1. Din nima?

"ISLOM DINI" kitobidan

Mualliflar: Ahmad Muhammad Tursun, Muhammad Sharif Juman

👉 IRFON TV ilmiy-ma'rifiy onlayn telekanali

Rasmiy sahifalarimiz:
Telegram | YouTube | Instagram | Facebook | TikTok

ТАБАССУМ

Имом Аъмаш бетоб бўлиб ётганди. Бир киши зиёратига келиб:
- Агар сизга малол келмаса, ҳар куни келардим, деди.
Шунда Аъмаш айтган эканлар:
- Биродарим, сиз менга уйингизда ўтирганингиздаям малол келасиз. Ҳар куни уйимга келсангиз, нима бўлар экан?!

😁😁😁

Имом Аъмашнинг аёли жуда чиройли эди. Бир куни ўрталарида низо бўлди, аёли у кишига қўполлик қилиб, гап қайтара бошлади.
Абу Билад исмли нотиқ, воиз дўстлари бўлиб, кўр эди.
Шу одамга хотинларидан шикоят қилиб, сиз аёлимга менинг илмим ва одамлар олдида обрўйимни эслатинг, насиҳат қилинг деди.
Абу Билад Аъмашнинг уйига келиб, хотинига айтди:
- Сиз қандай бахтли эканингизни унутманг. Эрингиз устозимиз, шайхимиз. Ҳалол - ҳаромни шу зотдан ўрганамиз. Кўзлари шабкўр, оёқлари қийшиқ, ҳунук эканига эътибор берманг...
- Эй аҳмоқ! - деди Аъмаш гапларини бўлиб: - ҳамма айбимни айтиб бўлдингку, Аллоҳ қалбингниям кўр қилгур, чиқ уйимдан!

Имом Заҳабийнинг «Сияр»ларидан.

Аллоҳ таоло имом Аъмашдан рози бўлсин! Ўзларидан 1300 йıл кейин яшаганларниям ажойиб табиатлари билан кулдира оладилар.

Маҳмуд УСМОН

👉 @diyonatli

ГЎЗAЛ ХОТИМA

Кечки соат иккиларда шифохонамизга бир аҳволи оғир қарияни олиб келишди. Муолажаларга қарамасдан комага тушиб қолдилар. Уч кундан сўнг тўсатдан ҳамширалар отахон ўзларига келдилар деган хабарни беришди. Умид билан қария ётган палатага шошдим. Борганимда қария нуқул "Нега уйғотмадинглар, аср вақти ўтиб кетяптику" деб безовталанардилар. Гапимизга кирмасликларини тушуниб рухсат бердик. Намоз ўқиб бўлгач, хайрият улгурдим, сал бўлса аср вақти ўтиб кетаркан деб хотиржам тортдилар. Муолажаларни қилиб, хонадан чиқиб ўз хонамга бордим. Орадан беш дақиқа ўтиб қарияга қараб турган ҳамшира хонамга югурганча кириб келди.
— Отахоннинг юраклари тўхтади. Югуриб қария ётган палатага бордим. Қанча уринсак ҳам сақлаб қола олмадик.
Оллоҳ таоло ўзининг суюкли бандасига гўзал хотима ато этиши шу бўлса керак.

(Реал воқеаларга асосланиб ёзилди).

Хадича КАРИМОВА

👉 @diyonatli

ДУНЁ МЎМИННИНГ ЗИНДОНИ, КОФИРНИНГ ЖАННАТИДИР

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ، وَجَنَّةُ الْكَافِرِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қилади: “Дунё мўминнинг зиндони, кофирнинг жаннатидир” (Муслим ривояти).
Ҳар бир мўмин банда дунёда ҳаром ишлардан тийилади, машаққатли амалларни бажаради. Бу дунёда имонли киши кўнгли тусаган ишни қилишдан тўсилган. Унинг гарданига турли вазифалар юкланган. Вафот этганида мана шундан фориғ бўлади, Аллоҳ унга тайёрлаб қўйган доимий неъматларга, роҳат-фароғатга эришади. Аллоҳ таоло охиратда мўмин учун ҳозирлаб қўйган неъматлар олдида дунё худди ҳибсхонадек бўлиб қолади. Кофир эса дунёда нафси истаган ишларни қилади, уни тийиб турувчи нарса йўқ. Ўлганида доимий азобга, абадий бахтсизликка учрайди. Кофир кимса охиратда кўрадиган азоб-уқубатлар олдида дунё худди жаннатдек бўлиб қолади.
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абу Зар розияллоҳу анҳуга: “Эй Абу Зар, албатта дунё мўминнинг зиндони, қабр унинг хотиржамлиги, жаннат борар жойидир. Эй Абу Зар, албатта дунё кофирнинг жаннати, қабр унинг азоби, дўзах борар жойидир”, деб айтганлар (Абу Нуайм ривояти).
Ривоят қилинишича, Ҳофиз Ибн Ҳажар Асқалоний қозилар қозиси бўлган даврда бир куни бозор олдидан уловга миниб, жуда чиройли кўринишда ўтди. Шунда каноп ёғи сотадиган бир яҳудий кутилмаганда унинг олдига бостириб келди. Яҳудийнинг кийимига ёғ тегиб, кир бўлиб кетган, ҳамма жойи тўзиган, кир-ифлос ҳолда эди. Ҳалиги киши Ибн Ҳажар минган улов нўхтасидан тутиб, “Эй Ислом шайхи, пайғамбарингиз даъвосига кўра, дунё мўминнинг зиндони, кофирнинг жаннати экан. Сен қандай қилиб зиндондасан? Мен қандай қилиб жаннатдаман?” деб сўради. Шунда Ибн Ҳажар: “Аллоҳ мен учун охиратда тайёрлаб қўйган неъматлар олдида мен ҳозир зиндондаман. Аллоҳ сен учун охиратда тайёрлаб қўйган аламли азоб олдида сен ҳозир жаннатдасан”, деб жавоб берди. Буни эшитган яҳудий ўша заҳоти мусулмон бўлди (Манба: “Файзул қодир”, Зайниддин Абдурауф Муновий).
Ибн Ҳажар раҳматуллоҳи алайҳнинг сўзи юқоридаги набавий ҳадисга гўзал шарҳдир. Ҳақиқатан, ҳалол ва ҳаромни англаш, унга амал қилиш мўминни нафсни тийишга ундайди. Унинг олдидан нафс истайдиган турли ношаръий ишлар чиқади. Аммо тақво уни чегарада ушлаб туради. Ҳаром йўл билан осон пул топиш имкони бўла туриб, қийин, аммо ҳалол йўлни танлайди. Чунки у Аллоҳдан қўрқади. Ибодатларнинг ҳам ўзига яраша машаққати бор. Ҳамма ширин уйқудалигида бомдод намозига туради, ҳамма еб-ичиб юрганида рамазон рўзасини тутади. Тилини, кўзини, фаржини – бутун аъзоларини ҳаромдан тийиш осон эмас. Омонатдан кўра хиёнат, ростгўйликдан кўра алдов, кўзни тийишдан кўра ҳаромга қараш енгилроқ. Мана шулар эътиборидан мўмин банда дунёда маҳбус кабидир. Бироқ бу мукофотсиз қолмайди. У дунёни тарк этганида зиндондан чиқади, Аллоҳнинг раҳматига, неъматларига эришади. Кофирнинг ҳолати бунинг аксидир.

Зиёуддин РАҲИМ

👉 @diyonatli

Қасамнинг шаръий ҳукми | 2-қисм | Абдул Ҳамид домла

👉 @diyonatli

Тилдан етадиган улкан хатар ва жим юриш фазилати

«Бир аъробий Пайғамбар алайҳиссалом ҳузурларига келиб деди:
- Мени жаннатга киритадиган амални айтинг.
- Очларни тўйдир, ташналарни қондир, яхшиликка буюриб, ёмонликдан
қайтар. Агар буларга қодир бўлмасанг, фақат хайрни гапир, йўқса, тилингни
тий, дедилар Расули акрам»
(Ибн Абу Дунё ривояти).

Пайғамбар алайҳиссалом дедилар: «Сўзлаётган тил борки, албатта, унинг
олдида Оллоҳ турибди. Бас, нима деяётганини англаган киши Оллоҳдан
қўрқсин!»
Ибн Масъуд дейди: «Расулуллоҳ солаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар:
«Одамлар уч хилдир: ғоним, солим ва шоҳиб. Оллоҳ таолони зикр қиладиган
киши ғонимдир. (Ғоним-муваффақиятни қўлга киритган киши) Сукут сақлайдиган киши солимдир. (Солим - жисмоний ва маънавий соғлом киши.) Ботил амалларга шўнғиган киши шоҳибдир»
(Табароний ривояти).

Пайғамбар алайҳиссалом айтдилар: «Мўминнинг тили қалбида. Агар бирор
нарсани гапиришни хоҳласа, қалби билан ўйлайди, сўнг тилига чиқаради.
Мунофиқнинг тили қалбидан ташқарида, хаёлига келган нарсани тилига чиқаради, қалби билан ўйламайди»
(Хароитий ривояти).

Ийсо алайҳиссалом: «Ибодат ўн қисмдир. Шундан тўққизтаси жим юришда ва биттаси одамлардан узлатда» деди.
Расули акрам дейдилар: «Гапи кўп одамнинг йиқилиши кўп. Йиқилиши кўп одамнинг гуноҳи кўп. Гуноҳи кўп одам жаҳаннамга лойиқдир»
(Абу Наим ривояти).

"Тил офатлари" китобидан

👉 @diyonatli

Эй ўлим!

Биламан, бир кун огоҳлантирмай келиб қоласан. Эшигимни қоқмай, кириб келасан.
Қўлимда ишим, ўчоқда ошим, ёнимда аёлим, кўзимда ёшимга қарамай, кириб келаверасан, биламан.
На хабар берасан, на таклифни кутасан…
Дунё ҳали қалбимда, орзу-истакларим айни авж палласида, бирор ишим охирига етмаган ҳолатда дабдурустдан келиб қоласан.
Ваҳоланки тайёргарлигим йўқ, умидларим эса бир дунё бўлади. Очу тўқлигимга қарамай келаверасан…
Сен келганингда «Бир оз кутиб тур», «Бирпас туриб тур», «Сал кейинроқ кел» дейишга ҳам улгурмай қоламан.
Бирон нарса оволай дейишга ҳам улгурмайман... Дарвоқе, қабрда ёлғиз қолганимда нима керак бўлади ўзи? Сен эса керакли нарсаларни жомадонга тўлдирмасимдан, ҳеч ким билан хайрлашмасимдан, охирги пулларимни ҳисобимга туширишга улгурмасимдан келасан…
Ўғлимни охирги мартда кўриб қолай, сўнгги бор қизимнинг пешонасидан ўпай, сўнгги сўзларимни айтиб олай деганимга қарамай, кириб келаверасан.
Сен «Кирсам майлими?» деб ҳам ўтирмайсан. На ёшга қарайсан, на сўнгги луқмани ютишимни кутасан.
Оналарни фарзандсиз, фарзандларни онасиз, йигитларни ёрсиз қолдирасан.
Шодон кулгиларни қоқ ярмида узасан…
Ҳар келганингда бу ҳаётнинг алдов эканини эслатасан...

Эй ўлим!

Эшикларимизни энг кўп қоқадиган, аммо «Ким у?» дейишимизни кутиб ўтирмайдиган чақириламган меҳмонсан. Сени кўп учратамиз, аммо тезда унутиб юборамиз…
Сен хаёлларимда ҳам, режаларимда ҳам, қаламу қоғозимда ҳам, нону ошимда ҳам йўқсан…
Аммо биламан, сен бир кун хабар бермай, огоҳлантирмай келасан.
Ҳеч нарсага қарамай, сени унутганимизга ҳам, сени келмайди деб алданганимизга ҳам қарамай келасан.
Чала қолган, охирига етмаган ишларимни олиб кетасан.
Сен ҳеч кимга билдирмай, овозсиз келасан, аммо кетганингдан сўнг ортингдан бўронлар бошланади…
Сен бир кун тўсатдан келасан, шаҳло кўзларни, чарос қошларни, ақиқ лабларни, ширмой юзларни, гўзал қадду қоматларни чиритиш учун, энг латиф вужудларни эритиш учун келасан.
Сен қуруқ келмайсан - менга ёлғизликни туҳфа қилиб, барча афсус-надоматларни, ушалмаган орзуларимни, армонларимни олдимга маржондек тизиб қўйиб келасан…

Эй ўлим!

Майли, қандай келсанг келавер, қачон келсанг келавер!
Мен сенинг келишингга Роббимга иймонимни, Расулимга муҳаббатимни, солиҳ амалларимни тайёрлаб қўйганман.
Роббим, ҳаётимизнинг сўнгини хайрли қилгин.
Амалларимизнинг сўнггисини энг хайрлиси қилгин.
Кунларимнинг энг хайрлиси Роббул оламиннинг жамолини кўрган куним бўлсин…
Омин!

Муҳаммад Али Муҳаммад Юсуф таржимаси

👉 @diyonatli

Қасамнинг шаръий ҳукми 2-қисм | Абдул Ҳамид домла

👉 @diyonatli

ФАЙЛАСУФ

(латоиф)

Суқрот айтади:
"Кичкиналигимда барвақт туришни хоҳламас ва ёқтирмас эдим. Бу эса онамга ёқмас эди. Чунки у киши мени бой савдогар бўлишимни хоҳлар эдилар.
Бир куни онам мени бир муаллимнинг ҳузурига олиб бордилар. Онам олдинроқ муаллимга "ўғлимга барвақт туришнинг фойдалари ҳақида гапириб ўғлимга насиҳат қиласиз", деб шипшитиб қўйган эканлар.
Биз келганимизда муаллим менга деди:
- Суқрот! Мен сенга бир гўзал ҳикоя айтиб бераман. Сен эса ундан қандай фойда олганингни гапириб берасан, майлими?
Мен:
-Майли, дедим.
Муаллим деди:
- Иккита чумчуқ бор эди. Улардан бири барвақт турар, ҳашаротларни овлар, жўжаларини боқар эди. Иккинчиси эса кўп ухлар барвақт туришни ёқтирмас эди. У шунинг учун оч қолар эди. Хўш нима фойда олдинг ҳикоядан?
Мен дедим:
- Барвақт турган ҳашаротларни чумчуқ ер экан!"

Абдул Қодир САМАРҚАНДИЙ

👉 @diyonatli

Ботил қасам | Абдул Ҳамид домла

👉 @diyonatli

Қўшни ҳам сотиладими?

Бир киши ҳовли-жойини сотмоқчи бўлди. Келган харидорларга шундай деди: “Ҳовлининг нархи икки минг, қўшни Абу Ҳамза учун яна икки минг динор. Харидорлар: “Сотиладиган қўшни ҳақида эшитмаган эканмиз”, деб айтишди. Шунда ҳовли эгаси: “Бу қўшнини сизларга шундайга ташлаб кетарканманми? У нима сўрасам, доим берса, ёрдам сўрасам ёрдам кўрсатса, фақир бўлиб қолсам, бой қилса, уйда бўлмаганимда оилам, болаларимни муҳофаза қилса, ҳимояласа”, деди.
Бу воқеани қўшниси Абу Ҳамза эшитгач унга тўрт минг динор пул бериб юборди ва: “Ҳовлингни сотма” деди.

Анвар АҲМАД

👉 @diyonatli

Нафақа ҳақида | Абдул Ҳамид домла
"Бахтиёр оила" китобидан

👉 @diyonatli

ГУНОҲЛАРНИНГ АСОСИ

Ҳамма гуноҳларнинг асоси учтадир.

1. Кибр. Иблиснинг бошига тушган кўргиликлар шундан бўлган.
2. Ҳирс. Одам алайҳиссаломни жаннатдан шу чиқарган.
3. Ҳасад. Одам алайҳиссаломнинг бир фарзанди инисини ўлдиришига етаклаган иллат мана шудир.

Ким мана шулардан сақланса, ёмонликнинг ҳаммасидан сақланибди. Куфр кибрдан, гуноҳ ҳирсдан, жабр ва зулм эса ҳасаддандир.

© Имом Ибн Қаййим раҳимаҳуллоҳ

👉 @diyonatli

РАСУЛУЛЛОҲ СОЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВА САЛЛАМНИНГ ФАРЗАНДЛАРИ

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг фарзандларини тартиб билан баён этамиз:

1) Қосим (онаси Хадижа розияллоҳу анҳо).

У Исломдан аввал Маккада туғилиб, гўдаклигида саҳиҳроқ қавлга кўра, ўн етти ойлигида, Исломдан аввал Маккада оламдан ўтган;

2) Зайнаб розияллоҳу анҳо (онаси Хадижа розияллоҳу анҳо).

Кўпчилик олимлар: «Зайнаб Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг катта қизлари бўлиб, у Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам 30 ёшга тўлганларида туғилган ва ҳижрий 8 йили вафот этган», дейишади;

3) Руқайя розияллоҳу анҳо (онаси Хадижа розияллоҳу анҳо).

У Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам 33 ёшга кирганларида туғилган ва ҳижрий 2 йил, Бадр жангидан сўнг вафот этган;

4) Умму Кулсум розияллоҳу анҳо (онаси Хадижа розияллоҳу анҳо).

Умму Кулсум розияллоҳу анҳо ҳижрий 9 йил, рамазон ойида вафот этган;

5) Фотима розияллоҳу анҳо (онаси Хадижа розияллоҳу анҳо).

Фотимаи заҳро розияллоҳу анҳо Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам 41 ёшлик пайтларида туғилган;

6) Абдуллоҳ (онаси Хадижа розияллоҳу анҳо).

Насл-насаб билан шуғулланувчи кўпчилик олимларнинг гапларига қараганда, Абдуллоҳга Тоҳир (тоза) ва Тоййиб (ёқимли) лақаблари берилган. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга пайғамбарлик келганидан кейин Маккада туғилиб, ўша ерда гўдаклигида оламдан ўтган.

7) Иброҳим (онаси Мория розияллоҳу анҳо).

Ҳижрий 10 йил видолашув ҳажидан олдин, 18 ойлигида вафот этган.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўғил фарзандлари гўдаклик ёшларида ҳаётдан кўз юмишган.

Қизлари эса Ислом даврига етиб, мусулмон бўлишган. Ҳижрат қилишган, лекин Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаёт пайтларида оламдан ўтиб кетишган.

Фақат кенжа қизлари Фотима розияллоҳу анҳо Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан олти ой кейин ҳижрий 11 йил, рамазон ойида вафот этган.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг авлодлари фақат Фотима розияллоҳу анҳонинг Ҳасан розияллоҳу анҳу ва Ҳусайн розияллоҳу анҳу ўғилларидан тарқашган.

Фойдаланилган адабиётлар:

Мулла Али Қори, «Ал-фиқҳул акбар» шарҳи.

Шайх Муҳаммад Сулаймон Мансурфурий, «Раҳматун лил оламийн», 2-жуз, «Пайғамбарнинг авлоди».

«Фатово аш-шабакатил исломия», 2/362.

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, «Ҳадис ва Ҳаёт», 19-жуз.

👉 @diyonatli

Банда амалига суяниб қолмасин | «Ҳазрати Али» жоме масжиди имоми Салоҳиддин домла Шарипов

👉 @diyonatli

Э Н Г М У Ҳ И М В А З И Ф А

Ўз саҳифаларимни тўлдирар эканман, уч-тўрт кунлик воқеа-ҳодисалар билан, ҳатто беш-ўн йилда эскириб қоладиган мавзуларни ҳам қаламга олишни истамайман. Зотан, бундай масалалар бўйича баёнлар керагидан ортиғи билан топилади.

Дунёда шундай вазифалар борки, минг йил ўтса ҳам долзарблиги заррача камаймайди. Дунёнинг барча муаммолари тўпланса, у масалаларнинг олдида арзимас бўлиб қолаверади. Бу масалада муваффақ бўлиш - ҳар бир инсон учун дунё тўла бойликлардан афзалдир. Бу масалада ютқазишлик шунчалик аянчлики, дунёнинг барча ютуқлари унинг ўрнини тўлдиролмайди.

Инсонлар учун мана шу масалада ёрдамчи бўлиш эса - ҳар бир замонда дунёнинг энг муҳим ва шарафли вазифаларидан бўлиб келгандир.

Зеро, шу масаланинг ҳал бўлиши, ҳар бир инсоннинг дунё ва охират саодатининг, балки бутун дунёнинг обод бўлишининг василасидир, деган эътиқоддаман.
Зеро, дунёнинг яратилиш ғояси шудир.

Дунёнинг энг обод бўлган даврини тадқиқ қилсангиз, ўша давр инсонларидаги мана шу масаланинг муваффақиятли ҳал қилинганини кузатиш мумкиндир.
Иймоннинг тақозосига кўра ҳаёт кечирилмаган даврлар, шубҳасиз инсониятнинг энг қоронғу давридир.

Инсоният пайдо бўлибдики, унинг азалий орзуси - кўпроқ умр кўриш.

Фараз қилинг, дунёда инсонларнинг икки юз йил соғлом яшашини таъминлайдиган бир маъжун топилди. Ақли жойида бўлган ҳар бир инсон у нарсага талпинади. Ўша дорини қўлга киритиш учун, борини сарф қилади.

Энди, инсонга икки юз йил эмас, икки юз миллионлар йил саодатли ҳаётни таъмин этадиган бир маъжун таклиф этилса, у нарсага аҳамият бермай, лоқайд бўлган инсонни аҳмоқ дейилмаса, нима дейиш мумкин?

Инсонга икки дунё саодатининг эшигининг калити бўлган у маъжун - И Й М О Ндир !!!

Инсондаги муаммоларнинг энг каттаси - иймонсизликдир!

Башарият ҳасталикларининг энг даҳшатлиси - иймонсизликдир!

Дунёда орқасидан югуришга арзирли энг катта бойлик - ИЙМОНдир!

Унга заррача зарар берадиган ҳар қандай нарсадан - инсонни ҳалок қилувчи вирусдан қочгандек қочишлик - оқил инсоннинг энг муҳим вазифасидир!!!

Усмон КЎКЧАЛИК

👉 @diyonatli

Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ!

"Диёнат" каналининг мухлислари!

Устоз Абдул Ҳамид домла бугун - 3 феврал, 2022 йил, пайшанба куни хуфтон намозидан сўнг, яъни соат 19:30да масжидда савол-жавоб ўтказадилар.

Сизларда шаръий масалаларда муҳим саволларингиз бўлса, шу хабарнинг изоҳ (комментарий) қисмида ёзиб қолдиринг. Биз бу саволларни Устозимизга ўқиб берамиз. Ва жавобини ўша вақтнинг ўзида - жонли ёйин орқали тинглашингиз мумкин.

👉 @diyonatli

ТАҚСИТ САВДОСИ

«Тақсит» сўзи луғатда бўлиб-бўлиб тўлаш маъносида бўлиб, шаръий истилоҳда савдо молини нақд қилиб, баҳосини насия қилишга айтилади. Бунда савдо молининг баҳоси нақд тўлашга нисбатан қимматроқ ёки баробар ёхуд пастроқ бўлишининг эътибори йўқ.

Ислом Фиқҳи Академиясининг еттинчи мажлисида ушбу савдо тўғрисидаги уламолар муноқашаларини тинглангач, унинг жоизлиги тўғрисида қарор қабул қилинди. Албатта, ушбу савдо турининг ҳам тўғри бўлиши учун маълум шартлар амалга оширилиши керак.

Тақсит савдосининг шартлари:

1. Сотилаётган савдо молининг мубоҳ нарса бўлиши;

2. Савдо моли сотувчи ёки вакилининг мулкида бўлиши;

3. Бўлиб бериладиган маблағ бўлакларининг қиймати маълум бўлиши;

4. Муддатнинг аниқ тайинланган бўлиши;

5. Икки тараф насия ва муддат орасида иттифоққа келишмай, ажралиб кетмаслиги.



Тақсит савдосининг низоми

1-модда. Тақсит савдоси насия савдо турларидан бўлиб, бунда сотувчи ва олувчи келишилган пулни тайинланган вақтларда бўлиб-бўлиб тўлашга келишишади.

2-модда. Тақсит савдосининг битимида қуйидаги шартлар икки нусхада тўлиқ баён қилиниб, ҳар бир нусха сотувчи ва олувчининг қўлида бўлмоғи лозим:

1. Савдо молининг тўлиқ сифати;

2. Баҳонинг миқдори ва (агар берилса) олдиндан бериладиган маблағнинг миқдори;

3. Бўлиб тўлашга қўйилган муддатнинг аниқлиги;

4. Бўлиб тўланадиган маблағларнинг аниқлиги;

5. Бўлиб тўланадиган бўлакларнинг адади;

6. Бўлиб тўланадиган бўлакларнинг вақти;

7. Баҳонинг тўлиқ тўлаш шартлари;

8. Шу билан бирга, сотувчи ва олувчининг ўзидан содир бўлиши мумкин бўлган баёнотлар, ўзаро келишув асосида қандай баёнот ёки шартлар бўлса, уни келтириш...

3-модда. Савдо моли битим тузилган вақтда харидорга тўла-тўкис берилиши лозим;

Бериш – савдо молига боғлиқ бўлган нарсаларни ва ундан фойдаланишда доимий сифат бўлиб эътибор қилинадиган ҳар бир нарсани ўз ичига олади. Бу эса нарсанинг табиати, урф ва икки томоннинг мақсад тақозосига мувофиқ бўлади. Шу билан бирга, савдо молини олувчи ундан ҳар қандай тўсиқсиз, тўлиқ тасарруф қилиш ҳуқуқига эга бўлиши шарт ҳисобланади. Бу нарса шаръий истилоҳда «таслим» дейилади.

4-модда. Тақсит савдосида сотувчи харидордан баҳонинг ҳамма қисмини тўлиқ адо этгунича гаров ёки зарарнинг ва тўлиқ тўлашнинг кафолатини сўраши жоиздир;

5-модда.

А. Сотувчида тақситга сотиладиган товар қийматининг 20%дан кам бўлмаган маблағини олдиндан олиш ҳуқуқи бор;

Б. Харидор гаровни ёки зарар ҳамда тўлиқ тўлаш кафолатини келтирса, келишувга қараб, юқоридаги нисбат озайиши мумкин;

6-модда. Харидор бўлиб-бўлиб бериладиган пулни қайси манзилда адо қилишини ҳам аниқ белгилаб олишлари лозим.

7-модда. Битимда харидор зиммасидаги келишилган баҳонинг кўп қисми берилган бўлса ва харидор ўз зиммасидаги бўлаклардан бир қисмини беролмай қолса, икки тараф учун ҳам ушбу савдо шартномасини бузиш талаби жоиз бўлмайди;

8-модда. Харидор зиммасидаги бериши керак бўлган бўлакни камида икки маротаба ўз вақтидан кечиктирсагина, қолган пулни нақд қилиб бериш ҳақида тузилган келишув амалга ошади.

Тақсит савдосининг баъзи келишувларида, «Агар харидор келишилган маблағнинг бир бўлагини ваъдалашган вақтда адо қилмаса, қолган бўлаклари нақдга айланиб қолади ва бу ҳолатда сотувчи учун шу ҳолда харидордан қолган бўлакларнинг ҳаммасини нақд тўлашни талаб килиши жоиз бўлади», дейдиганлар ҳам бордир. Ушбу шарт жоизми? Бу масала айрим ҳанафий китобларида зикр қилинган.

«Хулосатул фатаво»да» шундай дейилади:

«Агар (сотувчи олувчига): «Бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади» деса, дуруст бўлади ва мол нақдга айланади».

Бу масала «Фатавои Баззозия»да ўзгартирилган, маъно у билан тўғри бўлмайдиган ҳолда зикр қилинган. Рамлий «Жомиъул фусулайн»га ёзган ҳошиясида ана ўшандан огоҳлантириб, қуйидагиларни айтади:

«Баззозия»да келган матннинг маъноси шундай:

Ижарага берувчининг «Қачон бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади» дейиши дуруст. Шундай булган тақдирда ижарага берувчининг «тўловнинг қолган қисмлари нақдга айланади», дейиши муддатни йўққа чиқаради. Чунки ижарага берувчи ўзининг бу талаби билан шартни бузган бўлади»

«Хулоса»нинг иборасида ҳам: «Қачон бўлакнинг тўлаш вақти кирса-ю, тўламасанг, қолган (насия) бўлаклар нақдга айланади», деса дуруст бўлади ва «мол нақдга айланади», дейиш билан муддатни йўққа чиқариш шартни бузганлиги сабабли ҳосил бўлади», дейилади.

Демак, ушбу фиқҳий матнлар бу каби шартни қўйишнинг жоизлигини кўрсатади. Харидор тақсит савдосидаги шартлардан айримларини бузганда сотувчида ҳам насия муддатини нақдга айлантириш ҳуқуқи ҳосил бўлади. Лекин бундай ҳолатда сотувчи нақдга айланган муддатдаги фойдаларни олмаслиги шартдир. Яъни сотувчи «Муддатни кутаман» деса, фойда олишга ҳақли бўлади, лекин харидорнинг айрим шартларни бузиши сабабли насия муддатини нақдга айлантирса, ўша муддатдаги фойдаларни чиқариб ташлаши лозимдир.

Товарни гаров қилиш.

Аксар фуқаҳолар товарни гаров қилишнинг қуйидаги кўринишига ижозат беришган. Харидор дастлаб товарни сотиб олади. Сўнгра уни ўз мулкига ўтказгач, сотувчининг ўзига гаров сифатида қайтаради. Лекин бунда гаров қилинган товар харидорнинг ўзида қолади. У ўша товарни ўз фойдасига ишлатади.

Ҳаскафий ушбу масалани «Дуррул мухтор»да зикр қилган: «Агар харидор сотувчидан сотиб олган нарсасини қабз қилганидан сўнг, «Ушлаб тур» деса, шу пайтда товарни ўз пулининг баробарида гаровга қўйган бўлади (Яъни товарнинг мулкияти харидорда собит бўлади. Агар товар ҳалокатга учраса, у харидорнинг ҳисобидан бўлади. Шунда шартнома бузилмайди. Бу шарҳни Ибн Обидин ушбу матннинг остида келтирган). Агар харидор товарни қабз қилмасдан олдин шу гапни айтса, у гаров бўлолмайди. Бундай пайтда бу баҳоси келгунча ушлаб турилган товар бўлади. Яъни товарнинг зоминлиги гаровнинг зоминлигидан ўзгачадир. Бир хил нарса икки турли кафолат билан кафолатланмайди. Бир-бирига зид икки нарсанинг бир жойда жамланиши тўғри эмас. Агар харидор мулкни ўзида собит қилишдан олдин сотувчига, «Товарни ушлаб тур, пулини олиб келаман», деса ва шу пайтда товар ҳалокатга учраса, савдо шартномаси бузилади».[2] Бундай гаров турида товар мулкиятини учинчи шахсга ўтказиб юбориш жоиз бўлмайди. Сотувчида агар харидор баҳони тўлай олмаса, товарни сотиб, ўз ҳаққини олиш имконияти бўлади.

Товарнинг ҳужжатини гаров сифатида ушлаб туриш

Ушбу гаров турида сотувчи товарнинг ўзини бўлмаса-да, унинг эгадорлик ҳужжатларини гаровда ушлаб турса бўлади. Бу ҳолда ҳужжатларни гаровда ушлаш билан гаров комил бўлади. Сўнгра гаров қилинадиган товар харидорнинг ўзида орият бўлиб қолади.

Агар ушбу савдони тақсит савдоси десак, мулкни харидорга мутлақ ўтказиб бермаслик билан тақсит савдосининг шартларидан бўлган мулк қилиб бериш йўққа чиқади. Шу билан бирга, харидор товарнинг аксар қисмини тўлаб бўлганидан сўнг сотувчи шартномани бузиб, товарни қайтиб олиши ҳам тўғри эмас. Ушбу ҳолатда харидор охирги қолган бўлакларни тўлай олмаса, қўлидаги мулкни сотиб, қолган бўлакларни тўлаши таклифи тўғрироқ бўлади. Бунда сотувчи харидорнинг қўл остидаги мулкни сотишига монеълик қилмаслиги шарт.

Бу кўринишда, агар тарафлар олдиндан келишиб олмаган бўлса, «Тушир, тезлат» қоидаси жоиздир. Мазкур қоида насия сабабли қўйилган устамани тушириб, қарзни тезлаб тўлашни жорий қилади. Агар сотувчи харидор тўлай олмаётган бўлакларни «Тушир, тезлат» қоидасига кўра оладиган бўлса, ўша бўлаклардаги фойда миқдорини чиқариб ташлаши керак. Биздаги жараёнларга кўра, мулкнинг ҳужжатларини харидорга расмий равишда ўтказиб бера олмаса ҳам, сотувчи ушбу мулкнинг харидорга ўтганлиги тўғрисида гувоҳлар олдида васиқа ёзиб бериши, лозим бўлиб қолганда харидорнинг ушбу мулкни сотишига тўсқинлик қилмаслиги лозимдир. Лекин харидор гаров ва кафолат сифатида олган машинасини қўйган бўлса, энди у токи ҳақини ўтаб бўлмагунича, гаров ёки кафолат сифатида қўйган нарсасини сотиб юбора олмайди.

Тақсит савдосида сотувчи харидордан йигирма фоиздан кам бўлмаган маблағни олдиндан олиши жоизлигини юқорида айтиб ўтдик. Шунга кўра сотувчи харидорга мулкни учинчи шахсдан олиб берар экан, дастлаб ўшани ўзига мулк қилиши, сўнгра харидорга сотиши, харидор имконият қилиб берган маблағ эса олдиндан олинган маблағ деб ҳисобланиши мақсадга мувофиқ бўлади.

Тақсит савдоси учун қуйидаги шаклда битим тузиларкан, ушбу битим томонлар келишувига кўра, албатта тақсит савдосига мувофиқ тарзда ўзгартирилиши ҳам жоиздир.



Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф

("Бозор ва унга боғлиқ масалалар" китобидан)

👉 @diyonatli

Аллоҳни зикр қилишнинг фойдалари | Абдул Ҳамид домла

👉 @diyonatli