади. Ҳақ эгасига ҳақини қайтариш билан бирга, қўлидан келганича яхшилик қилади. Қиёмат куни ўша яхшиликлардан ҳақ эгасига олиб берилади.
Молни қайтариш учун унинг эгасини топа олмаса, меросхўрига беради. Меросхўрни ҳам топа олмаса, ўша миқдордаги молни камбағалларга садақа қилади.
Молида ҳаром ва ҳалол аралашиб кетган одам ҳаракат қилиб, ҳаромнинг миқдорини аниқлайди ва ўшани камбағалларга садақа қилади.
Қалбга ва обрўга оид жиноятлардан тавба қилишнинг амалий қисмида мазлумларни топиб, улардан жиноятига яраша ҳақларини ҳалол қилишни сўрайди.

''Руҳий тарбия'' китобидан.

👉 @diyonatli