ИРИМНИНГ ТЎҒРИ ЭЪТИҚОДДАН ЧАЛҒИТИШИ
#ақида

❓792-САВОЛ: Қайнонам исириқ тутатганда бир чўпни етти марта синдиришимни айтадилар. Ёки супургини тикка тургазиб қўйиш, кеч бўлганда уй супуриш фалокат олиб келиши ҳақида ҳам кўп гапирадилар. Бу ҳаммаси ўринли бўлган ҳақиқатларми?

💬 ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим.
Динимиздаги ҳар бир буйруқ, қайтариқ, гуноҳ ё савоб ишнинг асоси бўлади. Асоссиз, одамлар томонидан тўқиб олинган, динда бор деб тақдим қилинаётган гаплар ва амаллар эътиборга олинмайди. Ирим-сиримларга ишониш инсонлар ўртасида ўзаро низо ва фитналарни келиб чиқишига сабаб бўлмоқда. Аслида Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам турли нарсалардан ирим қилиш, шумланишдан қайтарганлар.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам муборак ҳадиси шарифларида: “Уч нарсадан менинг умматим ҳануз қутула олмайдилар: ҳасад, бадгумонлик, иримдир. Шу нарсалардан қутулиш йўли шуки, ҳасад қилсангиз зулмга ўтмаслиги. Гумон-у шубҳа қилсангиз, уни ҳақиқат ҳисоб қилиб унга асосан иш тутмаслик. Бирор ирим қилинадиган нарсага дуч келсангиз, Аллоҳга таваккул қилиб, йўлингизда ва ишингизда давом этаверинг”, деганлар (Абу Яъло ривояти).

Саволда сўралгани каби ирим-сиримлар ҳам кишини тўғри эътиқоддан чалғитиб, ҳар-хил асоси бўлмаган нарсалар билан ўралашиб қолишга олиб келади. Шунинг учун динимиз бундай одатлардан қайтарган. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво ҳайъати.

👉@diyonatli

ЁМОН ИСМЛАРНИ ЯХШИСИГА АЛМАШТИРИШ

Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинишича, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук исмларни ўзгартирардилар (Термизий ривояти. Ривоят санади саҳиҳ).
Биз ҳадис таржимасида “хунук исм” деб ифодалаган сўз аслиятда “Ал-исмул қабиҳ”, яъни “қабиҳ исм” деб келтирилган. “Қабиҳ” сўзи луғатда “хунук”, “нафратга лойиқ” маъносини билдиради. Шаръий истилоҳда ёмон кўриладиган, урфда инкор қилинадиган нарсадир. Демак, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук, ёмон, салбий маъноларни ифодаловчи исмларни яхшисига ўзгартирардилар.
Ҳишом ибн Урва отасидан ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук исмни эшитсалар, уни чиройлироғига ўзгартирардилар” (Ибн Абу Шайба ва Ибн Саъд ривояти. Ривоят санади ҳасан).
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам воқеа-ҳодиса ва исмларни яхшиликка йўяр, асло шумланмасдилар. У зотга гўзал исмлар ёқарди, хунук номларни хушламасдилар. Шунинг учун инсон ёки жой номларидан бирон ёқимсизини кўрсалар, дарров яхшисига алмаштирардилар.
Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ёмон исмларни эшитсалар, уларни алмаштирардилар. У зот “Афира” деб аталадиган қишлоқ олдидан ўтдилар, уни “Хазира” деб (қайта) номладилар” (Ҳоким, Байҳақий, Табароний ривояти. Ривоят санади саҳиҳ).
Ривоятда келтирилган икки сўз маъноси қуйидагича:
1. Афира – ўсимлиги еб битирилган (жой).
2. Хазира – ям-яшил, кўм-кўк.
Саид ибн Мусайяб отасидан ривоят қилишича, унинг бобоси Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига борганида ҳазрат ундан: “Исминг нима?” деб сўраганлар. У: “Ҳазн”, деган. У зот: “Йўқ, сен Саҳлсан”, деганлар. У бўлса: “Йўқ, мен отам қўйган исмни ўзгартирмайман!” деган. Саид айтади: “Шундан сўнг бизни маҳзунлик тарк этмади” (Бухорий ва Абу Довуд ривояти).
Ушбу ҳадис машҳур тобеин Саид ибн Мусайяб раҳматуллоҳи алайҳдан ривоят қилинмоқда. У отаси Мусайяб ибн Ҳазн ибн Абу Ваҳб ибн Амр ибн Оиз Абу Саид Қурашийдан ривоят қилишича, Саиднинг бобоси – Мусайябнинг отаси (Мусайяб ва Ҳазн саҳоба бўлишган) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига борганида у зот ундан исмини сўраганлар. “Исмим Ҳазн”, деган жавоб бўлгач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Йўқ, сен Саҳлсан”, деганлар. Яъни, сенинг исмим “Ҳазн” эмас. Чунки бу исм ножоиз, балки исминг “Саҳл” бўлсин.
“Ҳазн” исми “қайғу”, “алам”, “маҳзунлик”, “Саҳл” исми “енгиллик” маъноларини билдиради.
Исми “Ҳазн”дан “Саҳл”га ўзгартирилаётганига рози бўлмаган Саиднинг бобоси: “Йўқ, мен отам қўйган исмни ўзгартирмайман!” деди.
Абу Довуднинг “Сунан” китобида ривоят қилинишича, у: “Йўқ, мен (одамлар томонидан) хўрланадиган, оёқ ости қилинадиган “Саҳл” бўлмайман”, деб айтган.
Одатда, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам кимнинг исмини ўзгартирсалар, у рози бўлиб, қабул қиларди. Лекин Ҳазн ибн Абу Ваҳб: “Отам қўйган “Ҳазн” исмини “Саҳл”га ўзгартирмайман”, деб туриб олди. Бу кутилганидек, унинг зарарига ишлади. Саид ибн Мусайяб айтади: “Шундан сўнг бизни маҳзунлик тарк этмади”.
Яъни, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бобомнинг исмини ўзгартирмоқчи бўлганларида у қаршилик кўрсатганидан бери бизни ғам, ташвиш, хафалик тарк этмади.
Уламолар айтишича, бу ердаги “маҳзунлик” улар оиласидаги машаққат, Ҳазн авлодлари ахлоқидаги баъзи салбий жиҳатлардир.
Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам сўзларини икки қилиш, гапларига кирмаслик оқибатида Саид ибн Мусайяблар оиласида хафалик, маҳзунлик аломати сезилиб турган экан. Агар бобоси гапга кириб, исмини ўзгартиришга рози бўлганида, балки, хайр-баракага, яхшиликка, хурсандчиликка эришарди. Бу ривоят ножоиз исмни яхшисига ўзгартириш борасида ҳам, улуғлар гапини икки қилмаслик лозимлиги борасида ҳам бизга ибратдир.

Зиёуддин РАҲИМ

👉@diyonatli

ТИЖОРАТ

Макка мусулмонларга тор бўлиб бормоқда эди. Улар Абу Қубайс тоғини худди кўксилари устида тургандек ҳис қилишар эди.
Мадинада эса иймон учун жой кенг эди. У ерда иймонни севадиган ошиқ қалблар бор эди. Авс ва Ҳазраж қабилалари ислом даъватининг қиличига айланишди. Набий саллоллоҳу алайҳи ва ссллам улар орасида янши бир жамоа пайдо бўлганини эълон қилдилар. Бу жамоа тоабад ер юзини ўзгартиришга ҳаракат қилади. Ислом энди Мадинада давлатга айланган эди.
Аммо Маккада қолганларга дунё қоронғу эди. Улар гўё нина тешигидан нафас олишар эди. Улар бирин-кетин Мадина томон чиқишни бошлашди. Юлдуз кетидан юлдуз...
Зеро Ой Мадинада ўз пардасини ташлаган эди. Осмондаги ой қуёшдан олган нури билан самони ёритса ердаги Ой қуръондан олган зиёси ила оламни нурафшон қилар эди.
Суҳайб ҳозир Макка тепалигида турибди. У ўзига Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламни кўришни эсалатиб ўзини-ўзи умидлантиради. Аммо пайғамбарига раҳм қилмаган қурайш Суҳайбни ўз ҳолига қўярмиди?!
Қурайш Суҳайбни йўлидан қайтариш учун унинг ортидан одамларини жўнатди. Улар Суҳайбга яқинлашишгач Суҳайб деди:
- Мени қандай камон отишимни биласиз. Агар менга яқинлашсангиз ўқим тугагунича отаман, ундан сўнг то ўлгунимча қиличим билан курашаман!
Улар дейишди:
- Бизнинг олдимизга ҳеч нарсасиз, қуруқ қўл билан келган эдинг. Сўнг бойликка эга бўлдинг. Энди ўзингни ҳам, молингни ҳам олиб кетмоқчимисан?! Аллоҳга қасамки, бундай бўлмайди!
Суҳайб деди:
- Агар молимни сизга қолдирсам мени тинч қўясизми?
Улар: "Ҳа", дейишди.
Суҳайб уларга моли қаерда эканлигин айтди. Улар қайтиб кетишди. Суҳайб Мадина томон йўлга тушди.
Жаброил алайҳис салом бутун воқеани Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламга айтиб берди. Суҳайб Мадинага етиб келгач, Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам уни гўзал табассум билан кутиб олдилар:
- Савдо фойда қилди, эй Абу Яҳё!

Савдо фойда қилди. Чунки у савдо Аллоҳ учун бўлган эди. Аллоҳ учун бўлган ҳар қандай савдо фойда қилади.
Фақирнинг қўлига қўйган садақангдан савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Ота-онангдан бирини шифокорга кўрсатиш учун олиб борган бўлсанг савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Қодир бўлатуриб Аллоҳ ризоси учун интиқом олмаган бўлсанг савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Аллоҳ билан тижорат қил. Бу тижорат касод бўлмайдиган тижоратдир!

Абдулқодир САМАРҚАНДИЙ

👉@diyonatli

ЎТГАНЛАРГА САВОБ БАҒИШЛАШНИНГ ҲУКМИ

Аллоҳ таолонинг қуйидаги ояти каримасида савоб йўллаш ва маййит ҳаққига дуо қилиш таъкидланган:

وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

“Улардан кейин келганлар: «Эй Роббимиз, бизни ва биздан аввал иймон билан ўтган биродарларимизни мағфират қилгин, қалбимизда иймон келтирганларга нафрат солмагин, эй Роббимиз, албатта, сен шафқатли ва меҳрибонсан», дерлар” (Ҳашр 59 оят).

Ушбу оятда ўтганлар ҳаққига дуо қилишга тарғиб қилинган. Одатда тасаввуф вакиллари ўтган салафи солиҳлар ҳаққига дуо қилиб, савоб йўллайдилар (Масоилус сулук мин калом маликил мулук).

ЎТГАНЛАРГА БАДАНИЙ ВА МОЛИЯВИЙ САВОБ ЙЎЛЛАШ БОРАСИДА КЕЛГАН ҲАДИСЛАР

عن ابن عباس رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ما الميت في قبره إلا كالغريق ينتظر دعوة تلحقه من أبٍ أو أمٍ أو صديقٍ، وإن الله ليدخل من الدعاء على أهل القبور كأمثال الجبال، وإن هدية الأحياء إلى الأموات الاستغفار لهم

Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

“Маййит қабрда ғарқ бўлаётган киши кабидир. Отаси ёки онаси ёки дўстидан унга етадиган дуони кутиб туради. Аллоҳ таоло тоғдай дуоларни қабр аҳлига етказади. Тирикларни ўликларга ҳадияси улар ҳаққига истиғфор айтишдир” дедилар” (Мушкотул масобиҳ).

Фойда: Ушбу ҳадисда тирикларнинг амаллари хоҳ дуо бўлсин, хоҳ молиявий тоат бўлсин, хоҳ баданий ибодат бўлсин вафот этганларга наф бериши ошкора баён этилган.

عن صَالِحِ بْنِ دِرْهَمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِى يَقُولُ انْطَلَقْنَا حَاجِّينَ فَإِذَا رَجُلٌ فَقَالَ لَنَا إِلَى جَنْبِكُمْ قَرْيَةٌ يُقَالُ لَهَا الأُبُلَّةُ قُلْنَا نَعَمْ. قَالَ مَنْ يَضْمَنُ لِى مِنْكُمْ أَنْ يُصَلِّىَ لِى فِى مَسْجِدِ الْعَشَّارِ رَكْعَتَيْنِ أَوْ أَرْبَعًا وَيَقُولَ هَذِهِ لأَبِى هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ خَلِيلِى أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ «إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مِنْ مَسْجِدِ الْعَشَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُهَدَاءَ لاَ يَقُومُ مَعَ شُهَدَاءِ بَدْرٍ غَيْرُهُمْ ». قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْمَسْجِدُ مِمَّا يَلِى النَّهْرَ

Солиҳ ибн Дирҳам: “Отам: “Ҳаж қилгани кетаётганимизда бир киши (етиб олиб): “Яқинларингизда Ибла деб айтиладиган қишлоқ борми?” деди. Биз: “Ҳа” дедик. У: “Сизлардан ким Ашшор масжидида икки ёки тўрт ракъат мен учун намоз ўқиб беришни ва бу Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу учун дейишни зиммасига олади? Абулқосим соллаллоҳу алайҳи васалламдан: “Аллоҳ таоло қиёмат куни шаҳидларни Ашшор масжидидан тирилтиради. Улардан бошқалар Бадр шаҳидлари билан бирга қоим бўлмайди” деяётганларини эшитганман” деди” айтаёганини эшитганман” деди.

Фойда: Ушбу ҳадисда Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу номларидан намоз ўқиб, у зотга савобини бағишлаш борасида сўз боради. Савоб йўллаш борасида икки иш собитдир. Улар:

1. Молиявий ибодатни савоби вафот этган одамга етиб боргани каби баданий ибодатнинг савоби ҳам унга етиб бориши;

2. Вафот этганга савоб етиб боргани каби тирикларга ҳам савоб етиб бориши. Чунки, Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳуга савоб йўлланганда, тирик бўлганлар (Такашшуф ан муҳимматут тасаввуф).

عن علي بن أبي طالب قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم « من مر على المقابر وقرأ قل هو الله أحد إحدى عشرة مرة ، ثم وهب أجره للأموات أعطي من الأجر بعدد الأموات».

Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

“Ким қабристондан ўта туриб, қул ҳуваллоҳу аҳадни ўн бир марта ўқиб, ажрини вафот этганларга ҳиба қилса, унга вафот этганлар ададича ажр берилади” дедилар” (Жомеул аҳодис ли Суютий).

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ دَخَلَ الْمَقَابِرَ ، ثُمَّ قَرَأَ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَأَلْهَاكُمْ التَّكَاثُرُ ، ثُمَّ قَالَ إنِّي جَعَلْت ثَوَابَ مَا قَرَأْت مِنْ كَلَامِك لِأَهْلِ الْمَقَابِرِ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ كَانُوا شُفَعَاءَ لَهُ إلَى اللَّهِ تَعَالَى.

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

“Ким қабристонга кириб, сўнг Фотиҳатул китоб, қул ҳуваллоҳу аҳад, алҳакумут такасурни ўқиб, сўнг: “Инний жаълту саваба ма қароъту мин каломика ли аҳлил мақобир минал мўминина вал мўминаат” деса, улар Аллоҳ таоло ҳузурида у учун шафоатчи бўладилар” дедилар” (Табароний ривояти).

Маъноси: Каломингдан тиловат қилган нарсамни савобини мўмин ва мўминалардан иборат қабр аҳлларига бағишладим.

عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ دَخَلَ الْمَقَابِرَ فَقَرَأَ سُورَةَ يس خَفَّفَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَكَانَ لَهُ بِعَدَدِ مَنْ فِيهَا حَسَنَاتٌ

Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

“Ким қабристонга кириб, “Ясин” сурасини ўқиса, Аллоҳ улардан енгиллаштиради ва у учун у ердагиларни ададича ҳасанот бўлади” дедилар” (Шарҳус судур).

Фойда: Қабристондан ўта туриб, Каломуллоҳдан тиловат қилиб, савобини йўлловчи кишига ҳам савоб бўлиши юқоридаги ҳадисларда баён этилмоқда. Савобини бағишлаш билан бағишловчига ҳеч нарса қолмайди дейиш нотўғри, аслсиз гапдир. Субаҳаналлоҳ Аллоҳ таоло қандай ҳам раҳматли зота!

عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ رَضِيَ اللّهُ عنه قَالَ: بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه وسلم: إِذْ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ. فَقَالَتْ: إِنّي تَصَدّقْتُ عَلَىَ أُمّي بِجَارِيَةٍ. وَإِنّهَا مَاتَتْ. قَالَ: فَقَالَ: "وَجَبَ أَجْرُكِ. وَرَدّهَا عَلَيْكِ الْمِيْرَاثُ" قَالَتْ: يَا رَسُولَ اللّهِ إِنّهُ كَانَ عَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ. أَفَأَصُومُ عَنْهَا؟ قَالَ: "صُومِي عَنْهَا" قَالَتْ: إِنّهَا لَمْ تَحُجّ قَطّ. أَفَأَحُجّ عَنْهَا؟ قَالَ: "حُجّي عَنْهَا".

Абдуллоҳ ибн Бурайда отаси розияллоҳу анҳудан ривоят қилади:

“Бир вақт мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида ўтирган эдим, у зот олдига бир аёл келиб: “Онамга бир жорияни садақа қилган эдим. Онам вафот топди” деди. У зот: “Ажринг вожиб бўлди ва уни мерос сенга қайтарди” дедилар. У (аёл): “Эй, Аллоҳнинг расули унинг зиммасида бир ойнинг рўзаси бор эди. Унинг номидан рўза тутаманми?” деди. У зот: “Унинг номидан рўза тут” дедилар. У (аёл): “У ҳеч ҳаж ҳам қилмаган эди. Унинг номидан ҳаж қилсам бўладими?” деди. У зот: “Унинг номидан ҳаж қил” дедилар” (Термизий ривояти).

Бу ҳадис баданий ибодат савобини бағишлаш борасида аслдир. Ҳанафий мазҳаби ҳам шунга зиҳоб қилган. У ҳадисдан бу рўзани кифоя қилиши лозим бўлмайди. Чунки, сўралинган зотнинг мақсади мутлоқ манфаат етишлиги бўлиши мумкин. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу иши, яъни бир киши Ашшор масжидида икки ракъат намоз ўқиб, бу Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу учун дейиши борасидаги ҳадис тирик кишига савобини йўллаш дурустлигига далолат қилади.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одатда иккита қурбонлик қилар, бирини ўзларининг номидан, иккинчисини умматларининг номидан. У зотнинг бу қилган қурбонликлари келажакда келадиган кишиларга ҳам савоби етишига далолат қилади.

САВОБ ЙЎЛЛАШНИНГ ҲАҚИҚАТИ

Савоб етиши учун аввало яхши ишни қилувчи амалини холис Аллоҳ учун қилиб савоб ҳосил қилиб олиши лозим. Савоб йўлланган кишига савоб етиши учун хоҳ у вафот этган бўлсин ёки тирик бўлсин мўмин бўлиши шартдир. Мўмин бўлмаган кишига қилинган хайри эҳсонларнинг савоби етиб бормайди (Имдодул фатаво).

Бир киши кимгадир бирор ишни савобини йўлламоқчи бўлса, аввал ўша ишни қилиб савоб ҳосил қилган бўлиши лозим. У ишни қилмай унинг савобини йўллаши мумкин эмас. Масалан, бир киши ғариб ёки мискинларни меҳмон қилиб савобини бағишлашни хоҳласа, мискинлар овқатни еб бўлганларидан кейин савобини йўллаши лозим бўлади. Савобини йўллашда дуога қўл кўтариб хушуъ, хузуъ билан: “Эй, Аллоҳим мени у амалимни қабул қилиб, уни савобини фалон, фалонларга етказгин” дейди.

وَيَقْرَأُ مِنْ الْقُرْآنِ مَا تَيَسَّرَ لَهُ... اللَّهُمَّ أَوْصِلْ مِثْلَ ثَوَابِ مَا قَرَأْته إلَى فُلَانٍ.

“Муяссар бўлганича тиловат қилади... Аллоҳим тиловат қилган нарсамнинг савобини мислини фалончига етказгин (дейди)” (Раддул муҳтор).

ҲАҚ ЭВАЗИГА ХАТМИ ҚУРЪОН ҚИЛДИРИБ, САВОБИНИ БАҒИШЛАШ

Шомий раҳматуллоҳи алайҳ “Дуррул мухтор” шарҳи ва ўзларининг “Шифоул алийл” рисоласида очиқ-ойдин кучли далиллар билан Қуръони карим ва бошқа нарсаларни таълимига ҳақ олиш борасидаги мутаххир олимларнинг ижозати ва унинг иллати диний зарурат эканлиги, унга халал етиши билан дин низомига халал етишини баён қилган. Шунинг учун зарурат доирасига чегараланиш лозимдир, яъни Қуръони карим, ақоид, фиқҳ кабиларни таълимига ҳақ олиш жоиз. Шу боис савобини бағишлаш мақсадида ҳақ эвазига Қуръони каримни хатм қилдириш ёки бирор тасбиҳ ўқиттириш ҳаром ҳисобланади. Чунки, буларда бирор диний зарурат йўқ. Ҳақ эвазига хатми Қуръон қилгувчи ва қилдиргувчилар гуноҳкор бўлади. Ҳақ эвазига хатми Қуръон қилувчига бундан бирор савоб ҳосил бўлмас экан, у маййитга нимани бағишлайди?

Шомий раҳматуллоҳи алайҳ бу борадаги кўплаб фақиҳларнинг сўзларини “Тожуш шариа”, “Айний”, “Шарҳу Ҳидоя”, “Ҳошияту хойриддин” ва “Баҳрур роиқ”лардан нақл қилиб келтирган. Жумладан, Хойриддин Рамлий раҳматуллоҳи алайҳнинг қуйидаги сўзларини ҳам нақл қилиб келтирган: “Савобини бағишлаш учун қабрга Қуръон тиловат қилдириш ёки ҳақ эвазига хатми Қуръон қилдириш саҳабаи киром ва табаа тобиин каби уммат пешқадамларининг бирортасидан нақл қилинмаган. Шунинг учун бу бидъатдир”.

“Фатвои рашидия”да ҳам савобни бағишлаш борасида шундай дейилган: “Бирор кун ёки бирор нарсани тайин қилиб олмай маййитга савоб бағишлаш айни савобли ишлардандир. Лекин, ҳозирги кундаги каби маълум бир кун ёки амалларни қилмаса бўлмайдида деб тайин қилиб олиш ножоиздир”.

ХАЙРИ ЭҲСОН САВОБИНИ ЙЎЛЛАШНИ ЭНГ ЯХШИ ЙЎЛИ

Савоб йўллашнинг афзал ва энг яхши сурати шуки, хайри эҳсонни нақд тарзда фақир, мискинларга бериб, ундан ҳосил бўлган савобни ўтган отаси ёки кимигадир бағшлашдир. Чунки, мискинларнинг нималарга эҳтиёжлари борлиги ўзларигагина маълум бўлиб, уларга нақд пул берилса, у билан ўзларини эҳтиёжларини қондирадилар. Иккинчи сурати, мискинларга хом масаллиқ берилади ва улар ундан ўзлари учун хоҳлаган таомларини пишириб истеъмол қилаверадилар. Учинчи сурати, овқат пишириб мискинларни қорнини тўйдирилади ва ундан ҳосил бўлган савобни бағишлайди. Овқат пишириб мискинларга беришнинг энг яхши сурати эҳсон қилмоқчи бўлган миқдордаги масаллиқни бирданига пиширмай ҳар куни то масаллиқ тугагунича фақир, мискинларга етадиган даражада овқат тайёрлаб уларни тўйдиради. Агар бирданига барча масаллиққа овқат тайёрласа, очни ҳам тўқни ҳам тўйдириши лозим бўлиб қолади. Бунда одатда кўпроқ қорни тўқларга овқат тарқатилади. Қорни очлар эса қолиб кетади.

ТИЛОВАТИ ҚУРЪОНДАН ҲОСИЛ БЎЛГАН САВОБНИ ЙЎЛЛАШ

Қуръони каримни тиловат қилиб савобини йўллаш борасида аксарият улуғлар айтадиларки, ҳар ким ўз уйида имкониятига қараб тиловат қилиб савобини бағишлагани афзал ва авлодир. Жамоат орасида Қуръони каримни тиловат қилиб, савобини бағишлашда аксарият ўринда маййит аҳлига ўзини кўрсатиш бўлади ва бунда холислик камроқдир.

ВАФОТ ЭТГАН КИШИГА САВОБ ЙЎЛЛАНИЛАДИ, ХАЙРИ ЭҲСОН ҚИЛИНГАН НАРСАНИНГ АЙНИ ЎЗИ ЭМАС

Баъзи оми инсонлар нима нарса садақа қилсанг ўша нарса ўтганларга етиб боради деб, эътиқод қиладилар. Бу аслида нотўғри тушунчадир. Чунки, садақа қилинган нарсалардан ҳосил бўлган савоб маййитга бағишланилса, ўша савоб етиб боради, хайри эҳсон эмас. Шиа оқимининг баъзи фирқаларида Муҳаррам ойида шарбат ичиб савобини Ҳасан ва Ҳусайн розияллоҳу анҳумоларга йўллаш одат бўлиб қолган. Чунки, улар ичилган шарбатдан ҳосил бўлган савоб шарбат суратида Ҳасан ва Ҳусайн розияллоҳу анҳумоларга етиб боради деб эътиқод қиладилар. Бу ғирт нотўғри тушунчадир.

САВОБ ЙЎЛЛАГАНДАН КЕЙИН ЙЎЛЛОВЧИГА ҲАМ ТЎЛИҚ САВОБ ЕТАДИ

عن ابن عمر قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا تصدق أحدكم بصدقة تطوعا فليجعلها عن أبويه فيكون لهما أجرها ولا ينقص من أجره شيء

Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

“Сизлардан бирортангиз нафл садақа қилса, уни ота-онаси номидан қилсин. Шунда, ота-онасига ҳам унинг ажри бўлади ва унинг ўзига берилган ажрдан ҳам бирор нарса камайтирилмайди” (Табароний ривояти).

Ушбу ҳадис савоб йўлловчига ҳам тўлиқ савоб етишига далолат қилади. Буни Саҳиҳи Муслимдаги қуйидаги ривоят ҳам қўллаб қувватлайди:

عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ...قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلاَمِ سُنَّةً حَسَنَةً ، فَلَهُ أَجْرُهَا، وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا بَعْدَهُ، مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ...

Жарир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

“.....Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

“Ким исломда чиройли йўлни жорий қилса, бас у учун унинг ажри ва ундан кейин унга амал қилганларнинг ҳам ажри бўлади. Уларнинг ажрларидан бирор нарса камайтирилмайди” (Муслим ривояти).

Бу ҳадис, бошқаларга савоб йўллаш билан савоб йўлловчининг савоби камайиб қолмаслигини қўллаб қувватлайди. Табароний ҳадисида ўзгаларга қасдан савоб йўллаш айтилган бўлса, Муслим ҳадисида қасд қилмасада савоб етиб туришлиги айтилган.

الْأَفْضَلُ لِمَنْ يَتَصَدَّقُ نَفْلًا أَنْ يَنْوِيَ لِجَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ لِأَنَّهَا تَصِلُ إلَيْهِمْ وَلَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِهِ شَيْءٌ

“Нафл тарзда садақа қилаётган киши учун афзали барча мўмин ва мўминаларни ният қилишидир. Чунки, унинг ажридан бирор нарса камаймаган ҳолатда уларга ажр етади” (Раддул муҳтор).

Ашраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳ бу борада шундай деганлар: “Маънавий нарсалар шундайки, аввалги маҳалдан иккинчи маҳалга йўллаш билан аввалги маҳалдан зоил бўлмайди. Бу нарса илм олиш, файз ҳосил қилишда очиқ ойдин кўзга ташланади. Моддий нарсаларнинг хилофи ўлароқ. Уларни ҳиба қилгандан кейин ҳиба қилувчи қўлида ундан бирор нарса қолмайди” (Камолоту ашрафия, Баводирун наводир, Имдодул фатаво).

Мавлоно Румий раҳматуллоҳи алайҳ “Маснавий”да маънавий нарсалар ҳақида шундай деган:

Маъноларда қисмат ҳам, адад ҳам йўқ.

Маъноларда бўлиниш ва бирлик йўқ.

ЙЎЛЛАНГАН САВОБНИНГ ТАҚСИМИ

Ҳожи Имдодуллоҳ Маккий раҳматуллоҳи алайҳ наздида вафот этганларга бағишланган савоб барчасига тўли-тўлиқ етади. Рашид Аҳмад Гангуҳий раҳматуллоҳи алайҳнинг наздиларида эса, савоб барчасига тақсим қилинади (Малфузоту камолоту ашрафия).

Ҳакимул умма Ашраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳдан Муҳаммад Исо Илоҳ Ободий раҳматуллоҳи алай буни изоҳлаб беришларини сўраганлар. Унга жавобан қуйидагиларни ёзганлар:

سُئِلَ ابْنُ حَجَرٍ الْمَكِّيُّ عَمَّا لَوْ قَرَأَ لِأَهْلِ الْمَقْبَرَةِ الْفَاتِحَةَ هَلْ يُقْسَمُ الثَّوَابُ بَيْنَهُمْ أَوْ يَصِلُ لِكُلٍّ مِنْهُمْ مِثْلُ ثَوَابِ ذَلِكَ كَامِلًا . فَأَجَابَ بِأَنَّهُ أَفْتَى جَمْعٌ بِالثَّانِي ، وَهُوَ اللَّائِقُ بِسَعَةِ الْفَضْلِ

“Ибн Ҳажар Маккий раҳматуллоҳи алайҳдан мақбара аҳлига Фотиҳани ўқиб бағишланса, ундан ҳосил бўлган савоб улар орасида тақсим қилинадими ёки улардан ҳар бирига тўли-тўлиқ савоб етадими?, деб сўралганида, у киши: “Аксарият иккинчисига фатво берган. Манашу Аллоҳнинг фазли карамининг кенглигига лойиқдир” деб жавоб бердилар” (Раддул муҳтор).

Агар бир киши: “Бунга далилларда бирор нас келмаган, қолаверса, бу қиёсий масалалардан ҳам эмас. Демак, қандай қилиб нассиз ҳукм чиқара оламиз?” деб савол берса, қуйидаги ҳадис билан жавоб берилади:

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا تصدق أحدكم بصدقة تطوعا فليجعلها عن أبويه فيكون لهما أجرها ولا ينقص من أجره شيء

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

“Сизлардан бирортангиз нафл садақа қилса, уни ота-онаси номидан қилсин. Шунда, ота-онасига ҳам унинг ажри бўлади ва унинг ўзига берилган ажрдан ҳам бирор нарса камайтирилмайди” (Табароний ривояти).

Савоб йўллаш билан савоб йўллагувчининг ажридан бирор нарса камайиб қолмайди. Лекин, савоб йўллаганига алоҳида ажр олади, яъни кимларга савоб йўлласа, савоб йўллагувчига савоб йўллаганлиги учун ҳам алоҳида савоб берилади.

Мавлоно Румий раҳматуллоҳи алайҳ “Маснавий”да маънавий нарсалар ҳақида шундай деганлар:

Маноларда қисмат ҳам, адад ҳам йўқ.

Маъноларда бўлиниш ва бирлик йўқ.

Унинг ҳиссий мисоли шуки, бир чироғ билан минглаб чироғлар равшан бўлади ва бир устоз бир вақтнинг ўзидан юзлаб шогирдларга таълим беради. Лекин, чироғнинг равшанлигидан ҳам, устознинг илмидан ҳам бирор нарса камайиб қолмайди (Камолоту ашрафия).

Ҳожи Имдодуллоҳ Маккий раҳматуллоҳи алайҳ: “Савобни йўллашда савобни тақсимланиши ёки тақсимланмаслиги борасида бирор қатъий нас йўқ ва унда ихтилоф мавжуд. Лекин, биз қанча одамларга бир амалнинг савобини юборсак барчасига баробар, тўлиқ юборамиз деб умид қиламиз. Уларни кам, кўп қилиш Аллоҳ таоло изнидадир.

МОЛИЯВИЙ ИБОДАТНИНГ САВОБИ АФЗАЛДИР

Молиявий ибодат савобини йўллаш аҳли сунна вал жамоа наздида муттафақун алайҳ бўлган масалалардандир. Шунинг учун ҳам молиявий ибодат савобини бағишлаш афзалдир. Иккинчидан, молиявий эҳсондан эҳсон олган одам хоҳлаганича фойдаланиши мумкин. Учинчидан, молиявий ибодат инсон нафсига оғир ботади ва бунда нафсга қарши курашиш бор. Баданий ибодатдан ҳосил бўлган савобни бағишлашга Имом Шофиий раҳматуллоҳи алайҳ хилоф қилганлар. Бизнинг мазҳабда, яъни Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ мазҳабида иккисидан, яъни молиявий, баданий ибодатлардан ҳосил бўлган савобни бошқаларга бағишлаш мумкиндир. Юқорида кўрсатилган хусусиятларга асосан молиявий ибодат савобини бағишлаш афзал ҳисобланади.

САВОБ ЙЎЛЛАШНИНГ БИР ОДОБИ

Савоб йўллаш борасидаги одоб шуки озгина бўлса ҳам тиловат қилиб, алоҳида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам руҳи муборакларига бағишлайди. Масалан, жуда ҳиммати бўлмаса уч марта ихлос сурасини ўқиб, савобини бағишлаш каби.

САВОБ ЙЎЛЛАШ БОРАСИДА АШРАФ АЛИ ТАҲОНАВИЙ РАҲМАТУЛЛОҲИ АЛАЙҲНИНГ ОДАТЛАРИ

Ашраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳ кун давомида қанча тиловат қилиш насиб бўлса, ундан ҳосил бўлган савобни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам, саҳобаи киромлар, барча Пайғамбар алайҳис саломлар, ўтиб кетган, яшаб турган ва туғиладиган барча мўмину мўминаларга савобини бағишлар эдилар. Бирор хос кишига бағишлаш керак бўлиб қолса, унга алоҳида бағишлар эдилар (Камолоту ашрафия).

УЛУҒЛАР РУҲЛАРИГА САВОБ ЙЎЛЛАШДАГИ НИЯТ

Бирор кун ёки ойни тайин қилмай ғарб, мискинларга таом бериш ёки нақд пул бериб, савобини улуғларга йўллаш савобли, ажрли ишлардандир. Лекин, бу қилган амалим туфайли уларнинг руҳларидан менга мадад бўлади деган ниятда бўлмаслик лозим.

ҚАБР УСТИГА БОРИБ САВОБ ЙЎЛЛАШ БОРАСИДАГИ МАСЛАҲАТЛАР

Қабр устига бориб савоб йўллаш борасида учта манфаат мавжуд. Улар қуйидагилар:

1. Қабрга боришнинг ўзи инсонга ўлимни эслатади ва ҳис қилдиради;

2. Ботиний манфаат шуки, вафот этган киши ўқилган тиловат билан унс улфат бўлади, яъни Аллоҳ таоло маййитга ўқилган тиловат овозини хоҳ у паст бўлсин ёки баланд бўлсин етказади. Бу гап фақат авлиёуллоҳларга хос эмас. Балки, барча мусулмон маййитлар тиловат овозини эшитишади. Чунки, вафот этгандан кейин ҳам руҳни маълум бир миқдор жасадга алоқадорлиги бўладида. Бу нарса омматан мусулмонларда заифроқ, шаҳидларда кучлироқ, Пайғамбар алайҳиссаломларда мукаммал бўлади Лекин, бирор киши уларни ҳозиру нозир деб тушунадиган даражада эмас;

3. Зикри тиловатдан тарқалган нурдан уларга роҳат етади.

ҚАБРГА ҚАНДАЙ ҚИЛИБ САВОБ ЙЎЛЛАШ ЛОЗИМ?

Қибла томонга орқа қилиб “Фотиҳа” сурасини ўқийди. Шунда тиловат қилгувчи мурдага юзма юз бўлади (Фиюзур раҳмон. Б. 123).

Қабр тарафга юзланиб, қўл кўтариб дуо қилишдан фақиҳлар қайтарганлар. Чунки, бунда қабрдан сўрашга ўхшашлик бор. Лекин, қабрга орқа қилиб дуо қилиши мумкин. Ислом эътиқодни қаттиқа ҳимоя қилади. Агар инсонларни ўз холига ташлаб қўйилса, ҳаммаёқни шуваб, қабрни олдида туриб қўл кўтариб дуо қилишдан ҳам бидъат чиқариб оладилар.

Аксарият оми халқлар авлиёуллоҳлар ҳожатларимизни раво, мушкулларимизни осон қиладилар деб тушуниб, шу ниятда уларга савоб бағишлайдилар ва назри ниёз атайдилар. Уларни фикрича шу билан уларнинг ишлари юришиб, ризқлари мўл-кўл бўлиб, фарзандларининг умри узоқ, бахти очилган бўлади деб ўйлайдилар. Ҳар бир мусулмон бундай эътиқод ширк эканлигини билиши зарурдир.

Бир таомни ёки кунни тайин қилиб, масалан, Бароат куни ширинлик, Ашуро ва Муҳаррамда хурмо, учи, ўни, йигирмаси, қирқи, йили каби хос тарзда тайин қилиб олинган расм-русмларни тарк қилиш вожибдир. Бундай маросимлар риё, кеккайиш, ужуб каби шариат қайтарган амалларни ўз ичига қамраб олган бўлиб, улар аслсиз ва қайтарилган амаллардандир. Бу ишларнинг рио эканига одамларнинг: “Бундай ишларни қилмасам бўлмайди. Одамлар олдида нима деган одам бўламан. Мен ҳам уларнинг эҳсонини еб юрганман” дейишлари далилдир

Ҳозирги кунда ўтган мусулмонлар ҳақларига савоб йўллашга жуда камчилик эътибор қаратади. Гўё вафот этгандан кейин маййит унитилиб кетилаётгандай! Шариат буюрган тарзда савоб йўллашга эътибор бериш ва бунда бардавом бўлиш лозим ва лобуддир. Имдодуллоҳ Маккий раҳматуллоҳи алайҳ ҳам баъзи-баъзида барча мусулмонлар қабрига бориб савоб йўллаб турар эдилар.

Имом Раббоний раҳматуллоҳи алайҳ ўзларининг “Мактубот”ларида шундай деганлар:

“Барзах олами шаксиз мўминлар ҳаққида улкан неъматдир. Вафот этганларидан кейин ўз амаллари тугайди. Лекин, яқинларининг дуолари ва йўллаган савоблари уларга етиб бориб туради. Ҳа албатта кофирларга йўлланган савобдан заррачаси ҳам уларга етиб бормайди. Бу мусулмонлар учун хосдир”.

Аллоҳим бизларни Ўзинг яхши кўрган ва рози бўлган нарсанга муваффақ қилгин. Амин!

👉@diyonatli

РАСУЛУЛЛОҲГА БЎЛГАН МУҲАББАТ


Асли Битлислик бўлган бир олим ўзининг ҳаж сафари асносида Мадинада кўрган бир воқеани ҳикоя қилади.

Масжиди Набавийдан унча узоқ бўлмаган ердаги таҳоратхоналарнинг олдидан ўтиб кетаётган эдим. Қарасам, таҳоратхонанинг эшиги олдида тўртта полис бир ишга ҳозирлик кўргандек шай бўлиб ичкаридан чиқаётган одамларни кузатиб туришибди. Шу пайт ичкаридан бир йигит чиқиб келди. Полислар шу заҳоти у йигитни ушлаб олдилар. Йигит ёлбориб бақира бошлади:
–Мен тиланчи эмасман, мен ўғри эмасман. Мен жиноятчи эмасман....

Яқинроқ бориб йигитга қарадим. Мен уни танидим. Уни Равзанинг рўпарасида доим йиғлаб дуо қилаётганини кўрардим. Оқ сариқдан келган. сийрак соқолли 30-35 ёшлардаги Албаниялик йигит эди. Полисларга дедим:
–Бу йигит нима гуноҳ қилди?
–Сени ишинг бўлмасин. Йўлингдан қолма, Турк.
–Лекин, мен билишим керак, бу одам ўғрими?
–Йўқ! Ўғри эмас. Бу йигит қочоқлардан. Мадинада ноқонуний юрибди. Биз уни олти йилдан буён қувамиз. Ушлолмаймиз. Энди тутамиз деганимизда, Равзага Расулуллоҳнинг ҳузурларига қочиб кириб олади. У ердан чиқаролмаймиз.
–Энди уни нима қиласизлар?
–Биз уни учоққа ўтқазиб Албаниясига жўнатамиз.
Бу сўзларни эшитиб, йигитнинг эси чиқиб кетди. Бақира бошлади:
–Ундай қилманг! Мен ўғри эмасман... Мен жиноятчи эмасман... Мен Расулуллоҳни (с.а.в.) яхши кўраман. Шунинг учун бу ердаман. Мени кетказманг!...

Полислар эса унинг ёлборишларига парво қилмас эдилар. Унинг қўлларини қайириб судрай бошладилар. Ёлборишлари фойда бермаган йигит полисларга деди:
–Илтимос, менинг юзимни Расулуллоҳ тарафга қаратинг. У зотга айтадиган гапим бор.
Полислар истар-истамас йигитнинг юзини яшил гумбаз тарафга қаратдилар. Айтақол, нима гапинг бор Расулуллоҳга.
Йигит яшил гумбазга қараб бир оз тикилиб турди. Кейин қўлларини кўтариб илтижокорона ёлборди:
–Эй Расулуллоҳ!
Сиз билан келишганимиз шундай эдими? Сиз билан келишган эдик-ку ахир!
Сизни деб, отамдан, онамдан кечиб, дўконларимни ёпиб бу ерга келдим ахир! Эй Расулуллоҳ!
Сизга қўшни бўламан деб, сўз бердим, ахир.
Энди қаранг буларни, эй Расулуллоҳ! Менга монелик қилмоқчилар.
Сиз аралашмайсизми, эй Расулуллоҳ!?

Шу сўзларни айтар экан, йигит ерга шилқ этиб йиқилди. Полислар уни турғазмоқчи бўлишди. Йигит қимирламасди. Полислар уни қутулиб қолишлик учун номер кўрсатяпти, деб бир икки туртдилар. Кейин ичкаридан идишда сув олиб чиқиб юзига сепишди. Фойдаси бўлмади. Йигит қимирламасди. Атрофдагилардан бири: Ўлиб қолмадимикин? –деди. Полислар, "биз унга ўладиган бир иш қилмадик-ку", дейишди.
Кейин "тез ёрдам" чақиришга мажбур бўлишди. Бир оздан сўнг мана шу 7-чи рақамли эшикдан "Ambulance" машинаси келди. Докторлардан бири тушиб йигитнинг бўйин томирини ушлаб кўрди:

–У ўн беш дақиқа олдин ўлган, деди.

Полисларнинг аҳволини кўрсангиз эди... Ерга ўтириб ҳўнграб йиғлай бошладилар... Тиззаларига уриб йиғлардилар:
–Бу одамни ушлаган қўлларимиз синса бўлмасмиди?! Оёқларимиз синса бўлмасмиди?! Биз бу муборак инсоннинг пайғамбар афандимизни бунчалик севишини кошки билганимизда эди... Қўлларимиз синса бўлмасмиди?!...

Кейин машинада маййитни ҳув анави ерга, Бақиъ қабристони тарафга олиб бордилар. Мен орқаларидан бордим. Улар маййитни ювдилар. Мен уларни кузатиб турдим. Тобутини кўтаришаман, дея ҳаракат қилдим. Лекин, полислар йиғлаб шундай дедилар:
–Ҳеч ким тегмасин. Бу қилган гуноҳимиз бизга етарли. Уни бизга қўйиб беринг. Балки, у дунёда бизни кечирар бу муборак йигит....

Кўряпсизларми? Йигит мана шу ерда, одамларнинг кўз ўнгида Расулуллоҳга: "Нега аралашмайсиз, эй Расулуллоҳ?" деди. Шу заҳоти Азроил унинг жонини олди...

Аллоҳ барчамизга мана шу Албан йигити каби Расулуллоҳга нисбатан муҳаббатли бўлишимизни насиб айласин!
Унинг руҳига ва бошқа кимсасизларнинг руҳи учун бир "Фотиҳа" ўқишингизни сўрайман.

Интернетдан олинди.

👉@diyonatli

ЖАМОАТ ТРАНСПОРТИНИНГ НОЗИК ҚОИДАЛАРИ

Бугун академияга автобус ва метро орқали бордим. Ижарада турган уйимдан «Чилонзор» бекатигача автобусда, у ердан «Пахтакор» бекатигача метрода кетдим.
Ҳамма ўқишга ва ишга кетадиган вақт бўлганлиги сабабли автобус ва метро шунчалик тиқилинчки, эшигидан кириб қолсанг ҳисоб, қимирлагани жой йўқ. Одамлар ўзлари итариб олиб кириб қўйиб ўзлари итариб тушириб қўйишади.
Ҳозир мен йўналишлар бўйича автобуслар қатновни кўпайтириш керак, метрода поездларни қатновини тезлаштириш керак, яна қўшимча поездлар қўшиш керак деган ва шу каби гапларни ёзмоқчи эмасман. Умуман, тиқилинч ҳақида эмас, у ердаги ҳолат ҳақида ва унинг ислоҳи ҳақида ёзмоқчиман.
Бугун метрода кетарканман, вагондаги ҳолатни кузатдим, нафақат кузатдим балки, ўзим ҳам шу ҳолатни ичида бўлдим. Эркак-аёл, ўғил-қиз аралаш ҳолда бир-бирига ёпишиб кетяпти. Лекин уларда бошқа илож йўқ, чунки жамоат транспортларидан таксида юришга имконияти йўқлар фойдаланади.
Хўш, нима қилиш керак? Шу аҳволга рози бўлиб, бу ҳолатда ҳукуматни айблаб юраверишимиз керакми? Ахир, ўша метро ёки автобусда кетаётган, у аёл бўлсин, қиз бўлсин, қайсидир биримизнинг онамиз, опамиз, синглимиз ёки жуфти ҳалолимиз-ку!
Уларни номаҳрам эркаклар билан ўзлари хоҳламаган ҳолда бўлса ҳам, ёпишиб, тегиб кетишини қандай қилиб ҳамиятимиз кўтаради?! Ахир инсонмиз, ҳаммамизнинг фитратимизда ор-номус, ҳамият, ҳаё деган нарсалар бор. Ўша тиқилинчда кетаётган қизлар, аёллар ўзларини ноқулай ҳис қилмайдими? Ҳатто, кўчада калта юпка китиб сочларини ёйиб юрган қиз ҳам, эътибор берсангиз, ўша кийиб олгани калта юпкасини пастга тортиб-тортиб юради, ўзи билмаган ҳолда. Чунки буни ўзи ҳис қилмаса ҳам, унинг фитратида ҳаё бор, шунинг учун ўзи билиб-билмай шу ишни қилади.
Бу ҳолда қандай чора кўриш лозим? Аёл-қизларимизни жамоат транспортларидан фойдалантирмаслигимиз керакми? Ёки улар учун алоҳида жамоат транспотрларини йўлга қўйишни талаб қилайликми?
Йўқ. Чунки бунинг деярли иложи йўқ.
Шундай экан, бу ҳолатга бошқа ечим ўйлаб топиш керак.
Шу нарсалар ҳақида ўйлаб, метрода борар эканман, ёшлигимда қишлоқда автобусга чиққаним эсимга тушиб кетди. Йўл четида турганимда туман марказига олиб борадиган автобус ёнимга келиб тўхтади. Автобуснинг эшиги очилди. Қарасам, автобуснинг олд томонда аёллар, орқа томонида эркаклар кетяпти. Буни кўриб мен ҳам автобуснинг орқа эшигидан чиқдим. Айтмоқчиманки, у ерда автобусни аёллар олдиндан тўлдирсин, эркаклар орқадан тўлдириб келсин деган қоида йўқ эди. Ва ҳеч ким ҳеч кимга сен аёл кишисан олддан чиқ, сен эркак кишисан орқадан чиқ деб ҳам айтмас эди. Одамлар бу ишни ўзлари фитратидан келиб чиқиб қилар эди. Мен ҳам ёш бола бўлишимга қарамасдан шу ишни қилдим, демак, қандайдир ҳис мени орқа томондан чиқишга мажбур қилган. Бу ҳолат ҳозирги кунга келиб қишлоқларда ҳам секин-секин йўқоляпти, шаҳардаги ҳолат ҳақида эса юқорида ёздик.
Энди мен бермоқчи бўлган таклифга келсак, мен ҳудди шу ёшлигимда чиқган автобусдаги ҳолатни жорий қилиш таклифини бермоқчиман.
Бунинг учун сенат қонун ишлаб чиқиши ёки президент фармон бериши шарт эмас. Шунчаки, ҳаммамиз опа-синглимиз, онамиз, турмуш ўртоғимиз борлигини, улар ҳам бир кун шундай ҳолатга тушиб қолишини ўйлаб ҳаракат қилсак кифоя.
Айтмоқчиманки, эркак кишилар метрода поезд вагонининг олд тарафидан тўлдириб келсин, аёлларимиз эса орқа тарафидан тўлдириб келишсин. Автобусда ҳам шу каби бўлсин.
ИншааАллоҳ, ҳаммаси ўз-ўзидан ечим топиб кетади. Ва ҳар куни бўладиган, юқорида тасвирлаб ўтганим – инсоннинг кўнглини хира қиладиган ҳолатларга барҳам берилади.
Мен шу ҳақда ёзиш орқали сизларга етказяпман, яқинларимга мулоқот орқали етказаман.
Сиз ҳам шу ишни қилинг, яқинларингизга шуни уқтиринг.
Дўстингиз бўлса, дўстингизга кел, автобусга олд томондан чиқайлик деб айтинг ва бунинг сабабини тушунтиринг.
Яқинларингизга, улар аёл киши бўлса, автобус ва метронинг орқа томонидан чиқинг деб айтинг.
Қанча танишингиз бўлса ҳаммасига айтинг ва унга ҳам, ўз яқинлари танишларига буни етказишини қаттиқ тайинланг.

Балки бу иш тезда ўз самарасини бермас лекин, ойлар балки йиллар ўтиб, албатта, жамоат транспортига чиқганингизда аёллар бир томонда эркаклар бир томонда эканлигини кўрасиз иншаааАллоҳ.
Мен бунга ишонаман.
Бу ёзганларимга «гендер тенглиги», «аёллар ҳуқуқи» деб жар солаётган баъзилар қарши чиқиши, эътирозлар билдириши мумкин лекин, билиб қўйишсинки, бу ҳеч қандай гендер нотенглиги ёки бошқа нарса эмас балки, аксинча бу аёлларга ҳурмат, эҳтиром белгисидир.

Алибек АБДУЛ МАННОН

👉@diyonatli

БЕБАҲО ҲАДЯ

Яхшилик улашгувчилардан
бўлинг!

Бир олим киши шогирди билан дала ёнидан ўтаётиб,
эски пояфзални кўриб қолдилар. У пояфзал далада ишлаётган бир камбағал деҳқонники эди. Шогирд устозига қараб :
- Устоз, келинг, пояфзални беркитиб қўямизда, дарахт
орқасига ўтиб, пояфзали йўқолган деҳқоннинг
ҳайратдан даҳшатга тушаётганини томоша қиламиз, -
деди.
Устози унга шундай жавоб берди:
- "Ўғлим, камбағалларга ёрдам бериш, ҳар биримизнинг бурчимиздир. Бой кишилар пули билан, бошқалар ширин сўзи билан тасалли беришлари
лозим. Ундан кўра деҳқонга хурсандчилик улашамиз.
Унинг пояфзали ичига пул солиб қўямизда, дарахт орқасида бу иш деҳқонга қандай таъсир қилганини кузатамиз".
Шогирд устозининг таклифидан ажабланиб, у айтгандак пояфзалнинг ичига пул солиб қўйди. Ва икковлари дарахт ортидан кузата бошладилар.
Бир оздан сўнг кийимлари тўзиган деҳқон келди. У далада ишини тугатиб, пояфзалини кийиб, уйга қайтмоқчи эди. Деҳқон пояфзалини кийганда оёғи нимагадир текканини ҳис қилди. Олиб қараса пуллар экан. Деҳқон ҳайратдан кўзларига ишонмас :
" Тушимми ё ўнгимми?" дея қайта -қайта пулга назар солар эди. Атрофга назар солар, лекин ҳечкимни топа олмади. Хурсандлигидан йиғлаб юборди. Қўлларини дуога кўтариб:
" Аёли бетоб, болалари оч-наҳор
қолган мен бир фақирнинг ҳолатини билгувчи Роббимга шукурлар бўлсин.
Эй Меҳрибоним, мени ва
оиламни мусибатдан халос қилдинг" дея Аллоҳнинг инъомидан мамнун бўлиб, узоқ йиғлади.
Шогирд деҳқоннинг ҳолатидан таъсирланиб, кўзлари
ёшга тўлди.
Устоз шогирдига қараб:
" Биринчи таклифингдан кўра, ҳозир қилган ишингдан мамнунмисан?", -деди.
Шогирд:
" Устоз, мен бу ҳолатдан жуда яхши сабоқ олдим.
Токи тирик эканман, уни асло унутмайман.
Ҳаётим давомида англамаган бу сўзларнинг маъносини энди англадим. Инсон табиатан
бошқалардан бирор нарса олгандан кўра, улар билан баҳам кўриб улашганда кўпроқ хурсанд бўлар экан", деди.

👉@diyonatli

"Изланган тақво дарвешнинг тасбиҳи, "шайх"ларнинг салласи ёки обидларнинг такяси эмас. Тақво бу илм, дин, дунё, руҳ, модда, режа, тартиб, тараққиёт, ишлаб чиқариш, ишни пухта қилиш ва эҳсондир!".

Абул Ҳасан Надвий роҳимаҳуллоҳ

Абдулқодир САМАРҚАНДИЙ саҳифасидан.

👉@diyonatli

***************************************

Менга энг таъсир этадиган, инсоннинг яралиш ғоясини очиб берадиган бир дарс:
Кунда камида 32 марта Аллоҳдан сўрайдиганимиз «Сироти мустақим»нинг изоҳини кўринг.

«Сироти мустақим, шижоат, иффат, ҳикматнинг қоришмасидан ва хулосасидан ҳосил бўлган адлу адолатга ишоратдир.
Яъни:
Тағайюр, инқилоб ва фалокатларги нишон ва муҳтож бўлган шу инсоннинг жасадида ўрнатилган Руҳнинг яшай билиши учун, уч қувват берилгандир.
Бу қувватларнинг биринчиси:
Манфаатларни жалб ва жазб этиш учун берилган Қувваи Шаҳавиййа.
Иккинчиси:
Зарарли нарсаларни даф этиш учун ўрнатилган Қувваи Ғазабиййа.
Учинчиси:
Фойда ва зарарни, яхши ва ёмонни бир-биридан ажратиш учун эҳсон этилган Қувваи ақлиййадир.

Инсондаги бу қувватларга шариатча бир ҳад ва бир ниҳоя тайин этилган бўлса-да, фитратан тайин этилмагандир. Шунинг учун бу қувватларнинг ҳар бири Тафрит, Васат, Ифрот номи билан аталувчи уч мартабага айрилади.
Масалан, Қувваи Шаҳавиййанинг Тафрит мартабаси «Ҳумуд»дирки, на ҳалолга ва на ҳаромга шаҳвати, иштаҳаси йўқдир.

Ифрот мартабаси - «Фужур»дирки, номусларни ва ирзларни поймол этишлик мартабасида бўлади.

Васат мартабаси эса, «Иффат»дирки, ҳалолга иштаҳаси бор, ҳаромга йўқдир.

Ихтор: Қувваи Шаҳавиййанинг емоқ, ичмоқ, ухламоқ ва сўзлашмоқ каби, фуруотларида ҳам бу уч мартаба мавжуддир.

Шунингдек, Қувваи Ғазабиййанинг тафрит мартабаси жабонат, қўрқоқликдирки, қўрқилмайдиган нарсалардан ҳам қўрқади.

Ифрот мартабаси «Таҳаввур»дирки, на моддий, на маънавий ҳеч бир нарсадан қўрқмайди.
Барча истибдодлар, таҳаккумлар, зулмлар мана шу мартабанинг маҳсулидир.

«Васат» мартабаси эса, шижоатдирки, диний ва дунёвий ҳуқуқлари учун жонини фидо этади. Шаръий бўлмаган нарсаларга аралашмайди.
Ихтор: Бу Қувваи ғазабиййанинг фуруотларида ҳам мана шу уч мартабанинг ўрни бордир.

Худди шунингдек, Қувваи ақлиййанинг «Тафрит» мартабаси «ғабоват»дирки, ҳеч бир нарсадан хабари бўлмайди.

«Ифрот» мартабаси «жарбаза»дирки, ҳақни ботил, ботилни ҳақ суратида кўрсатадиган даражада алдовчи закога молик бўлади.

«Васат» мартабаси эса, «Ҳикмат»дирки, ҳақни ҳақ деб билади, эргашади. Ботилни ботил деб билади, ижтиноб этади.
Ихтор: Бу қувватнинг ҳам шу уч мартабага бўлингани каби, фуруоти ҳам шу уч мартабага инқисом этади.

Масалан: Халқи афъол масаласида Жабр мазҳаби ифротдирки, бутунлай инсонни маҳрум этади. Эътизол мазҳаби эса, тафритдирки, таъсирни инсонга беради.
Аҳли сунна мазҳаби васатдир. Чунки, бу мазҳаб феълларнинг бошланишини жузъи иродага беради, ниҳоятини куллий иродага беради.
Шунингдек, эътиқодда ҳам таътил ифротдир, ташбеҳ тафритдир, тавҳид васатдир.

Хулоса:
Мана шу тўққиз мартабанинг олтитаси зулмдир, учтаси эса адлу адолатдир. Сироти мустақимдан мурод шу уч мартабадир.»

Усмон КЎКЧАЛИК

👉@diyonatli