ЗАЙТУН ЁҒИНИНГ ШИФОБАХШ ХУСУСИЯТЛАРИ
– Зайтун ёғи таркибида тўйинмаган ёғ кислоталари – олеин кислотаси бор. У инсон организмидаги холестеринни парчалайди, қон томирлари деворини мустаҳкамлайди;
– кишининг умумий соғлиғини тиклайди, турли касалликларга шифо бўлади.
– зайтундаги линол кислотаси танадаги жароҳатлар тез битишига, кўз равшанлигига ёрдам беради;
– юрак касалликлари (фалаж, хуруж) олдини олади, уларни самарали даволайди;
– юракнинг ёш сақланишига сабаб бўлади, кексалар юрак фаолиятини яхшилайди;
– артерия қон томирларини эгилувчан (эластик) қилади;
– систолик, диастолик қон босимини пасайтиради;
– қондаги холестерин миқдорини камайтиради, уни меъёрида ушлаб туради;
– овқат ҳазм қилиш аъзоларига ижобий таъсир кўрсатади;
– ошқозон, ичаклар, ошқозон ости бези, жигар фаолиятини яхшилайди;
– ошқозон, ўн икки бармоқли ичакдаги яраларни тузатади;
– ични равон қилади;
– организм ёшаришига ёрдам беради;
– зайтун ёғини ҳар куни истеъмол қилиш юрак-томир тизимидаги стенокардия, инфаркт, саратон, хусусан аёллардаги кўкрак саратони, қандли диабет, семириш касалликлари хавфини камайтиради;
– зайтун ёғи инсоннинг ёш, навқирон кўринишига сабаб бўлади;
– зайтун ёғи таркибидаги моддалар қондаги заҳарли холестерин, триглицирид миқдори ошиб кетишига йўл қўймайди;
– суякни мустаҳкамлайди;
– юқори артериал қон босимини меъёрлаштиради;
– бавосир (геморрой) касаллигини даволайди;
– руҳий касалликлар олдини олади. Жумладан, тушкунликни бартараф этади. Чунки зайтун ёғи инсонни руҳан кучли, бақувват қилади;
– мия фаолиятини ривожлантиради, хотирани кучайтиради. Шунингдек, зайтун ёғи мия фаолияти билан боғлиқ муаммоларни бартараф этади;
– қариликни секинлаштиради, Яратганнинг изни билан кишига узоқ умр бағишлайди;
– зайтун ёғи терига суртилса, уни чиройли қилади;
– зайтун ёғи лабга, қовоқларга суркаб турилса, лабни чиройли қилади, кўзни қувватлантиради;
– соч, тирноқ ўсишига ижобий таъсир кўрсатади;
– сочларни мустаҳкам, эгилувчан қилади (Бунинг учун зайтун ёғини истеъмол қилиш билан бирга сочларга суртиш керак);
– терини тозалайди, унинг чиройини очади;
– ўта қуруқ терини мулойим қилади;
– зайтун ёғи овозни майин қилади;
– тишни, милкни мустаҳкамлайди
“Бахтли ҳаёт сари” китобидан.
– Зайтун ёғи таркибида тўйинмаган ёғ кислоталари – олеин кислотаси бор. У инсон организмидаги холестеринни парчалайди, қон томирлари деворини мустаҳкамлайди;
– кишининг умумий соғлиғини тиклайди, турли касалликларга шифо бўлади.
– зайтундаги линол кислотаси танадаги жароҳатлар тез битишига, кўз равшанлигига ёрдам беради;
– юрак касалликлари (фалаж, хуруж) олдини олади, уларни самарали даволайди;
– юракнинг ёш сақланишига сабаб бўлади, кексалар юрак фаолиятини яхшилайди;
– артерия қон томирларини эгилувчан (эластик) қилади;
– систолик, диастолик қон босимини пасайтиради;
– қондаги холестерин миқдорини камайтиради, уни меъёрида ушлаб туради;
– овқат ҳазм қилиш аъзоларига ижобий таъсир кўрсатади;
– ошқозон, ичаклар, ошқозон ости бези, жигар фаолиятини яхшилайди;
– ошқозон, ўн икки бармоқли ичакдаги яраларни тузатади;
– ични равон қилади;
– организм ёшаришига ёрдам беради;
– зайтун ёғини ҳар куни истеъмол қилиш юрак-томир тизимидаги стенокардия, инфаркт, саратон, хусусан аёллардаги кўкрак саратони, қандли диабет, семириш касалликлари хавфини камайтиради;
– зайтун ёғи инсоннинг ёш, навқирон кўринишига сабаб бўлади;
– зайтун ёғи таркибидаги моддалар қондаги заҳарли холестерин, триглицирид миқдори ошиб кетишига йўл қўймайди;
– суякни мустаҳкамлайди;
– юқори артериал қон босимини меъёрлаштиради;
– бавосир (геморрой) касаллигини даволайди;
– руҳий касалликлар олдини олади. Жумладан, тушкунликни бартараф этади. Чунки зайтун ёғи инсонни руҳан кучли, бақувват қилади;
– мия фаолиятини ривожлантиради, хотирани кучайтиради. Шунингдек, зайтун ёғи мия фаолияти билан боғлиқ муаммоларни бартараф этади;
– қариликни секинлаштиради, Яратганнинг изни билан кишига узоқ умр бағишлайди;
– зайтун ёғи терига суртилса, уни чиройли қилади;
– зайтун ёғи лабга, қовоқларга суркаб турилса, лабни чиройли қилади, кўзни қувватлантиради;
– соч, тирноқ ўсишига ижобий таъсир кўрсатади;
– сочларни мустаҳкам, эгилувчан қилади (Бунинг учун зайтун ёғини истеъмол қилиш билан бирга сочларга суртиш керак);
– терини тозалайди, унинг чиройини очади;
– ўта қуруқ терини мулойим қилади;
– зайтун ёғи овозни майин қилади;
– тишни, милкни мустаҳкамлайди
“Бахтли ҳаёт сари” китобидан.
Балолардан паноҳ сўраш
Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи васаллам ўттизта балодан паноҳ тилардилар.
“Аллоҳим, сенинг номинг билан,
1. Ожизликдан.
2. Дангасаликдан.
3. Қўрқоқликдан.
4. Бахилликдан.
5. Ўта қариликдан.
6. Бағиртошликдан.
7. Ғафлатдан.
8. Ночорликдан.
9. Хорликдан.
10. Бечораҳолликдан.
11. Камбағалликдан.
12. Кофирликдан.
13. Ширкдан.
14. Фосиқликдан.
15. Бадбахтликдан.
16. Мунофиқликдан.
17. Шуҳратпарастликдан.
18. Риёкорликдан.
19. Соқовликдан.
20. Карликдан.
21. Жинниликдан.
22. Моховдан.
23. Песликдан.
24. Ёмон касалликлардан.
25. Қарзларнинг оғир келишидан.
26. Кишиларнинг устун келишидан.
27. Неъматнинг завол топишидан.
28. Офият ўзгариб, тескарига айланиб кетишидан.
29. Тўсатдан келадиган ўчингдан.
30. Барча ғазабингдан паноҳ тилайман” дея паноҳ сўрардилар.
👉@diyonatli
Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи васаллам ўттизта балодан паноҳ тилардилар.
“Аллоҳим, сенинг номинг билан,
1. Ожизликдан.
2. Дангасаликдан.
3. Қўрқоқликдан.
4. Бахилликдан.
5. Ўта қариликдан.
6. Бағиртошликдан.
7. Ғафлатдан.
8. Ночорликдан.
9. Хорликдан.
10. Бечораҳолликдан.
11. Камбағалликдан.
12. Кофирликдан.
13. Ширкдан.
14. Фосиқликдан.
15. Бадбахтликдан.
16. Мунофиқликдан.
17. Шуҳратпарастликдан.
18. Риёкорликдан.
19. Соқовликдан.
20. Карликдан.
21. Жинниликдан.
22. Моховдан.
23. Песликдан.
24. Ёмон касалликлардан.
25. Қарзларнинг оғир келишидан.
26. Кишиларнинг устун келишидан.
27. Неъматнинг завол топишидан.
28. Офият ўзгариб, тескарига айланиб кетишидан.
29. Тўсатдан келадиган ўчингдан.
30. Барча ғазабингдан паноҳ тилайман” дея паноҳ сўрардилар.
👉@diyonatli
Жаъфари Содиқ раҳимаҳуллоҳ айтади:
«Ўзининг хатосини кичик санаган киши бировнинг хатосини катта кўради. Бировнинг хатосини кичик санаган киши эса ўзининг хатосини катта кўради».
«Ҳиля», 3/195.
👉@diyonatli
«Ўзининг хатосини кичик санаган киши бировнинг хатосини катта кўради. Бировнинг хатосини кичик санаган киши эса ўзининг хатосини катта кўради».
«Ҳиля», 3/195.
👉@diyonatli
Имом Кисоий ҳикоя қилади:
“Бир аёлни кўриб қолдим. У ўғилчасини илм ҳалқасига боришга ундарди. Болакай боришни истамай қочиб, югуриб юрарди. Шунда аёл: “Ўғилчам борақолгин, бўлмаса мана бу чўпонга ўхшаб қўй боқиб юраверасан”, дея менга ишора қилди.
Шунда мен ўзимга-ўзим дедим: “Қара, сени билимсизлик ва жаҳолатга мисол сифатида, зарбулмасал кўрсатиляпсан!”.
Кейин бўлса, Кисоий қўйларини бозорга олиб чиқиб сотдида, илм талабида сафарга чиқиб кетди. Ўша вақтда ёши қирқда эди.
Шоир қандай тўғри айтган:
Илмда ютуққа эришган у билан ҳамиша яшашда давом этади,
Инсонлар вафот этсаларда, илм аҳли ҳаёт бўлаверадилар.
👉@diyonatli
“Бир аёлни кўриб қолдим. У ўғилчасини илм ҳалқасига боришга ундарди. Болакай боришни истамай қочиб, югуриб юрарди. Шунда аёл: “Ўғилчам борақолгин, бўлмаса мана бу чўпонга ўхшаб қўй боқиб юраверасан”, дея менга ишора қилди.
Шунда мен ўзимга-ўзим дедим: “Қара, сени билимсизлик ва жаҳолатга мисол сифатида, зарбулмасал кўрсатиляпсан!”.
Кейин бўлса, Кисоий қўйларини бозорга олиб чиқиб сотдида, илм талабида сафарга чиқиб кетди. Ўша вақтда ёши қирқда эди.
Шоир қандай тўғри айтган:
Илмда ютуққа эришган у билан ҳамиша яшашда давом этади,
Инсонлар вафот этсаларда, илм аҳли ҳаёт бўлаверадилар.
👉@diyonatli
Forwarded from IRFONTV | Rasmiy kanal
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Farzandlaringizni o'z zamoniga qarab tarbiya qiling!
🎙Ustoz Ulug'bek Buxoriy
Savol:
Hazrati Aliga nisbat berilgan bir gapni eshitib qolamiz:
"Farzandlaringizni o'z zamoningizga qarab emas,
balki ularni o'z zamoniga qarab tarbiya qilinglar”-degan.
Buni qanday tushunish kerak?
👉 IRFON TV ilmiy-ma'rifiy onlayn telekanali
Rasmiy sahifalarimiz:
Telegram | Youtube | Instagram | Facebook | TikTok
🎙Ustoz Ulug'bek Buxoriy
Savol:
Hazrati Aliga nisbat berilgan bir gapni eshitib qolamiz:
"Farzandlaringizni o'z zamoningizga qarab emas,
balki ularni o'z zamoniga qarab tarbiya qilinglar”-degan.
Buni qanday tushunish kerak?
👉 IRFON TV ilmiy-ma'rifiy onlayn telekanali
Rasmiy sahifalarimiz:
Telegram | Youtube | Instagram | Facebook | TikTok
Авомнинг дину иймони олимлар билан бўлган алоқаси ва муҳаббатига боғлиқ
Бирор оми киши уламоларга эътироз қилса, унинг эътирози тўғри бўлган тақдирда ҳам, қалбим уламоларга ёрдам бериш, уларнинг тарафини олишни истайди. Бу истагим зоҳиран қараганда таассубга ўхшаб кўринар. Лекин мен аслида одамлар уламога нисбатан муҳаббатсиз бўлиб қолмасин, деган ниятда бўламан. Чунки агар уларда уламоларга муҳаббат йўқолса, қалбларида дин-у иймонга жой қолмайди.
Уммат ҳакими Ашраф Алий Таҳонавий
Бирор оми киши уламоларга эътироз қилса, унинг эътирози тўғри бўлган тақдирда ҳам, қалбим уламоларга ёрдам бериш, уларнинг тарафини олишни истайди. Бу истагим зоҳиран қараганда таассубга ўхшаб кўринар. Лекин мен аслида одамлар уламога нисбатан муҳаббатсиз бўлиб қолмасин, деган ниятда бўламан. Чунки агар уларда уламоларга муҳаббат йўқолса, қалбларида дин-у иймонга жой қолмайди.
Уммат ҳакими Ашраф Алий Таҳонавий
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мен осмонга кўтарилганимда (яъни, Меърож кечасида) бир қавмнинг олдидан ўтдим. Уларнинг мисдан тирноқлари бўлиб, юзлари ва кўкракларини тирнашар эди. Шунда мен: «Эй Жаброил, анавилар ким?» десам, у зот: «Улар шундай кишиларки, кишилар гўштини еб (яҳни, ғийбат қилиб) обрўларига бўҳтон қилишарди», дедилар.
Абу Довуд ривоятлари.
👉@diyonatli
Абу Довуд ривоятлари.
👉@diyonatli
OMMA MUSULMONLAR UCHUN SHAR’IY ILMLARNI O‘RGANISH TARTIBI
Odatda, ilm olish farzligi haqida gap ketganida “Nimani qaysi tartibda o‘rganish kerak?
Kitoblarni o‘qish ketma-ketligi qanday?” degan savol tug‘iladi. Quyida shu haqida qisqacha to‘xtalib o‘tamiz.
1. AQIDA.
Ilmning boshi aqidadan boshlanadi. Amallar to‘g‘ri bajarilishi, imon salomatligi aqidaga bog‘liq. Bu ilm barchamiz uchun suv va havodek zarur.
Buning uchun quyidagi kitoblarni tartib bilan o‘qish tavsiya etiladi. 1. Ziyovuddin Rahim, “Islom aqidasi”. 2. Muhammad Sharif Juman, Ahmad Muhammad, “Dinda savolim bor” (avvaliga ushbu kitobning faqat aqida bo‘limi, fiqhga kelganda boshqa bo‘limlari ham o‘qiladi). 3. Abu Hanifa, “Al-Fiqhul akbar”. 4. Muhammad Anvar Badaxshoniy, “Aqidatut Tahoviya sharhi talxisi”. 5. Abdulqodir Abdur Rahim, “E’tiqod durdonalari”.
2. POKLIK (TAHORAT, G‘USL, TAYAMMUM), NAMOZ, RO‘ZA, ZAKOT VA HAJ HUKMLARI.
1. Ahmad Izzuddin Bayyanuniy, “Tahorat va namoz hukmlari”. 2. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Hadis va hayot”, 4-juz/Poklik kitobi. 3. Ziyovuddin Rahim, Odilxon qori Yunusxon o‘g‘li. “Tahorat kitobi”. 4. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Mo‘minning me’roji”. 5. Ziyovuddin Rahim. “Namozda xushu’”.
3. TAJVID (QUR’ONNI TO‘G‘RI O‘QISH QOIDALARI).
1. Shayx Yahyo G‘avsoniy, “Osonlashtirilgan tajvid qoidalari”. 2. Gulobod Qudratulloh qizi, “Qur’on o‘qitish va yodlash usullari”. 3. Odinaxon Muhammad Yusuf, “Mufassal tajvid”.
Hozir tajvid qoidalarini o‘rganish uchun imkoniyatlar ko‘p. Kitoblarni o‘qib, disklardan foydalanib, yana turli ta’lim guruhlariga a’zo bo‘lib, Qur’onni to‘g‘ri o‘qish malakasini hosil qilish mumkin.
4. RUHIY TARBIYA, ODOB-AXLOQ, ZIKRLAR, DUOLAR.
1. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Ruhiy tarbiya”. 2. Ziyovuddin Rahim, “Qur’on – qalblar shifosi”. 3. Mulla Ali Qori, “Ismi a’zam”. 4. Abu Zakariyo Navaviy, “Al-Azkor”.
5. TAFSIR.
1. Shayx Alouddin Mansur, “Qur’oni azim muxtasar tafsiri”. 2. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Tafsiri Hilol”. 3. Usmonxon Alimov, “Tafsiri Irfon”.
6. HADIS.
1. Abu Zakariyo Navaviy, “Qirq hadis”. 2. Abu Zakariyo Navaviy, “Riyozus solihin”. 3. Imom Buxoriy “Al-Jome’us sahih”.
7. FIQH.
1. Muhammad Sharif Juman, Ahmad Muhammad, “Dinda savolim bor” (bu bosqichda mazkur kitobning aqidadan keyingi amaliy fiqhga oid bo‘limlari o‘qiladi). 2. Hasan Vafoiy Abul Ixlos Shirinbiloliy, “Nurul iyzoh”. 3. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Kifoya”.
8. ISLOM TARIXI VA SIYRAT.
1. Muhammad Sayyid Tantoviy, “Payg‘ambarlar tarixi”. 2. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Islom tarixi”. 3. Alixonto‘ra Sog‘uniy, “Tarixi Muhammadiy”. 4. Safiyurrahmon Muborakfuriy, “Ar-Rahiqul maxtum”. 5. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Hadis va hayot”, 19-juz /Nubuvvat va risolat. 6. Sayyid Muhammad Hasaniy, “Ikki olam sarvari”. 7. Imom Termiziy, “Shamoili Muhammadiya”.
Aslida o‘qiydigan yaxshi kitoblar juda ko‘p (Ularning hammasini bir maqolada to‘liq keltirish imkoni yo‘q). Ammo bu yerda eng muhim kitoblarni mavzularga ajratib, tartib bilan o‘qish haqida tavsiya berildi. Mazkur kitoblar bir sidra o‘qib chiqilsa, kishining Islom haqidagi asosiy ilmi hosil bo‘ladi. Bu bilan uning aqidasi to‘g‘rilanadi, amallari bexato bajariladi. Bu bosqichdan keyin insonning mutolaasi chiqib, keyin o‘zi muallif va mavzuga qarab kitob tanlab o‘qiyveradi. Agar orada biron mavzuga tushunmasa, ahli ilmlarga murojaat qilinadi.
Alloh taolo barchamizga ikki dunyo uchun manfaatli ilm bersin, bilganlarimizga amal qilish salohiyatini ato etsin.
©️ Ziyouddin Rahim
Odatda, ilm olish farzligi haqida gap ketganida “Nimani qaysi tartibda o‘rganish kerak?
Kitoblarni o‘qish ketma-ketligi qanday?” degan savol tug‘iladi. Quyida shu haqida qisqacha to‘xtalib o‘tamiz.
1. AQIDA.
Ilmning boshi aqidadan boshlanadi. Amallar to‘g‘ri bajarilishi, imon salomatligi aqidaga bog‘liq. Bu ilm barchamiz uchun suv va havodek zarur.
Buning uchun quyidagi kitoblarni tartib bilan o‘qish tavsiya etiladi. 1. Ziyovuddin Rahim, “Islom aqidasi”. 2. Muhammad Sharif Juman, Ahmad Muhammad, “Dinda savolim bor” (avvaliga ushbu kitobning faqat aqida bo‘limi, fiqhga kelganda boshqa bo‘limlari ham o‘qiladi). 3. Abu Hanifa, “Al-Fiqhul akbar”. 4. Muhammad Anvar Badaxshoniy, “Aqidatut Tahoviya sharhi talxisi”. 5. Abdulqodir Abdur Rahim, “E’tiqod durdonalari”.
2. POKLIK (TAHORAT, G‘USL, TAYAMMUM), NAMOZ, RO‘ZA, ZAKOT VA HAJ HUKMLARI.
1. Ahmad Izzuddin Bayyanuniy, “Tahorat va namoz hukmlari”. 2. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Hadis va hayot”, 4-juz/Poklik kitobi. 3. Ziyovuddin Rahim, Odilxon qori Yunusxon o‘g‘li. “Tahorat kitobi”. 4. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Mo‘minning me’roji”. 5. Ziyovuddin Rahim. “Namozda xushu’”.
3. TAJVID (QUR’ONNI TO‘G‘RI O‘QISH QOIDALARI).
1. Shayx Yahyo G‘avsoniy, “Osonlashtirilgan tajvid qoidalari”. 2. Gulobod Qudratulloh qizi, “Qur’on o‘qitish va yodlash usullari”. 3. Odinaxon Muhammad Yusuf, “Mufassal tajvid”.
Hozir tajvid qoidalarini o‘rganish uchun imkoniyatlar ko‘p. Kitoblarni o‘qib, disklardan foydalanib, yana turli ta’lim guruhlariga a’zo bo‘lib, Qur’onni to‘g‘ri o‘qish malakasini hosil qilish mumkin.
4. RUHIY TARBIYA, ODOB-AXLOQ, ZIKRLAR, DUOLAR.
1. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Ruhiy tarbiya”. 2. Ziyovuddin Rahim, “Qur’on – qalblar shifosi”. 3. Mulla Ali Qori, “Ismi a’zam”. 4. Abu Zakariyo Navaviy, “Al-Azkor”.
5. TAFSIR.
1. Shayx Alouddin Mansur, “Qur’oni azim muxtasar tafsiri”. 2. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Tafsiri Hilol”. 3. Usmonxon Alimov, “Tafsiri Irfon”.
6. HADIS.
1. Abu Zakariyo Navaviy, “Qirq hadis”. 2. Abu Zakariyo Navaviy, “Riyozus solihin”. 3. Imom Buxoriy “Al-Jome’us sahih”.
7. FIQH.
1. Muhammad Sharif Juman, Ahmad Muhammad, “Dinda savolim bor” (bu bosqichda mazkur kitobning aqidadan keyingi amaliy fiqhga oid bo‘limlari o‘qiladi). 2. Hasan Vafoiy Abul Ixlos Shirinbiloliy, “Nurul iyzoh”. 3. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Kifoya”.
8. ISLOM TARIXI VA SIYRAT.
1. Muhammad Sayyid Tantoviy, “Payg‘ambarlar tarixi”. 2. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Islom tarixi”. 3. Alixonto‘ra Sog‘uniy, “Tarixi Muhammadiy”. 4. Safiyurrahmon Muborakfuriy, “Ar-Rahiqul maxtum”. 5. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Hadis va hayot”, 19-juz /Nubuvvat va risolat. 6. Sayyid Muhammad Hasaniy, “Ikki olam sarvari”. 7. Imom Termiziy, “Shamoili Muhammadiya”.
Aslida o‘qiydigan yaxshi kitoblar juda ko‘p (Ularning hammasini bir maqolada to‘liq keltirish imkoni yo‘q). Ammo bu yerda eng muhim kitoblarni mavzularga ajratib, tartib bilan o‘qish haqida tavsiya berildi. Mazkur kitoblar bir sidra o‘qib chiqilsa, kishining Islom haqidagi asosiy ilmi hosil bo‘ladi. Bu bilan uning aqidasi to‘g‘rilanadi, amallari bexato bajariladi. Bu bosqichdan keyin insonning mutolaasi chiqib, keyin o‘zi muallif va mavzuga qarab kitob tanlab o‘qiyveradi. Agar orada biron mavzuga tushunmasa, ahli ilmlarga murojaat qilinadi.
Alloh taolo barchamizga ikki dunyo uchun manfaatli ilm bersin, bilganlarimizga amal qilish salohiyatini ato etsin.
©️ Ziyouddin Rahim
Мўъжиза
Ҳарамда эдим. Тавоф қилаётганлардан баъзилари ёнимга келишди, улар учта ёш йигитлар эди. Улардан бири шеригини кўрсатиб:
- Шу биродаримизнинг хаққига дуо қилиб қўйсангиз, - деди.
- Тинчликми? - сўрадим мен.
- Бугун пайшанба, келаётган шанба куни оғзини операция қилдиради. Тил саратони бўлган экан, бунинг тили, томоғи умуман оғзи саратон бўлган экан. Операциядан беш фоиз умид бор экан, холос.
Мен беморнинг ўзига юзландим:
- Сенга бу дардни ким берди?
- Аллох.
- Нега берди? Нима учун сени бу дардга мубтало қилди?
- ...
- Мусибат ё гунох сабабидан тушади ёки Аллох ўзи суйган бандасига мусибат беради. Билгинки, Аллох сени яхши кўради, У сенинг дуо қилмоғингни истайди. Энг узоқ қилган саждангни эслайсанми? Бир дақиқами, икки дақиқами?
- Эслолмадим бир дақиқага бормайди.
- Докторга қанча сажда қиласан? Сўзимга нотўғри тушунма, сажда хокисорлик демакдир. Докторга навбат кутиб туришинг бир нав хокисорликдир. Агар доктор шу иссиқ кунда “Мен бандман, кечгача кутинглар“, деса кутасанми?
- Ноилож кутаман.
- Қара, докторнинг саждасига бир кунингни ажратар экансан, аммо дардни давоси билан туширган Аллохга эса бир минут хам сажда қилмайсан...
Нотиқ шу ерда хикояни тўхтатиб, бошқа ходисани баёнига ўтади.
Бир кун бу воқеани масжидда одамларга айтиб бераётиб, уларга савол бердим: Орангизда беш минут сажда қилган киши борми? Илтимос умрида беш минут сажда қилганлар бўлса, қўлини кўтарсин.
Хеч ким кўтармади. Умрида икки минут сажда қилганлар бўлса бехижолат қўлини кўтарсин, дедим. Хамма ерга қаради. Хеч ким бошини кўтаргиси келмасди.
Ха, ўта тез айтилган “Субхана Роббиял аъла“ тасбехи бизнинг уч ёки беш секунд вақтимизни олади, деярли хаммамиз сажда учун 5 ё 10 секунд ажратамиз, холос.
Нотиқ бу чекинишидан сўнг асл хикоясига қайтади.
- Пайғамбаримиз соллаллоху алайхи васаллам: "Банданинг Аллохга энг яқин бўлган они саждада турган пайтидир. Бас, дуони кўпайтиринглар“ деганлар. Ука, узоқ сажда қилиб, ўзинг Аллохга ялиниб ёлвор, дедим.
У ёнимда бироз намоз ўқиди. Харамда одам кўп эди. Хотиржам намоз ўқишнинг иложи йўқ. Йигит намозни тугатиб: “Тахоратга чиқиб келай“ деб чиқиб кетди. Шу-шу у билан кўришмадим.
Орадан саккиз ой ўтгач, Жиддада унинг шеригини кўриб қолдим. Салом-аликдан кейин беморнинг холини сўрадим.
“Ўша куни тахоратга чиқиб кетган шеригимиз ха деганда келавермади. Ярим соат ўтди, бир соат, бир ярим, хануз ундан дарак йўқ эди. Хар хил хаёлга бордик, нахот адашган бўлса. Бўлиши мумкин эмас, деб мен шеригимни қидиргани чиқиб кетдим, тахоратхонага бордим у ерда йўқ, ерга чўзилиб ётган кишилар ёнига келиб қидирдим, у ерда хам йўқ. Охири пана жойда намоз ўқиётганини кўриб қолдим, саждада экан. Ёнига бориб мен хам икки ракаат намоз ўқидим. Намозни тугатиб у билан гаплашаман десам, у хамон саждада экан. Беш дақиа, ўн дақиқа, йигирма дақиқа кутдим. У саждадан бошини кўтармас эди. Роппа роса қирқ беш минут деганда саждадан бошини кўтарди.
Биз Риёдга қайтдик, Франциядан мутахассис доктор чақирилган. Операциядан олдин доктор рентген натижаси ва қон анализи билан танишди. Унга икки хил рентген натижаси ва икки хил анализ натижалари берилди. Бири шанба кунги натижалар, иккинчиси аввалги натижалар.
- "Бу нима? Мана буниси бошқа одамни анализи бўлса керак", деди. Хамширалар хар иккала рентген ва анализ шу беморники эканини тасдиқлашди. Доктор хайратланиб "бўлиши мумкин эмас" дерди. Барчага ишга қодир Зот беморга шифо неъматини ато этган эди.
Қадрдоним! Бизнинг саждамиз қанча вақт давом этмоқда..?
Ҳарамда эдим. Тавоф қилаётганлардан баъзилари ёнимга келишди, улар учта ёш йигитлар эди. Улардан бири шеригини кўрсатиб:
- Шу биродаримизнинг хаққига дуо қилиб қўйсангиз, - деди.
- Тинчликми? - сўрадим мен.
- Бугун пайшанба, келаётган шанба куни оғзини операция қилдиради. Тил саратони бўлган экан, бунинг тили, томоғи умуман оғзи саратон бўлган экан. Операциядан беш фоиз умид бор экан, холос.
Мен беморнинг ўзига юзландим:
- Сенга бу дардни ким берди?
- Аллох.
- Нега берди? Нима учун сени бу дардга мубтало қилди?
- ...
- Мусибат ё гунох сабабидан тушади ёки Аллох ўзи суйган бандасига мусибат беради. Билгинки, Аллох сени яхши кўради, У сенинг дуо қилмоғингни истайди. Энг узоқ қилган саждангни эслайсанми? Бир дақиқами, икки дақиқами?
- Эслолмадим бир дақиқага бормайди.
- Докторга қанча сажда қиласан? Сўзимга нотўғри тушунма, сажда хокисорлик демакдир. Докторга навбат кутиб туришинг бир нав хокисорликдир. Агар доктор шу иссиқ кунда “Мен бандман, кечгача кутинглар“, деса кутасанми?
- Ноилож кутаман.
- Қара, докторнинг саждасига бир кунингни ажратар экансан, аммо дардни давоси билан туширган Аллохга эса бир минут хам сажда қилмайсан...
Нотиқ шу ерда хикояни тўхтатиб, бошқа ходисани баёнига ўтади.
Бир кун бу воқеани масжидда одамларга айтиб бераётиб, уларга савол бердим: Орангизда беш минут сажда қилган киши борми? Илтимос умрида беш минут сажда қилганлар бўлса, қўлини кўтарсин.
Хеч ким кўтармади. Умрида икки минут сажда қилганлар бўлса бехижолат қўлини кўтарсин, дедим. Хамма ерга қаради. Хеч ким бошини кўтаргиси келмасди.
Ха, ўта тез айтилган “Субхана Роббиял аъла“ тасбехи бизнинг уч ёки беш секунд вақтимизни олади, деярли хаммамиз сажда учун 5 ё 10 секунд ажратамиз, холос.
Нотиқ бу чекинишидан сўнг асл хикоясига қайтади.
- Пайғамбаримиз соллаллоху алайхи васаллам: "Банданинг Аллохга энг яқин бўлган они саждада турган пайтидир. Бас, дуони кўпайтиринглар“ деганлар. Ука, узоқ сажда қилиб, ўзинг Аллохга ялиниб ёлвор, дедим.
У ёнимда бироз намоз ўқиди. Харамда одам кўп эди. Хотиржам намоз ўқишнинг иложи йўқ. Йигит намозни тугатиб: “Тахоратга чиқиб келай“ деб чиқиб кетди. Шу-шу у билан кўришмадим.
Орадан саккиз ой ўтгач, Жиддада унинг шеригини кўриб қолдим. Салом-аликдан кейин беморнинг холини сўрадим.
“Ўша куни тахоратга чиқиб кетган шеригимиз ха деганда келавермади. Ярим соат ўтди, бир соат, бир ярим, хануз ундан дарак йўқ эди. Хар хил хаёлга бордик, нахот адашган бўлса. Бўлиши мумкин эмас, деб мен шеригимни қидиргани чиқиб кетдим, тахоратхонага бордим у ерда йўқ, ерга чўзилиб ётган кишилар ёнига келиб қидирдим, у ерда хам йўқ. Охири пана жойда намоз ўқиётганини кўриб қолдим, саждада экан. Ёнига бориб мен хам икки ракаат намоз ўқидим. Намозни тугатиб у билан гаплашаман десам, у хамон саждада экан. Беш дақиа, ўн дақиқа, йигирма дақиқа кутдим. У саждадан бошини кўтармас эди. Роппа роса қирқ беш минут деганда саждадан бошини кўтарди.
Биз Риёдга қайтдик, Франциядан мутахассис доктор чақирилган. Операциядан олдин доктор рентген натижаси ва қон анализи билан танишди. Унга икки хил рентген натижаси ва икки хил анализ натижалари берилди. Бири шанба кунги натижалар, иккинчиси аввалги натижалар.
- "Бу нима? Мана буниси бошқа одамни анализи бўлса керак", деди. Хамширалар хар иккала рентген ва анализ шу беморники эканини тасдиқлашди. Доктор хайратланиб "бўлиши мумкин эмас" дерди. Барчага ишга қодир Зот беморга шифо неъматини ато этган эди.
Қадрдоним! Бизнинг саждамиз қанча вақт давом этмоқда..?
Росулуллоҳ ﷺ :
" Энг яхши амал,тилинг Оллоҳнинг зикри билан намланиб турган ҳолда дунёдан кетишлигингдир" дедилар.
" Энг яхши амал,тилинг Оллоҳнинг зикри билан намланиб турган ҳолда дунёдан кетишлигингдир" дедилар.
Ўшанда ҳали бола эдим. Онам ишдан ҳориб қайтса-да, ҳар кеч биз учун нон пиширарди.
Бир куни вақт алламаҳал бўлган, онаизорим шоша-пиша биз учун кечки овқат тайёрларди. Бир оздан кейин у отамнинг олдига овқат ва нон қўйди. Менинг икки кўзим нонда эди. Кимдир ноннинг куйганига эътибор берармикан деб кутиб турдим.
Лекин отам нонни индамасдан чайнади ва мендан мактабдаги куним қандай ўтганини сўради. Ўша кун унга қайтарган жавобимни эслай олмасам ҳам, овқатдан кейин волидамнинг отамга нон бир оз ўтиб кетганини минг хижолат билан айтгани кечагидек қулоғим остида.
Отам ўша куни жилмайиб туриб, онамга: “Азизам, куйган нон менга ёқади-ку” — деди. Ухлашдан олдин отамга хайрли тун тилаш учун унинг олдига кирдим ва ундан куйган нонни ростдан ҳам яхши кўриш-кўрмаслигини сўрадим. Отам мени бағрига босиб, қаттиқ қучоқлади.
“Ўғлим, онанг кун бўйи ишлаб, жуда чарчаган. Бир марта куйган нон есам, менга бирор нима бўлмайди. Лекин ёмон сўз онангни қаттиқ жароҳатлаган бўлар эди” — деди.
Биз барчамиз хом сут эмган бандалармиз. Кези келганда муҳим саналарни, зарур нарсаларни, бурчларимизни эсдан чиқариб қўямиз. Шунча йиллар мобайнида ўрганган нарсам шуки, бир-биримизни камчиликларимиз билан қабул қилишимиз керак. Чунки ҳаёт афсуслар билан уйғониш учун жуда ҳам қисқалик қилади.
Доктор Абдул Қалам,
Ҳиндистон президенти
Инглиз тилидан Шуҳрат Сатторов таржимаси
Бир куни вақт алламаҳал бўлган, онаизорим шоша-пиша биз учун кечки овқат тайёрларди. Бир оздан кейин у отамнинг олдига овқат ва нон қўйди. Менинг икки кўзим нонда эди. Кимдир ноннинг куйганига эътибор берармикан деб кутиб турдим.
Лекин отам нонни индамасдан чайнади ва мендан мактабдаги куним қандай ўтганини сўради. Ўша кун унга қайтарган жавобимни эслай олмасам ҳам, овқатдан кейин волидамнинг отамга нон бир оз ўтиб кетганини минг хижолат билан айтгани кечагидек қулоғим остида.
Отам ўша куни жилмайиб туриб, онамга: “Азизам, куйган нон менга ёқади-ку” — деди. Ухлашдан олдин отамга хайрли тун тилаш учун унинг олдига кирдим ва ундан куйган нонни ростдан ҳам яхши кўриш-кўрмаслигини сўрадим. Отам мени бағрига босиб, қаттиқ қучоқлади.
“Ўғлим, онанг кун бўйи ишлаб, жуда чарчаган. Бир марта куйган нон есам, менга бирор нима бўлмайди. Лекин ёмон сўз онангни қаттиқ жароҳатлаган бўлар эди” — деди.
Биз барчамиз хом сут эмган бандалармиз. Кези келганда муҳим саналарни, зарур нарсаларни, бурчларимизни эсдан чиқариб қўямиз. Шунча йиллар мобайнида ўрганган нарсам шуки, бир-биримизни камчиликларимиз билан қабул қилишимиз керак. Чунки ҳаёт афсуслар билан уйғониш учун жуда ҳам қисқалик қилади.
Доктор Абдул Қалам,
Ҳиндистон президенти
Инглиз тилидан Шуҳрат Сатторов таржимаси
ОҒИР ЖУДОЛИК
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Усмонхон Темирхон ўғли Алимов ҳазратлари оғир хасталикдан сўнг вафот этдилар.
Аллоҳ таоло Муфтий ҳазратларини Ўз мағфиратига олсин, иймонларини саломат қилсин, солиҳ амалларини ўзларига ҳамроҳ этсин. Охиратларини обод этиб, жойларини Фирдавс жаннатларидан қилсин!
Ҳақ таоло ҳазратимизнинг барча солиҳ амалларини, динимизга қилган хизматларини, илм-маърифат, зиё таратиш йўлидаги саъй-ҳаракатларини ҳусни қабул айлаб, Ўз мағфиратига олсин, чеккан дардларини барча саҳву хатоларига каффорат қилиб, раҳматига чулғасин, қабрларини жаннат боғчаларидан қилиб, охиратларини обод айласин!
Аллоҳ таоло Муфтий ҳазратларининг аҳли оиласи, фарзанду аржумандлари, сафдошлари ва яқинларига чиройли сабр берсин.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Уламолар Кенгаши, уламолари, имом-домлалари ва ўқитувчи-мударрислари номидан муфтий Усмонхон Алимовнинг оила аъзолари, фарзандлари, сафдошлари, ёр-биродарлари, яқинларига ҳамдардлик билдирамиз.
👉@diyonatli
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Усмонхон Темирхон ўғли Алимов ҳазратлари оғир хасталикдан сўнг вафот этдилар.
Аллоҳ таоло Муфтий ҳазратларини Ўз мағфиратига олсин, иймонларини саломат қилсин, солиҳ амалларини ўзларига ҳамроҳ этсин. Охиратларини обод этиб, жойларини Фирдавс жаннатларидан қилсин!
Ҳақ таоло ҳазратимизнинг барча солиҳ амалларини, динимизга қилган хизматларини, илм-маърифат, зиё таратиш йўлидаги саъй-ҳаракатларини ҳусни қабул айлаб, Ўз мағфиратига олсин, чеккан дардларини барча саҳву хатоларига каффорат қилиб, раҳматига чулғасин, қабрларини жаннат боғчаларидан қилиб, охиратларини обод айласин!
Аллоҳ таоло Муфтий ҳазратларининг аҳли оиласи, фарзанду аржумандлари, сафдошлари ва яқинларига чиройли сабр берсин.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Уламолар Кенгаши, уламолари, имом-домлалари ва ўқитувчи-мударрислари номидан муфтий Усмонхон Алимовнинг оила аъзолари, фарзандлари, сафдошлари, ёр-биродарлари, яқинларига ҳамдардлик билдирамиз.
👉@diyonatli
АГАР ҲАЁ ҚИЛМАСАНГ , ИСТАГАНИНГНИ ҚИЛАВЕР !
Абу Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Одамлар нубувватнинг биринчи каломидан идрок қилган нарсалардан бири: «Агар ҳаё қилмасанг, истаганингни қилавер»дир», дедилар».
Бухорий ривоят қилган.
ҲАДИСНИНГ ШАРҲИ
Уламоларимиз Исломнинг мадори деб атаган ҳадиси шарифлардан бири бўлган ушбу ҳадисда инсониятнинг узоқ тарихи давомида Аллоҳ таолонинг барча анбиёлари томонидан ўз умматларига тақдим қилинган энг яхши сифатлардан бири – ҳаё сифати ҳақида сўз кетмоқда.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Одамлар нубувватнинг биринчи каломидан идрок қилган нарсалардан бири», деганларидан бу нарса аввал ўтган барча анбиёлардан қолган мерос экани англанади. Барча умматлар ушбу ҳадисда келган сўзларни асрлар оша бирин-кетин бир-бирларига мерос қолдирганлар ва мерос ўлароқ қабул қилиб олганлар. Бу эса ўз навбатида аввалги пайғабарликлар ушбу каломни келтирганига, у одамлар орасида машҳур бўлганига ва энг сўнгги уммат бўлмиш Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг умматларига ҳам етиб келганига далолатдир.
Убайд ибн Занжавайҳининг ривоятида: «Одамлар нубувватнинг биринчи каломидан шундан бошқани идрок қилмаганлар», дейилган.
Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Агар ҳаё қилмасанг, истаганингни қилавер», деганларини уламолар икки хил шарҳ қилганлар.
Биринчиси – бу жумла нимани истаса, шуни қилаверишга буюриш эмас, аксинча, бу иши ёмонлаш ва ундан қайтариш маъносидадир.
Иккинчиси – бу жумла буйруқ майлида келган бўлса ҳам, хабар маъносини англатади. Яъни ким ҳаё қилмаса, хоҳлаганини қилаверади. Чунки қабоҳатларни қилишдан ман қилувчи омил ҳаёдир. Кимнинг ҳаёси бўлмаса, турли фаҳш ва мункар ишларга шўнғиб кетади.
ҲАЁНИНГ МАЪНОСИ ВА ТАЪРИФИ
«Ҳаё» сўзи луғатда уятсизликнинг тескарисини англатади. Бошқача қилиб айтганда, «Ҳаё айбдан ва ёмонланишдан қўрқиб, ўзини паст олиш ва ўзгаришдир».
Уламолар ҳаёни турлича таърифлаганлар:
Журжоний: «Ҳаё нафснинг бир нарсадан тортиниши ва маломатдан ҳазир бўлиб, уни тарк қилишидир», деган.
Яна: «Ҳаё қабиҳ кимсанинг қабоҳатни тарк қилишига сабаб бўладиган ва ҳақ эгасининг ҳаққида нуқсонга йўл қўйишни ман қиладиган хулқдир», деган.
Ибн Муфлиҳ Ҳанбалий: «Ҳаёнинг ҳақиқати шуки, у бир хулқ бўлиб, гўзал нарсани қилишга, ёмон нарсани тарк этишга боисдир», деган.
Уламоларимиз ҳаёни шундай таърифлайдилар:
«Ҳаё хулқи қалбнинг тириклигига қараб бўлади. Қалбнинг ҳаёти даражасига мувофиқ ҳаё ҳам бўлади. Ҳаё барча малоҳатли нарсаларни қилишга ва барча кароҳатли нарсалардан четланишга боисдир. Ҳаё нафснинг мақталган сифатларидандир. Ҳаё карамли ахлоқларнинг бошидир, иймоннинг зийнатидир, Исломнинг шиоридир. Ҳаё яхшиликнинг далилидир. Ҳаё ёмонликнинг душманидир.
Ҳаё иймондандир, чунки иймон ва ҳаё одамни яхшиликка чақиради ва ёмонликдан қайтаради».
Қуръони Карим ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларида ушбу ўрганаётган ҳадисимизнинг бош мавзуси – ҳаёга кенг ўрин берилган. Улардан баъзилари билан танишиб олсак, мавзуни етарлича англаб етишимизга ёрдам бўлади.
Қуръони Каримда ҳаё иккита оятда зикр қилинган.
Аллоҳ таоло Қосос сурасида шундай марҳамат қилади:
«Бас, икковларидан бири ҳаё билан юриб келиб: «Отам сенга бизларга суғориб берганинг ҳақини бериш учун чақирмоқда», деди. Унга келганида ва қиссани айтиб берганида, у: «Қўрқма, золим қавмлардан нажот топдинг», деди» (25-оят).
Мусо алайҳиссаломнинг олдиларига у киши қўйларини суғориб берган икки қизнинг бири ҳаё билан, уялибгина келиб:
«Отам сенга бизларга суғориб берганинг ҳақини бериш учун чақирмоқда», деди».
Бу оятда Шуъайб алайҳиссаломнинг қизлари ҳаё асосида тарбия топганлари алоҳида таъкидланмоқда.
Ва яна Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:
«Эй, иймон келтирганлар! Набийнинг уйларига кирманг. Магар таомга изн берилганида унинг пишишига мунтазир бўлмайдиган бўлиб (киринг).
Абу Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Одамлар нубувватнинг биринчи каломидан идрок қилган нарсалардан бири: «Агар ҳаё қилмасанг, истаганингни қилавер»дир», дедилар».
Бухорий ривоят қилган.
ҲАДИСНИНГ ШАРҲИ
Уламоларимиз Исломнинг мадори деб атаган ҳадиси шарифлардан бири бўлган ушбу ҳадисда инсониятнинг узоқ тарихи давомида Аллоҳ таолонинг барча анбиёлари томонидан ўз умматларига тақдим қилинган энг яхши сифатлардан бири – ҳаё сифати ҳақида сўз кетмоқда.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Одамлар нубувватнинг биринчи каломидан идрок қилган нарсалардан бири», деганларидан бу нарса аввал ўтган барча анбиёлардан қолган мерос экани англанади. Барча умматлар ушбу ҳадисда келган сўзларни асрлар оша бирин-кетин бир-бирларига мерос қолдирганлар ва мерос ўлароқ қабул қилиб олганлар. Бу эса ўз навбатида аввалги пайғабарликлар ушбу каломни келтирганига, у одамлар орасида машҳур бўлганига ва энг сўнгги уммат бўлмиш Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг умматларига ҳам етиб келганига далолатдир.
Убайд ибн Занжавайҳининг ривоятида: «Одамлар нубувватнинг биринчи каломидан шундан бошқани идрок қилмаганлар», дейилган.
Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Агар ҳаё қилмасанг, истаганингни қилавер», деганларини уламолар икки хил шарҳ қилганлар.
Биринчиси – бу жумла нимани истаса, шуни қилаверишга буюриш эмас, аксинча, бу иши ёмонлаш ва ундан қайтариш маъносидадир.
Иккинчиси – бу жумла буйруқ майлида келган бўлса ҳам, хабар маъносини англатади. Яъни ким ҳаё қилмаса, хоҳлаганини қилаверади. Чунки қабоҳатларни қилишдан ман қилувчи омил ҳаёдир. Кимнинг ҳаёси бўлмаса, турли фаҳш ва мункар ишларга шўнғиб кетади.
ҲАЁНИНГ МАЪНОСИ ВА ТАЪРИФИ
«Ҳаё» сўзи луғатда уятсизликнинг тескарисини англатади. Бошқача қилиб айтганда, «Ҳаё айбдан ва ёмонланишдан қўрқиб, ўзини паст олиш ва ўзгаришдир».
Уламолар ҳаёни турлича таърифлаганлар:
Журжоний: «Ҳаё нафснинг бир нарсадан тортиниши ва маломатдан ҳазир бўлиб, уни тарк қилишидир», деган.
Яна: «Ҳаё қабиҳ кимсанинг қабоҳатни тарк қилишига сабаб бўладиган ва ҳақ эгасининг ҳаққида нуқсонга йўл қўйишни ман қиладиган хулқдир», деган.
Ибн Муфлиҳ Ҳанбалий: «Ҳаёнинг ҳақиқати шуки, у бир хулқ бўлиб, гўзал нарсани қилишга, ёмон нарсани тарк этишга боисдир», деган.
Уламоларимиз ҳаёни шундай таърифлайдилар:
«Ҳаё хулқи қалбнинг тириклигига қараб бўлади. Қалбнинг ҳаёти даражасига мувофиқ ҳаё ҳам бўлади. Ҳаё барча малоҳатли нарсаларни қилишга ва барча кароҳатли нарсалардан четланишга боисдир. Ҳаё нафснинг мақталган сифатларидандир. Ҳаё карамли ахлоқларнинг бошидир, иймоннинг зийнатидир, Исломнинг шиоридир. Ҳаё яхшиликнинг далилидир. Ҳаё ёмонликнинг душманидир.
Ҳаё иймондандир, чунки иймон ва ҳаё одамни яхшиликка чақиради ва ёмонликдан қайтаради».
Қуръони Карим ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларида ушбу ўрганаётган ҳадисимизнинг бош мавзуси – ҳаёга кенг ўрин берилган. Улардан баъзилари билан танишиб олсак, мавзуни етарлича англаб етишимизга ёрдам бўлади.
Қуръони Каримда ҳаё иккита оятда зикр қилинган.
Аллоҳ таоло Қосос сурасида шундай марҳамат қилади:
«Бас, икковларидан бири ҳаё билан юриб келиб: «Отам сенга бизларга суғориб берганинг ҳақини бериш учун чақирмоқда», деди. Унга келганида ва қиссани айтиб берганида, у: «Қўрқма, золим қавмлардан нажот топдинг», деди» (25-оят).
Мусо алайҳиссаломнинг олдиларига у киши қўйларини суғориб берган икки қизнинг бири ҳаё билан, уялибгина келиб:
«Отам сенга бизларга суғориб берганинг ҳақини бериш учун чақирмоқда», деди».
Бу оятда Шуъайб алайҳиссаломнинг қизлари ҳаё асосида тарбия топганлари алоҳида таъкидланмоқда.
Ва яна Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:
«Эй, иймон келтирганлар! Набийнинг уйларига кирманг. Магар таомга изн берилганида унинг пишишига мунтазир бўлмайдиган бўлиб (киринг).