ОТАЛАРИНГ КЎЧАДА ЎТИНЧИ, УЙДА ЭСА ОТАЛАРИНГ СУЛТОН
Қадимда бир ўтинчи бўлган экан. Ўтинчи тоғлардан ўтин териб келиб, шаҳарда сотиб, хотини ва ўғилларини боқар эди. Ўғиллари эса ўтинчининг фарзанди эканлигидан ор қилишарди. "Отамиз ўтинчи", деб бировга айтолмасди. Ошна-оғайнилари даврасида улардан оталари нима иш қилишини сўрашса, айтгани уялишар, кўпинча ёлғон гапиришарди. Ўтин кўтариб кетаётган отасини шаҳар кўчаларида кўриб қолишса, бориб ёрдам бериш ўрнига ўзларини олиб қочишар, "Бизни ҳам ўтинчининг ўғли деб ўйлашмасин", дейишарди. Аммо ўтинчининг хотини оқила, итоатгўй аёл эди. У доимо эри уйга қайтиб келишини сабрсизлик билан кутар, чарчаб қайтган эрини ширин сўзлар билан кутиб олар, дарров қўлига сув куйиб, сочиқ тутарди. Эрининг ўтинчилик асбобларини ҳам жой-жойига ювиб тозалаб қўйиб қўярди. Дарров дастурхонга чой-нон қўяр, эри бир-икки пиёла чой ичгунча овқат ҳам сузиб келарди. Эрининг топиб келган пулини бир ҳамён тилла олгандек севиниб олар, "Бугун доимгидан ҳам кўп пул топиб келибсиз", дерди. Баъзида эри "Бугун камроқ пул топдим" деганида ҳам, "Ҳафа бўлманг, баракасини берсин. Бугун камроқ топган бўлсангиз, Аллоҳим эртага кўпрок берар", деб унинг кўнглини кўтарарди.
Бир куни ўғиллари онасидан сўрашди:
"Онажон, отамиз бир оддий ўтинчи бўлса, нега отамиз уйга келганида бунча гирдикапалак бўласиз? " деди катта ўғли.
"Рост, отамизни кўришингиз билан ўзингизни қўярга жой тополмай қоласиз-а? " деди ўртанча ўғил.
"Хатто отамизнинг оёқларини ўзингиз ювиб қўйишингизни тушунмаймиз" деди кенжа ўғил.
Биз эса отамиз ўтинчилигидан уяламиз дейишди бир овоздан.
"Эҳ, соддагина болаларим-а, оталаринг кўчада ўтинчи, уйда эса оталаринг Султон" деди онаси.
👉 @diyonatli
Қадимда бир ўтинчи бўлган экан. Ўтинчи тоғлардан ўтин териб келиб, шаҳарда сотиб, хотини ва ўғилларини боқар эди. Ўғиллари эса ўтинчининг фарзанди эканлигидан ор қилишарди. "Отамиз ўтинчи", деб бировга айтолмасди. Ошна-оғайнилари даврасида улардан оталари нима иш қилишини сўрашса, айтгани уялишар, кўпинча ёлғон гапиришарди. Ўтин кўтариб кетаётган отасини шаҳар кўчаларида кўриб қолишса, бориб ёрдам бериш ўрнига ўзларини олиб қочишар, "Бизни ҳам ўтинчининг ўғли деб ўйлашмасин", дейишарди. Аммо ўтинчининг хотини оқила, итоатгўй аёл эди. У доимо эри уйга қайтиб келишини сабрсизлик билан кутар, чарчаб қайтган эрини ширин сўзлар билан кутиб олар, дарров қўлига сув куйиб, сочиқ тутарди. Эрининг ўтинчилик асбобларини ҳам жой-жойига ювиб тозалаб қўйиб қўярди. Дарров дастурхонга чой-нон қўяр, эри бир-икки пиёла чой ичгунча овқат ҳам сузиб келарди. Эрининг топиб келган пулини бир ҳамён тилла олгандек севиниб олар, "Бугун доимгидан ҳам кўп пул топиб келибсиз", дерди. Баъзида эри "Бугун камроқ пул топдим" деганида ҳам, "Ҳафа бўлманг, баракасини берсин. Бугун камроқ топган бўлсангиз, Аллоҳим эртага кўпрок берар", деб унинг кўнглини кўтарарди.
Бир куни ўғиллари онасидан сўрашди:
"Онажон, отамиз бир оддий ўтинчи бўлса, нега отамиз уйга келганида бунча гирдикапалак бўласиз? " деди катта ўғли.
"Рост, отамизни кўришингиз билан ўзингизни қўярга жой тополмай қоласиз-а? " деди ўртанча ўғил.
"Хатто отамизнинг оёқларини ўзингиз ювиб қўйишингизни тушунмаймиз" деди кенжа ўғил.
Биз эса отамиз ўтинчилигидан уяламиз дейишди бир овоздан.
"Эҳ, соддагина болаларим-а, оталаринг кўчада ўтинчи, уйда эса оталаринг Султон" деди онаси.
👉 @diyonatli
👍2❤1
РАҲМАТ, ХУДОЖОН, МЕНГА ПУЛ БЕРГАНИНГ УЧУН!
Кунларнинг бирида уйимиз ёнидаги магазинда кассир қизнинг 5-6 ёшлар атрофидаги бир болакай билан суҳбатини эшитиб қолдим. Кассир қиз айтарди:
- Афсуски, пулинг ушбу қўғирчоқни сотиб олишга етмаяпти-да.
Шунда болакай мен томонга ўгирилди ва сўради:
- Амаки, ростдан менинг пулим қўғирчоқ сотиб олишга етмасмикин?
Мен унинг пулини ҳисоблаб кўриб, жавоб бердим:
- Болажоним, ҳақиқатдан шу қўғирчоқни сотиб олишга пулинг етмаскан.
Болакай барибир қўлидаги қўғирчоқни қўйиб юборгиси келмасди.
Ўзим ҳарид қилган нарсалар учун ҳисоб-китоб қилиб бўлгач, яна болакайнинг ёнига келдим ва ундан бу қўғирчоқни кимга олаётганлиги ҳақида қизиқиб сўрадим.
- Бу менинг синглимга, у жуда яхши кўрарди ва шундай қўғирчоғи бўлишини хоҳларди. Мен унинг туғилган кунига совға қилмоқчи эдим.
Мен бу қўғирчоқни аямга бермоқчиман, яқинда аям синглимни ёнига борганда, қўғирчоқни унга бериб қўяди.
... Бу гапларни айтаётганда унинг кўзлари жуда ҳам мунгли эди.
- Синглим Худонинг ёнига кетган.
Дадам менга шунақа деди. Ва яна айтдики, яқинда аям ҳам Худонинг ёнига кетар экан, шунинг учун қўғирчоқни аям орқали синглимга бериб юбормоқчиман.
... Шу жойда юрак уришим тўхтаб қолгандек бўлди, гўё.
Болакай менга қараганча сўради:
- Мен дадамга тайинлаб келдим, уйга қайтмагунимгача аям кетмай турсинлар деб сўрадим, - шундан кейин у менга хурсанд ва бахтли қиёфада тушган суратини кўрсатди. – Бу расмни ҳам аям ўзи билан олиб кетишини ҳоҳлайман, шунда синглим мени унутиб қўймайди.
Ва яна қўшимча қилди:
- Мен аямни жудаям яхши кўраман, у мени ташлаб кетишини ҳоҳламайман. Лекин дадамнинг айтишича, аям синглимни ёнига бормаса бўлмас экан.
Бу гапларни айта туриб, у яна бир бор маъюс нигоҳи билан қўғирчоққа қараб қўйди... Мен тезда ҳамёнимни қўлимга олиб, болакайга дедим:
- Агар сен пулларинг қўғирчоқ сотиб олишга етади деб ҳисоблаётган бўлсанг, балки бошқатдан уларни санаб кўрармиз?
- Ҳа, менимча пулим етиши керак эди.
Шунда болакайга кўрсатмасдан, секингина пул қўшиб қўйдим ва биз қайтадан санаб кўрдик. Эндиликда пул миқдори қўғирчоқ сотиб олишга бемалол етар эди, ҳаттоки бироз ортиб ҳам қолди.
Болакай деди:
- Раҳмат, Художон, менга пул берганинг учун!
Сўнгра менга ўгирилиб, қўшимча қилди:
- Кеча ухлашдан олдин, Худодан менга пул беришини илтимос қилгандим. У пулга синглимга бериб юбориш учун қўғирчоқ сотиб олмоқчи эдим. Худо мени эшитибди! Мен яна оқ атиргуллар сотиб олиш учун ҳам озгина пулим бўлишини хоҳлагандим, аям оқ атиргулларни жуда яхши кўради... Лекин буни Худодан сўрамагандим. Аммо барибир у мени эшитибди! Энди синглим учун қўғирчоқ ҳам, аям учун оқ атиргул ҳам сотиб оламан.
Шу билан болакай билан суҳбатимиз якунланди. Мен жуда ғалати аҳволга тушиб қолдим. У билан бўлган суҳбатимиз сира ҳаёлимдан кетмас эди.
Шунда ногаҳон бир нарса ёдимга тушди. Маҳаллий газеталардан бирида, икки кун олдин бир ҳабар чоп этилганди. Унда айтилишича, маст ҳолда юк автомашинасини бошқариб келаётган ҳайдовчи бир аёл ва қизчани уриб юборганди.
Қизалоқ воқеа жойидаёқ ҳаётдан кўз юмган, онаси эса жуда оғир аҳволда касалхонага ётқизилганди.
Шифокорлар умид йўқлигини айтишгани учун, аёлнинг яқинлари унга сунъий ҳаёт бериб турган аппаратни узишга розилик беришганди.
Наҳотки, синглисига қўғирчоқ сотиб олишни иҳтиёр этган болакай ўша оиланинг фарзанди бўлса?!
Орадан яна икки кун ўтиб, ўша газетада аёл ҳам вафот этганлиги ҳақидаги янги ҳабар босилди...
Мен кўз ёшларимни тутиб тура олмадим.
Оқ атиргуллар сотиб олиб, дафн маросимига бордим.
Аёлнинг тобутида ўша менга таниш бўлган қўғирчоқ ва болакайнинг сурати ҳам бор эди. Тобутнинг бошқа тарафида эса оқ атиргулларга кўзим тушди.
Токи кўз ёшим чиқмай қолгунгача йиғладим. Шу онда ҳис қилдимки, бу воқеадан кейин ҳаётга бўлган қарашим тубдан ўзгариши табиий эди.
Мен бир умр ўша болакайнинг ўз онаси ва синглисига бўлган муҳаббатини унута олмасам керак!!!
👉 @diyonatli
Кунларнинг бирида уйимиз ёнидаги магазинда кассир қизнинг 5-6 ёшлар атрофидаги бир болакай билан суҳбатини эшитиб қолдим. Кассир қиз айтарди:
- Афсуски, пулинг ушбу қўғирчоқни сотиб олишга етмаяпти-да.
Шунда болакай мен томонга ўгирилди ва сўради:
- Амаки, ростдан менинг пулим қўғирчоқ сотиб олишга етмасмикин?
Мен унинг пулини ҳисоблаб кўриб, жавоб бердим:
- Болажоним, ҳақиқатдан шу қўғирчоқни сотиб олишга пулинг етмаскан.
Болакай барибир қўлидаги қўғирчоқни қўйиб юборгиси келмасди.
Ўзим ҳарид қилган нарсалар учун ҳисоб-китоб қилиб бўлгач, яна болакайнинг ёнига келдим ва ундан бу қўғирчоқни кимга олаётганлиги ҳақида қизиқиб сўрадим.
- Бу менинг синглимга, у жуда яхши кўрарди ва шундай қўғирчоғи бўлишини хоҳларди. Мен унинг туғилган кунига совға қилмоқчи эдим.
Мен бу қўғирчоқни аямга бермоқчиман, яқинда аям синглимни ёнига борганда, қўғирчоқни унга бериб қўяди.
... Бу гапларни айтаётганда унинг кўзлари жуда ҳам мунгли эди.
- Синглим Худонинг ёнига кетган.
Дадам менга шунақа деди. Ва яна айтдики, яқинда аям ҳам Худонинг ёнига кетар экан, шунинг учун қўғирчоқни аям орқали синглимга бериб юбормоқчиман.
... Шу жойда юрак уришим тўхтаб қолгандек бўлди, гўё.
Болакай менга қараганча сўради:
- Мен дадамга тайинлаб келдим, уйга қайтмагунимгача аям кетмай турсинлар деб сўрадим, - шундан кейин у менга хурсанд ва бахтли қиёфада тушган суратини кўрсатди. – Бу расмни ҳам аям ўзи билан олиб кетишини ҳоҳлайман, шунда синглим мени унутиб қўймайди.
Ва яна қўшимча қилди:
- Мен аямни жудаям яхши кўраман, у мени ташлаб кетишини ҳоҳламайман. Лекин дадамнинг айтишича, аям синглимни ёнига бормаса бўлмас экан.
Бу гапларни айта туриб, у яна бир бор маъюс нигоҳи билан қўғирчоққа қараб қўйди... Мен тезда ҳамёнимни қўлимга олиб, болакайга дедим:
- Агар сен пулларинг қўғирчоқ сотиб олишга етади деб ҳисоблаётган бўлсанг, балки бошқатдан уларни санаб кўрармиз?
- Ҳа, менимча пулим етиши керак эди.
Шунда болакайга кўрсатмасдан, секингина пул қўшиб қўйдим ва биз қайтадан санаб кўрдик. Эндиликда пул миқдори қўғирчоқ сотиб олишга бемалол етар эди, ҳаттоки бироз ортиб ҳам қолди.
Болакай деди:
- Раҳмат, Художон, менга пул берганинг учун!
Сўнгра менга ўгирилиб, қўшимча қилди:
- Кеча ухлашдан олдин, Худодан менга пул беришини илтимос қилгандим. У пулга синглимга бериб юбориш учун қўғирчоқ сотиб олмоқчи эдим. Худо мени эшитибди! Мен яна оқ атиргуллар сотиб олиш учун ҳам озгина пулим бўлишини хоҳлагандим, аям оқ атиргулларни жуда яхши кўради... Лекин буни Худодан сўрамагандим. Аммо барибир у мени эшитибди! Энди синглим учун қўғирчоқ ҳам, аям учун оқ атиргул ҳам сотиб оламан.
Шу билан болакай билан суҳбатимиз якунланди. Мен жуда ғалати аҳволга тушиб қолдим. У билан бўлган суҳбатимиз сира ҳаёлимдан кетмас эди.
Шунда ногаҳон бир нарса ёдимга тушди. Маҳаллий газеталардан бирида, икки кун олдин бир ҳабар чоп этилганди. Унда айтилишича, маст ҳолда юк автомашинасини бошқариб келаётган ҳайдовчи бир аёл ва қизчани уриб юборганди.
Қизалоқ воқеа жойидаёқ ҳаётдан кўз юмган, онаси эса жуда оғир аҳволда касалхонага ётқизилганди.
Шифокорлар умид йўқлигини айтишгани учун, аёлнинг яқинлари унга сунъий ҳаёт бериб турган аппаратни узишга розилик беришганди.
Наҳотки, синглисига қўғирчоқ сотиб олишни иҳтиёр этган болакай ўша оиланинг фарзанди бўлса?!
Орадан яна икки кун ўтиб, ўша газетада аёл ҳам вафот этганлиги ҳақидаги янги ҳабар босилди...
Мен кўз ёшларимни тутиб тура олмадим.
Оқ атиргуллар сотиб олиб, дафн маросимига бордим.
Аёлнинг тобутида ўша менга таниш бўлган қўғирчоқ ва болакайнинг сурати ҳам бор эди. Тобутнинг бошқа тарафида эса оқ атиргулларга кўзим тушди.
Токи кўз ёшим чиқмай қолгунгача йиғладим. Шу онда ҳис қилдимки, бу воқеадан кейин ҳаётга бўлган қарашим тубдан ўзгариши табиий эди.
Мен бир умр ўша болакайнинг ўз онаси ва синглисига бўлган муҳаббатини унута олмасам керак!!!
👉 @diyonatli
👍3❤1😢1
МЕҲМОНДОРЧИЛИК ОДОБЛАРИ
Меҳмонга зиёфат бериш макоримул ахлоқ, Иброҳим алайҳиссалом ва барча анбиёланинг суннатлари, Исломда тарғиб қилинган ва иймонинг содиқлиги аломатидир.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
"Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Ким Аллоҳга ва оҳират кунига иймон келтирган бўлса, меҳмонини икром қилсин", дедилар".
Бухорий, Муслим, Абу Довуд ва Термизий ривоят қилганлар.
Меҳмоннинг иззат-икромини жойига қўйишда мусулмонларга тенг кела оладиган миллат йўқлигига дўст ҳам, душман ҳам тан беради. Мусулмонларнинг бу фазилатлари тилларда достон бўлиб кетган. Ислом адабиётига кўз ташласак, бу ҳақиқатни яна ҳам равшанроқ англаб етамиз. Бу нарсаларнинг ҳаммасига динимиз таълимотлари, ушбу ва келажакда ўрганадиган ҳадиси шарифларимизга ўхшаш кўплаб ҳадислар сабаб бўлган. "Меҳмон - атаи Худо", "Меҳмон отангдай азиз" каби ҳикматли сўзлар ҳам ана ўша таълимотлар таъсирида айтилган. Биз, мусулмонларнинг кейинги авлодлари ҳам бу улкан фазилатни ўзимизга сингдириб, унга оғишмай амал қилиб боришимиз лозим.
Зиёфат мусулмон кишининг ўз биродари зиммасидаги ҳаққидир. Ҳанафий, моликий, ва шофеъий мазҳаблари зиёфатни суннат, ҳанбалийлар вожиб дейишган.
Халқимиз меҳмондўстлиги, меҳмоннавозлиги билан шуҳрат қозонган. Бирор ўзбек хонадони, оиласи йўқки, меҳмонни хурсандчилик билан кутиб олмаган, уйидаги бор неъматларни унинг дастурхонига келтириб тўкмаган бўлсин.
Анас ибн Молик эса: "Меҳмон кирмаган уйга фаришталар ҳам кирмайди", деганлар. Пайғамбар Иброҳим алайҳиссаломни меҳмонларнинг отаси деб аташарди. У кишининг уйида тўртта эшик бўлиб, қайси эшикдан бирор меҳмон кириб келаркин, деб қараб ўтирар эдилар.
Машҳур олимимиз Абу Лайс Самарқандий айтади: "Агар бир меҳмондорчиликка, зиёфатга борсанг-у, шу зиёфат ҳаром бўлмаса, унга фисқу фужур аралашмаган бўлса, боришингда зарар йўқ. Агар акси бўлса, норози эканингни билдириб, бормай қўявер. Зиёфатга борсанг-у, аммо у ерда бир ёмон (мункар) ишни кўрсанг, у ердагиларни бу ишдан қайтар, агар кўнишмаса, ўша зиёфатни тарк қил. Бордию сен улар билан ўтираверсанг, улар сени ҳам шу ишга рози экан, деб ўйлашади ва уни давом эттираверишади".
Меҳмонга боришнинг алоҳида одоблари ва тартиблари бор. Энг аввало , чақирилган жойга албатта боринг, чунки айтилган ерга бормасангиз, гуноҳкор бўласиз, таклиф қилган кишига азият етказасиз, жамиятдаги муносабатларга рахна соласиз. Ҳалол касб қиладиганларникига меҳмонга бориш, фосиқ, ўзгалар ҳаққидан ҳазар қилмайдиган кимсаларнинг зиёфатига боришдан тийилиш, шариатга хилоф ишлар бўладиган давралардан ўзни тортиш лозим.
Меҳмон учун ортиқча такаллуф (зиёфат учун ҳаддан зиёд уриниш, дастурхон безаш) одобимизда ман қилинган. Шунингдек, мезбон меҳмон ҳузурида ғазабини, жаҳли чиққанини, бирор нарсадан хафалигини ёки ташвишдалигини, ҳатто бошига тушган мусибатни билдирмайди, бўлар-бўлмасга тажанглик қилавермайди.
Меҳмондўстлик яхши одамларнинг ибратли фазилати саналади, меҳмондўст бўлмаган одамдан яхшилик кутилмайди.
Бой-камбағал деб ажратмасдан, ҳамма баравар меҳмон қилинади.
Меҳмонга таом кечиктирмай олиб келинади. Нон дастурхонга егулик миқдорида қўйилади, синдирилгани бўлса, яна ушатилмайди.
Мезбоннинг баъзида "Олинг, енг", деб туриши савобли иш, бу уч мартагача айтилади. Аммо меҳмонни хижолат қилиб, ҳадеб таомга зўрлайвериш одобсизлик саналади.
Меҳмон келтирилган таомнинг айбини топмасдан, нима кеотирилса мақтаб ейиши зарур. Агар дастурхон атрофида ёши улуғ киши бўлса, ундан олдин таомга қўл узатилмайди. Меҳмоннинг овқат келадиган томонга ҳадеб ўгирилавериши яхши эмас.
Чақирилмаган жойга меҳмонга борилмайди.
Меҳмоннинг одоблари:
1. Меҳмон ўзига кўрсатилган жойга ўтиради.
2. У ўзига тақдим қилинган нарсадан рози бўлади.
3. Тақдим қилинган таомдан тезроқ тановул қилиш меҳмоннинг одобидандир. Агар у таомдан емаса, мезбонга ҳурматсизлик бўлади.
4. Меҳмон фақат мезбоннинг изни билан ўрнидан туради.
5.Меҳмон мезбоннинг ҳаққига дуо қилади.
6. Меҳмон мезбонникида уч кундан ортиқ турмайди.
"Ижтимоий одоблар" китобидан.
👉 @diyonatli
Меҳмонга зиёфат бериш макоримул ахлоқ, Иброҳим алайҳиссалом ва барча анбиёланинг суннатлари, Исломда тарғиб қилинган ва иймонинг содиқлиги аломатидир.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
"Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Ким Аллоҳга ва оҳират кунига иймон келтирган бўлса, меҳмонини икром қилсин", дедилар".
Бухорий, Муслим, Абу Довуд ва Термизий ривоят қилганлар.
Меҳмоннинг иззат-икромини жойига қўйишда мусулмонларга тенг кела оладиган миллат йўқлигига дўст ҳам, душман ҳам тан беради. Мусулмонларнинг бу фазилатлари тилларда достон бўлиб кетган. Ислом адабиётига кўз ташласак, бу ҳақиқатни яна ҳам равшанроқ англаб етамиз. Бу нарсаларнинг ҳаммасига динимиз таълимотлари, ушбу ва келажакда ўрганадиган ҳадиси шарифларимизга ўхшаш кўплаб ҳадислар сабаб бўлган. "Меҳмон - атаи Худо", "Меҳмон отангдай азиз" каби ҳикматли сўзлар ҳам ана ўша таълимотлар таъсирида айтилган. Биз, мусулмонларнинг кейинги авлодлари ҳам бу улкан фазилатни ўзимизга сингдириб, унга оғишмай амал қилиб боришимиз лозим.
Зиёфат мусулмон кишининг ўз биродари зиммасидаги ҳаққидир. Ҳанафий, моликий, ва шофеъий мазҳаблари зиёфатни суннат, ҳанбалийлар вожиб дейишган.
Халқимиз меҳмондўстлиги, меҳмоннавозлиги билан шуҳрат қозонган. Бирор ўзбек хонадони, оиласи йўқки, меҳмонни хурсандчилик билан кутиб олмаган, уйидаги бор неъматларни унинг дастурхонига келтириб тўкмаган бўлсин.
Анас ибн Молик эса: "Меҳмон кирмаган уйга фаришталар ҳам кирмайди", деганлар. Пайғамбар Иброҳим алайҳиссаломни меҳмонларнинг отаси деб аташарди. У кишининг уйида тўртта эшик бўлиб, қайси эшикдан бирор меҳмон кириб келаркин, деб қараб ўтирар эдилар.
Машҳур олимимиз Абу Лайс Самарқандий айтади: "Агар бир меҳмондорчиликка, зиёфатга борсанг-у, шу зиёфат ҳаром бўлмаса, унга фисқу фужур аралашмаган бўлса, боришингда зарар йўқ. Агар акси бўлса, норози эканингни билдириб, бормай қўявер. Зиёфатга борсанг-у, аммо у ерда бир ёмон (мункар) ишни кўрсанг, у ердагиларни бу ишдан қайтар, агар кўнишмаса, ўша зиёфатни тарк қил. Бордию сен улар билан ўтираверсанг, улар сени ҳам шу ишга рози экан, деб ўйлашади ва уни давом эттираверишади".
Меҳмонга боришнинг алоҳида одоблари ва тартиблари бор. Энг аввало , чақирилган жойга албатта боринг, чунки айтилган ерга бормасангиз, гуноҳкор бўласиз, таклиф қилган кишига азият етказасиз, жамиятдаги муносабатларга рахна соласиз. Ҳалол касб қиладиганларникига меҳмонга бориш, фосиқ, ўзгалар ҳаққидан ҳазар қилмайдиган кимсаларнинг зиёфатига боришдан тийилиш, шариатга хилоф ишлар бўладиган давралардан ўзни тортиш лозим.
Меҳмон учун ортиқча такаллуф (зиёфат учун ҳаддан зиёд уриниш, дастурхон безаш) одобимизда ман қилинган. Шунингдек, мезбон меҳмон ҳузурида ғазабини, жаҳли чиққанини, бирор нарсадан хафалигини ёки ташвишдалигини, ҳатто бошига тушган мусибатни билдирмайди, бўлар-бўлмасга тажанглик қилавермайди.
Меҳмондўстлик яхши одамларнинг ибратли фазилати саналади, меҳмондўст бўлмаган одамдан яхшилик кутилмайди.
Бой-камбағал деб ажратмасдан, ҳамма баравар меҳмон қилинади.
Меҳмонга таом кечиктирмай олиб келинади. Нон дастурхонга егулик миқдорида қўйилади, синдирилгани бўлса, яна ушатилмайди.
Мезбоннинг баъзида "Олинг, енг", деб туриши савобли иш, бу уч мартагача айтилади. Аммо меҳмонни хижолат қилиб, ҳадеб таомга зўрлайвериш одобсизлик саналади.
Меҳмон келтирилган таомнинг айбини топмасдан, нима кеотирилса мақтаб ейиши зарур. Агар дастурхон атрофида ёши улуғ киши бўлса, ундан олдин таомга қўл узатилмайди. Меҳмоннинг овқат келадиган томонга ҳадеб ўгирилавериши яхши эмас.
Чақирилмаган жойга меҳмонга борилмайди.
Меҳмоннинг одоблари:
1. Меҳмон ўзига кўрсатилган жойга ўтиради.
2. У ўзига тақдим қилинган нарсадан рози бўлади.
3. Тақдим қилинган таомдан тезроқ тановул қилиш меҳмоннинг одобидандир. Агар у таомдан емаса, мезбонга ҳурматсизлик бўлади.
4. Меҳмон фақат мезбоннинг изни билан ўрнидан туради.
5.Меҳмон мезбоннинг ҳаққига дуо қилади.
6. Меҳмон мезбонникида уч кундан ортиқ турмайди.
"Ижтимоий одоблар" китобидан.
👉 @diyonatli
👍1
БЕШИКДА ГАПИРГАН БОЛА
Абу Ҳурайрадан ривоят қилинади: "Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қуйидагиларни айтганларини эшитганман. У зот:
- Биронта одам бешикдалигида гапирмаган. Фақат Ийсо ибн Марям алайҳиссалом ва Журайжни оқлаган бола гапирган, - дедилар.
- Эй Аллоҳнинг Расули, Журайхни оқлаган бола ким? - дейишди.
- Журайж тинмай ибодат қилувчи бир роҳиб эди. Унинг ибодатхонасидан пастроқда бир молбоқар ҳам бор эди. Ўша қишлоқда яшовчи бир бузуқ аёлнинг чўпон билан ўзаро алоқаси ҳам бор эди. Бир куни роҳибнинг онаси келиб, "Эй Журайж!" деб уни чақирди. У ибодат қилаётган эди. Намоз ўқий туриб, "Онамни ихтиёр қилсаммикан, намозними?" деб ўйлади. Кейин намозни устун кўрди-да, ибодатини давом эттиради. Онаси уни иккинчи марта баланд овоз билан чақирди. У яна "Онамни ихтиёр қилсаммикан намозними?" деб ўйлади-да, яна намозини давом эттиради. Онаси учинчи марта чақирди. У ўша фикр билан намоз ўқишда давом этди. Жавоб бермаганидан оғринган онаси: "Эй Журайж нопок аёлларнинг юзини кўрмагунингча Аллоҳ сени ўлдирмасин!" деб дуо қилди-да, қайтиб кетди.
Бир куни бояги бузуқ аёлни боласи билан подшоҳнинг ҳузурига судраб келишди.
- Бола кимдан? - деб сўради подшоҳ.
- Ибодатхона роҳибими? - деди подшоҳ.
- Ҳа, - деди аёл.
- Ибодатхонасини бузиб ташлаб, ўзини менга келтиринглар! - деди подшоҳ.
Ибодатхонасини чўқморлар билан уриб, ер билан яксон қилишди. Ўзини қўлларини арқон билан боғлаб олиб кетишди. Уни нопок аёллар олдидан олиб ўтишди. Уларни кўриб, роҳиб табассум қилди. Улар эса одамлар ичидан унга назар солиб туришар эди.
Подшоҳ:
- Манави аёл нимани даъво қиляпти? - деди.
- Нимани? - деди у.
- Боласи сендан эканини даъво қилмоқда, - деди подшоҳ.
- Сен даъво қиляпсанми?! - дейишди.
Шунда Журайж унга қараб:
- Сенинг отанг ким? - деди.
- Молбоқар, - деди бола.
Шунда қилган ишидан хижолат бўлган подшоҳ:
- Ибодатхонангни тилладан қилиб берайликми? - деди.
- Йўқ, - деди.
- Кумушдан қилиб берайликми? - деди подшоҳ.
- Йўқ, - деди.
- Нимадан қилиб берайлик? - деди подшоҳ.
- Ўзи қандай бўлган бўлса, шундай тиклаб беринглар, - деди. Шунда подшоҳ:
- Боя нимага табассум қилган эдинг? - деди.
- Ўзим билган ишга. Менга онамнинг дуоси тегди, - деди ва бўлган воқеани айтиб берди".
"Кўҳна дунё ва ривоятлари" китобидан.
👉 @diyonatli
Абу Ҳурайрадан ривоят қилинади: "Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қуйидагиларни айтганларини эшитганман. У зот:
- Биронта одам бешикдалигида гапирмаган. Фақат Ийсо ибн Марям алайҳиссалом ва Журайжни оқлаган бола гапирган, - дедилар.
- Эй Аллоҳнинг Расули, Журайхни оқлаган бола ким? - дейишди.
- Журайж тинмай ибодат қилувчи бир роҳиб эди. Унинг ибодатхонасидан пастроқда бир молбоқар ҳам бор эди. Ўша қишлоқда яшовчи бир бузуқ аёлнинг чўпон билан ўзаро алоқаси ҳам бор эди. Бир куни роҳибнинг онаси келиб, "Эй Журайж!" деб уни чақирди. У ибодат қилаётган эди. Намоз ўқий туриб, "Онамни ихтиёр қилсаммикан, намозними?" деб ўйлади. Кейин намозни устун кўрди-да, ибодатини давом эттиради. Онаси уни иккинчи марта баланд овоз билан чақирди. У яна "Онамни ихтиёр қилсаммикан намозними?" деб ўйлади-да, яна намозини давом эттиради. Онаси учинчи марта чақирди. У ўша фикр билан намоз ўқишда давом этди. Жавоб бермаганидан оғринган онаси: "Эй Журайж нопок аёлларнинг юзини кўрмагунингча Аллоҳ сени ўлдирмасин!" деб дуо қилди-да, қайтиб кетди.
Бир куни бояги бузуқ аёлни боласи билан подшоҳнинг ҳузурига судраб келишди.
- Бола кимдан? - деб сўради подшоҳ.
- Ибодатхона роҳибими? - деди подшоҳ.
- Ҳа, - деди аёл.
- Ибодатхонасини бузиб ташлаб, ўзини менга келтиринглар! - деди подшоҳ.
Ибодатхонасини чўқморлар билан уриб, ер билан яксон қилишди. Ўзини қўлларини арқон билан боғлаб олиб кетишди. Уни нопок аёллар олдидан олиб ўтишди. Уларни кўриб, роҳиб табассум қилди. Улар эса одамлар ичидан унга назар солиб туришар эди.
Подшоҳ:
- Манави аёл нимани даъво қиляпти? - деди.
- Нимани? - деди у.
- Боласи сендан эканини даъво қилмоқда, - деди подшоҳ.
- Сен даъво қиляпсанми?! - дейишди.
Шунда Журайж унга қараб:
- Сенинг отанг ким? - деди.
- Молбоқар, - деди бола.
Шунда қилган ишидан хижолат бўлган подшоҳ:
- Ибодатхонангни тилладан қилиб берайликми? - деди.
- Йўқ, - деди.
- Кумушдан қилиб берайликми? - деди подшоҳ.
- Йўқ, - деди.
- Нимадан қилиб берайлик? - деди подшоҳ.
- Ўзи қандай бўлган бўлса, шундай тиклаб беринглар, - деди. Шунда подшоҳ:
- Боя нимага табассум қилган эдинг? - деди.
- Ўзим билган ишга. Менга онамнинг дуоси тегди, - деди ва бўлган воқеани айтиб берди".
"Кўҳна дунё ва ривоятлари" китобидан.
👉 @diyonatli
👍6❤1
ЎЗ ҚАВМИНИ ЯХШИ КЎРИШ
Фусайладан ривоят қилинади:
"Отамнинг шундай деганини эшитдим:
"Эй Аллоҳнинг Расули! Бир одам қавмига зулмда ёрдам берса, тарафкашлик бўладими?" дедим.
"Ҳа!" дедилар".
Шарҳ: Демак, ўз қавми ёмонлик қилаётган бўлса ҳам, мўмин-мусулмон одам бу ёмонликка аралашиб, уларга ёрдам бермаслиги керак. Ўзимнинг уруғим, қабилам, қариндошим-ку, буларга тескариси бўламанми, деб зулмга қўшилиб кетиш керак эмас. Зулмдан тўхташ, иложи бўлса, ўша қавмни ҳам зулмдан қайтариш лозим.
Қариндош-уруғчилик, қуда-андачилик, ёр-дўстликни пеш қилиб, "Менинг одамим бўлгандан кейин, зулм бўлса ҳам, улар томонда бўлишим керак" деб, уларга ёрдам бериш мўмин-мусулмон одамга тўғри келмайди.
Биз бу маънони ниҳоятда яхши ўрганишимиз керак. Чунки кўпинча тарафкашликка берилиб кетиб, қарши тараф ҳақ, биз томон ноҳақ бўлса ҳам, "Йўқ, улар ноҳақ" деб туриб оладиган пайтларимиз бўлади.
Шунинг учун ҳамма нарсанинг қадр-қийматини, ҳақ-ноҳақ эканини шариат ҳукми асосида тушунишимиз, у ўз қавмимизми, бошқа қавмми ёки ундан ҳам бошқами, ҳаммасига сабр қилишимиз керак бўлади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Абдуллоҳ ибн Равоҳа исмли саҳобийга яҳудийлар билан мусулмонлар орасидаги шерикчилик боғнинг меваларини тахминлаб ўлчашни топширганлар.
Шунда улар Абдуллоҳ ибн Равоҳа розияллоҳу анҳуга:
"Адолат билан ҳукм қил", дейишган.
"Сизлар нима деяпсизлар? Мен дунёдаги энг яхши кўрган одамимнинг ҳузуридан келдим. Сизлар энг ёмон кўрган одамларимнинг энг ёмонисизлар. Лекин мен адолатдан қилча ҳам четга чиқмайман", дедилар Абдуллоҳ ибн Равоҳа розияллоҳу анҳу.
Ана шунда яҳудийлар унга тан бериб:
"Осмонлар шунинг учун ерга тушмай турибди!" дейишди.
Яъни ҳалокатга учрамай турганимизнинг сабаби сизларнинг адолатингиздир, дейишган.
Бас, шундай экан, мўмин-мусулмонлар доимо адолат томонда бўлишлари керак, зулмни ҳеч қачон ўзларига эп кўрмасликлари лозим.
"Одоблар хазинаси" китобидан.
👉 @diyonatli
Фусайладан ривоят қилинади:
"Отамнинг шундай деганини эшитдим:
"Эй Аллоҳнинг Расули! Бир одам қавмига зулмда ёрдам берса, тарафкашлик бўладими?" дедим.
"Ҳа!" дедилар".
Шарҳ: Демак, ўз қавми ёмонлик қилаётган бўлса ҳам, мўмин-мусулмон одам бу ёмонликка аралашиб, уларга ёрдам бермаслиги керак. Ўзимнинг уруғим, қабилам, қариндошим-ку, буларга тескариси бўламанми, деб зулмга қўшилиб кетиш керак эмас. Зулмдан тўхташ, иложи бўлса, ўша қавмни ҳам зулмдан қайтариш лозим.
Қариндош-уруғчилик, қуда-андачилик, ёр-дўстликни пеш қилиб, "Менинг одамим бўлгандан кейин, зулм бўлса ҳам, улар томонда бўлишим керак" деб, уларга ёрдам бериш мўмин-мусулмон одамга тўғри келмайди.
Биз бу маънони ниҳоятда яхши ўрганишимиз керак. Чунки кўпинча тарафкашликка берилиб кетиб, қарши тараф ҳақ, биз томон ноҳақ бўлса ҳам, "Йўқ, улар ноҳақ" деб туриб оладиган пайтларимиз бўлади.
Шунинг учун ҳамма нарсанинг қадр-қийматини, ҳақ-ноҳақ эканини шариат ҳукми асосида тушунишимиз, у ўз қавмимизми, бошқа қавмми ёки ундан ҳам бошқами, ҳаммасига сабр қилишимиз керак бўлади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Абдуллоҳ ибн Равоҳа исмли саҳобийга яҳудийлар билан мусулмонлар орасидаги шерикчилик боғнинг меваларини тахминлаб ўлчашни топширганлар.
Шунда улар Абдуллоҳ ибн Равоҳа розияллоҳу анҳуга:
"Адолат билан ҳукм қил", дейишган.
"Сизлар нима деяпсизлар? Мен дунёдаги энг яхши кўрган одамимнинг ҳузуридан келдим. Сизлар энг ёмон кўрган одамларимнинг энг ёмонисизлар. Лекин мен адолатдан қилча ҳам четга чиқмайман", дедилар Абдуллоҳ ибн Равоҳа розияллоҳу анҳу.
Ана шунда яҳудийлар унга тан бериб:
"Осмонлар шунинг учун ерга тушмай турибди!" дейишди.
Яъни ҳалокатга учрамай турганимизнинг сабаби сизларнинг адолатингиздир, дейишган.
Бас, шундай экан, мўмин-мусулмонлар доимо адолат томонда бўлишлари керак, зулмни ҳеч қачон ўзларига эп кўрмасликлари лозим.
"Одоблар хазинаси" китобидан.
👉 @diyonatli
👍2❤1
СИРЛИ УЧ КАЛИМА
Абу Абдуллоҳ Шомийдан ривоят қилинади: "Товуснинг ҳузурига киришга рухсат сўрадим. Бир кекса киши чиқиб келди.
- Сиз Товусмисиз? - деб сўрадим.
- Йўқ, мен у кишининг ўғлиман, - деди.
- Агар сиз ўғли бўлсангиз, у киши жуда қариб, ақли камайиб қолгандир? - дедим.
- Олимнинг ақли камаймайди, - деб жавоб бериди ўғли.
Кейин у кишининг олдиларига кирдим. Товус:
- Сўра, лўнда жавоб бераман, - дедилар.
- Қисқа айтсангиз, мен ҳам қисқа айтаман, - дедим. Шунда Товус:
- Агар хоҳласанг, сенга Тавротни, Инжилни, Фурқонни уч калимада жам қилиб бераман? - дедилар.
- Хоҳлайман, - дедим.
- Аллоҳдан қўрқ, Ундан бошқадан Ундан қўрққандек қўрқма;
Ундан умид қил ва умидинг Ундан қўрқишингдан устун бўлсин;
Ўзинг яхши кўрган нарсангни бошқага ҳам илин, - дедилар".
"Кўҳна дунё ва ривоятлари" китобидан.
👉 @diyonatli
Абу Абдуллоҳ Шомийдан ривоят қилинади: "Товуснинг ҳузурига киришга рухсат сўрадим. Бир кекса киши чиқиб келди.
- Сиз Товусмисиз? - деб сўрадим.
- Йўқ, мен у кишининг ўғлиман, - деди.
- Агар сиз ўғли бўлсангиз, у киши жуда қариб, ақли камайиб қолгандир? - дедим.
- Олимнинг ақли камаймайди, - деб жавоб бериди ўғли.
Кейин у кишининг олдиларига кирдим. Товус:
- Сўра, лўнда жавоб бераман, - дедилар.
- Қисқа айтсангиз, мен ҳам қисқа айтаман, - дедим. Шунда Товус:
- Агар хоҳласанг, сенга Тавротни, Инжилни, Фурқонни уч калимада жам қилиб бераман? - дедилар.
- Хоҳлайман, - дедим.
- Аллоҳдан қўрқ, Ундан бошқадан Ундан қўрққандек қўрқма;
Ундан умид қил ва умидинг Ундан қўрқишингдан устун бўлсин;
Ўзинг яхши кўрган нарсангни бошқага ҳам илин, - дедилар".
"Кўҳна дунё ва ривоятлари" китобидан.
👉 @diyonatli
❤1👍1
КАТТА ГАПИРМАСА КИЧИК ГАПИРСА БЎЛАДИМИ?
Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилинади:
"Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
"Қани менга айтинглар-чи, бир дарахт бор. У мусулмонга ўхшайди. Роббининг изни ила доим меваларини бериб туради. Бироқ барги тўкилмайди. (Ўша қайси дарахт?)" дедилар.
Хаёлимга хурмо келди. Гапиришни истамадим. У ерда Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумо бор эди. Улар гапирмаганларидан кейин Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
"У хурмодир", дедилар.
Чиққанимизда отамга:
"Отажон! Ўша хурмо экани хаёлимга келган эди", дедим.
"Айтишингга нима тўсқинлик қилди? Агар айтганингда, мен учун фалон, фалон нарсалардан ҳам маҳбуброқ бўлар эди", деди.
"Сиз ва Абу Бакрнинг гапирмаганингиз бунга тўсқинлик қилди, холос. Шунинг учун (гапиришни) истамадим", дедим".
Шарҳ: Бу ҳадисдан ровийнинг одоблари нақадар юксак бўлганини билиб оламиз. Бироқ ҳазрати Умар розияллоҳу анҳунинг сўзларидан катталар гапирмаса, кичиклар гапириши мумкинлиги, жоизлиги келиб чиқади.
Ушбу ҳадисдан олинадиган фойдалар:
1. Раҳбар ва олим одам ўз одамларига бир нарсани яхши уқтириш учун уларга масалани топишмоқ тарзида савол қилиши мумкинлиги.
2. Мусулмон фазилатли шахс экани.
3. Хурмо дарахти фазилатли экани.
4. Катталар борида кичиклар гапирмай туриши одобдан экани.
5. Катталар билмай қолган нарсани кичиклар гапириши мумкинлиги.
"Одоблар хазинаси" китобидан.
👉 @diyonatli
Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилинади:
"Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
"Қани менга айтинглар-чи, бир дарахт бор. У мусулмонга ўхшайди. Роббининг изни ила доим меваларини бериб туради. Бироқ барги тўкилмайди. (Ўша қайси дарахт?)" дедилар.
Хаёлимга хурмо келди. Гапиришни истамадим. У ерда Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумо бор эди. Улар гапирмаганларидан кейин Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
"У хурмодир", дедилар.
Чиққанимизда отамга:
"Отажон! Ўша хурмо экани хаёлимга келган эди", дедим.
"Айтишингга нима тўсқинлик қилди? Агар айтганингда, мен учун фалон, фалон нарсалардан ҳам маҳбуброқ бўлар эди", деди.
"Сиз ва Абу Бакрнинг гапирмаганингиз бунга тўсқинлик қилди, холос. Шунинг учун (гапиришни) истамадим", дедим".
Шарҳ: Бу ҳадисдан ровийнинг одоблари нақадар юксак бўлганини билиб оламиз. Бироқ ҳазрати Умар розияллоҳу анҳунинг сўзларидан катталар гапирмаса, кичиклар гапириши мумкинлиги, жоизлиги келиб чиқади.
Ушбу ҳадисдан олинадиган фойдалар:
1. Раҳбар ва олим одам ўз одамларига бир нарсани яхши уқтириш учун уларга масалани топишмоқ тарзида савол қилиши мумкинлиги.
2. Мусулмон фазилатли шахс экани.
3. Хурмо дарахти фазилатли экани.
4. Катталар борида кичиклар гапирмай туриши одобдан экани.
5. Катталар билмай қолган нарсани кичиклар гапириши мумкинлиги.
"Одоблар хазинаси" китобидан.
👉 @diyonatli
👍2❤1
"АР-РАҲМОН" СУРАСИ ФАЗИЛАТИ
"Ар-Раҳмон" - Аллоҳнинг гўзал исмларидан бири. Сурада Аллоҳ таоло инсонларга, жинларга берган беҳисоб неъматлари эслатилган, ўттиз бир марта: "Парвардигорингизнинг қайси бир неъматини инкор этасизлар?!" - деб хитоб қилинган.
Бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаи киромлар олдига чиқиб, "Ар-Раҳмон" сурасини бошидан-охиригача ўқиб бердилар. Саҳобалар қироатга қулоқ солиб жим ўтираверишди. Бу ҳолни кўрган Расули акрам жинлар қандай жавоб қайтарганини айтдилар: жинлар билан учрашилган тунда у зот "Ар-Раҳмон" сурасини ўқиб берганлар. Ҳар сафар "Парвардигорингизнинг қайси бир неъматини ёлғонга чиқарасизлар?!" оятидан ўтилганда, жинлар: "Парвардигоро, Сенинг биронта ҳам неъматингни инкор қилмайсиз. Барча мақтовлар Сенгагина хос!" деб жавоб қайтаришган.
(Термизий, Ҳоким, Байҳақий қилган ривояти. Ривоят санади ҳасан.
Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: "Ҳар бир нарсанинг келини бор. Қуръоннинг келини "Ар-Раҳмон" сурасидир" (Байҳақий "Шуабул имон"да заиф санад билан ривоят қилган.
Ҳар нарсанинг зийнати бўлади. Қуръоннинг зийнати - "Ар-Раҳмон" сураси. Бу сурада дунё ва охират неъматлари, жаннат аҳлининг келинлари бўлмиш ҳурлар васф этилган, уларнинг зеб-зийнатлари ҳақида маълумот берилган.
Фотима розияллоҳу анҳодан ривоят қилинган ҳадисда: ""Ҳадид", "Воқеа", "Ар-Раҳмон" сураларини ўқийдиган қори осмонлару ер малакутида, "Фирдавсда яшовчи" деб чақирилади", дейилган.
"Қуръон - қалблар шифоси" китобидан.
👉 @diyonatli
"Ар-Раҳмон" - Аллоҳнинг гўзал исмларидан бири. Сурада Аллоҳ таоло инсонларга, жинларга берган беҳисоб неъматлари эслатилган, ўттиз бир марта: "Парвардигорингизнинг қайси бир неъматини инкор этасизлар?!" - деб хитоб қилинган.
Бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаи киромлар олдига чиқиб, "Ар-Раҳмон" сурасини бошидан-охиригача ўқиб бердилар. Саҳобалар қироатга қулоқ солиб жим ўтираверишди. Бу ҳолни кўрган Расули акрам жинлар қандай жавоб қайтарганини айтдилар: жинлар билан учрашилган тунда у зот "Ар-Раҳмон" сурасини ўқиб берганлар. Ҳар сафар "Парвардигорингизнинг қайси бир неъматини ёлғонга чиқарасизлар?!" оятидан ўтилганда, жинлар: "Парвардигоро, Сенинг биронта ҳам неъматингни инкор қилмайсиз. Барча мақтовлар Сенгагина хос!" деб жавоб қайтаришган.
(Термизий, Ҳоким, Байҳақий қилган ривояти. Ривоят санади ҳасан.
Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: "Ҳар бир нарсанинг келини бор. Қуръоннинг келини "Ар-Раҳмон" сурасидир" (Байҳақий "Шуабул имон"да заиф санад билан ривоят қилган.
Ҳар нарсанинг зийнати бўлади. Қуръоннинг зийнати - "Ар-Раҳмон" сураси. Бу сурада дунё ва охират неъматлари, жаннат аҳлининг келинлари бўлмиш ҳурлар васф этилган, уларнинг зеб-зийнатлари ҳақида маълумот берилган.
Фотима розияллоҳу анҳодан ривоят қилинган ҳадисда: ""Ҳадид", "Воқеа", "Ар-Раҳмон" сураларини ўқийдиган қори осмонлару ер малакутида, "Фирдавсда яшовчи" деб чақирилади", дейилган.
"Қуръон - қалблар шифоси" китобидан.
👉 @diyonatli
❤1👍1
Луқмон Ҳакимнинг ўғлига қилган васиятларидан:
Эй ўғлим! Мендан бу саккиз васиятни
ёдлаб ол!
1-Агар намозда бўлсанг - қалбингни
сақла!
2-Агар одамлар мажлисида бўлсанг -
тилингни сақла!
3-Агар одамлар уйида бўлсанг - кўзингни
сақла!
4-Агар овқат устида бўлсанг -
ошқозонингни сақла!
Икки нарсани ҳеч эслама!
Биринчиси: Одамларни сенга қилган
ёмонлиги;
Иккинчиси: Одамларга қилган
яхшилигинг.
Икки нарсани ҳеч унутма!
Биринчиси: Аллоҳ азза ва жалла.
Иккинчиси: Охират диёри
👉 @diyonatli
Эй ўғлим! Мендан бу саккиз васиятни
ёдлаб ол!
1-Агар намозда бўлсанг - қалбингни
сақла!
2-Агар одамлар мажлисида бўлсанг -
тилингни сақла!
3-Агар одамлар уйида бўлсанг - кўзингни
сақла!
4-Агар овқат устида бўлсанг -
ошқозонингни сақла!
Икки нарсани ҳеч эслама!
Биринчиси: Одамларни сенга қилган
ёмонлиги;
Иккинчиси: Одамларга қилган
яхшилигинг.
Икки нарсани ҳеч унутма!
Биринчиси: Аллоҳ азза ва жалла.
Иккинчиси: Охират диёри
👉 @diyonatli
❤1👍1
МАСЖИДНИ ОБОД ЭТИШ
Аллоҳ таоло Қуръони каримда "Аллоҳнинг масжидларини фақат тақводор зотларгина обод қилурлар" (Тавба сураси, 18-оят), дейди.
Муфассирлар масжидни обод этишни унинг нураган жойларини тузатиш, супуриб-сидириш, пок тутиш, ёритиш, ибодатларни унда адо этиш ва уни нолойиқ нарсалардан асраш, деб тушунтирадилар.
Масжидлар пок ва муборак макондир. Бинобарин, унинг қадрини пасайтирувчи ва поклигига путур етказувчи ҳар қандай иш ва ҳаракат макруҳдир. Масжидга ёқимсиз, ҳидли нарсаларни истеъмол қилиб кириш, ичкарида дунёвий сўзларни сўзлаш, овоз кўтариш, савдо-сотиқ қилиш, йўқолган нарсаларни суриштириб жар солиш, заруратсиз масжид ҳовлисидан ўтиш, масжид ичида тиланчилик қилиш ёки тиланчига пул бериш каби ҳатти-ҳаракатлардан сақланиш лозим.
Масжид ичида фақат унга тааллуқли нарсаларгина сақланиши мумкин ("Ҳалаби Кабир").
Ҳазрат Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилишларича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам маҳаллаларда масжидлар қуришга, уларни тоза тутишга ва хушбўй қилинишига амр қилдилар (Абу Довуд ва Термизий ривояти).
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси қудсийда Аллоҳ таоло шундай деган: "Мен ер юзи халқига азоб бермоқни мурод қилганимда масжидларни қурган, таъмирлаган, тозалаган ва ёритганларни кўрган заҳотим уларга азоб беришдан воз кечгайман" (Байҳақий ривояти).
"Масжид одоблари" китобидан.
👉 @diyonatli
Аллоҳ таоло Қуръони каримда "Аллоҳнинг масжидларини фақат тақводор зотларгина обод қилурлар" (Тавба сураси, 18-оят), дейди.
Муфассирлар масжидни обод этишни унинг нураган жойларини тузатиш, супуриб-сидириш, пок тутиш, ёритиш, ибодатларни унда адо этиш ва уни нолойиқ нарсалардан асраш, деб тушунтирадилар.
Масжидлар пок ва муборак макондир. Бинобарин, унинг қадрини пасайтирувчи ва поклигига путур етказувчи ҳар қандай иш ва ҳаракат макруҳдир. Масжидга ёқимсиз, ҳидли нарсаларни истеъмол қилиб кириш, ичкарида дунёвий сўзларни сўзлаш, овоз кўтариш, савдо-сотиқ қилиш, йўқолган нарсаларни суриштириб жар солиш, заруратсиз масжид ҳовлисидан ўтиш, масжид ичида тиланчилик қилиш ёки тиланчига пул бериш каби ҳатти-ҳаракатлардан сақланиш лозим.
Масжид ичида фақат унга тааллуқли нарсаларгина сақланиши мумкин ("Ҳалаби Кабир").
Ҳазрат Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилишларича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам маҳаллаларда масжидлар қуришга, уларни тоза тутишга ва хушбўй қилинишига амр қилдилар (Абу Довуд ва Термизий ривояти).
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси қудсийда Аллоҳ таоло шундай деган: "Мен ер юзи халқига азоб бермоқни мурод қилганимда масжидларни қурган, таъмирлаган, тозалаган ва ёритганларни кўрган заҳотим уларга азоб беришдан воз кечгайман" (Байҳақий ривояти).
"Масжид одоблари" китобидан.
👉 @diyonatli
❤1👍1
ҲАБИБИМИЗ СОЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВА САЛЛАМГА ҚАТТИҚ ТАЪСИР ҚИЛГАН СУРАЛАР
Ривоят қилинишича, Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу: "Ё Расулуллоҳ, сочингизга оқ тушибдими?!" деб сўради. Шунда у зот: "Менинг сочимни Ҳуд, Воқеа, Мурсалот, Набаъ,Таквир (суралари) оқартирди", дедилар.
(Термизий, Ҳоким, Байҳақий, Абу Яъло ривоят қилган).
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мазкур суралар орқали ўтган қавмлар бошига тушган мусибатлардан воқиф бўлиб, умматлари ҳақида қаттиқ қайғурганлар. Натижада у зотда кексалик аломати барвақт намоён бўлган.
Бошқа ривоятга кўра, Расулуллоҳ алайҳиссалом: "Ҳуд ва унга ўхшаш суралар, аввалги умматлар бошига тушган кўргиликлар сочимни оқартирди", деганлар.
(Ибн Асокир ривоят қилган).
Абу Али Шаббувийдан ривоят қилинади. Мен Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан:
- Ё Расулуллоҳ, айтишларича, сиз: "Сочимни Ҳуд сураси оқартирди", дебсиз. Бунга сабаб нима: ундаги пайғамбарлар қиссаси, умматлар ҳалокатими? - деб сўрадим. Шунда у зот:
- Йўқ, балки "Ўзингизга буюрилганидек тўғри йўлда бўлинг!" (Ҳуд сураси, 112-оят). оятидир , - дедилар.
(Байҳақий "Шуабул имон"да ривоят қилган.
"Қуръон - қалблар шифоси" китобидан.
👉 @diyonatli
Ривоят қилинишича, Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу: "Ё Расулуллоҳ, сочингизга оқ тушибдими?!" деб сўради. Шунда у зот: "Менинг сочимни Ҳуд, Воқеа, Мурсалот, Набаъ,Таквир (суралари) оқартирди", дедилар.
(Термизий, Ҳоким, Байҳақий, Абу Яъло ривоят қилган).
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мазкур суралар орқали ўтган қавмлар бошига тушган мусибатлардан воқиф бўлиб, умматлари ҳақида қаттиқ қайғурганлар. Натижада у зотда кексалик аломати барвақт намоён бўлган.
Бошқа ривоятга кўра, Расулуллоҳ алайҳиссалом: "Ҳуд ва унга ўхшаш суралар, аввалги умматлар бошига тушган кўргиликлар сочимни оқартирди", деганлар.
(Ибн Асокир ривоят қилган).
Абу Али Шаббувийдан ривоят қилинади. Мен Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан:
- Ё Расулуллоҳ, айтишларича, сиз: "Сочимни Ҳуд сураси оқартирди", дебсиз. Бунга сабаб нима: ундаги пайғамбарлар қиссаси, умматлар ҳалокатими? - деб сўрадим. Шунда у зот:
- Йўқ, балки "Ўзингизга буюрилганидек тўғри йўлда бўлинг!" (Ҳуд сураси, 112-оят). оятидир , - дедилар.
(Байҳақий "Шуабул имон"да ривоят қилган.
"Қуръон - қалблар шифоси" китобидан.
👉 @diyonatli
❤1👍1
ҚАЛБИ ҚАТТИҚ САВДОГАР (Ибратли воқеа)
Қалбининг қаттиқлиги билан машҳур бўлган савдогар бор эди. У ҳар йили бир қулни сотиб олар, бир йил оғир ишларни қилдириб, сўнг ундан қутилар эди.
Лекин....
Қутилиш, қулларни бошқа бировга бериб, сотиб ё озод қилиш йўли орқали бўлмасди.
Аксинча, итларига ем қиларди. У қулни итларга едирганда ҳам ваҳшийларча иш тутарди. Кунлаб итларни оч қолдириб, сўнг уларни қўйиб юборарди.
Тожир бу йўл билан йил давомида унинг сир - асрорларига воқиф бўлган қул, ўзгаларга ошкор қилишини истамас, шунинг учун шундай йўл тутарди.
Одатига кўра у яна янги қул сотиб олмоқчи бўлди. Қуллар тожири заковатли бир қулни тақдим этди.
Уни сотиб олди.. Бир йил у чиройли хизмат қилди.. Лекин, азобли ўлим унга ҳам яқинлашиб келарди..
Савдогар бу аламли лаҳзаларни кўриб лаззатланарди. Қувончига шерик бўлишлари учун бир неча улафатларини ҳам чақиришни унутмади.
Унинг одати, бечора қулни едиришдан бир неча кун олдин, итларни роса оч қолдирарди. Шунда қонли олишув ҳам даҳшатли тус оларди.
У қулнинг олдига итлар галасини қўйиб юборди. Лекин... ҳолат уни таъажжубга солди.
Улар қулнинг атрофида думини ликиллатиб, эркаланиб айлана бошлашди. Озгинадан кейин ўйнаб - ўйнаб унинг олида ухлаб қолишди.
Бой бу манзарадан ҳайратга тушди. Чунки унинг итлари очофат, ваҳший эди. Қандай қилиб бундай меҳрибон, вафодор бўлиб қолишганига ақли етмасди. Қулдан сабабини сўради. У:
- Мен сизга тўла бир йил чиройли хизмат қилдим. Сиз бунинг эвазига мени оч итларга едирмоқчи бўлдингиз. Атиги, охирги икки ой ичида итларингизга ҳам меҳр билан хизмат қилдим. Оч бўлсалар ҳам, уларнинг вафосини ўзингиз кўрдингиз... - деди.
Яхшиликни инкор қилиш аслида башарият учун қийин иш. Лекин, баъзиларнинг шу даражада қалблари қотиб кетганки, уларга зарари етмаган тугул, яхшилик қилиб, доим қалбларини очганларга ҳам заррача раҳмилари келмайди.
Фитрати соғлом инсоннинг маънавияти ҳам соғлом бўлади. Унга қилинган яхшиликни ортиғи билан, гўзал тарзда қайтаришга ҳаракат қилади.
Уни инкор этиб, пасткашларча иш тутмайди.
👉 @diyonatli
Қалбининг қаттиқлиги билан машҳур бўлган савдогар бор эди. У ҳар йили бир қулни сотиб олар, бир йил оғир ишларни қилдириб, сўнг ундан қутилар эди.
Лекин....
Қутилиш, қулларни бошқа бировга бериб, сотиб ё озод қилиш йўли орқали бўлмасди.
Аксинча, итларига ем қиларди. У қулни итларга едирганда ҳам ваҳшийларча иш тутарди. Кунлаб итларни оч қолдириб, сўнг уларни қўйиб юборарди.
Тожир бу йўл билан йил давомида унинг сир - асрорларига воқиф бўлган қул, ўзгаларга ошкор қилишини истамас, шунинг учун шундай йўл тутарди.
Одатига кўра у яна янги қул сотиб олмоқчи бўлди. Қуллар тожири заковатли бир қулни тақдим этди.
Уни сотиб олди.. Бир йил у чиройли хизмат қилди.. Лекин, азобли ўлим унга ҳам яқинлашиб келарди..
Савдогар бу аламли лаҳзаларни кўриб лаззатланарди. Қувончига шерик бўлишлари учун бир неча улафатларини ҳам чақиришни унутмади.
Унинг одати, бечора қулни едиришдан бир неча кун олдин, итларни роса оч қолдирарди. Шунда қонли олишув ҳам даҳшатли тус оларди.
У қулнинг олдига итлар галасини қўйиб юборди. Лекин... ҳолат уни таъажжубга солди.
Улар қулнинг атрофида думини ликиллатиб, эркаланиб айлана бошлашди. Озгинадан кейин ўйнаб - ўйнаб унинг олида ухлаб қолишди.
Бой бу манзарадан ҳайратга тушди. Чунки унинг итлари очофат, ваҳший эди. Қандай қилиб бундай меҳрибон, вафодор бўлиб қолишганига ақли етмасди. Қулдан сабабини сўради. У:
- Мен сизга тўла бир йил чиройли хизмат қилдим. Сиз бунинг эвазига мени оч итларга едирмоқчи бўлдингиз. Атиги, охирги икки ой ичида итларингизга ҳам меҳр билан хизмат қилдим. Оч бўлсалар ҳам, уларнинг вафосини ўзингиз кўрдингиз... - деди.
Яхшиликни инкор қилиш аслида башарият учун қийин иш. Лекин, баъзиларнинг шу даражада қалблари қотиб кетганки, уларга зарари етмаган тугул, яхшилик қилиб, доим қалбларини очганларга ҳам заррача раҳмилари келмайди.
Фитрати соғлом инсоннинг маънавияти ҳам соғлом бўлади. Унга қилинган яхшиликни ортиғи билан, гўзал тарзда қайтаришга ҳаракат қилади.
Уни инкор этиб, пасткашларча иш тутмайди.
👉 @diyonatli
❤1👍1
ОДАМЛАРНИНГ ОЗОРЛАРИГА САБР ҚИЛГАН КИШИ
Ибн Умардан ривоят қилинади:
"Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Одамларга аралашиб, уларнинг озорларига сабр қилиб юрадиган мўмин одамларга аралашмасдан, уларнинг озорларига сабр қилмайдиган мўминдан яхшидир", дедилар".
Шарҳ: Кўпчиликка аралашиб, уларни яхшиликка чақириб, амри маъруф, наҳий мункар қилиб, қўлидан келганича инсофга чақириб, шу туфайли уларнинг даккиларини, сўкишларини эшитиб, озорларини кўриб, сабр қилиб борган мўмин ўзи учун ҳам, бошқалар учун ҳам, жамият учун ҳам фойдали киши ҳисобланади.
Одамларга аралашмасдан, уйига кириб, ўтириб олган, бировдан бир гап эшитса, аччиғи келиб, уриш-жанжал қиладиган одамда хайр-барака йўқ. Бундай одам жуда борса, ўзи учунгина бирор иш қила олади, холос. Лекин бундай одамнинг жамият учун, одамлар учун, мўмин-мусулмонлар учун, дин-диёнат учун бирор хизмат қилиши қийин бўлади.
Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одамларга аралашиб, уларнинг озорларига сабр қилиб юрадиган мўминни афзал деб айтганлар.
Бу нарсани сиз билан биз ҳам ўзимизга сингдириб олишимиз керак. Одамларга аралашганда улардан озор етса, сабр қилишимиз, бунинг эвазига охиратда улуғ мартабалар берилишидан умидвор бўлишимиз лозим.
Озорга сабр қилиш
Абу Мусодан ривоят
қилинади:
"Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
"Ҳеч бир кимса ёки ҳеч бир нарса Аллоҳ азза ва жаллачалик ўзи эшитган озорларга сабр қила олмайди. Улар: "Аллоҳнинг боласи бор", дейишади. У Зот эса уларга офият ва ризқ берур".
"Одоблар хазинаси" китобидан.
👉 @diyonatli
Ибн Умардан ривоят қилинади:
"Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Одамларга аралашиб, уларнинг озорларига сабр қилиб юрадиган мўмин одамларга аралашмасдан, уларнинг озорларига сабр қилмайдиган мўминдан яхшидир", дедилар".
Шарҳ: Кўпчиликка аралашиб, уларни яхшиликка чақириб, амри маъруф, наҳий мункар қилиб, қўлидан келганича инсофга чақириб, шу туфайли уларнинг даккиларини, сўкишларини эшитиб, озорларини кўриб, сабр қилиб борган мўмин ўзи учун ҳам, бошқалар учун ҳам, жамият учун ҳам фойдали киши ҳисобланади.
Одамларга аралашмасдан, уйига кириб, ўтириб олган, бировдан бир гап эшитса, аччиғи келиб, уриш-жанжал қиладиган одамда хайр-барака йўқ. Бундай одам жуда борса, ўзи учунгина бирор иш қила олади, холос. Лекин бундай одамнинг жамият учун, одамлар учун, мўмин-мусулмонлар учун, дин-диёнат учун бирор хизмат қилиши қийин бўлади.
Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одамларга аралашиб, уларнинг озорларига сабр қилиб юрадиган мўминни афзал деб айтганлар.
Бу нарсани сиз билан биз ҳам ўзимизга сингдириб олишимиз керак. Одамларга аралашганда улардан озор етса, сабр қилишимиз, бунинг эвазига охиратда улуғ мартабалар берилишидан умидвор бўлишимиз лозим.
Озорга сабр қилиш
Абу Мусодан ривоят
қилинади:
"Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
"Ҳеч бир кимса ёки ҳеч бир нарса Аллоҳ азза ва жаллачалик ўзи эшитган озорларга сабр қила олмайди. Улар: "Аллоҳнинг боласи бор", дейишади. У Зот эса уларга офият ва ризқ берур".
"Одоблар хазинаси" китобидан.
👉 @diyonatli
❤1
Душанба куни нима учун нафл рўза тутилади?
Чунки у улуғ кун. Унинг улуғлигининг биринчи аъломати охирги замон Пайғамбари, Сарвари олам Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Фил йили, Робиъул аввал ойи, душанба куни дунёга келганлар.
Шунингдек, Қуръони каримнинг биринчи оятлари тушиши Рамазон ойининг 17 куни, душанба кунида содир бўлган. Бу кунлар дунё тарихидаги энг улуғ, энг муборак кунлардир.
Шунинг учун ҳам у куннинг рўзасини ҳар хафта тутиш тарғиб қилинади.
Абу Қатода розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан душанба ва пайшанба куни рўзаси ҳақида сўралди. Узот:
«Ўша кунда туғилдим ва ўша кунда менга Қуръон нозил қилинди», дедилар».
Абу Довуд ва Муслим ривоят қилишган.
«Ҳадис ва ҳаёт» китобидан
👉 @diyonatli
Чунки у улуғ кун. Унинг улуғлигининг биринчи аъломати охирги замон Пайғамбари, Сарвари олам Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Фил йили, Робиъул аввал ойи, душанба куни дунёга келганлар.
Шунингдек, Қуръони каримнинг биринчи оятлари тушиши Рамазон ойининг 17 куни, душанба кунида содир бўлган. Бу кунлар дунё тарихидаги энг улуғ, энг муборак кунлардир.
Шунинг учун ҳам у куннинг рўзасини ҳар хафта тутиш тарғиб қилинади.
Абу Қатода розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан душанба ва пайшанба куни рўзаси ҳақида сўралди. Узот:
«Ўша кунда туғилдим ва ўша кунда менга Қуръон нозил қилинди», дедилар».
Абу Довуд ва Муслим ривоят қилишган.
«Ҳадис ва ҳаёт» китобидан
👉 @diyonatli
❤1👍1
ЭНГ АФЗАЛ СУКУТ
Мавлоно Жалолиддин Румийнинг "Ичиндаги ичиндадир" асарида гўзал бир ривоят бор: "Усмон розияллоҳу анҳу халифа бўлиши билан минбарга чиқди ва халқ: "Ажабо, нима дер экан?" деб кутди. Бироқ Ҳазрати Усмон индамади. Ақалли бир сўз айтмади. Фақат боқди ва халқда шундай бир ҳол пайдо бўлдики, ҳеч кимда ташқарига чиқишга мадор қолмади. Шу вақтгача қилинган юзлаб хутбалар чоғи бундай ҳол ҳосил бўлмаган, мўминлар бундай ҳол соясида ўзлари учун фойда ва сирларни ҳеч қачон бунчалик кўп кашф этишмаган эди. Усмон розияллоҳу анҳу йиғин тугагунича гапирмади. Фақат минбардан тушаётганида: "Сиз учун фаол иймон маҳмадона иймондан хайрлидир", деди. У ҳақ гапни айтди. Чунки сўз айтишдан мақсад бир фойда бермоқ, қалбга таъсир этмоқ, ахлоқни ўзгартирмоқ ва ҳоказо яхшиликлар қилмоқдир. Ҳолбуки, Ҳазрати Усмон лом-мим демасдан, гапирган вақтидагидан кўпроқ фойда келтирди".
"Кўҳна дунё ва ривоятлари" китобидан.
👉 @diyonatli
Мавлоно Жалолиддин Румийнинг "Ичиндаги ичиндадир" асарида гўзал бир ривоят бор: "Усмон розияллоҳу анҳу халифа бўлиши билан минбарга чиқди ва халқ: "Ажабо, нима дер экан?" деб кутди. Бироқ Ҳазрати Усмон индамади. Ақалли бир сўз айтмади. Фақат боқди ва халқда шундай бир ҳол пайдо бўлдики, ҳеч кимда ташқарига чиқишга мадор қолмади. Шу вақтгача қилинган юзлаб хутбалар чоғи бундай ҳол ҳосил бўлмаган, мўминлар бундай ҳол соясида ўзлари учун фойда ва сирларни ҳеч қачон бунчалик кўп кашф этишмаган эди. Усмон розияллоҳу анҳу йиғин тугагунича гапирмади. Фақат минбардан тушаётганида: "Сиз учун фаол иймон маҳмадона иймондан хайрлидир", деди. У ҳақ гапни айтди. Чунки сўз айтишдан мақсад бир фойда бермоқ, қалбга таъсир этмоқ, ахлоқни ўзгартирмоқ ва ҳоказо яхшиликлар қилмоқдир. Ҳолбуки, Ҳазрати Усмон лом-мим демасдан, гапирган вақтидагидан кўпроқ фойда келтирди".
"Кўҳна дунё ва ривоятлари" китобидан.
👉 @diyonatli
❤1👍1
БАНДА АЛЛОҲ ТАОЛОГА НИСБАТАН БЎЛАДИГАН АҚИЙДАНИ МУКАММАЛ ЭГАЛЛАБ, У ЗОТНИНГ ҲАҚЛАРИНИ АДО ЭТИБ, ШАРИАТГА ТЎЛИҚ АМАЛ ҚИЛАДИГАН БЎЛГАНИДАН КЕЙИН ЯНА БИР НЕЧА ОДОБЛАРНИ ЎРНИГА ҚЎЙИШИ КЕРАК БЎЛАДИ.
ИМОМ НАЙСАБУРИЙ ЎША ОДОБЛАРНИ ЎН ИККИТА ДЕЙДИЛАР:
1. Қалб поклиги.
Бунда қалбни Аллоҳ таолодан бошқа нарсадан поклаш кўзда тутилган.
2. Сирнинг поклиги.
Худди шу покликдан сўнг мушоҳада аҳлидан бўлишга эришилади.
3. Садр - кўксининг поклиги.
Бунга ҳар доим ражо ва қаноат хислатларини ўзида мужассамлаштириш ила эришилади.
4. Руҳ поклиги.
Бунга ҳаё ва виқорни муҳофаза қилиш ила эришилади.
5. Ботин - қорин поклиги.
Бунга ҳалол луқмага диққат ила амал қилиш ҳамда иффатли бўлиш туфайли эришилади.
6. Бадан поклиги.
Бунга шаҳватларни тарк этиб, ҳойи-ҳавасни синдириш ила эришилади.
7. Икки қўлнинг поклиги.
Бунга ҳаромлардан сақланиш ва фақат ҳалолларни ушлаш ила эришилади.
8. Маъсиятлардан покланиш.
Бунга гуноҳлардан тавба қилиб, надомат чекмоқ ила эришилади.
9. Тилнинг поклиги.
Бунга зикр ва истиғфорда бардавом бўлиш ила эришилади.
10. Камчиликлардан покланиш.
Бунга камчиликка йўл қўйишдан қўрқиб туриш ва Аллоҳ таолодан яхши оқибат умидида бўлиш ила эришилади.
11. Ҳар бир ишда эҳтиёт бўлиш.
12. Салафи солиҳлар каби барча яхшиликларга ҳозир бўлиб туриш.
Машойихлар "Исро" сурасидаги
"Ўзинг билмаган нарсага эргашма! Албатта, қулоқ, кўз ва дил - ана ўшаларнинг барчаси сўралажак нарсалардир", оятидан инсоннинг ҳар бир аъзосининг ўзига хос одоби борлигини истинбот қилганлар. Улар: "Аллоҳ таолога нисбатан бўлган ҳусни одоб сенинг аъзоларингдан ҳар бирининг Аллоҳ азза ва жалланинг розилигидан бошқа нарса учун ҳаракатланмаслигидир", деганлар.
"Руҳий тарбия" китобидан.
👉 @diyonatli
ИМОМ НАЙСАБУРИЙ ЎША ОДОБЛАРНИ ЎН ИККИТА ДЕЙДИЛАР:
1. Қалб поклиги.
Бунда қалбни Аллоҳ таолодан бошқа нарсадан поклаш кўзда тутилган.
2. Сирнинг поклиги.
Худди шу покликдан сўнг мушоҳада аҳлидан бўлишга эришилади.
3. Садр - кўксининг поклиги.
Бунга ҳар доим ражо ва қаноат хислатларини ўзида мужассамлаштириш ила эришилади.
4. Руҳ поклиги.
Бунга ҳаё ва виқорни муҳофаза қилиш ила эришилади.
5. Ботин - қорин поклиги.
Бунга ҳалол луқмага диққат ила амал қилиш ҳамда иффатли бўлиш туфайли эришилади.
6. Бадан поклиги.
Бунга шаҳватларни тарк этиб, ҳойи-ҳавасни синдириш ила эришилади.
7. Икки қўлнинг поклиги.
Бунга ҳаромлардан сақланиш ва фақат ҳалолларни ушлаш ила эришилади.
8. Маъсиятлардан покланиш.
Бунга гуноҳлардан тавба қилиб, надомат чекмоқ ила эришилади.
9. Тилнинг поклиги.
Бунга зикр ва истиғфорда бардавом бўлиш ила эришилади.
10. Камчиликлардан покланиш.
Бунга камчиликка йўл қўйишдан қўрқиб туриш ва Аллоҳ таолодан яхши оқибат умидида бўлиш ила эришилади.
11. Ҳар бир ишда эҳтиёт бўлиш.
12. Салафи солиҳлар каби барча яхшиликларга ҳозир бўлиб туриш.
Машойихлар "Исро" сурасидаги
"Ўзинг билмаган нарсага эргашма! Албатта, қулоқ, кўз ва дил - ана ўшаларнинг барчаси сўралажак нарсалардир", оятидан инсоннинг ҳар бир аъзосининг ўзига хос одоби борлигини истинбот қилганлар. Улар: "Аллоҳ таолога нисбатан бўлган ҳусни одоб сенинг аъзоларингдан ҳар бирининг Аллоҳ азза ва жалланинг розилигидан бошқа нарса учун ҳаракатланмаслигидир", деганлар.
"Руҳий тарбия" китобидан.
👉 @diyonatli
👍3❤1
АЛЛОҲНИНГ ҲАҚҚИ
Банданинг зиммасидаги энг буюк ҳақ ўзини яратган Зотга ибодат қилишдир. У Зоти таолонинг айтганини қилиб, қайтарганидан қайтишдир. Ўз зиммасидаги Аллоҳ таолонинг ҳаққини адо этиш ҳар бир банданинг энг бирламчи вазифасидир.
Муъоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
"Уфайр номли эшакда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг орқаларида мингашиб борар эдим. Ул зот:
"Эй Муъоз, Аллоҳнинг бандаларидаги ҳаққи нима-ю, банданинг Аллоҳдаги ҳаққи нима эканини биласанми?" дедилар.
"Аллоҳ ва Унинг Расули билувчи", дедим.
"Албатта, Аллоҳнинг бандаларидаги ҳаққи уларнинг Аллоҳга ибодат қилишлари, Унга бирор нарсани ширк келтирмасликларидир.
Бандаларнинг Аллоҳ азза ва жалладаги ҳаққи эса, ким Унга бирор нарсани ширк келтирмаса, уни азобламаслигидир", дедилар.
"Эй Аллоҳнинг Расули, одамларга башорат берайми?" дедим.
"Уларга башорат берма, яна суяниб қолмасинлар", дедилар".
Икки шайх ва Термизий ривоят қилишган.
Бу ҳадиси шарифда Аллоҳ таолонинг бандалардаги ҳаққи тўғрисида умумий маълумот келган. Аммо уламоларимиз Аллоҳ таолонинг бандадаги ҳақларини бирма-бир баён қилиб берганлар.
"Руҳий тарбия" китобидан.
👉 @diyonatli
Банданинг зиммасидаги энг буюк ҳақ ўзини яратган Зотга ибодат қилишдир. У Зоти таолонинг айтганини қилиб, қайтарганидан қайтишдир. Ўз зиммасидаги Аллоҳ таолонинг ҳаққини адо этиш ҳар бир банданинг энг бирламчи вазифасидир.
Муъоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
"Уфайр номли эшакда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг орқаларида мингашиб борар эдим. Ул зот:
"Эй Муъоз, Аллоҳнинг бандаларидаги ҳаққи нима-ю, банданинг Аллоҳдаги ҳаққи нима эканини биласанми?" дедилар.
"Аллоҳ ва Унинг Расули билувчи", дедим.
"Албатта, Аллоҳнинг бандаларидаги ҳаққи уларнинг Аллоҳга ибодат қилишлари, Унга бирор нарсани ширк келтирмасликларидир.
Бандаларнинг Аллоҳ азза ва жалладаги ҳаққи эса, ким Унга бирор нарсани ширк келтирмаса, уни азобламаслигидир", дедилар.
"Эй Аллоҳнинг Расули, одамларга башорат берайми?" дедим.
"Уларга башорат берма, яна суяниб қолмасинлар", дедилар".
Икки шайх ва Термизий ривоят қилишган.
Бу ҳадиси шарифда Аллоҳ таолонинг бандалардаги ҳаққи тўғрисида умумий маълумот келган. Аммо уламоларимиз Аллоҳ таолонинг бандадаги ҳақларини бирма-бир баён қилиб берганлар.
"Руҳий тарбия" китобидан.
👉 @diyonatli
❤1
НИКОҲ ТЎЙИНИ ҚИЛИШ КИМНИНГ ЗИММАСИДА?
Авваллари бу савол ўртага ташланмаган, чунки никоҳ тўйи кимнинг зиммасидаэканлигини ҳамма яхши билган ва унга амал қилган. Ҳозир ҳам кўпчилик жамиятларда, ҳатто мусулмон бўлмаган халқларда ҳам тўйни эр тараф қилади. Агар «Никоҳ тўйини келин тараф қилиши керак» деган гап айтилса, уларнинг ҳуши бошидан учиб кетиши турган гап. Айниқса, «Ош қиз тарафда бўлади. Куёв тараф, ҳолига қараб, келин тараф қилган тўй ошига икки юз элликтагача, баъзида ундан ҳам кўпроқ одам олиб келади. Агар келин тараф уларни яхшироқ кутиб олмаса, балога қолади», дейилса, мутлақо ишонишмайди. Ҳа, шариат кўрсатмасига амал қилмаслик оқибатда инсон табиатига тўғри келмайдиган ана шундай нарсаларни қилишгача олиб боради.
Аслида, никоҳ тўйини қилиш эр тарафнинг вазифаси. Бунга ҳужжат ҳам бор, далил ҳам бор.
1. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам оналаримизга уйланганларида барча ҳолатларда, ўша вақтнинг имкониятидан келиб чиқиб, ўзлари никоҳ тўйи қилганлар. Бирорта онамизга: «Отангга айт, тўй қилиб берсин», демаганлар. Зотан, ўзини эр билган одамга бу гапни айтиш ордир.
2. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйланган эркак саҳобаларга никоҳ тўйи қилишни буюрганлар. Бунга юқорида ўтган Абдурроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳу хусусидаги ҳадис мисол бўлади.
3. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам никоҳ тўйи қилишни, камбағал бўлса ҳам, ўз куёвлари Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳуга топширганлар.
«…Эртасига Али ибн Абу Толиб келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга яқинроқ жойга турди ва у зот эшитадиган қилиб:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизларига совчилик қилмоқчи бўлувдим. Ўзимнинг бирор нарсам ҳам йўқ эди. Аммо яқинлик ва меҳрларидан умидвор бўлиб сўраган эдим», – деди.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам дарҳол буни мулоҳаза қилдилар ва у кишига оғир ботмайдиган қилиб:
«(Маҳрга) бирор нарсанг борми?» – дедилар.
«Йўқ, ё Расулаллоҳ», – деб жавоб берди Али.
«Ҳутамийя совутинг қани?» – дедилар.
«Ўзимда, ё Расулаллоҳ», – деди.
«Бўлмаса ўшани бер», – дедилар.
Али ибн Абу Толиб совутни олиб келди.
Тўй кечаси Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам куёв бўлмиш Али ибн Абу Толибга:
«Эй Али, келинга бир тўй ҳам қилмоқ керак», – дедилар.
Шунда Саъд ибн Муъоз розияллоҳу анҳу:
«Менда бир қўчқор бор!» – деди.
Ансорийлардан бир гуруҳи бир неча соъ жўхори жамлаб келишди. Ана ўша нарсалардан тўй зиёфати уюштирилди...».
4. Ислом уммати ва уламолар жумҳурининг ижмоъи.
Нима учун никоҳ тўйи қилиш эркакка юклатилган?
Аввало, эркакка эркак бўлганлиги учун никоҳ тўйи қилиш юклатилган. Зотан, янги қурилган оила унинг номидаги оила бўлади. Мазкур оиланинг бошлиғи айнан эркак бўлади. Хотини қилиб берган тўй эркакка шараф эмас, ор-номус бўлади.
Иккинчидан, бир қиз ота-онадан туғилиб, уларнинг тарбиясини кўриб, энди вояга етганда уларни ва бошқа оила аъзоларини ташлаб, бошқа тарафга ёлғиз ўзи бориб, янги оилага аъзо бўлишга рози бўлишининг ўзи куёв ва унинг оиласи учун шарафдир. Бу билан, куёв ва унинг оиласининг жамиятдаги обрўси ошади. Бунга эса, айнан келин сабабчи бўлади. Шунинг учун ҳам, куёв тараф келиннинг шарафига тўй беради.
«Бахтиёр оила» китобидан
👉 @diyonatli
Авваллари бу савол ўртага ташланмаган, чунки никоҳ тўйи кимнинг зиммасидаэканлигини ҳамма яхши билган ва унга амал қилган. Ҳозир ҳам кўпчилик жамиятларда, ҳатто мусулмон бўлмаган халқларда ҳам тўйни эр тараф қилади. Агар «Никоҳ тўйини келин тараф қилиши керак» деган гап айтилса, уларнинг ҳуши бошидан учиб кетиши турган гап. Айниқса, «Ош қиз тарафда бўлади. Куёв тараф, ҳолига қараб, келин тараф қилган тўй ошига икки юз элликтагача, баъзида ундан ҳам кўпроқ одам олиб келади. Агар келин тараф уларни яхшироқ кутиб олмаса, балога қолади», дейилса, мутлақо ишонишмайди. Ҳа, шариат кўрсатмасига амал қилмаслик оқибатда инсон табиатига тўғри келмайдиган ана шундай нарсаларни қилишгача олиб боради.
Аслида, никоҳ тўйини қилиш эр тарафнинг вазифаси. Бунга ҳужжат ҳам бор, далил ҳам бор.
1. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам оналаримизга уйланганларида барча ҳолатларда, ўша вақтнинг имкониятидан келиб чиқиб, ўзлари никоҳ тўйи қилганлар. Бирорта онамизга: «Отангга айт, тўй қилиб берсин», демаганлар. Зотан, ўзини эр билган одамга бу гапни айтиш ордир.
2. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйланган эркак саҳобаларга никоҳ тўйи қилишни буюрганлар. Бунга юқорида ўтган Абдурроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳу хусусидаги ҳадис мисол бўлади.
3. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам никоҳ тўйи қилишни, камбағал бўлса ҳам, ўз куёвлари Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳуга топширганлар.
«…Эртасига Али ибн Абу Толиб келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга яқинроқ жойга турди ва у зот эшитадиган қилиб:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизларига совчилик қилмоқчи бўлувдим. Ўзимнинг бирор нарсам ҳам йўқ эди. Аммо яқинлик ва меҳрларидан умидвор бўлиб сўраган эдим», – деди.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам дарҳол буни мулоҳаза қилдилар ва у кишига оғир ботмайдиган қилиб:
«(Маҳрга) бирор нарсанг борми?» – дедилар.
«Йўқ, ё Расулаллоҳ», – деб жавоб берди Али.
«Ҳутамийя совутинг қани?» – дедилар.
«Ўзимда, ё Расулаллоҳ», – деди.
«Бўлмаса ўшани бер», – дедилар.
Али ибн Абу Толиб совутни олиб келди.
Тўй кечаси Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам куёв бўлмиш Али ибн Абу Толибга:
«Эй Али, келинга бир тўй ҳам қилмоқ керак», – дедилар.
Шунда Саъд ибн Муъоз розияллоҳу анҳу:
«Менда бир қўчқор бор!» – деди.
Ансорийлардан бир гуруҳи бир неча соъ жўхори жамлаб келишди. Ана ўша нарсалардан тўй зиёфати уюштирилди...».
4. Ислом уммати ва уламолар жумҳурининг ижмоъи.
Нима учун никоҳ тўйи қилиш эркакка юклатилган?
Аввало, эркакка эркак бўлганлиги учун никоҳ тўйи қилиш юклатилган. Зотан, янги қурилган оила унинг номидаги оила бўлади. Мазкур оиланинг бошлиғи айнан эркак бўлади. Хотини қилиб берган тўй эркакка шараф эмас, ор-номус бўлади.
Иккинчидан, бир қиз ота-онадан туғилиб, уларнинг тарбиясини кўриб, энди вояга етганда уларни ва бошқа оила аъзоларини ташлаб, бошқа тарафга ёлғиз ўзи бориб, янги оилага аъзо бўлишга рози бўлишининг ўзи куёв ва унинг оиласи учун шарафдир. Бу билан, куёв ва унинг оиласининг жамиятдаги обрўси ошади. Бунга эса, айнан келин сабабчи бўлади. Шунинг учун ҳам, куёв тараф келиннинг шарафига тўй беради.
«Бахтиёр оила» китобидан
👉 @diyonatli
👍4❤1