НАМОЗДАГИ САНО
Фарз, суннат, витр ва нафл намозларининг аввалги ракъатларида сано ўқиш суннат ҳисобланади.
Бу ҳукмнинг далили қуйидагича:
عَنْ أَبِي سَعِيدٍ رضي الله عنه قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللهِ صلي الله عليه و سلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ بِاللَّيْلِ كَبَّرَ ثُمَّ يَقُولُ: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ». رَوَاهُ أَصْحَابُ السُّنَنِ
Абу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон кечаси намозга турсалар, такбир айтар эдилар ва сўнгра:
«Субҳанакаллоҳумма ва биҳамдика ва табаарока исмука ва таъаалаа жаддука ва лаа илааҳа ғойрук», дер эдилар».
«Сунан» эгалари ривоят қилишган.
Имом Термизий: «Ушбу ҳадис бу бобдаги энг машҳур ҳадисдир», деганлар.
Ҳанафий ва ҳанбалий мазҳаблари санога ушбу дуони ўқишни ихтиёр қилганлар. Дуонинг маъноси:
«Аллоҳим! Сенинг Ўзингни поклаб ёд этаман ва Сенга ҳамду сано айтаман. Исминг муборак бўлди. Шаънинг олий бўлди. Сендан бошқа илоҳу маъбуд йўқ».
Санони имом ҳам, муқтадий ҳам, якка намозхон ҳам айтади.(“Баҳрур роъиқ” Намоз китоби).
Имом рукъуда турганида ёки жаҳрий қироат қилаётганида келиб қўшилган одам, такбири таҳримани айтади, лекин санони ўқимайди.
Имом саждада турганида ёки қаъдада ўтирганида келиб қўшилган одам, такбир ҳам айтади, санони ҳам ўқийди.
Қиёмда имомни топган киши, такбирни айтиб сано ўқийди. Агар имом жаҳрий қироат қилаётган бўлса, сано ўқимайди. Махфий ўқиётган бўлса, санони ўқийди. Агар имомни рукъу ёки саждада топиб, имомга етиб олшни имкони бўлса, санони ўқиб, имомга қўшилади. Етиб олмайдиган бўлса, тик турган ҳолатда такбирни айтади, сўнг иккинчи такбирни айтиб рукъу ёки саждага кетади. (Минҳатул холиқ алал баҳрир роъиқ).
Биринчи ёки иккинчи ракъатга ета олмаган киши санони ўқимаган бўлса, қолдирган ракъатларни адо қилишга турганида сано, тааввуз ва басмалани ўқиб, давом эттиради.
👉@diyonatli
Фарз, суннат, витр ва нафл намозларининг аввалги ракъатларида сано ўқиш суннат ҳисобланади.
Бу ҳукмнинг далили қуйидагича:
عَنْ أَبِي سَعِيدٍ رضي الله عنه قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللهِ صلي الله عليه و سلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ بِاللَّيْلِ كَبَّرَ ثُمَّ يَقُولُ: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ». رَوَاهُ أَصْحَابُ السُّنَنِ
Абу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон кечаси намозга турсалар, такбир айтар эдилар ва сўнгра:
«Субҳанакаллоҳумма ва биҳамдика ва табаарока исмука ва таъаалаа жаддука ва лаа илааҳа ғойрук», дер эдилар».
«Сунан» эгалари ривоят қилишган.
Имом Термизий: «Ушбу ҳадис бу бобдаги энг машҳур ҳадисдир», деганлар.
Ҳанафий ва ҳанбалий мазҳаблари санога ушбу дуони ўқишни ихтиёр қилганлар. Дуонинг маъноси:
«Аллоҳим! Сенинг Ўзингни поклаб ёд этаман ва Сенга ҳамду сано айтаман. Исминг муборак бўлди. Шаънинг олий бўлди. Сендан бошқа илоҳу маъбуд йўқ».
Санони имом ҳам, муқтадий ҳам, якка намозхон ҳам айтади.(“Баҳрур роъиқ” Намоз китоби).
Имом рукъуда турганида ёки жаҳрий қироат қилаётганида келиб қўшилган одам, такбири таҳримани айтади, лекин санони ўқимайди.
Имом саждада турганида ёки қаъдада ўтирганида келиб қўшилган одам, такбир ҳам айтади, санони ҳам ўқийди.
Қиёмда имомни топган киши, такбирни айтиб сано ўқийди. Агар имом жаҳрий қироат қилаётган бўлса, сано ўқимайди. Махфий ўқиётган бўлса, санони ўқийди. Агар имомни рукъу ёки саждада топиб, имомга етиб олшни имкони бўлса, санони ўқиб, имомга қўшилади. Етиб олмайдиган бўлса, тик турган ҳолатда такбирни айтади, сўнг иккинчи такбирни айтиб рукъу ёки саждага кетади. (Минҳатул холиқ алал баҳрир роъиқ).
Биринчи ёки иккинчи ракъатга ета олмаган киши санони ўқимаган бўлса, қолдирган ракъатларни адо қилишга турганида сано, тааввуз ва басмалани ўқиб, давом эттиради.
👉@diyonatli
МЕНИНГ ТЎРТ КУНИМ БОР
Халил ибн Аҳмад айтади:
Менинг тўрт куним бор.
1. Кўчага чиқиб, ўзимдан илмлироққа йўлиққан куним ундан ниманидир ўрганаман. Бу менинг фойда топган, ўлжани қўлга киритган куним.
2. Кўчага чиқиб, ўзимдан илмсизроққа йўлиққан куним унга ниманидир ўргатаман. Бу менинг савоб ишлаган куним.
3. Кўчага чиқиб, илм бобида ўз тенгқуримга йўлиққан куним у билан бирга дарс қиламан. Бу менинг сабоғимни пишитган куним.
4. Кўчага чиқиб, ўзи илмсиз-у, лекин ўзини мендан кўра илмлироқ ҳисоблайдиган кишига йўлиққан куним у билан гаплашмай қўя қоламан. Бу менинг дам олиш куним.
Арабчадан Муқим Маҳмуд таржимаси
👉@diyonatli
Халил ибн Аҳмад айтади:
Менинг тўрт куним бор.
1. Кўчага чиқиб, ўзимдан илмлироққа йўлиққан куним ундан ниманидир ўрганаман. Бу менинг фойда топган, ўлжани қўлга киритган куним.
2. Кўчага чиқиб, ўзимдан илмсизроққа йўлиққан куним унга ниманидир ўргатаман. Бу менинг савоб ишлаган куним.
3. Кўчага чиқиб, илм бобида ўз тенгқуримга йўлиққан куним у билан бирга дарс қиламан. Бу менинг сабоғимни пишитган куним.
4. Кўчага чиқиб, ўзи илмсиз-у, лекин ўзини мендан кўра илмлироқ ҳисоблайдиган кишига йўлиққан куним у билан гаплашмай қўя қоламан. Бу менинг дам олиш куним.
Арабчадан Муқим Маҳмуд таржимаси
👉@diyonatli
Ливерпуллик Вилям исмли адвокат Британиядаги илк масжидга асос солди. У ўзининг хутбаларидан бирида: «Мен Қудратли, буюк қувват Соҳиби бўлган Зотга таслим бўлганимдан сўнг Исломни ҳақ дин деб эътироф этишдан, тан олишдан ўзга чорам йўқлигини ҳис этдим. Тунжани тарк этаётганимда мусулмонга айландим, ҳа, мусулмон бўлдим» дейди.
👉@diyonatli
👉@diyonatli
ИККИНЧИ ЖАМОАТ ҲАҚИДА
Ушбу мақолада масжид одоблари ҳамда жамоат намозига оид масалалардан бири ҳақида сўз юритамиз.
Шу кунларда бир масала – жамоат намози мунтазам адо қилинадиган масжидда иккинчи бор жамоат бўлиб намоз ўқиш масаласи юзага чиқди. Ҳадис китобларимизда бу борада «Бир бор жамоат билан намоз ўқилган масжидда иккинчи бор жамоат бўлиш» деб номланган боблар очилган. Жумладан, имом Термизийнинг ҳадис тўпламларида Абу Саъид, Абу Умома, Абу Мусо ва Ҳакам ибн Умайр розияллоҳу анҳумдан бу ҳақда ривоятлар қилинган. Шунингдек, Байҳақийнинг «Сунанул кубро» китобида ҳам бу ҳақда ривоят келган. Имом Бухорий эса «Жамоат намозининг фазли» номли алоҳида боб очиб, унда Анас ибн Моликнинг хабарини таълиқ шаклда келтирган. Унда, жумладан, шундай дейилади: «Анас масжиддга келганида намоз ўқилиб бўлган эди. У азон ва иқомат айтиб, жамоат билан намоз ўқиди».
Имом Термизий келтирган ривоят эса қуйидагича:
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ النَّاجِيِّ الْبَصْرِيِّ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ وَقَدْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : أَيُّكُمْ يَتَّجِرُ عَلَى هَذَا فَقَامَ رَجُلٌ فَصَلَّى مَعَهُ.
قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي مُوسَى وَالْحَكَمِ بْنِ عُمَيْرٍ. قَالَ أَبو عِيسَى رحمه الله : وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ مِنَ التَّابِعِينَ قَالُوا لاَ بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ الْقَوْمُ جَمَاعَةً فِي مَسْجِدٍ قَدْ صَلَّى فِيهِ جَمَاعَةٌ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ، وقَالَ آخَرُونَ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلُّونَ فُرَادَى وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَمَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ يَخْتَارُونَ الصَّلاَةَ فُرَادَى
Абу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намоз ўқиб бўлганларида бир киши келиб қолди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қай бирингиз бу билан тижорат қиласиз?» [ёки «Қай бирингиз бу билан бирга (намоз ўқиб) ажр оласиз?] дедилар. Шунда бир киши ўрнидан туриб, у билан бирга намоз ўқиди».
Имом Термизий шундай дейди: «Бу Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари ҳамда тобеъинлардан иборат бир жамоанинг қавлидир. Ушбу ҳадисга биноан, имом Аҳмад, Исҳоқ ва бир неча аҳли илмлар шунга фатво берган. Бошқа аҳли илмлар «Кеч қолган алоҳида ўқийди», дейишган. Суфён, Ибн Муборак, Молик ва Шофеъий ҳам «Бундай киши намозни ёлғиз ўқийди», деганлар.
Ҳанафий уламоларидан Юсуф Баннурий ўзининг «Маъорифус-сунан» китобларида ушбу ҳадисни келтириб, қуйидагиларни ёзган: «Бир киши масжиддаги жамоатдан кеч қолса, намозни ёлғиз ўқийди ёки уйига келиб, аҳли оиласи билан жамоат қилади ёки бошқа жамоатга боради. Шуниси яхшироқ».
«Роддул муҳтор»да «Фатҳул Қодир»дан ривоят қилиниб, «Ҳанафийлар иттифоқига кўра, жамоатни қидириб, бошқа масжидга бориш вожиб эмас», дейилган.
Маҳалла масжидларида азон ва такбир айтиб, иккинчи жамоат қилиш таҳримий макруҳдир. Ибн Обидийн «Роддул муҳтор»да: «Маҳалла масжидида азон ва такбир айтиб, иккинчи жамоат қилиш таҳримий макруҳдир».
1. Лекин маҳалла жамоати намоз ўқишдан аввал бошқа ерлик кишилар келиб, азон ва такбир айтиб, жамоат билан намоз ўқисалар;
2. Ёки маҳалла аҳли азон айтмай, жамоат бўлиб ўқиса, кейинги келган маҳалла аҳли ҳам азон ва такбирсиз жамоат қилсалар бўлади.
3. Шунингдек, доимий имоми ва муаззини бўлмаган жойларда, меҳмонхона, ошхоналарда ва йўл бўйидаги масжидларда ҳам азон ва такбир билан иккинчи жамоат қилиш жоиз. Қозихоннинг «Амолий» китобида ҳам шундай дейилган».
Абу Ҳанифа роҳимаҳуллоҳ: «Кейинги жамоатнинг азон ва иқоматсиз жамоат бўлиб ўқиши таҳримий макруҳдир», деган. Мана шу «зоҳирур-ривоя»дир.
Абу Юсуф роҳимаҳуллоҳдан қилинган шозз ривоятда: «Иккинчи жамоат аввалгиси каби бўлмаса, макруҳ бўлмайди», дейилган. Бу ривоят «Роддул муҳтор»да: «Абу Юсуфдан ривоят қилинади» деган лафз билан келган.
Ушбу мақолада масжид одоблари ҳамда жамоат намозига оид масалалардан бири ҳақида сўз юритамиз.
Шу кунларда бир масала – жамоат намози мунтазам адо қилинадиган масжидда иккинчи бор жамоат бўлиб намоз ўқиш масаласи юзага чиқди. Ҳадис китобларимизда бу борада «Бир бор жамоат билан намоз ўқилган масжидда иккинчи бор жамоат бўлиш» деб номланган боблар очилган. Жумладан, имом Термизийнинг ҳадис тўпламларида Абу Саъид, Абу Умома, Абу Мусо ва Ҳакам ибн Умайр розияллоҳу анҳумдан бу ҳақда ривоятлар қилинган. Шунингдек, Байҳақийнинг «Сунанул кубро» китобида ҳам бу ҳақда ривоят келган. Имом Бухорий эса «Жамоат намозининг фазли» номли алоҳида боб очиб, унда Анас ибн Моликнинг хабарини таълиқ шаклда келтирган. Унда, жумладан, шундай дейилади: «Анас масжиддга келганида намоз ўқилиб бўлган эди. У азон ва иқомат айтиб, жамоат билан намоз ўқиди».
Имом Термизий келтирган ривоят эса қуйидагича:
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ النَّاجِيِّ الْبَصْرِيِّ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ وَقَدْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : أَيُّكُمْ يَتَّجِرُ عَلَى هَذَا فَقَامَ رَجُلٌ فَصَلَّى مَعَهُ.
قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي مُوسَى وَالْحَكَمِ بْنِ عُمَيْرٍ. قَالَ أَبو عِيسَى رحمه الله : وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ مِنَ التَّابِعِينَ قَالُوا لاَ بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ الْقَوْمُ جَمَاعَةً فِي مَسْجِدٍ قَدْ صَلَّى فِيهِ جَمَاعَةٌ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ، وقَالَ آخَرُونَ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلُّونَ فُرَادَى وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَمَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ يَخْتَارُونَ الصَّلاَةَ فُرَادَى
Абу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намоз ўқиб бўлганларида бир киши келиб қолди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қай бирингиз бу билан тижорат қиласиз?» [ёки «Қай бирингиз бу билан бирга (намоз ўқиб) ажр оласиз?] дедилар. Шунда бир киши ўрнидан туриб, у билан бирга намоз ўқиди».
Имом Термизий шундай дейди: «Бу Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари ҳамда тобеъинлардан иборат бир жамоанинг қавлидир. Ушбу ҳадисга биноан, имом Аҳмад, Исҳоқ ва бир неча аҳли илмлар шунга фатво берган. Бошқа аҳли илмлар «Кеч қолган алоҳида ўқийди», дейишган. Суфён, Ибн Муборак, Молик ва Шофеъий ҳам «Бундай киши намозни ёлғиз ўқийди», деганлар.
Ҳанафий уламоларидан Юсуф Баннурий ўзининг «Маъорифус-сунан» китобларида ушбу ҳадисни келтириб, қуйидагиларни ёзган: «Бир киши масжиддаги жамоатдан кеч қолса, намозни ёлғиз ўқийди ёки уйига келиб, аҳли оиласи билан жамоат қилади ёки бошқа жамоатга боради. Шуниси яхшироқ».
«Роддул муҳтор»да «Фатҳул Қодир»дан ривоят қилиниб, «Ҳанафийлар иттифоқига кўра, жамоатни қидириб, бошқа масжидга бориш вожиб эмас», дейилган.
Маҳалла масжидларида азон ва такбир айтиб, иккинчи жамоат қилиш таҳримий макруҳдир. Ибн Обидийн «Роддул муҳтор»да: «Маҳалла масжидида азон ва такбир айтиб, иккинчи жамоат қилиш таҳримий макруҳдир».
1. Лекин маҳалла жамоати намоз ўқишдан аввал бошқа ерлик кишилар келиб, азон ва такбир айтиб, жамоат билан намоз ўқисалар;
2. Ёки маҳалла аҳли азон айтмай, жамоат бўлиб ўқиса, кейинги келган маҳалла аҳли ҳам азон ва такбирсиз жамоат қилсалар бўлади.
3. Шунингдек, доимий имоми ва муаззини бўлмаган жойларда, меҳмонхона, ошхоналарда ва йўл бўйидаги масжидларда ҳам азон ва такбир билан иккинчи жамоат қилиш жоиз. Қозихоннинг «Амолий» китобида ҳам шундай дейилган».
Абу Ҳанифа роҳимаҳуллоҳ: «Кейинги жамоатнинг азон ва иқоматсиз жамоат бўлиб ўқиши таҳримий макруҳдир», деган. Мана шу «зоҳирур-ривоя»дир.
Абу Юсуф роҳимаҳуллоҳдан қилинган шозз ривоятда: «Иккинчи жамоат аввалгиси каби бўлмаса, макруҳ бўлмайди», дейилган. Бу ривоят «Роддул муҳтор»да: «Абу Юсуфдан ривоят қилинади» деган лафз билан келган.
Кейинги жамоат бўлиб, меҳробдан бошқа жойда ўқиш ҳам аввалги жамоатдаги каби бўлмайди. Бу гап саҳиҳдир. Абу Юсуфдан бошқа бир ривоятда: «Иккинчи жамоат биринчисидан кўп бўлса макруҳдир. Аммо уч ёки тўрт киши бўлсалар, масжид бурчагида ўқисалар макруҳ эмас», дейилган. Лекин фатво Абу Ҳанифа роҳимаҳуллоҳнинг қавлига бўлиб, иккинчи жамоат макруҳдир.
Имом Муҳаммад: «Келинглар, жамоат қиламиз, деб бир бирларини чақириб, жамоат қилсалар макруҳ, акс ҳолда макруҳ эмас», деган.
Рашид Аҳмад Гангўҳий роҳимаҳуллоҳ ўзининг «Ал-Қутуфул донияҳ фи ҳукми жамоатис-сонияҳ» деб номланган рисоласида шундай дейди: «Абу Ҳанифа ва жумҳур уламолар иккинчи жамоат макруҳлигига Табароний «Ал-Кабир» ва «Ал-Авсат» китобларида Абу Бакра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ушбу ҳадисни далил қилганлар:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадина томондан намоз ўқимоқчи бўлиб келсалар, қавм намозни ўқиб бўлган экан. Шунда уйлари томон йўл олдилар ва аҳлларини жам қилиб, намоз ўқидилар».
Иккинчи жамоат макруҳсиз жоиз бўлса, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам савоби бир неча бор зиёда бўладиган масжидларидаги намозни қолдирмас эдилар. «Бадоиъ» китобининг соҳиби Косоний роҳимаҳуллоҳ ҳам шуни далил қилган. Анас розияллоҳу анҳудан қилинган ҳадисга келсак, кейинги жамоатни макруҳ деювчилар: «Анас розияллоҳу анҳунинг ҳадиси ҳужжат бўлмайди. Ривоятлар бир-бирига зид, бирида Бану Саълаба масжидида дейилса, бошқасида Бану Рифоъа масжидида дейилган. Бир ривоятда Анас розияллоҳу анҳу имом бўлатуриб сафдан олдинга чиқмай турган, дейилган. Вахоланки бундай туришнинг ўзи макруҳ. Бошқа ривоятда эса «олдинга чиқиб», дейилган. Шунингдек, «Бадойиъ» китобида Анас розияллоҳу анҳунинг ўзидан: «Расулуллоҳ солаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари жамоатдан кеч қолсалар, масжидда ёлғиз ўқир эдилар», деган ривоят келтирилган. Шайхимиз «Осорус-сунан»га ёзган таълиқотларида Ҳасан Басрийдан ҳам: «Саҳобалар (жамоатга улгуришмаса) ёлғиз ўқишар эди», деган ривоятни келтирган (Юсуф Баннурий).
Шунингдек, барча ҳадис заҳираларимизга қарасак, Масжидун Набавийда Термизий келтирган биргина воқеадан бошқа иккинчи жамоат бўлгани зикр қилинмаган. Қолаверса, ҳадисда келган воқеада нафл ўқувчининг фарз ўқувчига иқтидо қилгани айтилган. Ваҳоланки бу ерда гап фарз намоз ўқимоқчи бўлган кишининг фарзга ўқиётган кишига иқтидо қилиши ҳақида бормоқда. Саҳобаларда «Жамоатдан кеч қолган киши иккинчи жамоат қилиб ўқийверади», деган одат ҳам бўлмаган. Анас розияллоҳу анҳу ўқиган масжид йўл бўйида жойлашган масжид бўлиши ҳам мумкин. Мадинадаги барча кичик-кичик масжидлар зикр қилинганда, бу номдаги масжид айтиб ўтилмагани ҳам бу гапни қувватлайди. У ҳолда, юқорида айтиб ўтганимиздек, имоми тайин бўлмаган масжидда иккинчи жамоат бўлиб ўқиш асло макруҳ эмас.
Қолаверса, кундалик беш маҳал намозлар мунтазам равишда жамоат бўлиб ўқиладиган масжидларда иккинчи жамоат ҳосил қилиш Ислом руҳига ҳам зиддир, чунки бунда биринчи жамоатга бепарволик, тарқоқлик, гуруҳбозлик бор, Исломнинг шиори саналган жамоатга путур етказиш бор. Иккинчи жамоатнинг макруҳлигини билгани учун ёлғиз ўқиётганларга маломат қилиш эса ҳанафий мазҳабига ва жумҳур мазҳабларга зиддир.
Абдуманнон АБДУЛЛОҲ
👉@diyonatli
Имом Муҳаммад: «Келинглар, жамоат қиламиз, деб бир бирларини чақириб, жамоат қилсалар макруҳ, акс ҳолда макруҳ эмас», деган.
Рашид Аҳмад Гангўҳий роҳимаҳуллоҳ ўзининг «Ал-Қутуфул донияҳ фи ҳукми жамоатис-сонияҳ» деб номланган рисоласида шундай дейди: «Абу Ҳанифа ва жумҳур уламолар иккинчи жамоат макруҳлигига Табароний «Ал-Кабир» ва «Ал-Авсат» китобларида Абу Бакра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ушбу ҳадисни далил қилганлар:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадина томондан намоз ўқимоқчи бўлиб келсалар, қавм намозни ўқиб бўлган экан. Шунда уйлари томон йўл олдилар ва аҳлларини жам қилиб, намоз ўқидилар».
Иккинчи жамоат макруҳсиз жоиз бўлса, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам савоби бир неча бор зиёда бўладиган масжидларидаги намозни қолдирмас эдилар. «Бадоиъ» китобининг соҳиби Косоний роҳимаҳуллоҳ ҳам шуни далил қилган. Анас розияллоҳу анҳудан қилинган ҳадисга келсак, кейинги жамоатни макруҳ деювчилар: «Анас розияллоҳу анҳунинг ҳадиси ҳужжат бўлмайди. Ривоятлар бир-бирига зид, бирида Бану Саълаба масжидида дейилса, бошқасида Бану Рифоъа масжидида дейилган. Бир ривоятда Анас розияллоҳу анҳу имом бўлатуриб сафдан олдинга чиқмай турган, дейилган. Вахоланки бундай туришнинг ўзи макруҳ. Бошқа ривоятда эса «олдинга чиқиб», дейилган. Шунингдек, «Бадойиъ» китобида Анас розияллоҳу анҳунинг ўзидан: «Расулуллоҳ солаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари жамоатдан кеч қолсалар, масжидда ёлғиз ўқир эдилар», деган ривоят келтирилган. Шайхимиз «Осорус-сунан»га ёзган таълиқотларида Ҳасан Басрийдан ҳам: «Саҳобалар (жамоатга улгуришмаса) ёлғиз ўқишар эди», деган ривоятни келтирган (Юсуф Баннурий).
Шунингдек, барча ҳадис заҳираларимизга қарасак, Масжидун Набавийда Термизий келтирган биргина воқеадан бошқа иккинчи жамоат бўлгани зикр қилинмаган. Қолаверса, ҳадисда келган воқеада нафл ўқувчининг фарз ўқувчига иқтидо қилгани айтилган. Ваҳоланки бу ерда гап фарз намоз ўқимоқчи бўлган кишининг фарзга ўқиётган кишига иқтидо қилиши ҳақида бормоқда. Саҳобаларда «Жамоатдан кеч қолган киши иккинчи жамоат қилиб ўқийверади», деган одат ҳам бўлмаган. Анас розияллоҳу анҳу ўқиган масжид йўл бўйида жойлашган масжид бўлиши ҳам мумкин. Мадинадаги барча кичик-кичик масжидлар зикр қилинганда, бу номдаги масжид айтиб ўтилмагани ҳам бу гапни қувватлайди. У ҳолда, юқорида айтиб ўтганимиздек, имоми тайин бўлмаган масжидда иккинчи жамоат бўлиб ўқиш асло макруҳ эмас.
Қолаверса, кундалик беш маҳал намозлар мунтазам равишда жамоат бўлиб ўқиладиган масжидларда иккинчи жамоат ҳосил қилиш Ислом руҳига ҳам зиддир, чунки бунда биринчи жамоатга бепарволик, тарқоқлик, гуруҳбозлик бор, Исломнинг шиори саналган жамоатга путур етказиш бор. Иккинчи жамоатнинг макруҳлигини билгани учун ёлғиз ўқиётганларга маломат қилиш эса ҳанафий мазҳабига ва жумҳур мазҳабларга зиддир.
Абдуманнон АБДУЛЛОҲ
👉@diyonatli
Айбингни юзингга айтган киши биродаринг, гуноҳлардан огоҳлантирган киши ҳақиқий дўстингдир.
Яҳё Ибн Муъоз роҳимаҳуллоҳ
👉@diyontli
Яҳё Ибн Муъоз роҳимаҳуллоҳ
👉@diyontli
Зиёд ибн Ҳасандан ривоят қилинади:
«Мен Умар ибн Абдулазиз раҳимаҳуллоҳ ўғли Абдулмаликни кўмаётганини кўрганман. Умар ўғлининг устига тупроқ тортди. Одамлар унинг қабрини ер билан текис қилиб, устига иккита зайтун шохини суқиб қўйишди. Уларнинг бири бош тарафида, бири оёқ тарафда эди. Кейин ўғлининг қабри олдида қиблага қараб турди. Одамлар уни ўраб олишган эди.
«Ўғлим, Аллоҳга қасам, сен отангга яхшилик қилар эдинг. Аллоҳ менга сени бергандан бери сендан хурсанд бўлганман. Менда бундан ортиқ хурсандчилик бўлмаган. Аллоҳ сенга раҳм қилсин, гуноҳларингни кечирсин. Амалларинг учун энг яхши мукофот берсин. Аллоҳ сенга яхшилик билан раҳм қилсин. Аллоҳнинг қазосига рози бўлдик, ишига таслим бўлдик. Оламларнинг Парвардигори Аллоҳга ҳамдлар бўлсин», деди-да, жўнаб кетди.
«Cолиҳлар гулшани» китобидан
👉@diyonatli
«Мен Умар ибн Абдулазиз раҳимаҳуллоҳ ўғли Абдулмаликни кўмаётганини кўрганман. Умар ўғлининг устига тупроқ тортди. Одамлар унинг қабрини ер билан текис қилиб, устига иккита зайтун шохини суқиб қўйишди. Уларнинг бири бош тарафида, бири оёқ тарафда эди. Кейин ўғлининг қабри олдида қиблага қараб турди. Одамлар уни ўраб олишган эди.
«Ўғлим, Аллоҳга қасам, сен отангга яхшилик қилар эдинг. Аллоҳ менга сени бергандан бери сендан хурсанд бўлганман. Менда бундан ортиқ хурсандчилик бўлмаган. Аллоҳ сенга раҳм қилсин, гуноҳларингни кечирсин. Амалларинг учун энг яхши мукофот берсин. Аллоҳ сенга яхшилик билан раҳм қилсин. Аллоҳнинг қазосига рози бўлдик, ишига таслим бўлдик. Оламларнинг Парвардигори Аллоҳга ҳамдлар бўлсин», деди-да, жўнаб кетди.
«Cолиҳлар гулшани» китобидан
👉@diyonatli
ЭЪТИКОФНИНГ ФАЗИЛАТИ ВА ҲУКМЛАРИ
“Эътикоф” луғатда “ушлаб қолиш”, “туриб қолиш” ва “лозим тутиш” деган маъноларни билдиради. Шариатда эса, пок шахснинг масжидда эътикоф нияти билан турганича айтилади. Эътикоф ўтиришни назр қилган кишига эътикоф ўтириш-вожиб амалдир.
Рамазондаги эътикоф – суннати муаккададир. Рамазондан бошқа пайтда эътикоф ўтириш эса – мустаҳабдир. Аллоҳ Ҳаж сураси 26–оятида шундай марҳамат қилган:
و طهر بيتى للطائفين و القائمين و الركع السجود
“Иккингиз байтимни тавоф қилувчилар, эътикоф ўтирувчилар ва рукуъ, сужуд қилувчилар учун покланг.”
Ушбу оятда Аллоҳ Иброҳим ва Исмоил алайҳиссаломларга берган амри ҳақида хабар беряпти. Байтуллоҳни бир неча тоифа ибодат қилувчилар учун поклаш лозимлигини айтиб, ўша ибодат қилувчи тоифалар ичида эътикоф ўтирувчиларни ҳам зикр қилмоқда. Демак, эътикоф Қуръонда зикр қилинган ибодат бўлиб, у Иброҳим (а.с) даврларидан буён бор.
عن عائشة رضى الله عنها قالت كان النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ يعتكف العشر الاواخر
من رمضان حتى توفّاه الله ثم اعتكف ازواجه من بعده
Оиша (р.а).дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) то Аллоҳ у кишини вафот эттиргунича Рамазоннинг охирги ўн кунлигида эътикоф ўтирар эдилар. Сўнгра у зотдан кейин завжалари ўтиришди.”
عن ابى هريرة رضى الله عنه قال كان النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ يعتكف فى كل رمضان
عشرة ايام فلما كان العام الذى قبض فيه اعتكف عشرين يوما
Абу Ҳурайра (р.а) дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) ҳар Рамазонда ўн кун эътикоф ўтирар эдилар. Вафот этган йиллари йигирма кун эътикоф ўтирдилар.”
Чунки у зот (с.а.в.) умри охирлаб қолганини сезиб, солиҳ амалларни кўпроқ қилишга ўтган эдилар. Жумладан, Расулуллоҳ (с.а.в) ҳар Рамазонда Қуръони Каримни Жаброил (а.с) дан бир марта ўтказар эдилар. Вафот этадиган йиллари эса икки марта ўтказиб олганлар.
Энди эътикофни фазли ҳақида сўз юритамиз:
عن بن عباس رضى الله عنه أن رسول الله ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ قال فى المعتكف
هو يعكف الذنوب و يجرى له من الحسانات كعامل الحسنات كلها
Ибн Аббос (р.а) дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) эътикоф ўтирувчи ҳақида: “У гуноҳларни ушлайди ва эътикоф ўтирувчи учун яхшиликларни барча яхшиликларни қилувчига ўхшатиб жорий қилади” дедилар.” Демак, эътикоф ўтирувчи учун ҳамма яхшиликларни қилаётганларга ёзилаётган (с.а.в)обга ўхшаш савоб ёзилади.
عن الحسين بن على رضى الله عنه عن النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ قال من اعتكف
عشرا فى رمضان كان كحجتين و عمرتين
Ҳусайн ибн Али (р.а) дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в): “Ким Рамазонда ўн кун эътикоф ўтирса, худди икки ҳаждек ёки икки умрадек бўлади” дедилар.
Эътикофда ўтириш учун ният қилиш фарз амал, дедик. Бунинг далили Расулуллоҳ (с.а.в) нинг:
إنما الاعمال بالنيات
“Амаллар ният билан эътиборлидир” деган сўзларидир.
Албатта холис ибодатларда ният шарт бўлади. Эътикофнинг энг ози бир кундир. Фақат кундузининг ўзини ният қилиб ўтириш дурустдир. Эътикоф ўтириш учун рўзадор бўлиш Абу Ҳанифа (р.а) наздида шартдир. Усиз эътикоф бўлмайди, дейдилар. Бунинг далили ушбу ҳадисдир:
Оиша(р.а) дан ривоят қилинади: “Эътикоф ўтирувчи учун бемор кўргани бормаслик, аёл кишига қўл тегизмаслик ёки қучоқламаслик, зарур бўлмаган ҳожат учун чиқмаслик суннатдир. Рўзасиз эътикоф йўқ. Жомеъ масжиддан бошқа жойда эътикоф йўқ.” Эътикоф ўтиришда рўза шарт, жомеъ масжид бўлиши шарт деганларнинг далили ушбу ҳадисдир.
Рўза шарт эмас деганларнинг далили ушбу ҳадисдир:
عن عمر بن الختاب رضى الله عنه قال يا رسول الله ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ إنى نذرت فى الجاهلية أن أعتكف ليلة فى المسجد الحرام فقال له النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ أوف نذرك فاعتكف ليلة
Умар ибн Хаттоб (р.а) дан ривоят қилинади. У киши: “Эй Аллоҳнинг Расули, мен жоҳилият даврида Масжидул Ҳаромда бир кеча эътикоф ўтиришни назр қилган эдим”, дедилар. Бас, Расулуллоҳ (с.а.в) у кишига: “Назрингга вафо қил. Бир кеча эътикоф ўтир” дедилар.
Жумҳур уламолар ҳам Абу Ҳанифа (р.а) нинг сўзларига қўшилиб, рўзасиз эътикоф йўқ, дедилар.
Энди эътикоф ўтирувчига мумкин бўлган ишлар ҳақида сўз юритамиз.
عن عائشة رضى الله عنها قالت كانت رسول الله ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ اذا اعتكف
يدنى الىّ رأسه فأرجله و كان لا يدخل البيت الا لحاجة الإنسان
“Эътикоф” луғатда “ушлаб қолиш”, “туриб қолиш” ва “лозим тутиш” деган маъноларни билдиради. Шариатда эса, пок шахснинг масжидда эътикоф нияти билан турганича айтилади. Эътикоф ўтиришни назр қилган кишига эътикоф ўтириш-вожиб амалдир.
Рамазондаги эътикоф – суннати муаккададир. Рамазондан бошқа пайтда эътикоф ўтириш эса – мустаҳабдир. Аллоҳ Ҳаж сураси 26–оятида шундай марҳамат қилган:
و طهر بيتى للطائفين و القائمين و الركع السجود
“Иккингиз байтимни тавоф қилувчилар, эътикоф ўтирувчилар ва рукуъ, сужуд қилувчилар учун покланг.”
Ушбу оятда Аллоҳ Иброҳим ва Исмоил алайҳиссаломларга берган амри ҳақида хабар беряпти. Байтуллоҳни бир неча тоифа ибодат қилувчилар учун поклаш лозимлигини айтиб, ўша ибодат қилувчи тоифалар ичида эътикоф ўтирувчиларни ҳам зикр қилмоқда. Демак, эътикоф Қуръонда зикр қилинган ибодат бўлиб, у Иброҳим (а.с) даврларидан буён бор.
عن عائشة رضى الله عنها قالت كان النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ يعتكف العشر الاواخر
من رمضان حتى توفّاه الله ثم اعتكف ازواجه من بعده
Оиша (р.а).дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) то Аллоҳ у кишини вафот эттиргунича Рамазоннинг охирги ўн кунлигида эътикоф ўтирар эдилар. Сўнгра у зотдан кейин завжалари ўтиришди.”
عن ابى هريرة رضى الله عنه قال كان النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ يعتكف فى كل رمضان
عشرة ايام فلما كان العام الذى قبض فيه اعتكف عشرين يوما
Абу Ҳурайра (р.а) дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) ҳар Рамазонда ўн кун эътикоф ўтирар эдилар. Вафот этган йиллари йигирма кун эътикоф ўтирдилар.”
Чунки у зот (с.а.в.) умри охирлаб қолганини сезиб, солиҳ амалларни кўпроқ қилишга ўтган эдилар. Жумладан, Расулуллоҳ (с.а.в) ҳар Рамазонда Қуръони Каримни Жаброил (а.с) дан бир марта ўтказар эдилар. Вафот этадиган йиллари эса икки марта ўтказиб олганлар.
Энди эътикофни фазли ҳақида сўз юритамиз:
عن بن عباس رضى الله عنه أن رسول الله ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ قال فى المعتكف
هو يعكف الذنوب و يجرى له من الحسانات كعامل الحسنات كلها
Ибн Аббос (р.а) дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) эътикоф ўтирувчи ҳақида: “У гуноҳларни ушлайди ва эътикоф ўтирувчи учун яхшиликларни барча яхшиликларни қилувчига ўхшатиб жорий қилади” дедилар.” Демак, эътикоф ўтирувчи учун ҳамма яхшиликларни қилаётганларга ёзилаётган (с.а.в)обга ўхшаш савоб ёзилади.
عن الحسين بن على رضى الله عنه عن النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ قال من اعتكف
عشرا فى رمضان كان كحجتين و عمرتين
Ҳусайн ибн Али (р.а) дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в): “Ким Рамазонда ўн кун эътикоф ўтирса, худди икки ҳаждек ёки икки умрадек бўлади” дедилар.
Эътикофда ўтириш учун ният қилиш фарз амал, дедик. Бунинг далили Расулуллоҳ (с.а.в) нинг:
إنما الاعمال بالنيات
“Амаллар ният билан эътиборлидир” деган сўзларидир.
Албатта холис ибодатларда ният шарт бўлади. Эътикофнинг энг ози бир кундир. Фақат кундузининг ўзини ният қилиб ўтириш дурустдир. Эътикоф ўтириш учун рўзадор бўлиш Абу Ҳанифа (р.а) наздида шартдир. Усиз эътикоф бўлмайди, дейдилар. Бунинг далили ушбу ҳадисдир:
Оиша(р.а) дан ривоят қилинади: “Эътикоф ўтирувчи учун бемор кўргани бормаслик, аёл кишига қўл тегизмаслик ёки қучоқламаслик, зарур бўлмаган ҳожат учун чиқмаслик суннатдир. Рўзасиз эътикоф йўқ. Жомеъ масжиддан бошқа жойда эътикоф йўқ.” Эътикоф ўтиришда рўза шарт, жомеъ масжид бўлиши шарт деганларнинг далили ушбу ҳадисдир.
Рўза шарт эмас деганларнинг далили ушбу ҳадисдир:
عن عمر بن الختاب رضى الله عنه قال يا رسول الله ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ إنى نذرت فى الجاهلية أن أعتكف ليلة فى المسجد الحرام فقال له النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ أوف نذرك فاعتكف ليلة
Умар ибн Хаттоб (р.а) дан ривоят қилинади. У киши: “Эй Аллоҳнинг Расули, мен жоҳилият даврида Масжидул Ҳаромда бир кеча эътикоф ўтиришни назр қилган эдим”, дедилар. Бас, Расулуллоҳ (с.а.в) у кишига: “Назрингга вафо қил. Бир кеча эътикоф ўтир” дедилар.
Жумҳур уламолар ҳам Абу Ҳанифа (р.а) нинг сўзларига қўшилиб, рўзасиз эътикоф йўқ, дедилар.
Энди эътикоф ўтирувчига мумкин бўлган ишлар ҳақида сўз юритамиз.
عن عائشة رضى الله عنها قالت كانت رسول الله ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ اذا اعتكف
يدنى الىّ رأسه فأرجله و كان لا يدخل البيت الا لحاجة الإنسان
Оиша (р.а)дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) қачон эътикоф ўтирсалар, бошларини менга тутар эдилар, мен уни тараб қўяр эдим. Уйга инсон ҳожатидан бошқа нарса учун кирмас эдилар”. Расулуллоҳ (с.а.в) завжаларининг ҳужралари масжидга ёпишган эди. Оиша онамизнинг ҳужралари ҳам масжидга ҳамдевор бўлиб, эшигидан масжид ичига чиқилар эди. Пайғамбаримиз (с.а.в) эътикоф ўтирганларида ҳужра эшигидан туриб, муборак бошларини ичкарига киритар эдилар. Оиша (р.а) онамиз эса у зотнинг сочларига қараб, мой ва хушбўй суртиб қўяр эдилар. Уйга инсон ҳожати учун кирар эди, деганлари, таҳорат ушатгани, таҳорат ёки ғусл қилгани, деганларидир.
قالت صفية رضى الله عنها قالت كان رسول الله ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ معتكفا فأتيته ازوره ليلا فحدثته
ثم قمت الى بيتى فقام معى النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ ليقلبنى و كان مسكنها فى دار أسامة بن زيد
София (р.а) айтдилар: “Набий (с.а.в) масжидда эътикоф ўтирган эдилар. Мен кечаси у кишининг зиёратларига келдим, бироз гаплашдим, сўнг уйим томон турдим. У киши мени кузатгани мен билан турдилар.” (У кишининг уйи Усома ибн Зайднинг масканида эди).
Ушбу ҳадисдан: Эътикоф масжидда бўлиши; Эътикоф ўтирган кишини хотини зиёрат қилса жоизлиги. Эътикоф ўтирган киши ўз зиёратчиси билан гаплашиши мумкинлиги, Эътикофдаги киши ўз олдига келган кишини кузатиши жоизлиги келиб чиқади.
عن بن عمر رضى الله عنه كان النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ اذا اعتكف طرح له
فراشه او يوضع له سريره و راء اسطوانة التوبة
Ибн Умар (р.а) дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) қачон эътикоф ўтирсалар, у кишига тавба устуни ортига тўшак солиб ёки сўри қўйиб берилар эди.”
Пайғамбаримиз (с.а.в) масжидларининг устунларидан бирига “тавба устуни” деб ном берилишига сабаб, Табук урушига бормагани учун гуноҳкор бўлган саҳобий Каъб ибн Молик (р.а )ўзларини боғлаб қўйиб, гуноҳим кечирилмагунича туравераман, деб ётганларида Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилган учун эди. Ушбу ҳадисдан эътикоф ўтириш учун маълум жой таъйин қилиш жоизлиги, тўшак, сўри қўйиш мумкинлиги келиб чиқади.
Эътикофни ният билан бошлаган киши уни бузиб қўйса, бир кунига бир кун қазо қилади. Эътикоф ўтирган киши масжиддан бир соат беузр чиқса эътикофи бузилади. Эътикоф ўтирувчи масжид ичида еяверади, ичаверади, ухлайверади, сотаверади ва сотиб олаверади, лекин сотилган нарсани ҳозир қилмасдан. Эътикоф ўтирувчи жим ўтиравермайди, чунки сукут қилиб ўтириш бизнинг шариатимизда ибодат ҳисобланмайди. Лекин гуноҳлардан сукут қилиб, тилни тийиш ибодат ҳисобланади. Эътикоф ўтирувчи гапирса ҳам фақат яхши нарсаларни гапиради. Эътикофни ватий ботил қилади, агарчи кечаси ё эсдан чиқиб бўлса ҳам. Аёллар ўз уйларида эътикоф ўтиришади. Улар ўз эрларининг рухсати билан эътикоф ўтиришади, чунки Расулуллоҳ (с.а.в) нинг завжалари Оиша онамиз ўзлари ва бошқа бир неча Расулуллоҳ (с.а.в) нинг завжалари учун эътикоф ўтиришга Расулуллоҳ (с.а.в) дан изн сўраганлари ҳадисларда келган.
👉@diyonatli
قالت صفية رضى الله عنها قالت كان رسول الله ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ معتكفا فأتيته ازوره ليلا فحدثته
ثم قمت الى بيتى فقام معى النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ ليقلبنى و كان مسكنها فى دار أسامة بن زيد
София (р.а) айтдилар: “Набий (с.а.в) масжидда эътикоф ўтирган эдилар. Мен кечаси у кишининг зиёратларига келдим, бироз гаплашдим, сўнг уйим томон турдим. У киши мени кузатгани мен билан турдилар.” (У кишининг уйи Усома ибн Зайднинг масканида эди).
Ушбу ҳадисдан: Эътикоф масжидда бўлиши; Эътикоф ўтирган кишини хотини зиёрат қилса жоизлиги. Эътикоф ўтирган киши ўз зиёратчиси билан гаплашиши мумкинлиги, Эътикофдаги киши ўз олдига келган кишини кузатиши жоизлиги келиб чиқади.
عن بن عمر رضى الله عنه كان النبىّ ﺼلى ﺍﷲ ﻋﻟﻴﻪ ﻭ ﺴﻟﻡ اذا اعتكف طرح له
فراشه او يوضع له سريره و راء اسطوانة التوبة
Ибн Умар (р.а) дан ривоят қилинади: “Набий (с.а.в) қачон эътикоф ўтирсалар, у кишига тавба устуни ортига тўшак солиб ёки сўри қўйиб берилар эди.”
Пайғамбаримиз (с.а.в) масжидларининг устунларидан бирига “тавба устуни” деб ном берилишига сабаб, Табук урушига бормагани учун гуноҳкор бўлган саҳобий Каъб ибн Молик (р.а )ўзларини боғлаб қўйиб, гуноҳим кечирилмагунича туравераман, деб ётганларида Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилган учун эди. Ушбу ҳадисдан эътикоф ўтириш учун маълум жой таъйин қилиш жоизлиги, тўшак, сўри қўйиш мумкинлиги келиб чиқади.
Эътикофни ният билан бошлаган киши уни бузиб қўйса, бир кунига бир кун қазо қилади. Эътикоф ўтирган киши масжиддан бир соат беузр чиқса эътикофи бузилади. Эътикоф ўтирувчи масжид ичида еяверади, ичаверади, ухлайверади, сотаверади ва сотиб олаверади, лекин сотилган нарсани ҳозир қилмасдан. Эътикоф ўтирувчи жим ўтиравермайди, чунки сукут қилиб ўтириш бизнинг шариатимизда ибодат ҳисобланмайди. Лекин гуноҳлардан сукут қилиб, тилни тийиш ибодат ҳисобланади. Эътикоф ўтирувчи гапирса ҳам фақат яхши нарсаларни гапиради. Эътикофни ватий ботил қилади, агарчи кечаси ё эсдан чиқиб бўлса ҳам. Аёллар ўз уйларида эътикоф ўтиришади. Улар ўз эрларининг рухсати билан эътикоф ўтиришади, чунки Расулуллоҳ (с.а.в) нинг завжалари Оиша онамиз ўзлари ва бошқа бир неча Расулуллоҳ (с.а.в) нинг завжалари учун эътикоф ўтиришга Расулуллоҳ (с.а.в) дан изн сўраганлари ҳадисларда келган.
👉@diyonatli
ҚАДАРНИНГ БАРИ ХАЙР!
"Кеча кечқурун дўстим Мустафо Маҳмуднинг таржимаи ҳолини ўқидим. Дўстим деганимдан ажабланма. Дўст бўлиш учун албатта учрашиш шарт эмас. Дунёда шунақа кишилар борки, агар улар билан учрашсанг албатта дўст бўлган бўлар эдинг.
Мустафо Маҳмуд тиббиёт университетида ўқиб юрган пайтларда инсонни ёриб кўришга қизиқиши зўр бўлган. У яримта жасад сотиб олиб уни айнимаслиги учун формальдегид билан каравати остига қўяди. У формальдегиднинг ҳидидан узоқ нафас олиш ўпкага катта зарар етказишини билмас эди.
Уч йилдан сўнг унинг ўпкалари зарарланди. Сўнгра уч йил кичкина бир хонада бемор ўлароқ ётди. Бу орада университетга бора олмади. Тенгдошлари университетни битириб чиқиб кетишди. У хонасида қамалиб қолаверди. Университетни битирмагани учун у ўзини бахтсиз ҳисоблар эди. Унга ўқишдан бошқа ҳамма иш ман қилинган эди.
У бемор бўлиб ётган муддатда тўрт мингта китоб ўқиди. Мусибатлар ариганидан сўнг аён бўлдики, мана шу беморликда ўтган вақти унинг энг гўзал вақти бўлган экан. Бу Аллоҳнинг амри билан бўлган эди.
Аллоҳ таоло бизга лутфини гоҳида мусибат ўлароқ юборар экан. Агар мана шу мусибат бўлмаганида эҳтимол Мустафо Маҳмуд оддий шифокор бўлармиди?! Уни ҳеч ким танимасдан ўлиб кетармиди балки?!
Аммо илм ва иймон дастурининг соҳиби бўлмиш Аллоҳ таоло уни Ўзи тарбия қилишни ирода қилди.
Агар қамоқ бўлмаганида Юсуф алайҳис салом Мисрга бош бўла олмас эдилар.
Агар фарзандини сўйиш имтиҳони бўлмаганида Иброҳим алайҳис салом Ҳалилуллоҳ бўла олмас эдилар.
Агар эрсиз фарзанд туғиш имтиҳони бўлмаганида сиддиқа Марям онамизнинг номлари қуръонда абадий тиловат қилинмас эди.
Бандаларини кўтариш учун балолантирган Аллоҳ покдир!
Мусо алайҳис салом ва Хизр алайҳис салом қиссаларидаги ёш болани Хизр алайҳис салом қатл қилишлари Аллоҳнинг лутфи эди. Зеро У катта мусибатдан қутқариш учун кичкина мусибатга дучор қилади.
Эҳтимол сен Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламнинг Маккани ташлаб юрак-бағирлари эзилиб чиқиб кетаётганларини кўрганингда қалбинг парча-парча бўлар эди. Аммо ҳижрат бўлмаганида Мадинада ислом давлати барпо бўлмас эди.
Фироқ кўз ёшлари бўлмагани фатҳнинг иззати бўлмас эди!".
Адҳам Шарқовий
Манба
👉@diyonatli
"Кеча кечқурун дўстим Мустафо Маҳмуднинг таржимаи ҳолини ўқидим. Дўстим деганимдан ажабланма. Дўст бўлиш учун албатта учрашиш шарт эмас. Дунёда шунақа кишилар борки, агар улар билан учрашсанг албатта дўст бўлган бўлар эдинг.
Мустафо Маҳмуд тиббиёт университетида ўқиб юрган пайтларда инсонни ёриб кўришга қизиқиши зўр бўлган. У яримта жасад сотиб олиб уни айнимаслиги учун формальдегид билан каравати остига қўяди. У формальдегиднинг ҳидидан узоқ нафас олиш ўпкага катта зарар етказишини билмас эди.
Уч йилдан сўнг унинг ўпкалари зарарланди. Сўнгра уч йил кичкина бир хонада бемор ўлароқ ётди. Бу орада университетга бора олмади. Тенгдошлари университетни битириб чиқиб кетишди. У хонасида қамалиб қолаверди. Университетни битирмагани учун у ўзини бахтсиз ҳисоблар эди. Унга ўқишдан бошқа ҳамма иш ман қилинган эди.
У бемор бўлиб ётган муддатда тўрт мингта китоб ўқиди. Мусибатлар ариганидан сўнг аён бўлдики, мана шу беморликда ўтган вақти унинг энг гўзал вақти бўлган экан. Бу Аллоҳнинг амри билан бўлган эди.
Аллоҳ таоло бизга лутфини гоҳида мусибат ўлароқ юборар экан. Агар мана шу мусибат бўлмаганида эҳтимол Мустафо Маҳмуд оддий шифокор бўлармиди?! Уни ҳеч ким танимасдан ўлиб кетармиди балки?!
Аммо илм ва иймон дастурининг соҳиби бўлмиш Аллоҳ таоло уни Ўзи тарбия қилишни ирода қилди.
Агар қамоқ бўлмаганида Юсуф алайҳис салом Мисрга бош бўла олмас эдилар.
Агар фарзандини сўйиш имтиҳони бўлмаганида Иброҳим алайҳис салом Ҳалилуллоҳ бўла олмас эдилар.
Агар эрсиз фарзанд туғиш имтиҳони бўлмаганида сиддиқа Марям онамизнинг номлари қуръонда абадий тиловат қилинмас эди.
Бандаларини кўтариш учун балолантирган Аллоҳ покдир!
Мусо алайҳис салом ва Хизр алайҳис салом қиссаларидаги ёш болани Хизр алайҳис салом қатл қилишлари Аллоҳнинг лутфи эди. Зеро У катта мусибатдан қутқариш учун кичкина мусибатга дучор қилади.
Эҳтимол сен Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламнинг Маккани ташлаб юрак-бағирлари эзилиб чиқиб кетаётганларини кўрганингда қалбинг парча-парча бўлар эди. Аммо ҳижрат бўлмаганида Мадинада ислом давлати барпо бўлмас эди.
Фироқ кўз ёшлари бўлмагани фатҳнинг иззати бўлмас эди!".
Адҳам Шарқовий
Манба
👉@diyonatli
Бир киши: — "Аёл киши туғмасликка ва қоматини сақлашга ҳақли!" — дебди.
Бошқа киши бундай жавоб қайтарибди: — "Онангиз қоматини сақлаганида яхши бўларди".
Жамолиддин МУҲАММАДЖОН
👉@diyonatli
Бошқа киши бундай жавоб қайтарибди: — "Онангиз қоматини сақлаганида яхши бўларди".
Жамолиддин МУҲАММАДЖОН
👉@diyonatli
ТОВАР НАРХИГА УСТАМА НАРХ ҚЎЙИШ
Шу ўринда ҳалқ орасида оммавий тарқалиб кетган бир муомалага эътибор қаратишимиз лозим. Унинг суврати қуйидагичадир:
Сотувчи харидорга машинани пулини бир йил давомида тўлашга сотади. Агар харидор бир йилда машина пулини тўлай олмаса, сотувчи харидорга "Неча ойда тўласанг ҳар бир ойга устига юз мингдан ёки шунча фоиздан қўшиб берасан", дейди. Шу жоизми?
Ушбу муомаладаги машина нархига кейинчалик қўшилган фоиз ёки қийматга араб тилида “манфаъа (фойда)” дейилади ва уни рибо эканлигига эса, ҳеч ким шубҳа қилмаган ва у очиқ-ойдин судхўрликдир. Чунки, машинанинг ўн миллион деб тайин қилинган қиймати, савдодан кейин харидор зиммасига қарз бўлади ва қарзнинг устига фоиз қўйиш ёки устама талаб қилиш очиқ-ойдин судхўрлик ҳисобланади.
Бу савдо билан тақсит савдосини орасидаги фарқ шуки, тақсит савдосида сотувчи турли нарх айтиб, савдо қилинаётган пайтда томонлар айтилган нарх ва муддатлардан бирига ўзаро келишиб оладилар. Савдо тугатилгандан кейин белгиланган нархни харидор келишилган муддатдан олдин ёки кейин берса ҳам унинг устига ҳеч қандай фоиз ёки устама қўйилмайди. Масалан, бир киши икки ойда пулини беришга беш юз мингга компьютер сотиб олса ва қандайдир сабабли учинчи ойга ўтиб кетса, бундай вазиятда тақсит савдосида келишилган қийматга ҳеч қандай устама қўйилмайди.
Оммалашиб кетган иккинчи сувратда эса, савдо вақтида келишилган қийматни белгиланган муддатгача адо қилмай кейинги ойга ўтиб кетса, қарз устига устама қўшилиб боради ва бу жараён қарзни то адо қилгунгача давом этади. Масалан, бир киши ўн ойга олти юз мингга телефон олса ва белгиланган вақтда айрим сабабларга кўра тўлай олмай ўн биринчи ойга ўтиб кетса, сотувчи савдо вақтида келишилган ёки келишилмаган фоизда то қарзни тўлагунича устама қўшиб боради. Бундай қилиш эса, шаръан ножоиз ва рибо ҳисобланади.
Шунинг учун тақсит савдосига амал қилинса, шаръан жоиз ва ҳалол иш қилинган бўлади, аксинча бўлса, шаръан рухсат берилмаган ва ҳаром ишга қўл урилган бўлади.
Агар тақсит савдосида “Ойлик тўлов шунчадан” деб келишиб олиб, “Кечиктирсанг, ҳар кечиктирган кунинг эвазига ўша ойлик тўловга фалончадан қўшиб берасан” дейиши судхўрлик ҳисобланади.
👉@diyonatli
Шу ўринда ҳалқ орасида оммавий тарқалиб кетган бир муомалага эътибор қаратишимиз лозим. Унинг суврати қуйидагичадир:
Сотувчи харидорга машинани пулини бир йил давомида тўлашга сотади. Агар харидор бир йилда машина пулини тўлай олмаса, сотувчи харидорга "Неча ойда тўласанг ҳар бир ойга устига юз мингдан ёки шунча фоиздан қўшиб берасан", дейди. Шу жоизми?
Ушбу муомаладаги машина нархига кейинчалик қўшилган фоиз ёки қийматга араб тилида “манфаъа (фойда)” дейилади ва уни рибо эканлигига эса, ҳеч ким шубҳа қилмаган ва у очиқ-ойдин судхўрликдир. Чунки, машинанинг ўн миллион деб тайин қилинган қиймати, савдодан кейин харидор зиммасига қарз бўлади ва қарзнинг устига фоиз қўйиш ёки устама талаб қилиш очиқ-ойдин судхўрлик ҳисобланади.
Бу савдо билан тақсит савдосини орасидаги фарқ шуки, тақсит савдосида сотувчи турли нарх айтиб, савдо қилинаётган пайтда томонлар айтилган нарх ва муддатлардан бирига ўзаро келишиб оладилар. Савдо тугатилгандан кейин белгиланган нархни харидор келишилган муддатдан олдин ёки кейин берса ҳам унинг устига ҳеч қандай фоиз ёки устама қўйилмайди. Масалан, бир киши икки ойда пулини беришга беш юз мингга компьютер сотиб олса ва қандайдир сабабли учинчи ойга ўтиб кетса, бундай вазиятда тақсит савдосида келишилган қийматга ҳеч қандай устама қўйилмайди.
Оммалашиб кетган иккинчи сувратда эса, савдо вақтида келишилган қийматни белгиланган муддатгача адо қилмай кейинги ойга ўтиб кетса, қарз устига устама қўшилиб боради ва бу жараён қарзни то адо қилгунгача давом этади. Масалан, бир киши ўн ойга олти юз мингга телефон олса ва белгиланган вақтда айрим сабабларга кўра тўлай олмай ўн биринчи ойга ўтиб кетса, сотувчи савдо вақтида келишилган ёки келишилмаган фоизда то қарзни тўлагунича устама қўшиб боради. Бундай қилиш эса, шаръан ножоиз ва рибо ҳисобланади.
Шунинг учун тақсит савдосига амал қилинса, шаръан жоиз ва ҳалол иш қилинган бўлади, аксинча бўлса, шаръан рухсат берилмаган ва ҳаром ишга қўл урилган бўлади.
Агар тақсит савдосида “Ойлик тўлов шунчадан” деб келишиб олиб, “Кечиктирсанг, ҳар кечиктирган кунинг эвазига ўша ойлик тўловга фалончадан қўшиб берасан” дейиши судхўрлик ҳисобланади.
👉@diyonatli
Ҳар бир ихтилофда ғолиб бўлишга интилаверманг. Гоҳида бир нарсага эришгандан кўра қалбларни улфат қилган яхшироқ. Ўзингиз қурган, ўзингиз ўтиб юрган кўприкни бузманг. Эҳтимол, бир кун келиб, қайтиш керак бўлиб қолар? Хатокорни эмас, хатонинг ўзини ёмон кўринг. Гуноҳдан бор вужудингиз билан нафратланинг, майли, лекин гуноҳкорга раҳм қилинг, афв этинг. Сўзни танқид қилинг, лекин yни айтган одамга ҳурматда бўлинг. Бизнинг вазифамиз беморни эмас, касалликни кетказишдир.
Имом Шофеъий раҳматуллоҳи алайҳ.
👉@diyonatli
Имом Шофеъий раҳматуллоҳи алайҳ.
👉@diyonatli
Тарихда қолган сут сотувчининг ҳайкали
Усмонли империяси қулаб, французлар усмонийлар ерларига кирган бир пайтлар эди.
Туркиянинг жанубидаги «Каҳраманмараш/ قهرمان مرعش » шаҳрида барча аёллар рўмол òрар эдилар, ҳукмрон француз генерали уларнинг баъзиларининг кетаётганини кўриб:
Сизнинг мамлакатингиз йўқ бўлиб кетди ва сиз ҳозир Ғарб ҳукмронлигидасиз, шунинг учун рўмолингизни ечинг, дея буйруқ беради. Улар эса рад этишади, Рад жавобидан ғазабланган генерал рўмолларини юлиб ташлаш учун бошлари томон қўл узатади.
Унинг ёнида сут сотадиган бир турк эркак ( унинг исми Имом Сотжо/إمام سوتجو) бу ҳолатни кўриб унинг эркаклик ҳамийяти, мусулмонлик ғурури жунбушга келиб генералнинг камарига осиģлиқ турган тòппончани олиб унинг отиб ташлайди.
Бу воқеадан сўнг, французларни қувиб чиқаришга олиб келган инқилоб бошланади.
1923 йилда Каҳраманмараш шаҳри озод қилиниб , унинг номига ҳайкал ва университет қурилди. Унинг ҳикояси шу кунгача мактабларда ўқитилмоқда.
Араб тилидан эркин таржима асосида Халилуллоҳ тайёрлади
Усмонли империяси қулаб, французлар усмонийлар ерларига кирган бир пайтлар эди.
Туркиянинг жанубидаги «Каҳраманмараш/ قهرمان مرعش » шаҳрида барча аёллар рўмол òрар эдилар, ҳукмрон француз генерали уларнинг баъзиларининг кетаётганини кўриб:
Сизнинг мамлакатингиз йўқ бўлиб кетди ва сиз ҳозир Ғарб ҳукмронлигидасиз, шунинг учун рўмолингизни ечинг, дея буйруқ беради. Улар эса рад этишади, Рад жавобидан ғазабланган генерал рўмолларини юлиб ташлаш учун бошлари томон қўл узатади.
Унинг ёнида сут сотадиган бир турк эркак ( унинг исми Имом Сотжо/إمام سوتجو) бу ҳолатни кўриб унинг эркаклик ҳамийяти, мусулмонлик ғурури жунбушга келиб генералнинг камарига осиģлиқ турган тòппончани олиб унинг отиб ташлайди.
Бу воқеадан сўнг, французларни қувиб чиқаришга олиб келган инқилоб бошланади.
1923 йилда Каҳраманмараш шаҳри озод қилиниб , унинг номига ҳайкал ва университет қурилди. Унинг ҳикояси шу кунгача мактабларда ўқитилмоқда.
Араб тилидан эркин таржима асосида Халилуллоҳ тайёрлади
#мақола #исломда_ёшлар_тарбияси
Саҳобалар Ислом динини қабул қилишганида неча ёшда бўлишганини биласизми?
Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу Исломга кирган-ларида 37 ёш;
Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу 26 ёш;
Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу 20 ёш;
Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу ҳали 10 ёшга етмаган;
Саъд ибн Абу Ваққос розияллоҳу анҳу 17 ёш;
Суҳайб Румий розияллоҳу анҳу 19 ёш;
Зайд ибн Ҳориса розияллоҳу анҳу 20 ёш;
Абу Убайда ибн Жарроҳ розияллоҳу анҳу 27 ёш;
Абдурроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳу 30 ёш;
Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳу вафот этаётган-ларида 33 ёш;
Фотима онамиз розияллоҳу анҳо эса ҳаётларининг сўнгида 29 ёш бўлганлар.
Сийратга оид бир асарда шундай дейилади: «Илк саҳобалардан қай бирини олманг, уларнинг ёшлар эканини кўрасиз. Улар ичида айримларигина Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ёш жиҳатдан каттароқ бўлган, холос».
👉@diyonatli
Саҳобалар Ислом динини қабул қилишганида неча ёшда бўлишганини биласизми?
Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу Исломга кирган-ларида 37 ёш;
Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу 26 ёш;
Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу 20 ёш;
Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу ҳали 10 ёшга етмаган;
Саъд ибн Абу Ваққос розияллоҳу анҳу 17 ёш;
Суҳайб Румий розияллоҳу анҳу 19 ёш;
Зайд ибн Ҳориса розияллоҳу анҳу 20 ёш;
Абу Убайда ибн Жарроҳ розияллоҳу анҳу 27 ёш;
Абдурроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳу 30 ёш;
Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳу вафот этаётган-ларида 33 ёш;
Фотима онамиз розияллоҳу анҳо эса ҳаётларининг сўнгида 29 ёш бўлганлар.
Сийратга оид бир асарда шундай дейилади: «Илк саҳобалардан қай бирини олманг, уларнинг ёшлар эканини кўрасиз. Улар ичида айримларигина Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ёш жиҳатдан каттароқ бўлган, холос».
👉@diyonatli