Пайғамбарлар дедиларки:
“Кўнгилдаги иллат сабабли инсон тўғрини англамайди, янглишади. Шунинг Учун неъматлар, аксарият ҳолларда иллат бўлади. Хасталик билан ейилган таом инсонга куч бағишлайдими? Бундай кайфиятда
кўнгилни яйратувчи озуқа ҳам сенинг вужудингда нохуш бўй таратади”.
Кўнгилдан кўнгилга дарча борлиги аниқ. Икки кўнгил икки вужуд каби бир-биридан айри ва узоқ қола олмайди. Икки қандилнинг ёғ қуйилган идишлари битта эмас, аммо шуълалари қоришиқ, биттадир. Бу кўнгилда севги чақмоғи чақдими. билки, у кўнгилда ҳам муҳаббат бордир. Кўнглингда Аллоҳ севгиси ортдими, шубҳа йўқки, Аллоҳ сени севади. Якка қўлдан сас чиқмас. Яна бир қўл бўлмагунча, икки қўлинг бир-бирига урилмагунча на сас чиқар, на садо.
Жалолиддин РУМИЙ.
👉@diyonatli
“Кўнгилдаги иллат сабабли инсон тўғрини англамайди, янглишади. Шунинг Учун неъматлар, аксарият ҳолларда иллат бўлади. Хасталик билан ейилган таом инсонга куч бағишлайдими? Бундай кайфиятда
кўнгилни яйратувчи озуқа ҳам сенинг вужудингда нохуш бўй таратади”.
Кўнгилдан кўнгилга дарча борлиги аниқ. Икки кўнгил икки вужуд каби бир-биридан айри ва узоқ қола олмайди. Икки қандилнинг ёғ қуйилган идишлари битта эмас, аммо шуълалари қоришиқ, биттадир. Бу кўнгилда севги чақмоғи чақдими. билки, у кўнгилда ҳам муҳаббат бордир. Кўнглингда Аллоҳ севгиси ортдими, шубҳа йўқки, Аллоҳ сени севади. Якка қўлдан сас чиқмас. Яна бир қўл бўлмагунча, икки қўлинг бир-бирига урилмагунча на сас чиқар, на садо.
Жалолиддин РУМИЙ.
👉@diyonatli
👍9
ҚУРЪОНИ КАРИМ ВАСИЛА ҚИЛИНСА, ҒАМ ВА ХАФАГАРЧИЛИК КЕТАДИ
Имом Аҳмаднинг «Муснад» китобида Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилиб бундай дедилар:
«Бир кишига ғам ва хафагарчилик етса, бас, қуйидаги дуони ўқисин: «Аллоҳумма инни абдука ибни абдика ибни аматика. Насияти биядика мазин фийя ҳукмука. Адлун фийя қодука. Асъалукаллоҳумма бикулли исмин ҳува лака. Саммайта биҳи нафсака, ав алламтаҳу аҳадан мин ҳолқиқа ав анзалтаҳу фи китабика ав истаъсартаҳу биҳи фи илмил ғойби индака. Ан тажъла алқуръана лазима робиъа қолби ва зиҳаба ҳамми илла азҳабаллоҳу азза ва жалла ҳаммаҳу ҳузнаҳу ва абдалаҳу маканаҳу фароҳан. Фақийла я Расулаллоҳ! Ала натаъалламуҳа? Қола: Бала янбағи лиман самъаҳа ан ятаъалламаҳа».
Маъноси: «Эй Аллоҳим! Мен бандангнинг ўғлиман, чўрингнинг ўғлиман. Пешонам Сенинг қўлингдадир. Мен ҳақимдаги ҳукминг раводир. Менинг тўғримдаги қароринг одилдир. Эй Аллоҳим! Сенинг ҳар бир исминг билан, Ўзингни номлаган ёки маҳлуқларингдан бир кишига ўргатган исминг билан ёки Ўзингнинг ғайб илмингда бекитган исм билан Қуръони азимни қалбимнинг баҳори, кўзимнинг нури, хафалигимни кейтказувчи ва ғамини йўқотувчи қилишингни сўрайман».
Банда шу дуони ўқиса Аллоҳ таоло унинг ғами ва хафалигини йўқ қилади. Уларнинг ўрнига хурсандчиликни пайдо қилади. «Эй Аллоҳнинг Расули! Бу дуони ўрганайликми?» деб сўрашди. У зот айтдилар: «Ҳа. Уни ким эшитса, ўрганмоғи лозим бўлади».
«Шифо оятлари ва маъсур дуолар» китобидан.
👉@diyonatli
Имом Аҳмаднинг «Муснад» китобида Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилиб бундай дедилар:
«Бир кишига ғам ва хафагарчилик етса, бас, қуйидаги дуони ўқисин: «Аллоҳумма инни абдука ибни абдика ибни аматика. Насияти биядика мазин фийя ҳукмука. Адлун фийя қодука. Асъалукаллоҳумма бикулли исмин ҳува лака. Саммайта биҳи нафсака, ав алламтаҳу аҳадан мин ҳолқиқа ав анзалтаҳу фи китабика ав истаъсартаҳу биҳи фи илмил ғойби индака. Ан тажъла алқуръана лазима робиъа қолби ва зиҳаба ҳамми илла азҳабаллоҳу азза ва жалла ҳаммаҳу ҳузнаҳу ва абдалаҳу маканаҳу фароҳан. Фақийла я Расулаллоҳ! Ала натаъалламуҳа? Қола: Бала янбағи лиман самъаҳа ан ятаъалламаҳа».
Маъноси: «Эй Аллоҳим! Мен бандангнинг ўғлиман, чўрингнинг ўғлиман. Пешонам Сенинг қўлингдадир. Мен ҳақимдаги ҳукминг раводир. Менинг тўғримдаги қароринг одилдир. Эй Аллоҳим! Сенинг ҳар бир исминг билан, Ўзингни номлаган ёки маҳлуқларингдан бир кишига ўргатган исминг билан ёки Ўзингнинг ғайб илмингда бекитган исм билан Қуръони азимни қалбимнинг баҳори, кўзимнинг нури, хафалигимни кейтказувчи ва ғамини йўқотувчи қилишингни сўрайман».
Банда шу дуони ўқиса Аллоҳ таоло унинг ғами ва хафалигини йўқ қилади. Уларнинг ўрнига хурсандчиликни пайдо қилади. «Эй Аллоҳнинг Расули! Бу дуони ўрганайликми?» деб сўрашди. У зот айтдилар: «Ҳа. Уни ким эшитса, ўрганмоғи лозим бўлади».
«Шифо оятлари ва маъсур дуолар» китобидан.
👉@diyonatli
👍3
ИНСОНЛАРНИ НЕЧУН СЕВАМИЗ?
Инсонлар Ҳазрати Одам алайҳиссаломдан тарқалган биродарларимиз бўлгани учун уларни севамиз. Ҳаммани яхши кўрамиз... «Бу ҳам менинг Одам алайҳиссалом Отамдан тарқалган бир авлод», деб севамиз. Шу сабабдан уларнинг тўғри йўлга келишини хоҳлаймиз. Куфрда қолмаслигини истаймиз. Нафсига қул бўлмаслигини истаймиз...
Шунинг учун, кечирувчан бўлиб, муҳаббат билан, сабр билан инсонларга хизмат қиламиз: ҳеч бир инсонни айирмаймиз, ҳеч бир миллатни айирмаймиз, ҳеч бир суҳбатдошни паст кўрмаймиз... Қарабсизки, бир ғайри муслим мусулмон бўлибди! Австралияда, менга ихвон (дўст, оғайни) бўлмоқ ниятида бир рум олдимизга келди. Зикр вазифасини олиб, тариқатга кирди, алҳамдулиллоҳ, кўпгина биродарларимиздан кўра яхшироқ ишлар қилди... Бразилиялик бирови келиб, интисоб этди... Армани мусулмон бўлиши мумкин, булғор мусулмон бўлиши мумкин. Тағин бошқа бирови мусулмон бўлиши мумкин.
Мусулмон бўлиши учун ҳам уринмоғимиз шарт. Чунки унинг бошқа бир йўли йўқ...
Инглиз мусулмон бўлгай, мутасаввиф бўлгай. Олмон мусулмон бўлгай. Бунга мисоллар кўп. Шунинг учун бизнинг усулимиз жуда кенг бир усул.
Бир-бирларимизга биродар, қариндош бўлишимиз керак эди. Буни ҳатлаб, буни четлаб ўтяпмиз. Тариқат аҳли, аҳли дил бўлганимиз учун, аҳли қалб бўлганимиз учун муҳаббатли бўлмоғимиз керак эди, буни ҳам четлаб ўтаяпмиз, эпламаяпмиз, ўрнига қўя олмаяпмиз. Кетяпмиз худди Аллоҳнинг севмаган бандаларидек, турли ёмон феъл-ҳаракатларнинг роса гирдобига тушяпмиз! Улар қиладиган чиркин ишларни қиляпмиз.
Қилмаслигимиз керак эди...
Биздан муҳаббатли бир жамоанинг ташкил топиши, майдонга келиши керак эди. Бу шундай бир муҳаббатли жамоа бўлгайки, унда Исломга хизмат қиладиган ходимлар бўлгай. Исломга хизмат қиладиган шахслар орасида муҳаббат бўлмаса, булар Исломнинг хизматини қандай бажаради? Ораларида меҳр-муҳаббат бўлмаган инсонлар Исломга қандай хизмат қилади? Қила олмайдилар, қила олмагаймиз! Аммо бу муҳим, асос масаладир. Биз бу муҳаббат пойдеворининг устига жуда юксак бинолар қура оламиз. Буни чиндан-ҳақиқатан таъминлай олсак, бир-биримизни самимий, ҳақиқатан севсак, бир-бирларимизга чиндан, ҳақиқатан фидоийлик қила олсак, муваффақият қозонгаймиз.
«Ҳақиқий севги» китобидан.
👉@diyonatli
Инсонлар Ҳазрати Одам алайҳиссаломдан тарқалган биродарларимиз бўлгани учун уларни севамиз. Ҳаммани яхши кўрамиз... «Бу ҳам менинг Одам алайҳиссалом Отамдан тарқалган бир авлод», деб севамиз. Шу сабабдан уларнинг тўғри йўлга келишини хоҳлаймиз. Куфрда қолмаслигини истаймиз. Нафсига қул бўлмаслигини истаймиз...
Шунинг учун, кечирувчан бўлиб, муҳаббат билан, сабр билан инсонларга хизмат қиламиз: ҳеч бир инсонни айирмаймиз, ҳеч бир миллатни айирмаймиз, ҳеч бир суҳбатдошни паст кўрмаймиз... Қарабсизки, бир ғайри муслим мусулмон бўлибди! Австралияда, менга ихвон (дўст, оғайни) бўлмоқ ниятида бир рум олдимизга келди. Зикр вазифасини олиб, тариқатга кирди, алҳамдулиллоҳ, кўпгина биродарларимиздан кўра яхшироқ ишлар қилди... Бразилиялик бирови келиб, интисоб этди... Армани мусулмон бўлиши мумкин, булғор мусулмон бўлиши мумкин. Тағин бошқа бирови мусулмон бўлиши мумкин.
Мусулмон бўлиши учун ҳам уринмоғимиз шарт. Чунки унинг бошқа бир йўли йўқ...
Инглиз мусулмон бўлгай, мутасаввиф бўлгай. Олмон мусулмон бўлгай. Бунга мисоллар кўп. Шунинг учун бизнинг усулимиз жуда кенг бир усул.
Бир-бирларимизга биродар, қариндош бўлишимиз керак эди. Буни ҳатлаб, буни четлаб ўтяпмиз. Тариқат аҳли, аҳли дил бўлганимиз учун, аҳли қалб бўлганимиз учун муҳаббатли бўлмоғимиз керак эди, буни ҳам четлаб ўтаяпмиз, эпламаяпмиз, ўрнига қўя олмаяпмиз. Кетяпмиз худди Аллоҳнинг севмаган бандаларидек, турли ёмон феъл-ҳаракатларнинг роса гирдобига тушяпмиз! Улар қиладиган чиркин ишларни қиляпмиз.
Қилмаслигимиз керак эди...
Биздан муҳаббатли бир жамоанинг ташкил топиши, майдонга келиши керак эди. Бу шундай бир муҳаббатли жамоа бўлгайки, унда Исломга хизмат қиладиган ходимлар бўлгай. Исломга хизмат қиладиган шахслар орасида муҳаббат бўлмаса, булар Исломнинг хизматини қандай бажаради? Ораларида меҳр-муҳаббат бўлмаган инсонлар Исломга қандай хизмат қилади? Қила олмайдилар, қила олмагаймиз! Аммо бу муҳим, асос масаладир. Биз бу муҳаббат пойдеворининг устига жуда юксак бинолар қура оламиз. Буни чиндан-ҳақиқатан таъминлай олсак, бир-биримизни самимий, ҳақиқатан севсак, бир-бирларимизга чиндан, ҳақиқатан фидоийлик қила олсак, муваффақият қозонгаймиз.
«Ҳақиқий севги» китобидан.
👉@diyonatli
👍1
МУСУЛМОН БЎЛИШ УЧУН УЗИЛИНГ
Бу иборани Доктор Али Салобийнинг “Ливиялик олим Абдужаббор Сирдий сийрати” номли китобидан ўқиб қолдим. Мўъжазгина бу сўзлар кўзларимни очди, руҳлантирди ва ҳайратга солди. Чунки улар чиройли ва самимий бўлиши билан бирга ўринли ҳам эди. Унда айтилгандики, комил мусулмон бўлиш учун аввало гуноҳлардан тийилинг. Мушкул вазиятлардан қутулинг. Бу ҳолатлардан саломат бўлганингиздин сўнг ўрганишни бошланг, вақтингиздан унумли фойдаланинг. Сўнгра ўрганганларингизни фаҳмланг. Умрингиз ва фароғатингизни ғанимат билинг. Ниҳоят, хилватда қолиб Аллоҳнинг неъматларини фикрлаш билан ҳузурланинг.
Сизга шуни айтмоқчиманки, ҳар куни маълум вақтингизни нафсни тергаш учун ажратинг. Мусҳаф, китобларингиз қироатига, хотиржамликка фурсат топинг. Роббингизга истиғфор айтинг. Турмушуингиз ишларини тадаббур айланг. Охиратингиз ҳақида ўйланг.
Ҳаётнинг қий-чувлари билан овора бўлар экансиз, дуч келган ҳолатда тушишингиз, бўлар-бўлмас ишларни қилишингиз, ким қаёққа етакласа, эргашиб кетишингиз мумкин.
Аллоҳ қалбингиз юпанчига чирой берсин. Динингизни мукаммал, вақтингизни баракали қилсин. Турмушингиз тўкислансин.
Руҳий ҳолатга эришишингиз учун вақт ажратишга уруниб кўринг. Яна нафсингизга мурожаат этишингизга, ҳисоб-китоб, назорат қилиш учун ҳам. Зеро, мана шу андак вақт сизга ҳаёт учун муҳим низомни тартиблаб беради. У билан дин ва дунё ишларингизни жой-жойига қўясиз. Фойда ва зарарингизни ажратасиз.
“Ниҳоят, саодатни топдим!” китобидан.
👉@diyonatli
Бу иборани Доктор Али Салобийнинг “Ливиялик олим Абдужаббор Сирдий сийрати” номли китобидан ўқиб қолдим. Мўъжазгина бу сўзлар кўзларимни очди, руҳлантирди ва ҳайратга солди. Чунки улар чиройли ва самимий бўлиши билан бирга ўринли ҳам эди. Унда айтилгандики, комил мусулмон бўлиш учун аввало гуноҳлардан тийилинг. Мушкул вазиятлардан қутулинг. Бу ҳолатлардан саломат бўлганингиздин сўнг ўрганишни бошланг, вақтингиздан унумли фойдаланинг. Сўнгра ўрганганларингизни фаҳмланг. Умрингиз ва фароғатингизни ғанимат билинг. Ниҳоят, хилватда қолиб Аллоҳнинг неъматларини фикрлаш билан ҳузурланинг.
Сизга шуни айтмоқчиманки, ҳар куни маълум вақтингизни нафсни тергаш учун ажратинг. Мусҳаф, китобларингиз қироатига, хотиржамликка фурсат топинг. Роббингизга истиғфор айтинг. Турмушуингиз ишларини тадаббур айланг. Охиратингиз ҳақида ўйланг.
Ҳаётнинг қий-чувлари билан овора бўлар экансиз, дуч келган ҳолатда тушишингиз, бўлар-бўлмас ишларни қилишингиз, ким қаёққа етакласа, эргашиб кетишингиз мумкин.
Аллоҳ қалбингиз юпанчига чирой берсин. Динингизни мукаммал, вақтингизни баракали қилсин. Турмушингиз тўкислансин.
Руҳий ҳолатга эришишингиз учун вақт ажратишга уруниб кўринг. Яна нафсингизга мурожаат этишингизга, ҳисоб-китоб, назорат қилиш учун ҳам. Зеро, мана шу андак вақт сизга ҳаёт учун муҳим низомни тартиблаб беради. У билан дин ва дунё ишларингизни жой-жойига қўясиз. Фойда ва зарарингизни ажратасиз.
“Ниҳоят, саодатни топдим!” китобидан.
👉@diyonatli
👍2
МАВЛАВИЙ ҲИНДИСТОНИЙ ДОМЛАНИНГ БОШДАН КЕЧИРГАНЛАРИ
10-ҚИСМ
Ман мадрасадан чиқиб қаёққа боришим керак экан, ўзум ҳам билмайман. Кўчада айланиб, истансаға бордим. Афғонистон чегарасидан келғон поезд тўхтаб турғон экан. Дилимға келдики, мабодо мамлакатимиздан Ҳажға борғувчилардан биронтасини учратаманми деб, поездға чиқдим, вагонларни текшириб кўрдум. Бир вагонда уч киши ўтурғон экан. Уларни кўрғон замон ўзбеклиғини билдим. «Оталар, қаердан келдингизлар?», деб сўрадим. Улар мени ўзбекча гапиришимдан ҳайрон бўлди, чунки менинг либосларим Ҳиндистон либоси эди. У ҳожилардан бири: «Сан ўзбекмисан?», деб сўради. «Ўзбекман», дедим. «Бу ерда нима қилиб юрасан?», деди. Мен: «Мадрасада ўқийман», деб жавоб бердим. «Ўзбекистоннинг қайси шаҳридан бўласан?» деб сўради. Мен: «Қўқонлик бўламан», дедим. У одам айтди: «Мен ҳам қўқонликман», деди. «Қўқонднинг қайси қишлоғидан бўласан?», деб сўради. Мен айтдим: «Уч кўприкға яқин Чорбоғ қишлоғидан бўламан». Ул одам айтди: «Кимнинг ўғли бўласан?». Ман айтдим: «Мулло Рустам домланинг ўғиллари бўламан», дедим. Бул одам бир сайҳа тортиб: «Йўқолғон ўғлумни топтим» деб менга ёпишди. Мени қучоғлаб турган ҳолда хушдан кетди. Мен ўзумнинг дадамни танимасдан турғон эканман. 15 йил илгари кўрғонимда дадамнинг соқоллариға оқ кирғони йўқ эди. Энди соқоллари оқариб, бетоб бўлиб, заиф бўлуб қолғон эканлар. Ҳеч танимадим.
Шу вақтда поезд юрушға бошлади. Мен тезлик билан дадамни пастға олиб тушдум. Булар уч киши Ҳажға кетатурғон эканлар. Поезд билетлари Бомбей шаҳриға олинғон экан. Ҳожилар Бомбейға тўпланиб, параходға билет олиб ҳажға жўнайдилар. Дадамнинг шериклари поездда йиғлаб кетабердилар. Мен дадамни олиб мадрасаға келдим. Мударрисларимиз ҳайрон бўлуб: «Сенга илгари хабар келганмиди?», дедилар. Ман айтдим: «Йўқ ҳеч қандай хабарсиз чиқдим». Поезддаги «қудрати илоҳияға» таажжуб қолдилар. Дадам айтдиларки: «Ман қидириб, Мозори Шарифға келдим, сени билғонлар айтдилар: «Уни Ҳиндистон тарафидан топарсиз». Мени умидим узулиб, бу катта шаҳардан қандай топаман. Худоға нола қилиб тиладим: «Худоё, ўғлумни менга еткурғил. Мени бу дуойим мақбул бўлғон экан, сени мажбур қилиб, менинг олдимға олиб чиқиб қўйди».
Дадам: «Шу давр ичида нима қилиб юрдинг?», деб хафалик изҳор қилди. Мен айтдим: «Илм таҳсилида юрдум, шу бу йил охирги йилим», дедим. Дадам айтдилар: «Сан ҳали ҳам ўқуб юрубсанми? Сени шерикларинг мударрис бўлуб дарс айтишиб ётипти. Энди маслаҳат шулки, тезлик била мадрасадан жавоб ол. Мени Ҳажга олиб бор».
ДАВОМИ БОР...
👉@diyonatli
10-ҚИСМ
Ман мадрасадан чиқиб қаёққа боришим керак экан, ўзум ҳам билмайман. Кўчада айланиб, истансаға бордим. Афғонистон чегарасидан келғон поезд тўхтаб турғон экан. Дилимға келдики, мабодо мамлакатимиздан Ҳажға борғувчилардан биронтасини учратаманми деб, поездға чиқдим, вагонларни текшириб кўрдум. Бир вагонда уч киши ўтурғон экан. Уларни кўрғон замон ўзбеклиғини билдим. «Оталар, қаердан келдингизлар?», деб сўрадим. Улар мени ўзбекча гапиришимдан ҳайрон бўлди, чунки менинг либосларим Ҳиндистон либоси эди. У ҳожилардан бири: «Сан ўзбекмисан?», деб сўради. «Ўзбекман», дедим. «Бу ерда нима қилиб юрасан?», деди. Мен: «Мадрасада ўқийман», деб жавоб бердим. «Ўзбекистоннинг қайси шаҳридан бўласан?» деб сўради. Мен: «Қўқонлик бўламан», дедим. У одам айтди: «Мен ҳам қўқонликман», деди. «Қўқонднинг қайси қишлоғидан бўласан?», деб сўради. Мен айтдим: «Уч кўприкға яқин Чорбоғ қишлоғидан бўламан». Ул одам айтди: «Кимнинг ўғли бўласан?». Ман айтдим: «Мулло Рустам домланинг ўғиллари бўламан», дедим. Бул одам бир сайҳа тортиб: «Йўқолғон ўғлумни топтим» деб менга ёпишди. Мени қучоғлаб турган ҳолда хушдан кетди. Мен ўзумнинг дадамни танимасдан турғон эканман. 15 йил илгари кўрғонимда дадамнинг соқоллариға оқ кирғони йўқ эди. Энди соқоллари оқариб, бетоб бўлиб, заиф бўлуб қолғон эканлар. Ҳеч танимадим.
Шу вақтда поезд юрушға бошлади. Мен тезлик билан дадамни пастға олиб тушдум. Булар уч киши Ҳажға кетатурғон эканлар. Поезд билетлари Бомбей шаҳриға олинғон экан. Ҳожилар Бомбейға тўпланиб, параходға билет олиб ҳажға жўнайдилар. Дадамнинг шериклари поездда йиғлаб кетабердилар. Мен дадамни олиб мадрасаға келдим. Мударрисларимиз ҳайрон бўлуб: «Сенга илгари хабар келганмиди?», дедилар. Ман айтдим: «Йўқ ҳеч қандай хабарсиз чиқдим». Поезддаги «қудрати илоҳияға» таажжуб қолдилар. Дадам айтдиларки: «Ман қидириб, Мозори Шарифға келдим, сени билғонлар айтдилар: «Уни Ҳиндистон тарафидан топарсиз». Мени умидим узулиб, бу катта шаҳардан қандай топаман. Худоға нола қилиб тиладим: «Худоё, ўғлумни менга еткурғил. Мени бу дуойим мақбул бўлғон экан, сени мажбур қилиб, менинг олдимға олиб чиқиб қўйди».
Дадам: «Шу давр ичида нима қилиб юрдинг?», деб хафалик изҳор қилди. Мен айтдим: «Илм таҳсилида юрдум, шу бу йил охирги йилим», дедим. Дадам айтдилар: «Сан ҳали ҳам ўқуб юрубсанми? Сени шерикларинг мударрис бўлуб дарс айтишиб ётипти. Энди маслаҳат шулки, тезлик била мадрасадан жавоб ол. Мени Ҳажга олиб бор».
ДАВОМИ БОР...
👉@diyonatli
👍1
🟢 ONLINE
Бугунги жума мавъизаси:
Исломда аёлларга муносабат
Тошкент вилояти бош-имом хатиби Жасурбек домла Рауповнинг жума мавъизасини @fitratuz телеграм каналида #ONLINE тингланг.
👉 @diyonatli
Бугунги жума мавъизаси:
Исломда аёлларга муносабат
Тошкент вилояти бош-имом хатиби Жасурбек домла Рауповнинг жума мавъизасини @fitratuz телеграм каналида #ONLINE тингланг.
👉 @diyonatli
👍2
КАҲФ СУРАСИДАГИ ХИСЛАТЛИ ДУО
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилиб айтдилар: «Ким Каҳф сурасининг аввалидан ўн оятни ҳифз қилса, у Дажжол фитнасидан омонда бўлади» (Имом Аҳмад ва Имом Муслим ривояти).
Ояти карималар ушбудир:
«(Ўз) бандаси (Муҳаммад)га Китоб (Қуръон)ни нозил қилган Зот (Аллоҳ)га – ҳамд! Уни (Қуръонни маъно ва мазмунда) қинғир қилмади» (Каҳф сураси, 1-оят).
«Уни тўғри қилган. Ўз ҳузуридан бўладиган шиддатли азобдан огоҳлантирадиган; яхши амалларни қиладиган мўминларга, уларга гўзал ажр бўлиши башоратини берадиган қилган Зотга» (Каҳф сураси, 2-оят).
«(Улар) у(ажр)да абадий қолгувчидирлар» (Каҳф сураси, 3-оят).
«Ва, Аллоҳ Ўзига бола тутди, деганларни огоҳлантириш учун» (Каҳф сураси, 4-оят).
«На уларнинг ва на ота-боболарининг бу ҳақда илми йўқдир. Оғизларидан чиқадиган сўз қандай ҳам оғир. Улар ёлғондан бошқани айтмаслар» (Каҳф сураси, 5-оят).
«Улар бу сўзга иймон келтирмасалар, эҳтимол уларнинг ортидан таассуф ила ўзингни ҳалок этмоқчи бўларсан?!» (Каҳф сураси, 6-оят).
«Биз ер юзидаги нарсаларни, уларнинг қайсилари гўзалроқ амал қилишини синаш учун, зебу зийнат қилиб қўйганмиз» (Каҳф сураси, 7-оят).
«Албатта, Биз унинг юзидаги нарсаларни қуп-қуруқ тупроққа айлантиргувчимиз» (Каҳф сураси, 8-оят).
«Каҳф ва битик эгаларини Бизнинг ажойиб оят-белгиларимиздан деб ўйладингми?!» (Каҳф сураси, 9-оят).
Машҳур муаррих ва сийратнавис Муҳаммад ибн Ишоқ (80-150 ҳ.й)нинг ёзишига кўра, Исо алайҳиссаломдан кейин насроний динининг асл ва ҳақиқий таълимотига амал қиладиган диндорлар камайиб, ботил динларга эътиқод қилувчилар кўпайиб борган. Рум мулкининг қайсари (шоҳи) Дақёнус худди шундай бутпарастликка ружу қўйган, насроний динидаги кишиларга зулм ўтказган ҳукмдор эди. У бут ва санамларга сиғинишдан бош тортган, тавҳид динига амал қилувчи руҳонийларни таъқиб қилиб, қўлга тушганларини қатли ом қиларди. Унинг зулмидан қутулиш ва тавҳидга асосланган соф насроний динини асраб қолиш мақсадида Аллоҳнинг розилигини истаб, юртни тарк этган ва уларни қўриқлаб борувчи бир ит билан тоғдаги ғорга қочиб бориб яширинган бир гуруҳ ёш йигитлар тарихда «Аҳсоби каҳф» («Ғор кишилари») ёки «Асҳоби рақим» («Битик эгалари») деган номлар билан машҳур бўлганлар. «Битик» – мазкур йигитларнинг ғор оғзидаги қопқоқ устига битиб қўйилган номларидир (Тафсири Хозин)
«Қачонки йигитлар каҳфдан жой олганларида: «Эй Роббимиз, бизга Ўз ҳузурингдан раҳмат бергин ва ишимизни ўзинг тўғрилагин», дедилар (Каҳф сураси, 10-оят).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилиб айтдилар: «Ким жума куни Каҳф сурасини ўқиса, Аллоҳ таоло икки жума ўртасидаги уни нур билан равшан қилади» (Имом Ҳоким ва Имом Байҳақий Абу Саъид Худрий розияллоҳу анҳудан ривоят қилишган).
Ким Каҳф сурасининг охиридан беш оят ўқиб, кечанинг қайси соатида туришни ирода қилса, Аллоҳнинг изни ила туради.
«Шифо оятлари ва маъсур дуолар» китобидан.
👉@diyonatli
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилиб айтдилар: «Ким Каҳф сурасининг аввалидан ўн оятни ҳифз қилса, у Дажжол фитнасидан омонда бўлади» (Имом Аҳмад ва Имом Муслим ривояти).
Ояти карималар ушбудир:
«(Ўз) бандаси (Муҳаммад)га Китоб (Қуръон)ни нозил қилган Зот (Аллоҳ)га – ҳамд! Уни (Қуръонни маъно ва мазмунда) қинғир қилмади» (Каҳф сураси, 1-оят).
«Уни тўғри қилган. Ўз ҳузуридан бўладиган шиддатли азобдан огоҳлантирадиган; яхши амалларни қиладиган мўминларга, уларга гўзал ажр бўлиши башоратини берадиган қилган Зотга» (Каҳф сураси, 2-оят).
«(Улар) у(ажр)да абадий қолгувчидирлар» (Каҳф сураси, 3-оят).
«Ва, Аллоҳ Ўзига бола тутди, деганларни огоҳлантириш учун» (Каҳф сураси, 4-оят).
«На уларнинг ва на ота-боболарининг бу ҳақда илми йўқдир. Оғизларидан чиқадиган сўз қандай ҳам оғир. Улар ёлғондан бошқани айтмаслар» (Каҳф сураси, 5-оят).
«Улар бу сўзга иймон келтирмасалар, эҳтимол уларнинг ортидан таассуф ила ўзингни ҳалок этмоқчи бўларсан?!» (Каҳф сураси, 6-оят).
«Биз ер юзидаги нарсаларни, уларнинг қайсилари гўзалроқ амал қилишини синаш учун, зебу зийнат қилиб қўйганмиз» (Каҳф сураси, 7-оят).
«Албатта, Биз унинг юзидаги нарсаларни қуп-қуруқ тупроққа айлантиргувчимиз» (Каҳф сураси, 8-оят).
«Каҳф ва битик эгаларини Бизнинг ажойиб оят-белгиларимиздан деб ўйладингми?!» (Каҳф сураси, 9-оят).
Машҳур муаррих ва сийратнавис Муҳаммад ибн Ишоқ (80-150 ҳ.й)нинг ёзишига кўра, Исо алайҳиссаломдан кейин насроний динининг асл ва ҳақиқий таълимотига амал қиладиган диндорлар камайиб, ботил динларга эътиқод қилувчилар кўпайиб борган. Рум мулкининг қайсари (шоҳи) Дақёнус худди шундай бутпарастликка ружу қўйган, насроний динидаги кишиларга зулм ўтказган ҳукмдор эди. У бут ва санамларга сиғинишдан бош тортган, тавҳид динига амал қилувчи руҳонийларни таъқиб қилиб, қўлга тушганларини қатли ом қиларди. Унинг зулмидан қутулиш ва тавҳидга асосланган соф насроний динини асраб қолиш мақсадида Аллоҳнинг розилигини истаб, юртни тарк этган ва уларни қўриқлаб борувчи бир ит билан тоғдаги ғорга қочиб бориб яширинган бир гуруҳ ёш йигитлар тарихда «Аҳсоби каҳф» («Ғор кишилари») ёки «Асҳоби рақим» («Битик эгалари») деган номлар билан машҳур бўлганлар. «Битик» – мазкур йигитларнинг ғор оғзидаги қопқоқ устига битиб қўйилган номларидир (Тафсири Хозин)
«Қачонки йигитлар каҳфдан жой олганларида: «Эй Роббимиз, бизга Ўз ҳузурингдан раҳмат бергин ва ишимизни ўзинг тўғрилагин», дедилар (Каҳф сураси, 10-оят).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилиб айтдилар: «Ким жума куни Каҳф сурасини ўқиса, Аллоҳ таоло икки жума ўртасидаги уни нур билан равшан қилади» (Имом Ҳоким ва Имом Байҳақий Абу Саъид Худрий розияллоҳу анҳудан ривоят қилишган).
Ким Каҳф сурасининг охиридан беш оят ўқиб, кечанинг қайси соатида туришни ирода қилса, Аллоҳнинг изни ила туради.
«Шифо оятлари ва маъсур дуолар» китобидан.
👉@diyonatli
👍2
БАҚАРА СУРАСИ БИЛАН КЕЧИРГАНЛАРИМ
Ўнг тарафимда қаттиқ оғриқ пайдо бўлди. Биқинимга заҳарли ханжар санчилгандай эди. Қаерга бормай, докторлар топиб олгани бир хил гап: “Бизнинг қўлимиздан келмайди”. Бешта касалхонага бордим. Бефойда.
Чорасиз кетган уринишларимни кўрган илмли, солиҳ дўстларимдан бири мени “Бақара” сурасини ўқишга ундади. Яна ўқиш чоғида оғриётган жойимга қараб суф-суфлашимни ҳам айтишди. Чунки менга етган оғриқ шу соҳа мутахассислари айтишича сеҳр эди.
Ҳаммасидан кейин уйимга қайтдим. Хушуъ билан “Бақара” сурасининг тиловатига киришдим. Оғриётган жойимга суф-суфлаб ҳам турдим. Секин секин тузала бошладим. Аллоҳнинг марҳамати билан касаллик кетиб, шифо кела бошлади. Менга бир неча ойлардан бери тинчлик бермаётган дардим аришни бошлади. Оғриқ қаттиқлигидан ухлолмасдим. Бирор илож, даво ёҳуд тўғри маслаҳат берадиган шифокор топилмасди.
Кейин эса дард давоси, касаллик шифоси мана шу буюк Китобда эканини билдим. Хусуссан, “Бақара” сурасида. Бу ҳақида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар: “У (Бақара сураси)га сеҳр бардош беролмайди”.
Сеҳр теккан дўстларим билан гаплашдим. Баъзи биродарларимни қўрқинч, ваҳима босганини, бошқаларини қайғу-алам чулғаганини гувоҳи бўлдим. Улар ҳам мана шу қадри улуғ сурани қироат қилишда бардавом бўлдилар. Тез орада Аллоҳ уларга комил шифо ато қилди.
Сизга тавсиям шуки, бизларга дунёю охиратда ҳидоят, нур, шифо-руқия ва зафару-нажот бўлмиш азим Китобдан асло йироқлашманг.
"Ниҳоят, саодатни топдим! " китобидан.
👉@diyonatli
Ўнг тарафимда қаттиқ оғриқ пайдо бўлди. Биқинимга заҳарли ханжар санчилгандай эди. Қаерга бормай, докторлар топиб олгани бир хил гап: “Бизнинг қўлимиздан келмайди”. Бешта касалхонага бордим. Бефойда.
Чорасиз кетган уринишларимни кўрган илмли, солиҳ дўстларимдан бири мени “Бақара” сурасини ўқишга ундади. Яна ўқиш чоғида оғриётган жойимга қараб суф-суфлашимни ҳам айтишди. Чунки менга етган оғриқ шу соҳа мутахассислари айтишича сеҳр эди.
Ҳаммасидан кейин уйимга қайтдим. Хушуъ билан “Бақара” сурасининг тиловатига киришдим. Оғриётган жойимга суф-суфлаб ҳам турдим. Секин секин тузала бошладим. Аллоҳнинг марҳамати билан касаллик кетиб, шифо кела бошлади. Менга бир неча ойлардан бери тинчлик бермаётган дардим аришни бошлади. Оғриқ қаттиқлигидан ухлолмасдим. Бирор илож, даво ёҳуд тўғри маслаҳат берадиган шифокор топилмасди.
Кейин эса дард давоси, касаллик шифоси мана шу буюк Китобда эканини билдим. Хусуссан, “Бақара” сурасида. Бу ҳақида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар: “У (Бақара сураси)га сеҳр бардош беролмайди”.
Сеҳр теккан дўстларим билан гаплашдим. Баъзи биродарларимни қўрқинч, ваҳима босганини, бошқаларини қайғу-алам чулғаганини гувоҳи бўлдим. Улар ҳам мана шу қадри улуғ сурани қироат қилишда бардавом бўлдилар. Тез орада Аллоҳ уларга комил шифо ато қилди.
Сизга тавсиям шуки, бизларга дунёю охиратда ҳидоят, нур, шифо-руқия ва зафару-нажот бўлмиш азим Китобдан асло йироқлашманг.
"Ниҳоят, саодатни топдим! " китобидан.
👉@diyonatli
👍3
“ЎСПИРИНЛИК” ЁЛҒОНИ
Ҳозирда 14 ёшдан 20 ёшгача бўлган ёшларни “ўсмирлар” дейилади. “Ўсмирлик” ғарбга оид термин бўлиб, ёшларнинг бебошлигини хаспўшлаш мақсадида ўйлаб топилган. Исломда эса буюкликка эришиш учун ёш чекланмаган. Умматимиз ёшларига боқинг, улар нелaр қилишмаган:
1. Абдурраҳмон Носир. 21 ёш. Яшаган асри Андалуснинг олтин даври эди. У бошидан кўп изтиробларни ўтказди. Шунга қарамай ўз даврида энг қудратли давлат барпо қилиб, илмий уйғонишга ҳам эришди. Европа қўмондонлари унга ҳавас ила боқишарди.
2. Муҳаммад Фотиҳ. 22 ёш. Византия пойтахти Константинополни фатҳ қилди. Ваҳоланки, бу ишга қанчалаб катта ёшлилар йиллар давомида уринишган, аммо уддалай олишмаганди.
3. Усома ибн Зайд. 18 ёш. Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумо каби улуғ саҳобалар бўла туриб, ер юзининг энг катта қўшинларидан бирига қарши мусулмонлар лашкарини бошқарган.
4. Муҳаммад Қосим. 17 ёш. Ўз даврининг малакали қўмондонларидан бўлган. Синдни фатҳ қилган.
5. Саъд ибн Абу Ваққос. 17 ёш. Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб камон отган инсон. Олти шўро соҳибларидан. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга ишора қилиб: “Бу – менинг тоғам. Сизлар ҳам менга тоғaнгизни кўрсатинг”, деган эдилар.
6. Арқам ибн Абул Арқам. 16 ёш. Кетма-кет ўн уч йил уйини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қароргоҳ қилиб берган.
7. Талҳа ибн Убайдуллоҳ. 16 ёш. Арабларнинг энг олижаноб кишиларидан. Уҳуд ғазотида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ўлим учун байъат қилган. У зотга келаётган найзани қўли билан қайтариб, қўли ишламай қолганида гавдаси билан қалқон бўлган.
8. Зубайр ибн Аввом. 15 ёш. Исломда биринчи қилич яланғочлаганлардан. У Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаворийлари эди.
9. Амр ибн Кулсум. 15 ёш. Туғлаб қабиласини бошқарган. У қабила ҳақида: “Агар Ислом келмаганида Бани Туғлаб инсонларни еб қўярди”, дейишган.
10. Муоз ибн Амр ибн Жамуҳ. 13 ёш. Муаввиз ибн Афро. 14 ёш. Бадр жангида мушриклар қўшини қўмондони Абу Жаҳлни ўлдиришган.
11. Зайд ибн Собит. 13 ёш. Ваҳий котиби бўлган. Ўн етти кунда сурёний ва иброний тилини ўрганган, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга таржимонлик қилган. Аллоҳнинг китобини ёд олган. Қуръоннинг жамланишида катта ҳиссаси бор.
12. Аттоб ибн Усайд. 18 ёш. Набий алайҳиссалом уни Маккага волий қилиб қўйганлар.
13. Молик ибн Анас. 17 ёш. Ана шу пайтдан фатво бера бошлаган. У зот: “Фатво айтишимга Мадинанинг етмишта уламоси гувоҳлик бермагунича фатво учун ўтирмаганман”, деган.
14. Абдулҳай Лакҳнавий. 17 ёш. Бу ёшда сарф, наҳв, маоний, баён, мантиқ, ҳикмат, тиб, фиқҳ, илми калом, ҳадис, тафсир ва бошқа илмлардан фориғ бўлган. Сабийлик вақтидаёқ “Имтиҳанут талаба фий сияғил мушкила” , “Тибён фий шарҳил мезон” номли китобларини ёзган. У зот 110 та асар битиб, 39 ёшида вафот этган.
Агар бу рўйхатни давом эттираверсам, зерикиб қолишингиздан қўрқаман.
Шунча нарсадан хабар топдик, энди “бу ҳали ёш, тажрибаси йўқ, ўспирин” каби ибораларни луғатимиздан олиб ташлаб, фарзандларимизга ёшлигидан диний, дунёвий билимларни (аслида илм диний ва дунёвийга бўлинмайди) ўргатиб борайлик. Ана шунда, иншааллоҳ, уларнинг буюк инсонлар бўлиб етишганини кўриб, "сал улғайсин, ёш-да барибир” сингари тушунчалар ўғил-қизларимиз келажагини барбод қилаётган сўзлар эканига гувоҳ бўламиз.
"Қалблардан сўранг" китобидан.
👉@diyonatli
Ҳозирда 14 ёшдан 20 ёшгача бўлган ёшларни “ўсмирлар” дейилади. “Ўсмирлик” ғарбга оид термин бўлиб, ёшларнинг бебошлигини хаспўшлаш мақсадида ўйлаб топилган. Исломда эса буюкликка эришиш учун ёш чекланмаган. Умматимиз ёшларига боқинг, улар нелaр қилишмаган:
1. Абдурраҳмон Носир. 21 ёш. Яшаган асри Андалуснинг олтин даври эди. У бошидан кўп изтиробларни ўтказди. Шунга қарамай ўз даврида энг қудратли давлат барпо қилиб, илмий уйғонишга ҳам эришди. Европа қўмондонлари унга ҳавас ила боқишарди.
2. Муҳаммад Фотиҳ. 22 ёш. Византия пойтахти Константинополни фатҳ қилди. Ваҳоланки, бу ишга қанчалаб катта ёшлилар йиллар давомида уринишган, аммо уддалай олишмаганди.
3. Усома ибн Зайд. 18 ёш. Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумо каби улуғ саҳобалар бўла туриб, ер юзининг энг катта қўшинларидан бирига қарши мусулмонлар лашкарини бошқарган.
4. Муҳаммад Қосим. 17 ёш. Ўз даврининг малакали қўмондонларидан бўлган. Синдни фатҳ қилган.
5. Саъд ибн Абу Ваққос. 17 ёш. Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб камон отган инсон. Олти шўро соҳибларидан. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга ишора қилиб: “Бу – менинг тоғам. Сизлар ҳам менга тоғaнгизни кўрсатинг”, деган эдилар.
6. Арқам ибн Абул Арқам. 16 ёш. Кетма-кет ўн уч йил уйини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга қароргоҳ қилиб берган.
7. Талҳа ибн Убайдуллоҳ. 16 ёш. Арабларнинг энг олижаноб кишиларидан. Уҳуд ғазотида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ўлим учун байъат қилган. У зотга келаётган найзани қўли билан қайтариб, қўли ишламай қолганида гавдаси билан қалқон бўлган.
8. Зубайр ибн Аввом. 15 ёш. Исломда биринчи қилич яланғочлаганлардан. У Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаворийлари эди.
9. Амр ибн Кулсум. 15 ёш. Туғлаб қабиласини бошқарган. У қабила ҳақида: “Агар Ислом келмаганида Бани Туғлаб инсонларни еб қўярди”, дейишган.
10. Муоз ибн Амр ибн Жамуҳ. 13 ёш. Муаввиз ибн Афро. 14 ёш. Бадр жангида мушриклар қўшини қўмондони Абу Жаҳлни ўлдиришган.
11. Зайд ибн Собит. 13 ёш. Ваҳий котиби бўлган. Ўн етти кунда сурёний ва иброний тилини ўрганган, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга таржимонлик қилган. Аллоҳнинг китобини ёд олган. Қуръоннинг жамланишида катта ҳиссаси бор.
12. Аттоб ибн Усайд. 18 ёш. Набий алайҳиссалом уни Маккага волий қилиб қўйганлар.
13. Молик ибн Анас. 17 ёш. Ана шу пайтдан фатво бера бошлаган. У зот: “Фатво айтишимга Мадинанинг етмишта уламоси гувоҳлик бермагунича фатво учун ўтирмаганман”, деган.
14. Абдулҳай Лакҳнавий. 17 ёш. Бу ёшда сарф, наҳв, маоний, баён, мантиқ, ҳикмат, тиб, фиқҳ, илми калом, ҳадис, тафсир ва бошқа илмлардан фориғ бўлган. Сабийлик вақтидаёқ “Имтиҳанут талаба фий сияғил мушкила” , “Тибён фий шарҳил мезон” номли китобларини ёзган. У зот 110 та асар битиб, 39 ёшида вафот этган.
Агар бу рўйхатни давом эттираверсам, зерикиб қолишингиздан қўрқаман.
Шунча нарсадан хабар топдик, энди “бу ҳали ёш, тажрибаси йўқ, ўспирин” каби ибораларни луғатимиздан олиб ташлаб, фарзандларимизга ёшлигидан диний, дунёвий билимларни (аслида илм диний ва дунёвийга бўлинмайди) ўргатиб борайлик. Ана шунда, иншааллоҳ, уларнинг буюк инсонлар бўлиб етишганини кўриб, "сал улғайсин, ёш-да барибир” сингари тушунчалар ўғил-қизларимиз келажагини барбод қилаётган сўзлар эканига гувоҳ бўламиз.
"Қалблардан сўранг" китобидан.
👉@diyonatli
"ФОТИҲА" – ҲАЁТ АСОСИ
Шунча йиллик умрим ва “Фотиҳа” сураси, борасида тадаббур қилиш натижасида унинг ҳаёт асоси, дунё-ю охиратдаги барча яхшиликлар калити эканини англаб етдим. Чунки бу сурада раҳмат, ҳиммат, истиқомат, васатийлик, адолат, саломатлик, тўғрилик, умид ва некбинлик бор. У – раҳмат, ғалаба, нусрат сурасидир. Бу сура руқия, шифо, даво, зикр ва илмдир. Мазкур сурада дунё ва охиратдаги ғалаба ва нажот маёқлари бор. Бу сура – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам рисолатларининг мухтасар баёнидир. У руҳоний мададнинг боши, иймоний захира, ҳаётга ёрқин назардир. Бунинг бутун борлиғи умид, некбинлик, муваффақият, сакинат, розиликдир.
Фотиҳа – Аллоҳнинг ғазаби, аламли азоби, жазосидан нажот чамбарагидир. Шунинг учун бу сурани тадаббур қилинг, такрорланг. Бир кичик китобда бу сурадаги 200 та фойда саналган эди. Айрим уламолар эса бу сурада мингдан ортиқ фойдани топишган. Аллоҳ таоло Ҳижр сураси, 87-оятида:
وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِّنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ
“Ва, батаҳқиқ, сенга етти такрорланувчини ва Улуғ Қуръонни бердик”, деганда нақадар рост айтган эди.
"Ниҳоят, саодатни топдим!" китобидан.
👉@diyonatli
Шунча йиллик умрим ва “Фотиҳа” сураси, борасида тадаббур қилиш натижасида унинг ҳаёт асоси, дунё-ю охиратдаги барча яхшиликлар калити эканини англаб етдим. Чунки бу сурада раҳмат, ҳиммат, истиқомат, васатийлик, адолат, саломатлик, тўғрилик, умид ва некбинлик бор. У – раҳмат, ғалаба, нусрат сурасидир. Бу сура руқия, шифо, даво, зикр ва илмдир. Мазкур сурада дунё ва охиратдаги ғалаба ва нажот маёқлари бор. Бу сура – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам рисолатларининг мухтасар баёнидир. У руҳоний мададнинг боши, иймоний захира, ҳаётга ёрқин назардир. Бунинг бутун борлиғи умид, некбинлик, муваффақият, сакинат, розиликдир.
Фотиҳа – Аллоҳнинг ғазаби, аламли азоби, жазосидан нажот чамбарагидир. Шунинг учун бу сурани тадаббур қилинг, такрорланг. Бир кичик китобда бу сурадаги 200 та фойда саналган эди. Айрим уламолар эса бу сурада мингдан ортиқ фойдани топишган. Аллоҳ таоло Ҳижр сураси, 87-оятида:
وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِّنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ
“Ва, батаҳқиқ, сенга етти такрорланувчини ва Улуғ Қуръонни бердик”, деганда нақадар рост айтган эди.
"Ниҳоят, саодатни топдим!" китобидан.
👉@diyonatli
👍1
МАВЛАВИЙ ҲИНДИСТОНИЙ ДОМЛАНИНГ БОШДАН КЕЧИРГАНЛАРИ
11-ҚИСМ
Мундин бир йил илгари бир ажойиб воқеа рўй берган эди. Мулло Фақир алайҳир-раҳма нохос мадрасага кириб келдилар. Ман ул кишини зиёрат қилдим. Хужрамга олиб келдим, чой дамладим, утургуздим. Ман ҳайрон бўлдимки, мани бу ерда эканимни бу зот қаердан билди экан деб. Мулло Фақир менга айтдики: «Мадрасанинг бир тарафида мавлоно Муҳийиддин Жайший мозорлари бор. Мозорнинг мутаваллиси билан танишмусан?». Ман айтдим: «Яхши танишман». Ул киши: «Андоғ бўлса, чиллахонанинг калидини берсун. Мен қирқ кун чиллага ўтураман», дедилар. Мен мозорнинг мутаваллисидан илтимос қилиб, калидни олиб бердим. Чиллахонага кириб кетдилар. Менга айтдики: «Энди мени олдимга кирма. Мен ўзум чиллани тамом қилиб, сенинг олдингга бораман».
Тўрт-беш кундан кейин мозорнинг мутаваллиси менга келиб айтдики: «Бу қандоғ одам эди, чиллахонадан ҳеч чиқмайди, овқат олиб келсак, эшикни очмайди. Бу одам ҳаётми, борму, йўқму, билмай қолдик». Бу сўзни эшитиб мени ҳам кайфиятим қочди. Чиллахонани тофтоф қилиб, мулло Фақир деб садои қилдим, овоз бермасдан эшикни ёруғидан бир хат узатди. Хатни ўқуб қарасам, ёзубдурки: «Нимага мени олдимга келасан? Мен сенга келма деб айтувдим. Бу мутаваллига ҳам айтгил, иккинчи келмасун».Шу билан қирқ кун тамом бўлди. Мулло Фақир чиллахонадан чиқди. Ажойиб ҳайъат билан, кўзлари қизаргон, юзлари қизаргон.
Менга айтдики: «Энди мен кетдим». Мен сўрадим: «Қаёққа борасиз?». Айтдилар: «Байтуллоҳга». Ман сўрадим: «Сиз билан яна кўришамизми?» Айтдилар: «Худо хоҳласа, Байтуллоҳда». Ман бу сўзга ҳайрон бўлуб қолдим. Менинг хаёлимда ҳажга бориш йўқ.
Шундан тўрт ой ўтгондин кейин дадам келдилар, дадам айтдилар: «Энди ўқушни бас қилсанг, мени ҳажга олиб борсанг». Мен айтдим: «Менда ҳеч бир шаъи дунёлик важҳидан йўқ, ҳаж бе зоди-роҳила бўлмайди, сизда бирор нарса борму икки кишининг сарфига етарлик?». Дадам белидан камарни ечиб, ичида бир юз ўн дона «Николай»нинг тиллосини тўкдилар. «Икковимизнинг харожотимизга етадими?», деб сўрадилар. Мен айтдим: «Ортиб ҳам қолади». Мен ҳайрон қолдимки, дадамиз камбағал одам эрдилар, бу қадар пулни қайдан топди экан. Охир сўрадим, дадам айтдиларки: «Уйдан шу ҳолда чиқдим, зоди-роҳила ҳам икки дона зоғора нон эди. Уни ҳам онанг қўшни уйдан қарзга олиб чиқғон эди. Ва ҳам ўзумни тобим йўқ, асо била йўл юраман. Шу аҳвол била уйдан чиқиб қиблага қараб дуо қилдимки: «Худоё, мени иккинчи шу жойга қайтариб келтирмагил». Шул аҳволга пиёда юруб, ҳар бир қишлоқга келиб, масжидда ётар эдим. Одамлар илмимни ҳурмат қилиб, ками беш зодироҳила берар эдилар. Шу аҳвол била Бухорога келдим. Масжидга тушуб, тўрт-беш кун истиқомат қилдим. Шеробод халқи кўб ихлослик экан. Мендан илтимос қилишди: «Бизнинг масжидимизга имом бўлинг, сизнинг номингизга саҳрода буғдой экиб берамиз. Хосилини жамъ қилиб, сотиб сизга ҳажга зоди-роҳила тўблаб берамиз. Менга ҳам маъқул бўлди. Уч йил ушбу масжидда имом бўлуб қолдим. Халқ менга буғдой экиб, хосилини сотиб, пулини берар эдилар. Ўзлари ҳам буғдойларидан ушур тўплаб менга берар эдилар, то менга зоди роҳила жамъ бўлуб, шу қадар маблағни тўплаб бердилар. Мени Амударёдин ўткариб қўйдилар. Мен бир эшакни сотиб олиб, шу била Афғонистондан ўтуб Яшовул шаҳрига келдим. Бу ерда эшагимни сотиб бу рафиқларим билан ҳожихонада бирлашиб, поездга билет олдик, билетимиз Бомбей шаҳрига эди. Парвардигор менинг кеча ва кундуз талаб қилғон дуойимни мустажоб қилиб, бу истансада сени топтим. Энди то ўлгунумча мен сандин жудо бўлмайман. Ҳажга мени олиб боргил».
Хулосаи калом шулки, ушбу йилда хатми китоб қилғон бўлар эрдим. Бу муяссар бўлмади. Дадамнинг хизматларига ҳажга боришга мажбур бўлдим. Устозларим ҳам маъқул кўруб, руҳсат бердилар. Шу била мадрасани талабалари бизни истансага олиб чиқиб поздга ўткуруб, фотиҳа бериб, қайтдилар. Бомбейга етиб келдик. Ҳожихонада дадамнинг рафиқлари ҳануз турган эканлар. Бизни келғондин сўнг параход сафарга тайёр бўлди. Билет олиб Маккага жўнадик.
ДАВОМИ БОР...
👉@diyonatli
11-ҚИСМ
Мундин бир йил илгари бир ажойиб воқеа рўй берган эди. Мулло Фақир алайҳир-раҳма нохос мадрасага кириб келдилар. Ман ул кишини зиёрат қилдим. Хужрамга олиб келдим, чой дамладим, утургуздим. Ман ҳайрон бўлдимки, мани бу ерда эканимни бу зот қаердан билди экан деб. Мулло Фақир менга айтдики: «Мадрасанинг бир тарафида мавлоно Муҳийиддин Жайший мозорлари бор. Мозорнинг мутаваллиси билан танишмусан?». Ман айтдим: «Яхши танишман». Ул киши: «Андоғ бўлса, чиллахонанинг калидини берсун. Мен қирқ кун чиллага ўтураман», дедилар. Мен мозорнинг мутаваллисидан илтимос қилиб, калидни олиб бердим. Чиллахонага кириб кетдилар. Менга айтдики: «Энди мени олдимга кирма. Мен ўзум чиллани тамом қилиб, сенинг олдингга бораман».
Тўрт-беш кундан кейин мозорнинг мутаваллиси менга келиб айтдики: «Бу қандоғ одам эди, чиллахонадан ҳеч чиқмайди, овқат олиб келсак, эшикни очмайди. Бу одам ҳаётми, борму, йўқму, билмай қолдик». Бу сўзни эшитиб мени ҳам кайфиятим қочди. Чиллахонани тофтоф қилиб, мулло Фақир деб садои қилдим, овоз бермасдан эшикни ёруғидан бир хат узатди. Хатни ўқуб қарасам, ёзубдурки: «Нимага мени олдимга келасан? Мен сенга келма деб айтувдим. Бу мутаваллига ҳам айтгил, иккинчи келмасун».Шу билан қирқ кун тамом бўлди. Мулло Фақир чиллахонадан чиқди. Ажойиб ҳайъат билан, кўзлари қизаргон, юзлари қизаргон.
Менга айтдики: «Энди мен кетдим». Мен сўрадим: «Қаёққа борасиз?». Айтдилар: «Байтуллоҳга». Ман сўрадим: «Сиз билан яна кўришамизми?» Айтдилар: «Худо хоҳласа, Байтуллоҳда». Ман бу сўзга ҳайрон бўлуб қолдим. Менинг хаёлимда ҳажга бориш йўқ.
Шундан тўрт ой ўтгондин кейин дадам келдилар, дадам айтдилар: «Энди ўқушни бас қилсанг, мени ҳажга олиб борсанг». Мен айтдим: «Менда ҳеч бир шаъи дунёлик важҳидан йўқ, ҳаж бе зоди-роҳила бўлмайди, сизда бирор нарса борму икки кишининг сарфига етарлик?». Дадам белидан камарни ечиб, ичида бир юз ўн дона «Николай»нинг тиллосини тўкдилар. «Икковимизнинг харожотимизга етадими?», деб сўрадилар. Мен айтдим: «Ортиб ҳам қолади». Мен ҳайрон қолдимки, дадамиз камбағал одам эрдилар, бу қадар пулни қайдан топди экан. Охир сўрадим, дадам айтдиларки: «Уйдан шу ҳолда чиқдим, зоди-роҳила ҳам икки дона зоғора нон эди. Уни ҳам онанг қўшни уйдан қарзга олиб чиқғон эди. Ва ҳам ўзумни тобим йўқ, асо била йўл юраман. Шу аҳвол била уйдан чиқиб қиблага қараб дуо қилдимки: «Худоё, мени иккинчи шу жойга қайтариб келтирмагил». Шул аҳволга пиёда юруб, ҳар бир қишлоқга келиб, масжидда ётар эдим. Одамлар илмимни ҳурмат қилиб, ками беш зодироҳила берар эдилар. Шу аҳвол била Бухорога келдим. Масжидга тушуб, тўрт-беш кун истиқомат қилдим. Шеробод халқи кўб ихлослик экан. Мендан илтимос қилишди: «Бизнинг масжидимизга имом бўлинг, сизнинг номингизга саҳрода буғдой экиб берамиз. Хосилини жамъ қилиб, сотиб сизга ҳажга зоди-роҳила тўблаб берамиз. Менга ҳам маъқул бўлди. Уч йил ушбу масжидда имом бўлуб қолдим. Халқ менга буғдой экиб, хосилини сотиб, пулини берар эдилар. Ўзлари ҳам буғдойларидан ушур тўплаб менга берар эдилар, то менга зоди роҳила жамъ бўлуб, шу қадар маблағни тўплаб бердилар. Мени Амударёдин ўткариб қўйдилар. Мен бир эшакни сотиб олиб, шу била Афғонистондан ўтуб Яшовул шаҳрига келдим. Бу ерда эшагимни сотиб бу рафиқларим билан ҳожихонада бирлашиб, поездга билет олдик, билетимиз Бомбей шаҳрига эди. Парвардигор менинг кеча ва кундуз талаб қилғон дуойимни мустажоб қилиб, бу истансада сени топтим. Энди то ўлгунумча мен сандин жудо бўлмайман. Ҳажга мени олиб боргил».
Хулосаи калом шулки, ушбу йилда хатми китоб қилғон бўлар эрдим. Бу муяссар бўлмади. Дадамнинг хизматларига ҳажга боришга мажбур бўлдим. Устозларим ҳам маъқул кўруб, руҳсат бердилар. Шу била мадрасани талабалари бизни истансага олиб чиқиб поздга ўткуруб, фотиҳа бериб, қайтдилар. Бомбейга етиб келдик. Ҳожихонада дадамнинг рафиқлари ҳануз турган эканлар. Бизни келғондин сўнг параход сафарга тайёр бўлди. Билет олиб Маккага жўнадик.
ДАВОМИ БОР...
👉@diyonatli
ИМОМ ШОФЕИЙНИНГ ҲАЁТИ МУВАФФАҚИЯТ ҲИКОЯСИДИР
Сиз етим ҳолда ўссангиз, улғаядиган бўлсангиз ноумид бўлманг, хафа бўлманг. Баъзан этимлик инсон учун нажот, муваффақият йўли бўлади. Имом Шофеий роҳматуллоҳи алайҳнинг оталари вафот этди, у зот онасининг қорнида ҳомила эди. Онаси Ғазо шаҳридан Маккага кўчиб ўтди. Кўп нарсаси йўқ, бечора, фақир эди. Дунёда кўп нарсага эга эмас эди. Ўзига ҳам, боласига ҳам нафақа қилишга бирор пули йўқ эди. У Маккада ўзига кичкинагина хонани ижарага олиб яшай бошлади. Иқтидорли, қобилиятли ўғил шу жойда ўсди. Онасининг бағрида бўлди. Ёшлигиданоқ илм талаб қилди. У Масжиди Ҳаромда эшитган илмларини ёзарди. Ёзиш учун эса тахталар, ёғочлар, териларни жамларди. Буларни йиғиб хонага қўйиб қўярди. Ҳатто хона торайиб қолди. Ўзи ҳам, онаси ҳам зўрға сиғадиган бўлиб қолди. Шунда она ўғлига: “Эй, Муҳаммад уйда чиқишимизга йўл қолди, қолган ҳамма жойни сенинг ёғоч-тахта, териларинг банд қилиб қўйди”, деди. Онасининг бу гапидан таъсирланган Имом Шофеий роҳматуллоҳи алайҳ ёғоч-тахта, териларга ёзганларини ёдлашга киришди. Улардаги нарсаларни қалбига жойлаб, мустаҳкамлаб олди. Ундан кейин ҳалиги ёғоч-тахталарни ёқиб юборди. У зотнинг шеърлари бор: “Менинг илмим ўзим билан биргадир, қаерни қасд қилсам ўша жойда бўлади, менга эргашиб юради. Сандиқлар эмас, қалбим шу илм учун идишдир. Агар мен уйда бўлсам илм ҳам мен билан бирга уйда бўлади. Агар мен бозорда бўлсам илм ҳам ўзим билан бирга бозорда бўлади”.
Шундай қилиб ҳикмат, фаҳм, истинбот булоқлари Имом Шофеийдан отилиб чиқа бошлади. Бу кишидан илми раббоний, Набавий илмлар ёмғир каби ёғиларди. Ажойиб китоблар ёздилар, “Ал-умм ар-Рисола” номли ва яна бошқа китобларни ёздилар. Дин имомларидан бирига айланди. У зотнинг мазҳабларига миллионлаб одам мағрибу-машриқда ҳамма эргашарди. Имомларга устоз бўлди. Фаҳмда, ҳукмларни чиқаришда, истинботда зарбулмасал даражасига этди. Мана бу етимликдир. Фақирлик, йўқсиллик, камбағалликда ўтган умрдир. Лекин бу етимлик куч, азму-қарор ва мунтазамлик ила шу йўлларни, қийинчиликларни босиб ўтди, энгиб ўтди.
Сиз ҳам бошингиздан ўтказаётган қийин вазиятларга афсусланманг. Баъзида у муваффқият, охират ва дунёда муваффақият ва нажот йўли бўлади. Аллоҳга таваккал қилинг. Давом этинг. Роббингизга ишонинг. Ўзингизга нарсаларни кўпайтирманг, енгиллатинг. Чунки баъзан ҳамма нарсани кўпайтиравериш сизнинг муваффақиятингиз йўлида тўсиқ бўлади. Истагингиз ишларни ниҳоясига етказишда сиз учун тўсиқ вазифасини ўтайди. Сиз билмайсиз, Аллоҳ таолонинг сиз учун танлагани сизу-биз ўзимиз учун танлаганимиздан кўра яхшироқдир.
"Ниҳоят, саодатни топдим!" китобидан.
👉@diyonatli
Сиз етим ҳолда ўссангиз, улғаядиган бўлсангиз ноумид бўлманг, хафа бўлманг. Баъзан этимлик инсон учун нажот, муваффақият йўли бўлади. Имом Шофеий роҳматуллоҳи алайҳнинг оталари вафот этди, у зот онасининг қорнида ҳомила эди. Онаси Ғазо шаҳридан Маккага кўчиб ўтди. Кўп нарсаси йўқ, бечора, фақир эди. Дунёда кўп нарсага эга эмас эди. Ўзига ҳам, боласига ҳам нафақа қилишга бирор пули йўқ эди. У Маккада ўзига кичкинагина хонани ижарага олиб яшай бошлади. Иқтидорли, қобилиятли ўғил шу жойда ўсди. Онасининг бағрида бўлди. Ёшлигиданоқ илм талаб қилди. У Масжиди Ҳаромда эшитган илмларини ёзарди. Ёзиш учун эса тахталар, ёғочлар, териларни жамларди. Буларни йиғиб хонага қўйиб қўярди. Ҳатто хона торайиб қолди. Ўзи ҳам, онаси ҳам зўрға сиғадиган бўлиб қолди. Шунда она ўғлига: “Эй, Муҳаммад уйда чиқишимизга йўл қолди, қолган ҳамма жойни сенинг ёғоч-тахта, териларинг банд қилиб қўйди”, деди. Онасининг бу гапидан таъсирланган Имом Шофеий роҳматуллоҳи алайҳ ёғоч-тахта, териларга ёзганларини ёдлашга киришди. Улардаги нарсаларни қалбига жойлаб, мустаҳкамлаб олди. Ундан кейин ҳалиги ёғоч-тахталарни ёқиб юборди. У зотнинг шеърлари бор: “Менинг илмим ўзим билан биргадир, қаерни қасд қилсам ўша жойда бўлади, менга эргашиб юради. Сандиқлар эмас, қалбим шу илм учун идишдир. Агар мен уйда бўлсам илм ҳам мен билан бирга уйда бўлади. Агар мен бозорда бўлсам илм ҳам ўзим билан бирга бозорда бўлади”.
Шундай қилиб ҳикмат, фаҳм, истинбот булоқлари Имом Шофеийдан отилиб чиқа бошлади. Бу кишидан илми раббоний, Набавий илмлар ёмғир каби ёғиларди. Ажойиб китоблар ёздилар, “Ал-умм ар-Рисола” номли ва яна бошқа китобларни ёздилар. Дин имомларидан бирига айланди. У зотнинг мазҳабларига миллионлаб одам мағрибу-машриқда ҳамма эргашарди. Имомларга устоз бўлди. Фаҳмда, ҳукмларни чиқаришда, истинботда зарбулмасал даражасига этди. Мана бу етимликдир. Фақирлик, йўқсиллик, камбағалликда ўтган умрдир. Лекин бу етимлик куч, азму-қарор ва мунтазамлик ила шу йўлларни, қийинчиликларни босиб ўтди, энгиб ўтди.
Сиз ҳам бошингиздан ўтказаётган қийин вазиятларга афсусланманг. Баъзида у муваффқият, охират ва дунёда муваффақият ва нажот йўли бўлади. Аллоҳга таваккал қилинг. Давом этинг. Роббингизга ишонинг. Ўзингизга нарсаларни кўпайтирманг, енгиллатинг. Чунки баъзан ҳамма нарсани кўпайтиравериш сизнинг муваффақиятингиз йўлида тўсиқ бўлади. Истагингиз ишларни ниҳоясига етказишда сиз учун тўсиқ вазифасини ўтайди. Сиз билмайсиз, Аллоҳ таолонинг сиз учун танлагани сизу-биз ўзимиз учун танлаганимиздан кўра яхшироқдир.
"Ниҳоят, саодатни топдим!" китобидан.
👉@diyonatli
👍3
ТАРИХНИНГ ЯНА БИР ГУВОҲЛИГИ
Миср тарихини ўрганган киши у ерда милоддан аввал фиръавнлар деб аталувчи бошлиқлар бўлганини яхши билади. Яъни, милоддан аввал Миср ҳудудида подшоҳликлар ўтган ва улар ўз подшоҳларини фиръавн деб атаганлар. Бу нарса Қуръони каримда ҳам келган.
Бироқ Юсуф сурасини ўқир эканмиз Юсуф алайҳиссалом Мисрда яшаганлари, лекин подшоҳлар фиръавн деб аталмаганини, балки шунчаки подшоҳ деб аталганини гувоҳи бўламиз.
Тарихдан маълумки, фиръавнлар маълум муддат ҳукронлик қилгач Ҳуксус Мисрни эгаллайди. У фиръавнлардан эмас эди. Шунингдек, унинг даврида подшоҳ фиръавн деб аталмас эди. Юсуф алайҳиссалом ўша подшоҳ Ҳуксус даврида яшаганлар. Кейинчалик Мисрликлар Ҳуксусни ҳайдаб соладилар ва у ерларга яна фиръавнлар ҳукмронлик қила бошлаган.
Хўш, бу тарихий ҳақиқатни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга ким билдирди? Ахир фиръавнлар даврида Ҳуксус ҳам ҳукмронлик қилганини, у фиръавн деб аталмаганини олимлар яқинадагина, эҳромлардаги битиктошлардан аниқлашди-ку?
Китобимиз сўнгига келар эканмиз, аввало бу меҳнатимизни Ўзининг йўлида ҳусни қабул айлашини сўраймиз. Шунингдек, дунёда яратганнинг борлигига биронта ҳам далил йўқ дейдиганлар учун муносиб бир жавоб бўлади деган умиддамиз. Унинг Ўзи эшитувчи ва билувчи Зотдир!
Шайх Муҳаммад Мутавалли ШАЪРОВИЙ
👉@diyonatli
Миср тарихини ўрганган киши у ерда милоддан аввал фиръавнлар деб аталувчи бошлиқлар бўлганини яхши билади. Яъни, милоддан аввал Миср ҳудудида подшоҳликлар ўтган ва улар ўз подшоҳларини фиръавн деб атаганлар. Бу нарса Қуръони каримда ҳам келган.
Бироқ Юсуф сурасини ўқир эканмиз Юсуф алайҳиссалом Мисрда яшаганлари, лекин подшоҳлар фиръавн деб аталмаганини, балки шунчаки подшоҳ деб аталганини гувоҳи бўламиз.
Тарихдан маълумки, фиръавнлар маълум муддат ҳукронлик қилгач Ҳуксус Мисрни эгаллайди. У фиръавнлардан эмас эди. Шунингдек, унинг даврида подшоҳ фиръавн деб аталмас эди. Юсуф алайҳиссалом ўша подшоҳ Ҳуксус даврида яшаганлар. Кейинчалик Мисрликлар Ҳуксусни ҳайдаб соладилар ва у ерларга яна фиръавнлар ҳукмронлик қила бошлаган.
Хўш, бу тарихий ҳақиқатни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга ким билдирди? Ахир фиръавнлар даврида Ҳуксус ҳам ҳукмронлик қилганини, у фиръавн деб аталмаганини олимлар яқинадагина, эҳромлардаги битиктошлардан аниқлашди-ку?
Китобимиз сўнгига келар эканмиз, аввало бу меҳнатимизни Ўзининг йўлида ҳусни қабул айлашини сўраймиз. Шунингдек, дунёда яратганнинг борлигига биронта ҳам далил йўқ дейдиганлар учун муносиб бир жавоб бўлади деган умиддамиз. Унинг Ўзи эшитувчи ва билувчи Зотдир!
Шайх Муҳаммад Мутавалли ШАЪРОВИЙ
👉@diyonatli
👍2