Оила бошлиғининг мажбуриятларидан
Шайх Али Тантовий роҳимаҳуллоҳ шундай дейдилар: Ҳар бир оила бошлиғининг уйида битта бўлса ҳам Пайғамбар сийратига алоқадор китоблардан бўлиши керак. Уни доим ўзи ўқиб юриши, аҳлига ва болаларига ҳам ўқиб бериши керак. Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сийратларидан бохабар бўлиб ўсиб-улғайишлари учун кунда бир соатини шунга ажратсин.
👉@diyonatli
Шайх Али Тантовий роҳимаҳуллоҳ шундай дейдилар: Ҳар бир оила бошлиғининг уйида битта бўлса ҳам Пайғамбар сийратига алоқадор китоблардан бўлиши керак. Уни доим ўзи ўқиб юриши, аҳлига ва болаларига ҳам ўқиб бериши керак. Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сийратларидан бохабар бўлиб ўсиб-улғайишлари учун кунда бир соатини шунга ажратсин.
👉@diyonatli
ЧАП ҚЎЛ БИЛАН ЕМАНГ ВА ИЧМАНГ!
Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар:
«Бирортангиз чап қўли билан емасин ва чап қўли билан ичмасин. Чунки шайтон чап қўли билан еб, чап қўли билан ичади».
Муслим ривоят қилган.
Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар:
«Барака таомнинг ўртасидан нозил бўлади. Демак, уни атрофидан енг, ўртасидан еманг».
Термизий, Ибн Можа, Ибн Ҳиббон ва Ҳоким ривоят қилишган.
Абдуллоҳ ибн Буср розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам отамга меҳмон бўлдилар. Биз у зотга таом ва ҳийс қўйдик. Шунда ундан едилар. Сўнг хурмо келтирилди. У зот (хурмодан) ер ва данакни кўрсаткич ва ўрта бармоқларини жамлаб, икки бармоқлари билан ташлар эдилар. Кейин ичимлик келтирилди. Уни ичдилар. Кейин уни ўнг тарафларидагига узатдилар. Отам у зотнинг уловлари юганидан ушлаганча: «Бизни дуо қилинг», деди. Шунда у зот: «Аллоҳим, уларга берган ризқингни баракали қилгин ва уларни мағфират қилгин, (уларга) раҳм қилгин», дедилар».
Муслим ривоят қилган.
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам» китобидан
👉@diyonatli
Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар:
«Бирортангиз чап қўли билан емасин ва чап қўли билан ичмасин. Чунки шайтон чап қўли билан еб, чап қўли билан ичади».
Муслим ривоят қилган.
Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар:
«Барака таомнинг ўртасидан нозил бўлади. Демак, уни атрофидан енг, ўртасидан еманг».
Термизий, Ибн Можа, Ибн Ҳиббон ва Ҳоким ривоят қилишган.
Абдуллоҳ ибн Буср розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам отамга меҳмон бўлдилар. Биз у зотга таом ва ҳийс қўйдик. Шунда ундан едилар. Сўнг хурмо келтирилди. У зот (хурмодан) ер ва данакни кўрсаткич ва ўрта бармоқларини жамлаб, икки бармоқлари билан ташлар эдилар. Кейин ичимлик келтирилди. Уни ичдилар. Кейин уни ўнг тарафларидагига узатдилар. Отам у зотнинг уловлари юганидан ушлаганча: «Бизни дуо қилинг», деди. Шунда у зот: «Аллоҳим, уларга берган ризқингни баракали қилгин ва уларни мағфират қилгин, (уларга) раҳм қилгин», дедилар».
Муслим ривоят қилган.
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам» китобидан
👉@diyonatli
БАХТМИ ЁКИ БАХТСИЗЛИКМИ?
Қадим замонда хитойлик қария фермерлардан бири ўз фермасида от боқарди.
Бир куни унинг отларидан бири қочиб кетди. Фермернинг ён қўшниси эса унга тасалли бериб, бу ҳолга бахтсизлик деб таъриф берди. Қария фермер унга:
– Бахтми ёки бахтсизликми? Ким билади дейсиз? – дея жавоб берди.
Бир ҳафтадан сўнг, қочиб кетган от орқасидан бир қанча отларни эргаштириб келди. Ён қўшниси бу сафар "Бахтингиз бор экан, қўшни” деса қария унга яна
– Бахтми ёки бахтсизликми? Ким билади дейсиз? – дея жавоб берди.
Кейин фермернинг ўғли ёввойи отлардан бирини минмоқчи бўлганида йиқилиб тушиб, оёғи синиб қолди. Энди бу ҳолга маҳалла аҳли "бахтсизлик” деб баҳо беришди. Қариянинг жавоби эса одатдагидай бўлди:
– Бахтми ёки бахтсизликми? Ким билади дейсиз?”
Бир неча ҳафтадан сўнг, ҳарбий кучлар қишлоққа келиб, хизматга яроқли барча ёшларни тўплаб, урушга олиб кета бошлашди. Улар фермернинг ўғлини кўргач: "Буни оёғи чўлоқ экан, бу бизга ярамайди” – деб қолдириб кетишди.
Маҳалладагилар фермернинг ўғлини чўлоқ ҳолда кўришгач, ўзлари ҳам бу нарса бахтми ёки бахтсизликми деб ўйлаб қолишди.
Яна ким билади? Ҳаётдаги воқеалар асл кўринишидан бошқача ҳам бўлиши мумкин.
Биз яхши деб ўйлаган нарсаларимизнинг орқасидан ёмонлик келиши ёки жуда ёмон бўлди деб ўйлаган нарсаларимизнинг орқасидан ҳаётимиз учун жуда фойдали нарсалар келиши ҳам мумкин!
👉@diyonatli
Қадим замонда хитойлик қария фермерлардан бири ўз фермасида от боқарди.
Бир куни унинг отларидан бири қочиб кетди. Фермернинг ён қўшниси эса унга тасалли бериб, бу ҳолга бахтсизлик деб таъриф берди. Қария фермер унга:
– Бахтми ёки бахтсизликми? Ким билади дейсиз? – дея жавоб берди.
Бир ҳафтадан сўнг, қочиб кетган от орқасидан бир қанча отларни эргаштириб келди. Ён қўшниси бу сафар "Бахтингиз бор экан, қўшни” деса қария унга яна
– Бахтми ёки бахтсизликми? Ким билади дейсиз? – дея жавоб берди.
Кейин фермернинг ўғли ёввойи отлардан бирини минмоқчи бўлганида йиқилиб тушиб, оёғи синиб қолди. Энди бу ҳолга маҳалла аҳли "бахтсизлик” деб баҳо беришди. Қариянинг жавоби эса одатдагидай бўлди:
– Бахтми ёки бахтсизликми? Ким билади дейсиз?”
Бир неча ҳафтадан сўнг, ҳарбий кучлар қишлоққа келиб, хизматга яроқли барча ёшларни тўплаб, урушга олиб кета бошлашди. Улар фермернинг ўғлини кўргач: "Буни оёғи чўлоқ экан, бу бизга ярамайди” – деб қолдириб кетишди.
Маҳалладагилар фермернинг ўғлини чўлоқ ҳолда кўришгач, ўзлари ҳам бу нарса бахтми ёки бахтсизликми деб ўйлаб қолишди.
Яна ким билади? Ҳаётдаги воқеалар асл кўринишидан бошқача ҳам бўлиши мумкин.
Биз яхши деб ўйлаган нарсаларимизнинг орқасидан ёмонлик келиши ёки жуда ёмон бўлди деб ўйлаган нарсаларимизнинг орқасидан ҳаётимиз учун жуда фойдали нарсалар келиши ҳам мумкин!
👉@diyonatli
Ҳашр, яъни қайта тирилишга ишониш, иймоннинг муҳим бир рукнидир. Аммо, бу масала аксар олимларга кўра, ақл билан эмас, нақлга кўра ишониладиган масаладир. Эскида инсонларда нақлга кўра иймон келтиришда муаммо бўлмаган. Асримизнинг асосий ҳасталикларидан бири, кўз билан кўрмаган нарсага ишонмасликдир. Илм фан ривож топган бу замон одамларига ғайб масалаларини ақли кўтарадиган даражадаги далиллар билан исбот этмасангиз, ишонмайдилар...
Иймоннинг «вал баъсу баъдал мавт» қисмига ишонмаган инсонда иймон чала ҳисобланмайди. Балки, бундай инсон умуман иймонсиз ҳисобланади. Чунки, иймон рукнлари бир-бирисиз бўлмайди.
Ё бутун бўлади.
Ё умуман бўлмайди.
Маълумки, иймон масаласи тўлиқ ҳал бўлмаса, инсон учун қилган бошқа амалларнинг заррача фойдаси йўқ. Инсон учун дунёда иймондан каттароқ, муҳимроқ масала бўлиши мумкин эмас!
Иймон - жаннатнинг калитидир...
Хуллас, хулоса шуки, ҳашр масаласи ҳозирги инсонларнинг энг муҳим масаласи. Соғлом иймонга эга бўлинмас экан, бошқа масалалар ҳал бўлмайди. Ҳашрга, яъни қайта тирилиб, яратувчининг олдида барча қилмишлари учун жавоб бериши ҳақида эътиқоди бўлмаган инсон, энг хатарли инсон. Барча зулмлар, жиноятларнинг илдизи мана шу ердадир.
Бу ҳашр муаммосини ҳал қилишда менга фойда берган бир услубни айтаман.
Агар одамлар «Шоолим ака янги авлод самолётларини ишлаб чиқарувчи завод қурар экан», деган миш-миш тарқатсалар, мени таниганлар бу сўзга асло ишонмайдилар, куладилар. Ва тўғри қиладилар. Танимаганлар эса, шахсимни ва қилган ишларимни ўрганиб чиқиб, кейин бу гап амалга ошмайдиган сафсата эканига иқрор бўладилар. Агар бу гап «Boeing» компаниясига нисбатан айтилса-чи, шубҳасиз, ҳамма бирдек ишонади. Ишонмаган одам бирон сабаб келтира олмайди. Ҳеч бир сабаб кўрсатмай, компаниянинг шунча қилган ишларига кўз юмиш, аҳмоқликдан бошқа нарса эмасдир!
Ҳудди шунингдек, ҳар қандай инсон, «қиёматда инсонни қайта тирилтираман» деган даъвони эшитганда, аввало бу сўзни айтаётган Зот ким эканини билиши, таниши лозим. Бу Зотнинг бу дунёдаги яратган, бажарган ишларига назар ташлаши лозим. Бу Зотнинг инсонни ва бутун борлиқни йўқдан бор қилгани, қишда тамоман «ўлган» миллионларча наботот ва ҳашоратларни ҳар баҳорда кўз ўнгида осонлик билан қайта тирилтираётгани, тирноқдек келадиган бир данакдан тоғдек дарахтларни яратаётгани ҳақида озгина фикр қилган одамда, у Зотнинг қиёматда, инсонни иккинчи марта ярата олишига доир заррача шак-шубҳаси қоладими?
* * *
Ё Исломла юксалар,
Ё инкорла чирурсан.
Бу йўл мозорда битмас,
Борганингда кўрурсан!
Нажиб Фозил
👉@diyonatli
Иймоннинг «вал баъсу баъдал мавт» қисмига ишонмаган инсонда иймон чала ҳисобланмайди. Балки, бундай инсон умуман иймонсиз ҳисобланади. Чунки, иймон рукнлари бир-бирисиз бўлмайди.
Ё бутун бўлади.
Ё умуман бўлмайди.
Маълумки, иймон масаласи тўлиқ ҳал бўлмаса, инсон учун қилган бошқа амалларнинг заррача фойдаси йўқ. Инсон учун дунёда иймондан каттароқ, муҳимроқ масала бўлиши мумкин эмас!
Иймон - жаннатнинг калитидир...
Хуллас, хулоса шуки, ҳашр масаласи ҳозирги инсонларнинг энг муҳим масаласи. Соғлом иймонга эга бўлинмас экан, бошқа масалалар ҳал бўлмайди. Ҳашрга, яъни қайта тирилиб, яратувчининг олдида барча қилмишлари учун жавоб бериши ҳақида эътиқоди бўлмаган инсон, энг хатарли инсон. Барча зулмлар, жиноятларнинг илдизи мана шу ердадир.
Бу ҳашр муаммосини ҳал қилишда менга фойда берган бир услубни айтаман.
Агар одамлар «Шоолим ака янги авлод самолётларини ишлаб чиқарувчи завод қурар экан», деган миш-миш тарқатсалар, мени таниганлар бу сўзга асло ишонмайдилар, куладилар. Ва тўғри қиладилар. Танимаганлар эса, шахсимни ва қилган ишларимни ўрганиб чиқиб, кейин бу гап амалга ошмайдиган сафсата эканига иқрор бўладилар. Агар бу гап «Boeing» компаниясига нисбатан айтилса-чи, шубҳасиз, ҳамма бирдек ишонади. Ишонмаган одам бирон сабаб келтира олмайди. Ҳеч бир сабаб кўрсатмай, компаниянинг шунча қилган ишларига кўз юмиш, аҳмоқликдан бошқа нарса эмасдир!
Ҳудди шунингдек, ҳар қандай инсон, «қиёматда инсонни қайта тирилтираман» деган даъвони эшитганда, аввало бу сўзни айтаётган Зот ким эканини билиши, таниши лозим. Бу Зотнинг бу дунёдаги яратган, бажарган ишларига назар ташлаши лозим. Бу Зотнинг инсонни ва бутун борлиқни йўқдан бор қилгани, қишда тамоман «ўлган» миллионларча наботот ва ҳашоратларни ҳар баҳорда кўз ўнгида осонлик билан қайта тирилтираётгани, тирноқдек келадиган бир данакдан тоғдек дарахтларни яратаётгани ҳақида озгина фикр қилган одамда, у Зотнинг қиёматда, инсонни иккинчи марта ярата олишига доир заррача шак-шубҳаси қоладими?
* * *
Ё Исломла юксалар,
Ё инкорла чирурсан.
Бу йўл мозорда битмас,
Борганингда кўрурсан!
Нажиб Фозил
👉@diyonatli
ИСТИҚОМАТ
Бу дунё ҳаётида энг бахтиёр одам шуки:
Дунёга келишини, гўё вақтинчалик хизмат учун ҳарбий қисмга келган бир аскар каби қабул қилади. Мана шундай эътиқод қилади. Шунга кўра ҳаракат этади. Мана шу эътиқод, энг юксак мартаба бўлган --- «Ризо мартабаси»ни тезда қўлга киритишлик учун энг тўғри йўлдир. У одам салга синадиган арзимас бир шишани, доимий порлаб турадиган ОЛМОС баҳосига сотиб олмайди. Истиқомат ва лаззат билан ҳаётини ўтказади.
Ҳа, дунёга оид бўлган ишлар, синишликка маҳкум шишалар ҳукмидадир.
Боқий бўлган ухровий амаллар эса, ғоят соғлом бўлган бриллиант қийматидадир.
Инсоннинг фитратига ўрнатилган
*шиддатли қизиқиш,
*ҳароратли муҳаббат,
*даҳшатли ҳирс ва
*қайсарона бир нарсани талаб қилишлик ваҳакозо шадид ҳиссиётлар, УХРОВИЙ МАҚСАДЛАРни қўлга киритишлик учун берилгандир!
Бу ҳиссиётларни шиддатли бир суратда ўткинчи дунёвий ишлар учун сарф қилишлик, аҳамиятсиз ва синувчан шишаларга, муҳим олмослар қийматини беришлик демакдир!
Усмон КЎКЧАЛИК
👉@diyonatli
Бу дунё ҳаётида энг бахтиёр одам шуки:
Дунёга келишини, гўё вақтинчалик хизмат учун ҳарбий қисмга келган бир аскар каби қабул қилади. Мана шундай эътиқод қилади. Шунга кўра ҳаракат этади. Мана шу эътиқод, энг юксак мартаба бўлган --- «Ризо мартабаси»ни тезда қўлга киритишлик учун энг тўғри йўлдир. У одам салга синадиган арзимас бир шишани, доимий порлаб турадиган ОЛМОС баҳосига сотиб олмайди. Истиқомат ва лаззат билан ҳаётини ўтказади.
Ҳа, дунёга оид бўлган ишлар, синишликка маҳкум шишалар ҳукмидадир.
Боқий бўлган ухровий амаллар эса, ғоят соғлом бўлган бриллиант қийматидадир.
Инсоннинг фитратига ўрнатилган
*шиддатли қизиқиш,
*ҳароратли муҳаббат,
*даҳшатли ҳирс ва
*қайсарона бир нарсани талаб қилишлик ваҳакозо шадид ҳиссиётлар, УХРОВИЙ МАҚСАДЛАРни қўлга киритишлик учун берилгандир!
Бу ҳиссиётларни шиддатли бир суратда ўткинчи дунёвий ишлар учун сарф қилишлик, аҳамиятсиз ва синувчан шишаларга, муҳим олмослар қийматини беришлик демакдир!
Усмон КЎКЧАЛИК
👉@diyonatli
Ибрат
2014 йил кузида ўғлимни уйлантирадиган бўлдик. Ўғлим оғайнилари орасида биринчилардан уйланган, 20 ёш эди. Расм-русумлар бўлди, тўй куни белгиланди.
Бизда 20-25 та бўлиб машинада келинни олгани борадиган аҳмоқ одатлар авж олган вақт эди. Ўша вақтда суриштирсам ЗАГСда юрадиган битта Ласетти (албатта қора рангда) арендаси 70-80 минг сўм, Каптива 120-125 минг сўм экан.
Бизни давримизда бўлмагани учун ўғлимдан сўрадим, буни ҳаммасини куёв амалга оширадими десам. Йўқ дада, куёвни оғайнилари 2-3 таси пул йиғишиб битта машинани гаплашади, кундузи ЗАГСга, кечаси куёвнавкарга борилади деди.
Тўйдан бир хафта олдин ўғлимга оғайниларингни йиғиб кел, бир ош қилиб бераман, эслаб юради дедим. Тўйга тайёргарлик авжида, бир томонда хотин: «Нима кераги бор тўйдан олдин ноғара чалиб, нима қиласиз уларни чақириб?!», деб жаврайди.
15-16 чоғли йигитчалар йиғилди. Дастурхон қилдик, еб-ичишди. Кейин муддаога ўтдим. «Нечта машина ташкил қилмоқчисизлар?», деб сўрадим. Бир фаолроғи камида 12 та, йўқса 14-15 та машина қиламиз, ҳаммаси қора рангда бўлади деди, ғурурланиб.
«Ҳа яхши. Ҳўп, шу машина неча пул олади?» Ўғлимдан эшитган жавобни олдим. «Энди ўйлаб кўринглар, шу ўтириш яхши бўлдими, мазза қилиб гаплашиб ўтирдингларми, мактабни эсладинглар тўғрими?!» десам ҳаммаси ҳа деб жавоб берди.
«Шу машинада айланиб, беҳуда вақт ўтказгандан кўра, тўйдан кейин битта шунақа ўтириш ташкил қилиб берсам ёқадими?» десам, ярми ҳа, албатта дейишди, ярми сал гангиди.
«Унда бир шарт бор. Ўша машинага йиғадиган пулга ким уйланса уйига керак бўладиган рўзғор буюми олишни ташкил қиламиз, йиғадиган пулинглар 1 миллиондан ўтаркан, мана янги оила учун телевизор айтайлик зарур, шуни олинса ҳар кўрганда сизларни дуо қилади. Ёки айтайлик пул зарур бўлиши мумкин, ё бошқа зарур буюмми олинса яхши эмасми. Ўзинглар ақл билан ҳал қилинглар, катта йигит бўлиб қолдинглар, бир кун келиб рахмат айтасизлар, бир соат ярим соат ўйин кулгу билан шох чиқмайди», деб даврани тарк этдим.
Хуллас мени хурсанд қиладиган қарорга келишибди.Ўғлим тоғалари билан 2 та машинада ЗАГС деб айланиб, расмга тушиб келди. Осмон узилиб ерга тушгани йўқ. Биров нега шунча машина қилмадинг деб иддао қилгани ҳам йўқ.
Қайтанга катталар роса хурсанд бўлишди. Тўйдан бир кун аввал болалар каттагина телевизор кўтариб келишди (шунга келишишган экан). Ўзини уйига қўйиб бердик. Ёшлар ҳам хурсанд.
Мана ундан кейин 7-8 таси уйланди, ҳаммаси хурсанд, айниқса ота-оналари.
Оқилжон Нажмиддинов
👉@diyonatli
2014 йил кузида ўғлимни уйлантирадиган бўлдик. Ўғлим оғайнилари орасида биринчилардан уйланган, 20 ёш эди. Расм-русумлар бўлди, тўй куни белгиланди.
Бизда 20-25 та бўлиб машинада келинни олгани борадиган аҳмоқ одатлар авж олган вақт эди. Ўша вақтда суриштирсам ЗАГСда юрадиган битта Ласетти (албатта қора рангда) арендаси 70-80 минг сўм, Каптива 120-125 минг сўм экан.
Бизни давримизда бўлмагани учун ўғлимдан сўрадим, буни ҳаммасини куёв амалга оширадими десам. Йўқ дада, куёвни оғайнилари 2-3 таси пул йиғишиб битта машинани гаплашади, кундузи ЗАГСга, кечаси куёвнавкарга борилади деди.
Тўйдан бир хафта олдин ўғлимга оғайниларингни йиғиб кел, бир ош қилиб бераман, эслаб юради дедим. Тўйга тайёргарлик авжида, бир томонда хотин: «Нима кераги бор тўйдан олдин ноғара чалиб, нима қиласиз уларни чақириб?!», деб жаврайди.
15-16 чоғли йигитчалар йиғилди. Дастурхон қилдик, еб-ичишди. Кейин муддаога ўтдим. «Нечта машина ташкил қилмоқчисизлар?», деб сўрадим. Бир фаолроғи камида 12 та, йўқса 14-15 та машина қиламиз, ҳаммаси қора рангда бўлади деди, ғурурланиб.
«Ҳа яхши. Ҳўп, шу машина неча пул олади?» Ўғлимдан эшитган жавобни олдим. «Энди ўйлаб кўринглар, шу ўтириш яхши бўлдими, мазза қилиб гаплашиб ўтирдингларми, мактабни эсладинглар тўғрими?!» десам ҳаммаси ҳа деб жавоб берди.
«Шу машинада айланиб, беҳуда вақт ўтказгандан кўра, тўйдан кейин битта шунақа ўтириш ташкил қилиб берсам ёқадими?» десам, ярми ҳа, албатта дейишди, ярми сал гангиди.
«Унда бир шарт бор. Ўша машинага йиғадиган пулга ким уйланса уйига керак бўладиган рўзғор буюми олишни ташкил қиламиз, йиғадиган пулинглар 1 миллиондан ўтаркан, мана янги оила учун телевизор айтайлик зарур, шуни олинса ҳар кўрганда сизларни дуо қилади. Ёки айтайлик пул зарур бўлиши мумкин, ё бошқа зарур буюмми олинса яхши эмасми. Ўзинглар ақл билан ҳал қилинглар, катта йигит бўлиб қолдинглар, бир кун келиб рахмат айтасизлар, бир соат ярим соат ўйин кулгу билан шох чиқмайди», деб даврани тарк этдим.
Хуллас мени хурсанд қиладиган қарорга келишибди.Ўғлим тоғалари билан 2 та машинада ЗАГС деб айланиб, расмга тушиб келди. Осмон узилиб ерга тушгани йўқ. Биров нега шунча машина қилмадинг деб иддао қилгани ҳам йўқ.
Қайтанга катталар роса хурсанд бўлишди. Тўйдан бир кун аввал болалар каттагина телевизор кўтариб келишди (шунга келишишган экан). Ўзини уйига қўйиб бердик. Ёшлар ҳам хурсанд.
Мана ундан кейин 7-8 таси уйланди, ҳаммаси хурсанд, айниқса ота-оналари.
Оқилжон Нажмиддинов
👉@diyonatli
САМОҲАТ
Набий саллоллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бир ароқ ичган кишини олиб келишди. Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам унга дарра уришни буюрдилар. Саҳобалар ароқ ичган кишига жазо ўлароқ уни дарралашди. У кетгач саҳобалардан бири унинг ортидан "Аллоҳ сени хор қилсин", деди. Буни эшитган Набий саллоллоҳу алайҳи ва саллам: "Ундай деманглар. Биродарингизнинг зарарига шайтонга ёрдамчи бўлманглар. Аксинча, "Аллоҳим уни мағфират қилгин, унга раҳм қилгин"денглар", дедилар.
Умар ибн Хаттоб розиёллоҳу анҳунинг гўзал хулқли бир дўстлари бор эди. Шом фатҳ қилинганидан сўнг у Шомга борди. Сўнгра унинг аҳволи ўзгариб ароқхўр бўлиб қолди. Шайтон унга амалларини чиройли кўрсатди. У ароқхўрлик билан танилди.
Иттифоқо Мадинага Шомдан бир киши Умар розиёллоҳу анҳунинг ҳузурларига келди. Умар розиёллоҳу анҳу ундан Шомдаги аҳвол, ишларнинг кетиши ва кишиларнинг аҳволи ҳақида сўрадилар. Шу жумладан ҳалиги дўстлари ҳақида ҳам сўрадилар. Келган киши: "У шайтоннинг биродари-ку! Катта гуноҳлар қилиб юрибди. Ароқхўр бўлиб қолган", деди.
Умар розиёллоҳу анҳу дарров унга мактуб ёздилар:
"Умар ибн Хаттобдан фалончига. Аллоҳга ҳамд айтаман. У гуноҳларни мағфират қилувчидир, тавбаларни қабул қилувчидир, Унинг азоби қаттиқдир, У қудратли Зотдир, Ундан ўзга илоҳ йўқ, қайтиш Унгадир".
Сўнгра асҳобларига қараб:
"Биродарингиз ҳаққида дуода бўлинг. Қалби билан қабул қилсин. Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилсин!", дедилар.
Умар розиёллоҳу анҳунинг мактублари унга етиб боргач мактубни такрор-такрор ўқиди:
"У гуноҳларни мағфират қилувчидир, тавбаларни қабул қилувчидир, Унинг азоби қаттиқдир! Умар мени Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирибди, Унинг мағфиратли эканини айтибди".
У бу гапни йиғлаб-йиғлаб кўп такрорлади. Сўнгра тавба қилди. Унинг тавбаси чиройли бўлди.
Бу гап Умар розиёллоҳу анҳуга етиб борганида асҳобларига дедилар:
"Сизлар ҳана шундай қилинглар. Биродарингизнинг тойилганини кўрсангиз уни тўғирлаб қўйинг. Аллоҳдан унинг тавбасини қабул қилишини сўранг. Биродарингизнинг зиддига шайтонга ёрдамчи бўлманг".
Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам ана шундай бағрикенг шариатни олиб келганлар. Унда шафқат, юмшоқлик, раҳмат бор. Унда кишиларнинг қўлидан тутиш бор. Кишилар билан Аллоҳнинг ўртасига тушиб олиш шариатда йўқ!
Аллоҳ таоло пайғамбарларини осий бандаларига жўнатди. Агар улар иймонли бўлиб исён қилмасдан юришганда асло пайғамбар юбормас эди. Аллоҳ пайғамбарларининг қалбини халққа нисбатан раҳматга тўлдириб юборди. Улар бирор киши Ҳаққа қайтса унинг ҳидоятидан ниҳоятда хурсанд бўлишар, агар бирор киши залолатга кетса ва шу залолатида вафот қилса унга ниҳоятда ачинишар эди.
Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам бир яҳудийни зиёрат қилгани бордилар. Унинг ўғли бемор эди. Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам унинг ўғлига исломни арз қилдилар. Отаси ўғлига қараб: 'Абул Қосимга итоат қил", деди. Унинг ўғли мусулмон бўлди. Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам чиқиб кетаётиб : "Буни дўзахдан қутқарган Аллоҳга ҳамд бўлсин!", дедилар.
Дўстимиз адашганда унинг қўлидан тутиб: " Бу "сен" эмассан. Мен билган "сен" Аллоҳга итоат қилади. Унинг йўлидан юради", дейлик. Агар Аллоҳга қайтса ҳамд айтайлик. Агар ҳидоят топмаса дўстимизга нисбатан вазифамизни адо қилган бўламиз. Ана шунда биз маъзур бўламиз.
Таҳажжудга турганимизда "Аллоҳим! Фалончи менинг дўстим. У адашти. Уни Ўзингга қайтар!", деб дуолар қилайлик!
Абдулқодир САМАРҚАНДИЙ
👉@diyonatli
Набий саллоллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бир ароқ ичган кишини олиб келишди. Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам унга дарра уришни буюрдилар. Саҳобалар ароқ ичган кишига жазо ўлароқ уни дарралашди. У кетгач саҳобалардан бири унинг ортидан "Аллоҳ сени хор қилсин", деди. Буни эшитган Набий саллоллоҳу алайҳи ва саллам: "Ундай деманглар. Биродарингизнинг зарарига шайтонга ёрдамчи бўлманглар. Аксинча, "Аллоҳим уни мағфират қилгин, унга раҳм қилгин"денглар", дедилар.
Умар ибн Хаттоб розиёллоҳу анҳунинг гўзал хулқли бир дўстлари бор эди. Шом фатҳ қилинганидан сўнг у Шомга борди. Сўнгра унинг аҳволи ўзгариб ароқхўр бўлиб қолди. Шайтон унга амалларини чиройли кўрсатди. У ароқхўрлик билан танилди.
Иттифоқо Мадинага Шомдан бир киши Умар розиёллоҳу анҳунинг ҳузурларига келди. Умар розиёллоҳу анҳу ундан Шомдаги аҳвол, ишларнинг кетиши ва кишиларнинг аҳволи ҳақида сўрадилар. Шу жумладан ҳалиги дўстлари ҳақида ҳам сўрадилар. Келган киши: "У шайтоннинг биродари-ку! Катта гуноҳлар қилиб юрибди. Ароқхўр бўлиб қолган", деди.
Умар розиёллоҳу анҳу дарров унга мактуб ёздилар:
"Умар ибн Хаттобдан фалончига. Аллоҳга ҳамд айтаман. У гуноҳларни мағфират қилувчидир, тавбаларни қабул қилувчидир, Унинг азоби қаттиқдир, У қудратли Зотдир, Ундан ўзга илоҳ йўқ, қайтиш Унгадир".
Сўнгра асҳобларига қараб:
"Биродарингиз ҳаққида дуода бўлинг. Қалби билан қабул қилсин. Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилсин!", дедилар.
Умар розиёллоҳу анҳунинг мактублари унга етиб боргач мактубни такрор-такрор ўқиди:
"У гуноҳларни мағфират қилувчидир, тавбаларни қабул қилувчидир, Унинг азоби қаттиқдир! Умар мени Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирибди, Унинг мағфиратли эканини айтибди".
У бу гапни йиғлаб-йиғлаб кўп такрорлади. Сўнгра тавба қилди. Унинг тавбаси чиройли бўлди.
Бу гап Умар розиёллоҳу анҳуга етиб борганида асҳобларига дедилар:
"Сизлар ҳана шундай қилинглар. Биродарингизнинг тойилганини кўрсангиз уни тўғирлаб қўйинг. Аллоҳдан унинг тавбасини қабул қилишини сўранг. Биродарингизнинг зиддига шайтонга ёрдамчи бўлманг".
Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам ана шундай бағрикенг шариатни олиб келганлар. Унда шафқат, юмшоқлик, раҳмат бор. Унда кишиларнинг қўлидан тутиш бор. Кишилар билан Аллоҳнинг ўртасига тушиб олиш шариатда йўқ!
Аллоҳ таоло пайғамбарларини осий бандаларига жўнатди. Агар улар иймонли бўлиб исён қилмасдан юришганда асло пайғамбар юбормас эди. Аллоҳ пайғамбарларининг қалбини халққа нисбатан раҳматга тўлдириб юборди. Улар бирор киши Ҳаққа қайтса унинг ҳидоятидан ниҳоятда хурсанд бўлишар, агар бирор киши залолатга кетса ва шу залолатида вафот қилса унга ниҳоятда ачинишар эди.
Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам бир яҳудийни зиёрат қилгани бордилар. Унинг ўғли бемор эди. Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам унинг ўғлига исломни арз қилдилар. Отаси ўғлига қараб: 'Абул Қосимга итоат қил", деди. Унинг ўғли мусулмон бўлди. Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам чиқиб кетаётиб : "Буни дўзахдан қутқарган Аллоҳга ҳамд бўлсин!", дедилар.
Дўстимиз адашганда унинг қўлидан тутиб: " Бу "сен" эмассан. Мен билган "сен" Аллоҳга итоат қилади. Унинг йўлидан юради", дейлик. Агар Аллоҳга қайтса ҳамд айтайлик. Агар ҳидоят топмаса дўстимизга нисбатан вазифамизни адо қилган бўламиз. Ана шунда биз маъзур бўламиз.
Таҳажжудга турганимизда "Аллоҳим! Фалончи менинг дўстим. У адашти. Уни Ўзингга қайтар!", деб дуолар қилайлик!
Абдулқодир САМАРҚАНДИЙ
👉@diyonatli
МУФТИЙ САЙЛАНДИ
2021 йил 19 октябрь куни Ўзбекистон мусулмонлари идораси Уламолар Кенгашининг кенгайтирилган йиғилиши бўлиб ўтди. Унда ташкилий масала кўрилди, Тошкент шаҳри бош имом-хатиби сифатида ишлаб келаётган Нуриддин домла Холиқназаров Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий лавозимига сайландилар.
Нуриддин домла Холиқназаров 1968 йилда Андижон вилояти Асака шаҳрида туғилганлар. 1992 йилда Бухоро вилоятидаги Мир Араб мадрасаси, 1998 йилда Имом Бухорий номли Тошкент ислом институтини, 2007 йилда эса Фарғона давлат университетини тамомлаганлар.
Иш фаолиятлари давомида Асака шаҳридаги “Аҳмадали Махдум” масжиди имом-хатиби, Тошкент шаҳри “Оқ тепа” жоме масжиди имом-хатиби, пойтахтдаги “Кўкалдош”, Андижон вилоятидаги “Саййид Муҳйиддин махдум” мадрасалари ўқитувчиси, Андижон вилояти бош имом-хатиби ва 2019 йилдан шу кунга қадар Тошкент шаҳар бош имом-хатиби вазифаларида меҳнат қилаётган эди.
Аллоҳ таолодан Нуриддин домла Холиқназаровга ушбу шарафли ва масъулиятли вазифада улкан муваффақият тилаймиз.
https://www.facebook.com/muslimuzportal
2021 йил 19 октябрь куни Ўзбекистон мусулмонлари идораси Уламолар Кенгашининг кенгайтирилган йиғилиши бўлиб ўтди. Унда ташкилий масала кўрилди, Тошкент шаҳри бош имом-хатиби сифатида ишлаб келаётган Нуриддин домла Холиқназаров Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий лавозимига сайландилар.
Нуриддин домла Холиқназаров 1968 йилда Андижон вилояти Асака шаҳрида туғилганлар. 1992 йилда Бухоро вилоятидаги Мир Араб мадрасаси, 1998 йилда Имом Бухорий номли Тошкент ислом институтини, 2007 йилда эса Фарғона давлат университетини тамомлаганлар.
Иш фаолиятлари давомида Асака шаҳридаги “Аҳмадали Махдум” масжиди имом-хатиби, Тошкент шаҳри “Оқ тепа” жоме масжиди имом-хатиби, пойтахтдаги “Кўкалдош”, Андижон вилоятидаги “Саййид Муҳйиддин махдум” мадрасалари ўқитувчиси, Андижон вилояти бош имом-хатиби ва 2019 йилдан шу кунга қадар Тошкент шаҳар бош имом-хатиби вазифаларида меҳнат қилаётган эди.
Аллоҳ таолодан Нуриддин домла Холиқназаровга ушбу шарафли ва масъулиятли вазифада улкан муваффақият тилаймиз.
https://www.facebook.com/muslimuzportal
ИРИМНИНГ ТЎҒРИ ЭЪТИҚОДДАН ЧАЛҒИТИШИ
#ақида
❓792-САВОЛ: Қайнонам исириқ тутатганда бир чўпни етти марта синдиришимни айтадилар. Ёки супургини тикка тургазиб қўйиш, кеч бўлганда уй супуриш фалокат олиб келиши ҳақида ҳам кўп гапирадилар. Бу ҳаммаси ўринли бўлган ҳақиқатларми?
💬 ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим.
Динимиздаги ҳар бир буйруқ, қайтариқ, гуноҳ ё савоб ишнинг асоси бўлади. Асоссиз, одамлар томонидан тўқиб олинган, динда бор деб тақдим қилинаётган гаплар ва амаллар эътиборга олинмайди. Ирим-сиримларга ишониш инсонлар ўртасида ўзаро низо ва фитналарни келиб чиқишига сабаб бўлмоқда. Аслида Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам турли нарсалардан ирим қилиш, шумланишдан қайтарганлар.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам муборак ҳадиси шарифларида: “Уч нарсадан менинг умматим ҳануз қутула олмайдилар: ҳасад, бадгумонлик, иримдир. Шу нарсалардан қутулиш йўли шуки, ҳасад қилсангиз зулмга ўтмаслиги. Гумон-у шубҳа қилсангиз, уни ҳақиқат ҳисоб қилиб унга асосан иш тутмаслик. Бирор ирим қилинадиган нарсага дуч келсангиз, Аллоҳга таваккул қилиб, йўлингизда ва ишингизда давом этаверинг”, деганлар (Абу Яъло ривояти).
Саволда сўралгани каби ирим-сиримлар ҳам кишини тўғри эътиқоддан чалғитиб, ҳар-хил асоси бўлмаган нарсалар билан ўралашиб қолишга олиб келади. Шунинг учун динимиз бундай одатлардан қайтарган. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво ҳайъати.
👉@diyonatli
#ақида
❓792-САВОЛ: Қайнонам исириқ тутатганда бир чўпни етти марта синдиришимни айтадилар. Ёки супургини тикка тургазиб қўйиш, кеч бўлганда уй супуриш фалокат олиб келиши ҳақида ҳам кўп гапирадилар. Бу ҳаммаси ўринли бўлган ҳақиқатларми?
💬 ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим.
Динимиздаги ҳар бир буйруқ, қайтариқ, гуноҳ ё савоб ишнинг асоси бўлади. Асоссиз, одамлар томонидан тўқиб олинган, динда бор деб тақдим қилинаётган гаплар ва амаллар эътиборга олинмайди. Ирим-сиримларга ишониш инсонлар ўртасида ўзаро низо ва фитналарни келиб чиқишига сабаб бўлмоқда. Аслида Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам турли нарсалардан ирим қилиш, шумланишдан қайтарганлар.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам муборак ҳадиси шарифларида: “Уч нарсадан менинг умматим ҳануз қутула олмайдилар: ҳасад, бадгумонлик, иримдир. Шу нарсалардан қутулиш йўли шуки, ҳасад қилсангиз зулмга ўтмаслиги. Гумон-у шубҳа қилсангиз, уни ҳақиқат ҳисоб қилиб унга асосан иш тутмаслик. Бирор ирим қилинадиган нарсага дуч келсангиз, Аллоҳга таваккул қилиб, йўлингизда ва ишингизда давом этаверинг”, деганлар (Абу Яъло ривояти).
Саволда сўралгани каби ирим-сиримлар ҳам кишини тўғри эътиқоддан чалғитиб, ҳар-хил асоси бўлмаган нарсалар билан ўралашиб қолишга олиб келади. Шунинг учун динимиз бундай одатлардан қайтарган. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво ҳайъати.
👉@diyonatli
ЁМОН ИСМЛАРНИ ЯХШИСИГА АЛМАШТИРИШ
Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинишича, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук исмларни ўзгартирардилар (Термизий ривояти. Ривоят санади саҳиҳ).
Биз ҳадис таржимасида “хунук исм” деб ифодалаган сўз аслиятда “Ал-исмул қабиҳ”, яъни “қабиҳ исм” деб келтирилган. “Қабиҳ” сўзи луғатда “хунук”, “нафратга лойиқ” маъносини билдиради. Шаръий истилоҳда ёмон кўриладиган, урфда инкор қилинадиган нарсадир. Демак, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук, ёмон, салбий маъноларни ифодаловчи исмларни яхшисига ўзгартирардилар.
Ҳишом ибн Урва отасидан ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук исмни эшитсалар, уни чиройлироғига ўзгартирардилар” (Ибн Абу Шайба ва Ибн Саъд ривояти. Ривоят санади ҳасан).
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам воқеа-ҳодиса ва исмларни яхшиликка йўяр, асло шумланмасдилар. У зотга гўзал исмлар ёқарди, хунук номларни хушламасдилар. Шунинг учун инсон ёки жой номларидан бирон ёқимсизини кўрсалар, дарров яхшисига алмаштирардилар.
Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ёмон исмларни эшитсалар, уларни алмаштирардилар. У зот “Афира” деб аталадиган қишлоқ олдидан ўтдилар, уни “Хазира” деб (қайта) номладилар” (Ҳоким, Байҳақий, Табароний ривояти. Ривоят санади саҳиҳ).
Ривоятда келтирилган икки сўз маъноси қуйидагича:
1. Афира – ўсимлиги еб битирилган (жой).
2. Хазира – ям-яшил, кўм-кўк.
Саид ибн Мусайяб отасидан ривоят қилишича, унинг бобоси Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига борганида ҳазрат ундан: “Исминг нима?” деб сўраганлар. У: “Ҳазн”, деган. У зот: “Йўқ, сен Саҳлсан”, деганлар. У бўлса: “Йўқ, мен отам қўйган исмни ўзгартирмайман!” деган. Саид айтади: “Шундан сўнг бизни маҳзунлик тарк этмади” (Бухорий ва Абу Довуд ривояти).
Ушбу ҳадис машҳур тобеин Саид ибн Мусайяб раҳматуллоҳи алайҳдан ривоят қилинмоқда. У отаси Мусайяб ибн Ҳазн ибн Абу Ваҳб ибн Амр ибн Оиз Абу Саид Қурашийдан ривоят қилишича, Саиднинг бобоси – Мусайябнинг отаси (Мусайяб ва Ҳазн саҳоба бўлишган) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига борганида у зот ундан исмини сўраганлар. “Исмим Ҳазн”, деган жавоб бўлгач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Йўқ, сен Саҳлсан”, деганлар. Яъни, сенинг исмим “Ҳазн” эмас. Чунки бу исм ножоиз, балки исминг “Саҳл” бўлсин.
“Ҳазн” исми “қайғу”, “алам”, “маҳзунлик”, “Саҳл” исми “енгиллик” маъноларини билдиради.
Исми “Ҳазн”дан “Саҳл”га ўзгартирилаётганига рози бўлмаган Саиднинг бобоси: “Йўқ, мен отам қўйган исмни ўзгартирмайман!” деди.
Абу Довуднинг “Сунан” китобида ривоят қилинишича, у: “Йўқ, мен (одамлар томонидан) хўрланадиган, оёқ ости қилинадиган “Саҳл” бўлмайман”, деб айтган.
Одатда, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам кимнинг исмини ўзгартирсалар, у рози бўлиб, қабул қиларди. Лекин Ҳазн ибн Абу Ваҳб: “Отам қўйган “Ҳазн” исмини “Саҳл”га ўзгартирмайман”, деб туриб олди. Бу кутилганидек, унинг зарарига ишлади. Саид ибн Мусайяб айтади: “Шундан сўнг бизни маҳзунлик тарк этмади”.
Яъни, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бобомнинг исмини ўзгартирмоқчи бўлганларида у қаршилик кўрсатганидан бери бизни ғам, ташвиш, хафалик тарк этмади.
Уламолар айтишича, бу ердаги “маҳзунлик” улар оиласидаги машаққат, Ҳазн авлодлари ахлоқидаги баъзи салбий жиҳатлардир.
Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам сўзларини икки қилиш, гапларига кирмаслик оқибатида Саид ибн Мусайяблар оиласида хафалик, маҳзунлик аломати сезилиб турган экан. Агар бобоси гапга кириб, исмини ўзгартиришга рози бўлганида, балки, хайр-баракага, яхшиликка, хурсандчиликка эришарди. Бу ривоят ножоиз исмни яхшисига ўзгартириш борасида ҳам, улуғлар гапини икки қилмаслик лозимлиги борасида ҳам бизга ибратдир.
Зиёуддин РАҲИМ
👉@diyonatli
Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинишича, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук исмларни ўзгартирардилар (Термизий ривояти. Ривоят санади саҳиҳ).
Биз ҳадис таржимасида “хунук исм” деб ифодалаган сўз аслиятда “Ал-исмул қабиҳ”, яъни “қабиҳ исм” деб келтирилган. “Қабиҳ” сўзи луғатда “хунук”, “нафратга лойиқ” маъносини билдиради. Шаръий истилоҳда ёмон кўриладиган, урфда инкор қилинадиган нарсадир. Демак, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук, ёмон, салбий маъноларни ифодаловчи исмларни яхшисига ўзгартирардилар.
Ҳишом ибн Урва отасидан ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам хунук исмни эшитсалар, уни чиройлироғига ўзгартирардилар” (Ибн Абу Шайба ва Ибн Саъд ривояти. Ривоят санади ҳасан).
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам воқеа-ҳодиса ва исмларни яхшиликка йўяр, асло шумланмасдилар. У зотга гўзал исмлар ёқарди, хунук номларни хушламасдилар. Шунинг учун инсон ёки жой номларидан бирон ёқимсизини кўрсалар, дарров яхшисига алмаштирардилар.
Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ёмон исмларни эшитсалар, уларни алмаштирардилар. У зот “Афира” деб аталадиган қишлоқ олдидан ўтдилар, уни “Хазира” деб (қайта) номладилар” (Ҳоким, Байҳақий, Табароний ривояти. Ривоят санади саҳиҳ).
Ривоятда келтирилган икки сўз маъноси қуйидагича:
1. Афира – ўсимлиги еб битирилган (жой).
2. Хазира – ям-яшил, кўм-кўк.
Саид ибн Мусайяб отасидан ривоят қилишича, унинг бобоси Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига борганида ҳазрат ундан: “Исминг нима?” деб сўраганлар. У: “Ҳазн”, деган. У зот: “Йўқ, сен Саҳлсан”, деганлар. У бўлса: “Йўқ, мен отам қўйган исмни ўзгартирмайман!” деган. Саид айтади: “Шундан сўнг бизни маҳзунлик тарк этмади” (Бухорий ва Абу Довуд ривояти).
Ушбу ҳадис машҳур тобеин Саид ибн Мусайяб раҳматуллоҳи алайҳдан ривоят қилинмоқда. У отаси Мусайяб ибн Ҳазн ибн Абу Ваҳб ибн Амр ибн Оиз Абу Саид Қурашийдан ривоят қилишича, Саиднинг бобоси – Мусайябнинг отаси (Мусайяб ва Ҳазн саҳоба бўлишган) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига борганида у зот ундан исмини сўраганлар. “Исмим Ҳазн”, деган жавоб бўлгач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Йўқ, сен Саҳлсан”, деганлар. Яъни, сенинг исмим “Ҳазн” эмас. Чунки бу исм ножоиз, балки исминг “Саҳл” бўлсин.
“Ҳазн” исми “қайғу”, “алам”, “маҳзунлик”, “Саҳл” исми “енгиллик” маъноларини билдиради.
Исми “Ҳазн”дан “Саҳл”га ўзгартирилаётганига рози бўлмаган Саиднинг бобоси: “Йўқ, мен отам қўйган исмни ўзгартирмайман!” деди.
Абу Довуднинг “Сунан” китобида ривоят қилинишича, у: “Йўқ, мен (одамлар томонидан) хўрланадиган, оёқ ости қилинадиган “Саҳл” бўлмайман”, деб айтган.
Одатда, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам кимнинг исмини ўзгартирсалар, у рози бўлиб, қабул қиларди. Лекин Ҳазн ибн Абу Ваҳб: “Отам қўйган “Ҳазн” исмини “Саҳл”га ўзгартирмайман”, деб туриб олди. Бу кутилганидек, унинг зарарига ишлади. Саид ибн Мусайяб айтади: “Шундан сўнг бизни маҳзунлик тарк этмади”.
Яъни, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бобомнинг исмини ўзгартирмоқчи бўлганларида у қаршилик кўрсатганидан бери бизни ғам, ташвиш, хафалик тарк этмади.
Уламолар айтишича, бу ердаги “маҳзунлик” улар оиласидаги машаққат, Ҳазн авлодлари ахлоқидаги баъзи салбий жиҳатлардир.
Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам сўзларини икки қилиш, гапларига кирмаслик оқибатида Саид ибн Мусайяблар оиласида хафалик, маҳзунлик аломати сезилиб турган экан. Агар бобоси гапга кириб, исмини ўзгартиришга рози бўлганида, балки, хайр-баракага, яхшиликка, хурсандчиликка эришарди. Бу ривоят ножоиз исмни яхшисига ўзгартириш борасида ҳам, улуғлар гапини икки қилмаслик лозимлиги борасида ҳам бизга ибратдир.
Зиёуддин РАҲИМ
👉@diyonatli
ТИЖОРАТ
Макка мусулмонларга тор бўлиб бормоқда эди. Улар Абу Қубайс тоғини худди кўксилари устида тургандек ҳис қилишар эди.
Мадинада эса иймон учун жой кенг эди. У ерда иймонни севадиган ошиқ қалблар бор эди. Авс ва Ҳазраж қабилалари ислом даъватининг қиличига айланишди. Набий саллоллоҳу алайҳи ва ссллам улар орасида янши бир жамоа пайдо бўлганини эълон қилдилар. Бу жамоа тоабад ер юзини ўзгартиришга ҳаракат қилади. Ислом энди Мадинада давлатга айланган эди.
Аммо Маккада қолганларга дунё қоронғу эди. Улар гўё нина тешигидан нафас олишар эди. Улар бирин-кетин Мадина томон чиқишни бошлашди. Юлдуз кетидан юлдуз...
Зеро Ой Мадинада ўз пардасини ташлаган эди. Осмондаги ой қуёшдан олган нури билан самони ёритса ердаги Ой қуръондан олган зиёси ила оламни нурафшон қилар эди.
Суҳайб ҳозир Макка тепалигида турибди. У ўзига Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламни кўришни эсалатиб ўзини-ўзи умидлантиради. Аммо пайғамбарига раҳм қилмаган қурайш Суҳайбни ўз ҳолига қўярмиди?!
Қурайш Суҳайбни йўлидан қайтариш учун унинг ортидан одамларини жўнатди. Улар Суҳайбга яқинлашишгач Суҳайб деди:
- Мени қандай камон отишимни биласиз. Агар менга яқинлашсангиз ўқим тугагунича отаман, ундан сўнг то ўлгунимча қиличим билан курашаман!
Улар дейишди:
- Бизнинг олдимизга ҳеч нарсасиз, қуруқ қўл билан келган эдинг. Сўнг бойликка эга бўлдинг. Энди ўзингни ҳам, молингни ҳам олиб кетмоқчимисан?! Аллоҳга қасамки, бундай бўлмайди!
Суҳайб деди:
- Агар молимни сизга қолдирсам мени тинч қўясизми?
Улар: "Ҳа", дейишди.
Суҳайб уларга моли қаерда эканлигин айтди. Улар қайтиб кетишди. Суҳайб Мадина томон йўлга тушди.
Жаброил алайҳис салом бутун воқеани Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламга айтиб берди. Суҳайб Мадинага етиб келгач, Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам уни гўзал табассум билан кутиб олдилар:
- Савдо фойда қилди, эй Абу Яҳё!
Савдо фойда қилди. Чунки у савдо Аллоҳ учун бўлган эди. Аллоҳ учун бўлган ҳар қандай савдо фойда қилади.
Фақирнинг қўлига қўйган садақангдан савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Ота-онангдан бирини шифокорга кўрсатиш учун олиб борган бўлсанг савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Қодир бўлатуриб Аллоҳ ризоси учун интиқом олмаган бўлсанг савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Аллоҳ билан тижорат қил. Бу тижорат касод бўлмайдиган тижоратдир!
Абдулқодир САМАРҚАНДИЙ
👉@diyonatli
Макка мусулмонларга тор бўлиб бормоқда эди. Улар Абу Қубайс тоғини худди кўксилари устида тургандек ҳис қилишар эди.
Мадинада эса иймон учун жой кенг эди. У ерда иймонни севадиган ошиқ қалблар бор эди. Авс ва Ҳазраж қабилалари ислом даъватининг қиличига айланишди. Набий саллоллоҳу алайҳи ва ссллам улар орасида янши бир жамоа пайдо бўлганини эълон қилдилар. Бу жамоа тоабад ер юзини ўзгартиришга ҳаракат қилади. Ислом энди Мадинада давлатга айланган эди.
Аммо Маккада қолганларга дунё қоронғу эди. Улар гўё нина тешигидан нафас олишар эди. Улар бирин-кетин Мадина томон чиқишни бошлашди. Юлдуз кетидан юлдуз...
Зеро Ой Мадинада ўз пардасини ташлаган эди. Осмондаги ой қуёшдан олган нури билан самони ёритса ердаги Ой қуръондан олган зиёси ила оламни нурафшон қилар эди.
Суҳайб ҳозир Макка тепалигида турибди. У ўзига Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламни кўришни эсалатиб ўзини-ўзи умидлантиради. Аммо пайғамбарига раҳм қилмаган қурайш Суҳайбни ўз ҳолига қўярмиди?!
Қурайш Суҳайбни йўлидан қайтариш учун унинг ортидан одамларини жўнатди. Улар Суҳайбга яқинлашишгач Суҳайб деди:
- Мени қандай камон отишимни биласиз. Агар менга яқинлашсангиз ўқим тугагунича отаман, ундан сўнг то ўлгунимча қиличим билан курашаман!
Улар дейишди:
- Бизнинг олдимизга ҳеч нарсасиз, қуруқ қўл билан келган эдинг. Сўнг бойликка эга бўлдинг. Энди ўзингни ҳам, молингни ҳам олиб кетмоқчимисан?! Аллоҳга қасамки, бундай бўлмайди!
Суҳайб деди:
- Агар молимни сизга қолдирсам мени тинч қўясизми?
Улар: "Ҳа", дейишди.
Суҳайб уларга моли қаерда эканлигин айтди. Улар қайтиб кетишди. Суҳайб Мадина томон йўлга тушди.
Жаброил алайҳис салом бутун воқеани Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламга айтиб берди. Суҳайб Мадинага етиб келгач, Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва саллам уни гўзал табассум билан кутиб олдилар:
- Савдо фойда қилди, эй Абу Яҳё!
Савдо фойда қилди. Чунки у савдо Аллоҳ учун бўлган эди. Аллоҳ учун бўлган ҳар қандай савдо фойда қилади.
Фақирнинг қўлига қўйган садақангдан савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Ота-онангдан бирини шифокорга кўрсатиш учун олиб борган бўлсанг савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Қодир бўлатуриб Аллоҳ ризоси учун интиқом олмаган бўлсанг савдо фойда қилганини ҳис қилавер.
Аллоҳ билан тижорат қил. Бу тижорат касод бўлмайдиган тижоратдир!
Абдулқодир САМАРҚАНДИЙ
👉@diyonatli
ЎТГАНЛАРГА САВОБ БАҒИШЛАШНИНГ ҲУКМИ
Аллоҳ таолонинг қуйидаги ояти каримасида савоб йўллаш ва маййит ҳаққига дуо қилиш таъкидланган:
وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ
“Улардан кейин келганлар: «Эй Роббимиз, бизни ва биздан аввал иймон билан ўтган биродарларимизни мағфират қилгин, қалбимизда иймон келтирганларга нафрат солмагин, эй Роббимиз, албатта, сен шафқатли ва меҳрибонсан», дерлар” (Ҳашр 59 оят).
Ушбу оятда ўтганлар ҳаққига дуо қилишга тарғиб қилинган. Одатда тасаввуф вакиллари ўтган салафи солиҳлар ҳаққига дуо қилиб, савоб йўллайдилар (Масоилус сулук мин калом маликил мулук).
ЎТГАНЛАРГА БАДАНИЙ ВА МОЛИЯВИЙ САВОБ ЙЎЛЛАШ БОРАСИДА КЕЛГАН ҲАДИСЛАР
عن ابن عباس رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ما الميت في قبره إلا كالغريق ينتظر دعوة تلحقه من أبٍ أو أمٍ أو صديقٍ، وإن الله ليدخل من الدعاء على أهل القبور كأمثال الجبال، وإن هدية الأحياء إلى الأموات الاستغفار لهم
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Маййит қабрда ғарқ бўлаётган киши кабидир. Отаси ёки онаси ёки дўстидан унга етадиган дуони кутиб туради. Аллоҳ таоло тоғдай дуоларни қабр аҳлига етказади. Тирикларни ўликларга ҳадияси улар ҳаққига истиғфор айтишдир” дедилар” (Мушкотул масобиҳ).
Фойда: Ушбу ҳадисда тирикларнинг амаллари хоҳ дуо бўлсин, хоҳ молиявий тоат бўлсин, хоҳ баданий ибодат бўлсин вафот этганларга наф бериши ошкора баён этилган.
عن صَالِحِ بْنِ دِرْهَمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِى يَقُولُ انْطَلَقْنَا حَاجِّينَ فَإِذَا رَجُلٌ فَقَالَ لَنَا إِلَى جَنْبِكُمْ قَرْيَةٌ يُقَالُ لَهَا الأُبُلَّةُ قُلْنَا نَعَمْ. قَالَ مَنْ يَضْمَنُ لِى مِنْكُمْ أَنْ يُصَلِّىَ لِى فِى مَسْجِدِ الْعَشَّارِ رَكْعَتَيْنِ أَوْ أَرْبَعًا وَيَقُولَ هَذِهِ لأَبِى هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ خَلِيلِى أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ «إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مِنْ مَسْجِدِ الْعَشَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُهَدَاءَ لاَ يَقُومُ مَعَ شُهَدَاءِ بَدْرٍ غَيْرُهُمْ ». قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْمَسْجِدُ مِمَّا يَلِى النَّهْرَ
Солиҳ ибн Дирҳам: “Отам: “Ҳаж қилгани кетаётганимизда бир киши (етиб олиб): “Яқинларингизда Ибла деб айтиладиган қишлоқ борми?” деди. Биз: “Ҳа” дедик. У: “Сизлардан ким Ашшор масжидида икки ёки тўрт ракъат мен учун намоз ўқиб беришни ва бу Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу учун дейишни зиммасига олади? Абулқосим соллаллоҳу алайҳи васалламдан: “Аллоҳ таоло қиёмат куни шаҳидларни Ашшор масжидидан тирилтиради. Улардан бошқалар Бадр шаҳидлари билан бирга қоим бўлмайди” деяётганларини эшитганман” деди” айтаёганини эшитганман” деди.
Фойда: Ушбу ҳадисда Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу номларидан намоз ўқиб, у зотга савобини бағишлаш борасида сўз боради. Савоб йўллаш борасида икки иш собитдир. Улар:
1. Молиявий ибодатни савоби вафот этган одамга етиб боргани каби баданий ибодатнинг савоби ҳам унга етиб бориши;
2. Вафот этганга савоб етиб боргани каби тирикларга ҳам савоб етиб бориши. Чунки, Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳуга савоб йўлланганда, тирик бўлганлар (Такашшуф ан муҳимматут тасаввуф).
عن علي بن أبي طالب قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم « من مر على المقابر وقرأ قل هو الله أحد إحدى عشرة مرة ، ثم وهب أجره للأموات أعطي من الأجر بعدد الأموات».
Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Ким қабристондан ўта туриб, қул ҳуваллоҳу аҳадни ўн бир марта ўқиб, ажрини вафот этганларга ҳиба қилса, унга вафот этганлар ададича ажр берилади” дедилар” (Жомеул аҳодис ли Суютий).
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ دَخَلَ الْمَقَابِرَ ، ثُمَّ قَرَأَ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَأَلْهَاكُمْ التَّكَاثُرُ ، ثُمَّ قَالَ إنِّي جَعَلْت ثَوَابَ مَا قَرَأْت مِنْ كَلَامِك لِأَهْلِ الْمَقَابِرِ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ كَانُوا شُفَعَاءَ لَهُ إلَى اللَّهِ تَعَالَى.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
Аллоҳ таолонинг қуйидаги ояти каримасида савоб йўллаш ва маййит ҳаққига дуо қилиш таъкидланган:
وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ
“Улардан кейин келганлар: «Эй Роббимиз, бизни ва биздан аввал иймон билан ўтган биродарларимизни мағфират қилгин, қалбимизда иймон келтирганларга нафрат солмагин, эй Роббимиз, албатта, сен шафқатли ва меҳрибонсан», дерлар” (Ҳашр 59 оят).
Ушбу оятда ўтганлар ҳаққига дуо қилишга тарғиб қилинган. Одатда тасаввуф вакиллари ўтган салафи солиҳлар ҳаққига дуо қилиб, савоб йўллайдилар (Масоилус сулук мин калом маликил мулук).
ЎТГАНЛАРГА БАДАНИЙ ВА МОЛИЯВИЙ САВОБ ЙЎЛЛАШ БОРАСИДА КЕЛГАН ҲАДИСЛАР
عن ابن عباس رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ما الميت في قبره إلا كالغريق ينتظر دعوة تلحقه من أبٍ أو أمٍ أو صديقٍ، وإن الله ليدخل من الدعاء على أهل القبور كأمثال الجبال، وإن هدية الأحياء إلى الأموات الاستغفار لهم
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Маййит қабрда ғарқ бўлаётган киши кабидир. Отаси ёки онаси ёки дўстидан унга етадиган дуони кутиб туради. Аллоҳ таоло тоғдай дуоларни қабр аҳлига етказади. Тирикларни ўликларга ҳадияси улар ҳаққига истиғфор айтишдир” дедилар” (Мушкотул масобиҳ).
Фойда: Ушбу ҳадисда тирикларнинг амаллари хоҳ дуо бўлсин, хоҳ молиявий тоат бўлсин, хоҳ баданий ибодат бўлсин вафот этганларга наф бериши ошкора баён этилган.
عن صَالِحِ بْنِ دِرْهَمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِى يَقُولُ انْطَلَقْنَا حَاجِّينَ فَإِذَا رَجُلٌ فَقَالَ لَنَا إِلَى جَنْبِكُمْ قَرْيَةٌ يُقَالُ لَهَا الأُبُلَّةُ قُلْنَا نَعَمْ. قَالَ مَنْ يَضْمَنُ لِى مِنْكُمْ أَنْ يُصَلِّىَ لِى فِى مَسْجِدِ الْعَشَّارِ رَكْعَتَيْنِ أَوْ أَرْبَعًا وَيَقُولَ هَذِهِ لأَبِى هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ خَلِيلِى أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ «إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مِنْ مَسْجِدِ الْعَشَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُهَدَاءَ لاَ يَقُومُ مَعَ شُهَدَاءِ بَدْرٍ غَيْرُهُمْ ». قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْمَسْجِدُ مِمَّا يَلِى النَّهْرَ
Солиҳ ибн Дирҳам: “Отам: “Ҳаж қилгани кетаётганимизда бир киши (етиб олиб): “Яқинларингизда Ибла деб айтиладиган қишлоқ борми?” деди. Биз: “Ҳа” дедик. У: “Сизлардан ким Ашшор масжидида икки ёки тўрт ракъат мен учун намоз ўқиб беришни ва бу Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу учун дейишни зиммасига олади? Абулқосим соллаллоҳу алайҳи васалламдан: “Аллоҳ таоло қиёмат куни шаҳидларни Ашшор масжидидан тирилтиради. Улардан бошқалар Бадр шаҳидлари билан бирга қоим бўлмайди” деяётганларини эшитганман” деди” айтаёганини эшитганман” деди.
Фойда: Ушбу ҳадисда Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу номларидан намоз ўқиб, у зотга савобини бағишлаш борасида сўз боради. Савоб йўллаш борасида икки иш собитдир. Улар:
1. Молиявий ибодатни савоби вафот этган одамга етиб боргани каби баданий ибодатнинг савоби ҳам унга етиб бориши;
2. Вафот этганга савоб етиб боргани каби тирикларга ҳам савоб етиб бориши. Чунки, Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳуга савоб йўлланганда, тирик бўлганлар (Такашшуф ан муҳимматут тасаввуф).
عن علي بن أبي طالب قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم « من مر على المقابر وقرأ قل هو الله أحد إحدى عشرة مرة ، ثم وهب أجره للأموات أعطي من الأجر بعدد الأموات».
Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Ким қабристондан ўта туриб, қул ҳуваллоҳу аҳадни ўн бир марта ўқиб, ажрини вафот этганларга ҳиба қилса, унга вафот этганлар ададича ажр берилади” дедилар” (Жомеул аҳодис ли Суютий).
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ دَخَلَ الْمَقَابِرَ ، ثُمَّ قَرَأَ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَأَلْهَاكُمْ التَّكَاثُرُ ، ثُمَّ قَالَ إنِّي جَعَلْت ثَوَابَ مَا قَرَأْت مِنْ كَلَامِك لِأَهْلِ الْمَقَابِرِ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ كَانُوا شُفَعَاءَ لَهُ إلَى اللَّهِ تَعَالَى.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Ким қабристонга кириб, сўнг Фотиҳатул китоб, қул ҳуваллоҳу аҳад, алҳакумут такасурни ўқиб, сўнг: “Инний жаълту саваба ма қароъту мин каломика ли аҳлил мақобир минал мўминина вал мўминаат” деса, улар Аллоҳ таоло ҳузурида у учун шафоатчи бўладилар” дедилар” (Табароний ривояти).
Маъноси: Каломингдан тиловат қилган нарсамни савобини мўмин ва мўминалардан иборат қабр аҳлларига бағишладим.
عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ دَخَلَ الْمَقَابِرَ فَقَرَأَ سُورَةَ يس خَفَّفَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَكَانَ لَهُ بِعَدَدِ مَنْ فِيهَا حَسَنَاتٌ
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Ким қабристонга кириб, “Ясин” сурасини ўқиса, Аллоҳ улардан енгиллаштиради ва у учун у ердагиларни ададича ҳасанот бўлади” дедилар” (Шарҳус судур).
Фойда: Қабристондан ўта туриб, Каломуллоҳдан тиловат қилиб, савобини йўлловчи кишига ҳам савоб бўлиши юқоридаги ҳадисларда баён этилмоқда. Савобини бағишлаш билан бағишловчига ҳеч нарса қолмайди дейиш нотўғри, аслсиз гапдир. Субаҳаналлоҳ Аллоҳ таоло қандай ҳам раҳматли зота!
عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ رَضِيَ اللّهُ عنه قَالَ: بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه وسلم: إِذْ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ. فَقَالَتْ: إِنّي تَصَدّقْتُ عَلَىَ أُمّي بِجَارِيَةٍ. وَإِنّهَا مَاتَتْ. قَالَ: فَقَالَ: "وَجَبَ أَجْرُكِ. وَرَدّهَا عَلَيْكِ الْمِيْرَاثُ" قَالَتْ: يَا رَسُولَ اللّهِ إِنّهُ كَانَ عَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ. أَفَأَصُومُ عَنْهَا؟ قَالَ: "صُومِي عَنْهَا" قَالَتْ: إِنّهَا لَمْ تَحُجّ قَطّ. أَفَأَحُجّ عَنْهَا؟ قَالَ: "حُجّي عَنْهَا".
Абдуллоҳ ибн Бурайда отаси розияллоҳу анҳудан ривоят қилади:
“Бир вақт мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида ўтирган эдим, у зот олдига бир аёл келиб: “Онамга бир жорияни садақа қилган эдим. Онам вафот топди” деди. У зот: “Ажринг вожиб бўлди ва уни мерос сенга қайтарди” дедилар. У (аёл): “Эй, Аллоҳнинг расули унинг зиммасида бир ойнинг рўзаси бор эди. Унинг номидан рўза тутаманми?” деди. У зот: “Унинг номидан рўза тут” дедилар. У (аёл): “У ҳеч ҳаж ҳам қилмаган эди. Унинг номидан ҳаж қилсам бўладими?” деди. У зот: “Унинг номидан ҳаж қил” дедилар” (Термизий ривояти).
Бу ҳадис баданий ибодат савобини бағишлаш борасида аслдир. Ҳанафий мазҳаби ҳам шунга зиҳоб қилган. У ҳадисдан бу рўзани кифоя қилиши лозим бўлмайди. Чунки, сўралинган зотнинг мақсади мутлоқ манфаат етишлиги бўлиши мумкин. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу иши, яъни бир киши Ашшор масжидида икки ракъат намоз ўқиб, бу Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу учун дейиши борасидаги ҳадис тирик кишига савобини йўллаш дурустлигига далолат қилади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одатда иккита қурбонлик қилар, бирини ўзларининг номидан, иккинчисини умматларининг номидан. У зотнинг бу қилган қурбонликлари келажакда келадиган кишиларга ҳам савоби етишига далолат қилади.
САВОБ ЙЎЛЛАШНИНГ ҲАҚИҚАТИ
Савоб етиши учун аввало яхши ишни қилувчи амалини холис Аллоҳ учун қилиб савоб ҳосил қилиб олиши лозим. Савоб йўлланган кишига савоб етиши учун хоҳ у вафот этган бўлсин ёки тирик бўлсин мўмин бўлиши шартдир. Мўмин бўлмаган кишига қилинган хайри эҳсонларнинг савоби етиб бормайди (Имдодул фатаво).
Бир киши кимгадир бирор ишни савобини йўлламоқчи бўлса, аввал ўша ишни қилиб савоб ҳосил қилган бўлиши лозим. У ишни қилмай унинг савобини йўллаши мумкин эмас. Масалан, бир киши ғариб ёки мискинларни меҳмон қилиб савобини бағишлашни хоҳласа, мискинлар овқатни еб бўлганларидан кейин савобини йўллаши лозим бўлади. Савобини йўллашда дуога қўл кўтариб хушуъ, хузуъ билан: “Эй, Аллоҳим мени у амалимни қабул қилиб, уни савобини фалон, фалонларга етказгин” дейди.
وَيَقْرَأُ مِنْ الْقُرْآنِ مَا تَيَسَّرَ لَهُ... اللَّهُمَّ أَوْصِلْ مِثْلَ ثَوَابِ مَا قَرَأْته إلَى فُلَانٍ.
“Муяссар бўлганича тиловат қилади... Аллоҳим тиловат қилган нарсамнинг савобини мислини фалончига етказгин (дейди)” (Раддул муҳтор).
Маъноси: Каломингдан тиловат қилган нарсамни савобини мўмин ва мўминалардан иборат қабр аҳлларига бағишладим.
عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ دَخَلَ الْمَقَابِرَ فَقَرَأَ سُورَةَ يس خَفَّفَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَكَانَ لَهُ بِعَدَدِ مَنْ فِيهَا حَسَنَاتٌ
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Ким қабристонга кириб, “Ясин” сурасини ўқиса, Аллоҳ улардан енгиллаштиради ва у учун у ердагиларни ададича ҳасанот бўлади” дедилар” (Шарҳус судур).
Фойда: Қабристондан ўта туриб, Каломуллоҳдан тиловат қилиб, савобини йўлловчи кишига ҳам савоб бўлиши юқоридаги ҳадисларда баён этилмоқда. Савобини бағишлаш билан бағишловчига ҳеч нарса қолмайди дейиш нотўғри, аслсиз гапдир. Субаҳаналлоҳ Аллоҳ таоло қандай ҳам раҳматли зота!
عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ رَضِيَ اللّهُ عنه قَالَ: بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه وسلم: إِذْ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ. فَقَالَتْ: إِنّي تَصَدّقْتُ عَلَىَ أُمّي بِجَارِيَةٍ. وَإِنّهَا مَاتَتْ. قَالَ: فَقَالَ: "وَجَبَ أَجْرُكِ. وَرَدّهَا عَلَيْكِ الْمِيْرَاثُ" قَالَتْ: يَا رَسُولَ اللّهِ إِنّهُ كَانَ عَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ. أَفَأَصُومُ عَنْهَا؟ قَالَ: "صُومِي عَنْهَا" قَالَتْ: إِنّهَا لَمْ تَحُجّ قَطّ. أَفَأَحُجّ عَنْهَا؟ قَالَ: "حُجّي عَنْهَا".
Абдуллоҳ ибн Бурайда отаси розияллоҳу анҳудан ривоят қилади:
“Бир вақт мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида ўтирган эдим, у зот олдига бир аёл келиб: “Онамга бир жорияни садақа қилган эдим. Онам вафот топди” деди. У зот: “Ажринг вожиб бўлди ва уни мерос сенга қайтарди” дедилар. У (аёл): “Эй, Аллоҳнинг расули унинг зиммасида бир ойнинг рўзаси бор эди. Унинг номидан рўза тутаманми?” деди. У зот: “Унинг номидан рўза тут” дедилар. У (аёл): “У ҳеч ҳаж ҳам қилмаган эди. Унинг номидан ҳаж қилсам бўладими?” деди. У зот: “Унинг номидан ҳаж қил” дедилар” (Термизий ривояти).
Бу ҳадис баданий ибодат савобини бағишлаш борасида аслдир. Ҳанафий мазҳаби ҳам шунга зиҳоб қилган. У ҳадисдан бу рўзани кифоя қилиши лозим бўлмайди. Чунки, сўралинган зотнинг мақсади мутлоқ манфаат етишлиги бўлиши мумкин. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу иши, яъни бир киши Ашшор масжидида икки ракъат намоз ўқиб, бу Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу учун дейиши борасидаги ҳадис тирик кишига савобини йўллаш дурустлигига далолат қилади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одатда иккита қурбонлик қилар, бирини ўзларининг номидан, иккинчисини умматларининг номидан. У зотнинг бу қилган қурбонликлари келажакда келадиган кишиларга ҳам савоби етишига далолат қилади.
САВОБ ЙЎЛЛАШНИНГ ҲАҚИҚАТИ
Савоб етиши учун аввало яхши ишни қилувчи амалини холис Аллоҳ учун қилиб савоб ҳосил қилиб олиши лозим. Савоб йўлланган кишига савоб етиши учун хоҳ у вафот этган бўлсин ёки тирик бўлсин мўмин бўлиши шартдир. Мўмин бўлмаган кишига қилинган хайри эҳсонларнинг савоби етиб бормайди (Имдодул фатаво).
Бир киши кимгадир бирор ишни савобини йўлламоқчи бўлса, аввал ўша ишни қилиб савоб ҳосил қилган бўлиши лозим. У ишни қилмай унинг савобини йўллаши мумкин эмас. Масалан, бир киши ғариб ёки мискинларни меҳмон қилиб савобини бағишлашни хоҳласа, мискинлар овқатни еб бўлганларидан кейин савобини йўллаши лозим бўлади. Савобини йўллашда дуога қўл кўтариб хушуъ, хузуъ билан: “Эй, Аллоҳим мени у амалимни қабул қилиб, уни савобини фалон, фалонларга етказгин” дейди.
وَيَقْرَأُ مِنْ الْقُرْآنِ مَا تَيَسَّرَ لَهُ... اللَّهُمَّ أَوْصِلْ مِثْلَ ثَوَابِ مَا قَرَأْته إلَى فُلَانٍ.
“Муяссар бўлганича тиловат қилади... Аллоҳим тиловат қилган нарсамнинг савобини мислини фалончига етказгин (дейди)” (Раддул муҳтор).
ҲАҚ ЭВАЗИГА ХАТМИ ҚУРЪОН ҚИЛДИРИБ, САВОБИНИ БАҒИШЛАШ
Шомий раҳматуллоҳи алайҳ “Дуррул мухтор” шарҳи ва ўзларининг “Шифоул алийл” рисоласида очиқ-ойдин кучли далиллар билан Қуръони карим ва бошқа нарсаларни таълимига ҳақ олиш борасидаги мутаххир олимларнинг ижозати ва унинг иллати диний зарурат эканлиги, унга халал етиши билан дин низомига халал етишини баён қилган. Шунинг учун зарурат доирасига чегараланиш лозимдир, яъни Қуръони карим, ақоид, фиқҳ кабиларни таълимига ҳақ олиш жоиз. Шу боис савобини бағишлаш мақсадида ҳақ эвазига Қуръони каримни хатм қилдириш ёки бирор тасбиҳ ўқиттириш ҳаром ҳисобланади. Чунки, буларда бирор диний зарурат йўқ. Ҳақ эвазига хатми Қуръон қилгувчи ва қилдиргувчилар гуноҳкор бўлади. Ҳақ эвазига хатми Қуръон қилувчига бундан бирор савоб ҳосил бўлмас экан, у маййитга нимани бағишлайди?
Шомий раҳматуллоҳи алайҳ бу борадаги кўплаб фақиҳларнинг сўзларини “Тожуш шариа”, “Айний”, “Шарҳу Ҳидоя”, “Ҳошияту хойриддин” ва “Баҳрур роиқ”лардан нақл қилиб келтирган. Жумладан, Хойриддин Рамлий раҳматуллоҳи алайҳнинг қуйидаги сўзларини ҳам нақл қилиб келтирган: “Савобини бағишлаш учун қабрга Қуръон тиловат қилдириш ёки ҳақ эвазига хатми Қуръон қилдириш саҳабаи киром ва табаа тобиин каби уммат пешқадамларининг бирортасидан нақл қилинмаган. Шунинг учун бу бидъатдир”.
“Фатвои рашидия”да ҳам савобни бағишлаш борасида шундай дейилган: “Бирор кун ёки бирор нарсани тайин қилиб олмай маййитга савоб бағишлаш айни савобли ишлардандир. Лекин, ҳозирги кундаги каби маълум бир кун ёки амалларни қилмаса бўлмайдида деб тайин қилиб олиш ножоиздир”.
ХАЙРИ ЭҲСОН САВОБИНИ ЙЎЛЛАШНИ ЭНГ ЯХШИ ЙЎЛИ
Савоб йўллашнинг афзал ва энг яхши сурати шуки, хайри эҳсонни нақд тарзда фақир, мискинларга бериб, ундан ҳосил бўлган савобни ўтган отаси ёки кимигадир бағшлашдир. Чунки, мискинларнинг нималарга эҳтиёжлари борлиги ўзларигагина маълум бўлиб, уларга нақд пул берилса, у билан ўзларини эҳтиёжларини қондирадилар. Иккинчи сурати, мискинларга хом масаллиқ берилади ва улар ундан ўзлари учун хоҳлаган таомларини пишириб истеъмол қилаверадилар. Учинчи сурати, овқат пишириб мискинларни қорнини тўйдирилади ва ундан ҳосил бўлган савобни бағишлайди. Овқат пишириб мискинларга беришнинг энг яхши сурати эҳсон қилмоқчи бўлган миқдордаги масаллиқни бирданига пиширмай ҳар куни то масаллиқ тугагунича фақир, мискинларга етадиган даражада овқат тайёрлаб уларни тўйдиради. Агар бирданига барча масаллиққа овқат тайёрласа, очни ҳам тўқни ҳам тўйдириши лозим бўлиб қолади. Бунда одатда кўпроқ қорни тўқларга овқат тарқатилади. Қорни очлар эса қолиб кетади.
ТИЛОВАТИ ҚУРЪОНДАН ҲОСИЛ БЎЛГАН САВОБНИ ЙЎЛЛАШ
Қуръони каримни тиловат қилиб савобини йўллаш борасида аксарият улуғлар айтадиларки, ҳар ким ўз уйида имкониятига қараб тиловат қилиб савобини бағишлагани афзал ва авлодир. Жамоат орасида Қуръони каримни тиловат қилиб, савобини бағишлашда аксарият ўринда маййит аҳлига ўзини кўрсатиш бўлади ва бунда холислик камроқдир.
ВАФОТ ЭТГАН КИШИГА САВОБ ЙЎЛЛАНИЛАДИ, ХАЙРИ ЭҲСОН ҚИЛИНГАН НАРСАНИНГ АЙНИ ЎЗИ ЭМАС
Баъзи оми инсонлар нима нарса садақа қилсанг ўша нарса ўтганларга етиб боради деб, эътиқод қиладилар. Бу аслида нотўғри тушунчадир. Чунки, садақа қилинган нарсалардан ҳосил бўлган савоб маййитга бағишланилса, ўша савоб етиб боради, хайри эҳсон эмас. Шиа оқимининг баъзи фирқаларида Муҳаррам ойида шарбат ичиб савобини Ҳасан ва Ҳусайн розияллоҳу анҳумоларга йўллаш одат бўлиб қолган. Чунки, улар ичилган шарбатдан ҳосил бўлган савоб шарбат суратида Ҳасан ва Ҳусайн розияллоҳу анҳумоларга етиб боради деб эътиқод қиладилар. Бу ғирт нотўғри тушунчадир.
САВОБ ЙЎЛЛАГАНДАН КЕЙИН ЙЎЛЛОВЧИГА ҲАМ ТЎЛИҚ САВОБ ЕТАДИ
عن ابن عمر قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا تصدق أحدكم بصدقة تطوعا فليجعلها عن أبويه فيكون لهما أجرها ولا ينقص من أجره شيء
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Сизлардан бирортангиз нафл садақа қилса, уни ота-онаси номидан қилсин. Шунда, ота-онасига ҳам унинг ажри бўлади ва унинг ўзига берилган ажрдан ҳам бирор нарса камайтирилмайди” (Табароний ривояти).
Шомий раҳматуллоҳи алайҳ “Дуррул мухтор” шарҳи ва ўзларининг “Шифоул алийл” рисоласида очиқ-ойдин кучли далиллар билан Қуръони карим ва бошқа нарсаларни таълимига ҳақ олиш борасидаги мутаххир олимларнинг ижозати ва унинг иллати диний зарурат эканлиги, унга халал етиши билан дин низомига халал етишини баён қилган. Шунинг учун зарурат доирасига чегараланиш лозимдир, яъни Қуръони карим, ақоид, фиқҳ кабиларни таълимига ҳақ олиш жоиз. Шу боис савобини бағишлаш мақсадида ҳақ эвазига Қуръони каримни хатм қилдириш ёки бирор тасбиҳ ўқиттириш ҳаром ҳисобланади. Чунки, буларда бирор диний зарурат йўқ. Ҳақ эвазига хатми Қуръон қилгувчи ва қилдиргувчилар гуноҳкор бўлади. Ҳақ эвазига хатми Қуръон қилувчига бундан бирор савоб ҳосил бўлмас экан, у маййитга нимани бағишлайди?
Шомий раҳматуллоҳи алайҳ бу борадаги кўплаб фақиҳларнинг сўзларини “Тожуш шариа”, “Айний”, “Шарҳу Ҳидоя”, “Ҳошияту хойриддин” ва “Баҳрур роиқ”лардан нақл қилиб келтирган. Жумладан, Хойриддин Рамлий раҳматуллоҳи алайҳнинг қуйидаги сўзларини ҳам нақл қилиб келтирган: “Савобини бағишлаш учун қабрга Қуръон тиловат қилдириш ёки ҳақ эвазига хатми Қуръон қилдириш саҳабаи киром ва табаа тобиин каби уммат пешқадамларининг бирортасидан нақл қилинмаган. Шунинг учун бу бидъатдир”.
“Фатвои рашидия”да ҳам савобни бағишлаш борасида шундай дейилган: “Бирор кун ёки бирор нарсани тайин қилиб олмай маййитга савоб бағишлаш айни савобли ишлардандир. Лекин, ҳозирги кундаги каби маълум бир кун ёки амалларни қилмаса бўлмайдида деб тайин қилиб олиш ножоиздир”.
ХАЙРИ ЭҲСОН САВОБИНИ ЙЎЛЛАШНИ ЭНГ ЯХШИ ЙЎЛИ
Савоб йўллашнинг афзал ва энг яхши сурати шуки, хайри эҳсонни нақд тарзда фақир, мискинларга бериб, ундан ҳосил бўлган савобни ўтган отаси ёки кимигадир бағшлашдир. Чунки, мискинларнинг нималарга эҳтиёжлари борлиги ўзларигагина маълум бўлиб, уларга нақд пул берилса, у билан ўзларини эҳтиёжларини қондирадилар. Иккинчи сурати, мискинларга хом масаллиқ берилади ва улар ундан ўзлари учун хоҳлаган таомларини пишириб истеъмол қилаверадилар. Учинчи сурати, овқат пишириб мискинларни қорнини тўйдирилади ва ундан ҳосил бўлган савобни бағишлайди. Овқат пишириб мискинларга беришнинг энг яхши сурати эҳсон қилмоқчи бўлган миқдордаги масаллиқни бирданига пиширмай ҳар куни то масаллиқ тугагунича фақир, мискинларга етадиган даражада овқат тайёрлаб уларни тўйдиради. Агар бирданига барча масаллиққа овқат тайёрласа, очни ҳам тўқни ҳам тўйдириши лозим бўлиб қолади. Бунда одатда кўпроқ қорни тўқларга овқат тарқатилади. Қорни очлар эса қолиб кетади.
ТИЛОВАТИ ҚУРЪОНДАН ҲОСИЛ БЎЛГАН САВОБНИ ЙЎЛЛАШ
Қуръони каримни тиловат қилиб савобини йўллаш борасида аксарият улуғлар айтадиларки, ҳар ким ўз уйида имкониятига қараб тиловат қилиб савобини бағишлагани афзал ва авлодир. Жамоат орасида Қуръони каримни тиловат қилиб, савобини бағишлашда аксарият ўринда маййит аҳлига ўзини кўрсатиш бўлади ва бунда холислик камроқдир.
ВАФОТ ЭТГАН КИШИГА САВОБ ЙЎЛЛАНИЛАДИ, ХАЙРИ ЭҲСОН ҚИЛИНГАН НАРСАНИНГ АЙНИ ЎЗИ ЭМАС
Баъзи оми инсонлар нима нарса садақа қилсанг ўша нарса ўтганларга етиб боради деб, эътиқод қиладилар. Бу аслида нотўғри тушунчадир. Чунки, садақа қилинган нарсалардан ҳосил бўлган савоб маййитга бағишланилса, ўша савоб етиб боради, хайри эҳсон эмас. Шиа оқимининг баъзи фирқаларида Муҳаррам ойида шарбат ичиб савобини Ҳасан ва Ҳусайн розияллоҳу анҳумоларга йўллаш одат бўлиб қолган. Чунки, улар ичилган шарбатдан ҳосил бўлган савоб шарбат суратида Ҳасан ва Ҳусайн розияллоҳу анҳумоларга етиб боради деб эътиқод қиладилар. Бу ғирт нотўғри тушунчадир.
САВОБ ЙЎЛЛАГАНДАН КЕЙИН ЙЎЛЛОВЧИГА ҲАМ ТЎЛИҚ САВОБ ЕТАДИ
عن ابن عمر قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا تصدق أحدكم بصدقة تطوعا فليجعلها عن أبويه فيكون لهما أجرها ولا ينقص من أجره شيء
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Сизлардан бирортангиз нафл садақа қилса, уни ота-онаси номидан қилсин. Шунда, ота-онасига ҳам унинг ажри бўлади ва унинг ўзига берилган ажрдан ҳам бирор нарса камайтирилмайди” (Табароний ривояти).
Ушбу ҳадис савоб йўлловчига ҳам тўлиқ савоб етишига далолат қилади. Буни Саҳиҳи Муслимдаги қуйидаги ривоят ҳам қўллаб қувватлайди:
عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ...قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلاَمِ سُنَّةً حَسَنَةً ، فَلَهُ أَجْرُهَا، وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا بَعْدَهُ، مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ...
Жарир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“.....Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Ким исломда чиройли йўлни жорий қилса, бас у учун унинг ажри ва ундан кейин унга амал қилганларнинг ҳам ажри бўлади. Уларнинг ажрларидан бирор нарса камайтирилмайди” (Муслим ривояти).
Бу ҳадис, бошқаларга савоб йўллаш билан савоб йўлловчининг савоби камайиб қолмаслигини қўллаб қувватлайди. Табароний ҳадисида ўзгаларга қасдан савоб йўллаш айтилган бўлса, Муслим ҳадисида қасд қилмасада савоб етиб туришлиги айтилган.
الْأَفْضَلُ لِمَنْ يَتَصَدَّقُ نَفْلًا أَنْ يَنْوِيَ لِجَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ لِأَنَّهَا تَصِلُ إلَيْهِمْ وَلَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِهِ شَيْءٌ
“Нафл тарзда садақа қилаётган киши учун афзали барча мўмин ва мўминаларни ният қилишидир. Чунки, унинг ажридан бирор нарса камаймаган ҳолатда уларга ажр етади” (Раддул муҳтор).
Ашраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳ бу борада шундай деганлар: “Маънавий нарсалар шундайки, аввалги маҳалдан иккинчи маҳалга йўллаш билан аввалги маҳалдан зоил бўлмайди. Бу нарса илм олиш, файз ҳосил қилишда очиқ ойдин кўзга ташланади. Моддий нарсаларнинг хилофи ўлароқ. Уларни ҳиба қилгандан кейин ҳиба қилувчи қўлида ундан бирор нарса қолмайди” (Камолоту ашрафия, Баводирун наводир, Имдодул фатаво).
Мавлоно Румий раҳматуллоҳи алайҳ “Маснавий”да маънавий нарсалар ҳақида шундай деган:
Маъноларда қисмат ҳам, адад ҳам йўқ.
Маъноларда бўлиниш ва бирлик йўқ.
ЙЎЛЛАНГАН САВОБНИНГ ТАҚСИМИ
Ҳожи Имдодуллоҳ Маккий раҳматуллоҳи алайҳ наздида вафот этганларга бағишланган савоб барчасига тўли-тўлиқ етади. Рашид Аҳмад Гангуҳий раҳматуллоҳи алайҳнинг наздиларида эса, савоб барчасига тақсим қилинади (Малфузоту камолоту ашрафия).
Ҳакимул умма Ашраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳдан Муҳаммад Исо Илоҳ Ободий раҳматуллоҳи алай буни изоҳлаб беришларини сўраганлар. Унга жавобан қуйидагиларни ёзганлар:
سُئِلَ ابْنُ حَجَرٍ الْمَكِّيُّ عَمَّا لَوْ قَرَأَ لِأَهْلِ الْمَقْبَرَةِ الْفَاتِحَةَ هَلْ يُقْسَمُ الثَّوَابُ بَيْنَهُمْ أَوْ يَصِلُ لِكُلٍّ مِنْهُمْ مِثْلُ ثَوَابِ ذَلِكَ كَامِلًا . فَأَجَابَ بِأَنَّهُ أَفْتَى جَمْعٌ بِالثَّانِي ، وَهُوَ اللَّائِقُ بِسَعَةِ الْفَضْلِ
“Ибн Ҳажар Маккий раҳматуллоҳи алайҳдан мақбара аҳлига Фотиҳани ўқиб бағишланса, ундан ҳосил бўлган савоб улар орасида тақсим қилинадими ёки улардан ҳар бирига тўли-тўлиқ савоб етадими?, деб сўралганида, у киши: “Аксарият иккинчисига фатво берган. Манашу Аллоҳнинг фазли карамининг кенглигига лойиқдир” деб жавоб бердилар” (Раддул муҳтор).
Агар бир киши: “Бунга далилларда бирор нас келмаган, қолаверса, бу қиёсий масалалардан ҳам эмас. Демак, қандай қилиб нассиз ҳукм чиқара оламиз?” деб савол берса, қуйидаги ҳадис билан жавоб берилади:
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا تصدق أحدكم بصدقة تطوعا فليجعلها عن أبويه فيكون لهما أجرها ولا ينقص من أجره شيء
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Сизлардан бирортангиз нафл садақа қилса, уни ота-онаси номидан қилсин. Шунда, ота-онасига ҳам унинг ажри бўлади ва унинг ўзига берилган ажрдан ҳам бирор нарса камайтирилмайди” (Табароний ривояти).
Савоб йўллаш билан савоб йўллагувчининг ажридан бирор нарса камайиб қолмайди. Лекин, савоб йўллаганига алоҳида ажр олади, яъни кимларга савоб йўлласа, савоб йўллагувчига савоб йўллаганлиги учун ҳам алоҳида савоб берилади.
Мавлоно Румий раҳматуллоҳи алайҳ “Маснавий”да маънавий нарсалар ҳақида шундай деганлар:
Маноларда қисмат ҳам, адад ҳам йўқ.
Маъноларда бўлиниш ва бирлик йўқ.
Унинг ҳиссий мисоли шуки, бир чироғ билан минглаб чироғлар равшан бўлади ва бир устоз бир вақтнинг ўзидан юзлаб шогирдларга таълим беради. Лекин, чироғнинг равшанлигидан ҳам, устознинг илмидан ҳам бирор нарса камайиб қолмайди (Камолоту ашрафия).
عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ...قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلاَمِ سُنَّةً حَسَنَةً ، فَلَهُ أَجْرُهَا، وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا بَعْدَهُ، مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ...
Жарир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“.....Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Ким исломда чиройли йўлни жорий қилса, бас у учун унинг ажри ва ундан кейин унга амал қилганларнинг ҳам ажри бўлади. Уларнинг ажрларидан бирор нарса камайтирилмайди” (Муслим ривояти).
Бу ҳадис, бошқаларга савоб йўллаш билан савоб йўлловчининг савоби камайиб қолмаслигини қўллаб қувватлайди. Табароний ҳадисида ўзгаларга қасдан савоб йўллаш айтилган бўлса, Муслим ҳадисида қасд қилмасада савоб етиб туришлиги айтилган.
الْأَفْضَلُ لِمَنْ يَتَصَدَّقُ نَفْلًا أَنْ يَنْوِيَ لِجَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ لِأَنَّهَا تَصِلُ إلَيْهِمْ وَلَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِهِ شَيْءٌ
“Нафл тарзда садақа қилаётган киши учун афзали барча мўмин ва мўминаларни ният қилишидир. Чунки, унинг ажридан бирор нарса камаймаган ҳолатда уларга ажр етади” (Раддул муҳтор).
Ашраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳ бу борада шундай деганлар: “Маънавий нарсалар шундайки, аввалги маҳалдан иккинчи маҳалга йўллаш билан аввалги маҳалдан зоил бўлмайди. Бу нарса илм олиш, файз ҳосил қилишда очиқ ойдин кўзга ташланади. Моддий нарсаларнинг хилофи ўлароқ. Уларни ҳиба қилгандан кейин ҳиба қилувчи қўлида ундан бирор нарса қолмайди” (Камолоту ашрафия, Баводирун наводир, Имдодул фатаво).
Мавлоно Румий раҳматуллоҳи алайҳ “Маснавий”да маънавий нарсалар ҳақида шундай деган:
Маъноларда қисмат ҳам, адад ҳам йўқ.
Маъноларда бўлиниш ва бирлик йўқ.
ЙЎЛЛАНГАН САВОБНИНГ ТАҚСИМИ
Ҳожи Имдодуллоҳ Маккий раҳматуллоҳи алайҳ наздида вафот этганларга бағишланган савоб барчасига тўли-тўлиқ етади. Рашид Аҳмад Гангуҳий раҳматуллоҳи алайҳнинг наздиларида эса, савоб барчасига тақсим қилинади (Малфузоту камолоту ашрафия).
Ҳакимул умма Ашраф Али Таҳонавий раҳматуллоҳи алайҳдан Муҳаммад Исо Илоҳ Ободий раҳматуллоҳи алай буни изоҳлаб беришларини сўраганлар. Унга жавобан қуйидагиларни ёзганлар:
سُئِلَ ابْنُ حَجَرٍ الْمَكِّيُّ عَمَّا لَوْ قَرَأَ لِأَهْلِ الْمَقْبَرَةِ الْفَاتِحَةَ هَلْ يُقْسَمُ الثَّوَابُ بَيْنَهُمْ أَوْ يَصِلُ لِكُلٍّ مِنْهُمْ مِثْلُ ثَوَابِ ذَلِكَ كَامِلًا . فَأَجَابَ بِأَنَّهُ أَفْتَى جَمْعٌ بِالثَّانِي ، وَهُوَ اللَّائِقُ بِسَعَةِ الْفَضْلِ
“Ибн Ҳажар Маккий раҳматуллоҳи алайҳдан мақбара аҳлига Фотиҳани ўқиб бағишланса, ундан ҳосил бўлган савоб улар орасида тақсим қилинадими ёки улардан ҳар бирига тўли-тўлиқ савоб етадими?, деб сўралганида, у киши: “Аксарият иккинчисига фатво берган. Манашу Аллоҳнинг фазли карамининг кенглигига лойиқдир” деб жавоб бердилар” (Раддул муҳтор).
Агар бир киши: “Бунга далилларда бирор нас келмаган, қолаверса, бу қиёсий масалалардан ҳам эмас. Демак, қандай қилиб нассиз ҳукм чиқара оламиз?” деб савол берса, қуйидаги ҳадис билан жавоб берилади:
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا تصدق أحدكم بصدقة تطوعا فليجعلها عن أبويه فيكون لهما أجرها ولا ينقص من أجره شيء
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Сизлардан бирортангиз нафл садақа қилса, уни ота-онаси номидан қилсин. Шунда, ота-онасига ҳам унинг ажри бўлади ва унинг ўзига берилган ажрдан ҳам бирор нарса камайтирилмайди” (Табароний ривояти).
Савоб йўллаш билан савоб йўллагувчининг ажридан бирор нарса камайиб қолмайди. Лекин, савоб йўллаганига алоҳида ажр олади, яъни кимларга савоб йўлласа, савоб йўллагувчига савоб йўллаганлиги учун ҳам алоҳида савоб берилади.
Мавлоно Румий раҳматуллоҳи алайҳ “Маснавий”да маънавий нарсалар ҳақида шундай деганлар:
Маноларда қисмат ҳам, адад ҳам йўқ.
Маъноларда бўлиниш ва бирлик йўқ.
Унинг ҳиссий мисоли шуки, бир чироғ билан минглаб чироғлар равшан бўлади ва бир устоз бир вақтнинг ўзидан юзлаб шогирдларга таълим беради. Лекин, чироғнинг равшанлигидан ҳам, устознинг илмидан ҳам бирор нарса камайиб қолмайди (Камолоту ашрафия).