ШОШМАСЛИК ФАЗИЛАТИ
Аллоҳ таоло Қуръони каримда бир неча ўринларда сабрга даъват қилади. Аллоҳ сабрлилар билан бирга эканлигини айтган.
Сабр фақат қайғулар келганда уни сабот билан қабул қилиш, нолимаслик эмас, балки катта бойлик, мансаб имкониятларга эга бўлганда ҳам ўзини йўқотмасликдир.
Мусибатларга сабр қилиш фаровонликка сабр қилишдан енгилроқ. Чунки мусибат чоғи инсоннинг нафси гуноҳлардан тийилади ва иймонли қалб Роббисига юзланади. Аммо фаровонлик онларида инсон шукурни унутиши ва кибрга алданиб, шайтон тузоғига тушиб қолиши мумкин.
Сабр ҳақ устида собит туриб, нафс ҳужуми ва шайтон макрига енгилмаслик, балки ҳар қандай ҳолда Аллоҳнинг амрларини бажариб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам суннатларига эргашмоқдир.
Сабрнинг зидди шошқалоқликдир. Шошқалоқлик шайтоннинг иши бўлиб, бирор ишнинг охирини ўйламай вазиятни юзаки ўрганиб қарор қабул қил ҳисобланади.
Шошқалоқлик оқибатида инсон кўп зиён кўради. Бу зиёнларнинг биринчиси одамлар наздида бебурд ва бетайин бўлиб қолишдир. Чунки шошиб чиқарилган қарор, одатда, ўта хаёлик ва ҳақиқатдан йироқ бўлиб, амалга ошмайди. Натижада, бу қарор эгаси бетайинга айланади.
Шошқалоқнинг иккинчи зиёни фитна ва тушунмовчиликларни келтириб чиқаради. Бирор ҳодиса ёки хабар ҳақида уни суриштирмай, тагига етмай, сабр қилмай ҳаракатланиш, ножоиз сўзларни айтиш вазиятни чигаллаштиради ва орада тушунмовчиликларга сабаб бўлади.
Шошқалоқ, шунингдек, кўп хато қилишга олиб келади.
Аммо шошмасликни кечикиши, беғамлик, бефарқлик тепса тебранмаслик каби иллатлар билан аралаштириб юбормаслик керак.
Мўмин инсон сабрни, шошмасликни, ишларни ўз вақтида бажаришни яхши билади.
Ҳар бир ишни шошмай, иккиланмай, пишиқ ва мустаҳкам бажариш катта фазилат.
Шоши оқибатида ишлар чала бўлади ва охирига етиб бормайди. Шошмаслик замирида қунт, зеҳн, ҳикмат, ҳайбат каби хислатлар мужассам.
Шошган инсоннинг сўзида юк, ишида жиддият етишмайди.
Аллоҳ таоло бизни ҳар қандай ҳолда ҳам шошмайдиган таҳаммул ва ҳикмат эгаси айласин!
Абдул Ҳамид МАЛИКОВ,
Пискент бош имом хатиби
Аллоҳ таоло Қуръони каримда бир неча ўринларда сабрга даъват қилади. Аллоҳ сабрлилар билан бирга эканлигини айтган.
Сабр фақат қайғулар келганда уни сабот билан қабул қилиш, нолимаслик эмас, балки катта бойлик, мансаб имкониятларга эга бўлганда ҳам ўзини йўқотмасликдир.
Мусибатларга сабр қилиш фаровонликка сабр қилишдан енгилроқ. Чунки мусибат чоғи инсоннинг нафси гуноҳлардан тийилади ва иймонли қалб Роббисига юзланади. Аммо фаровонлик онларида инсон шукурни унутиши ва кибрга алданиб, шайтон тузоғига тушиб қолиши мумкин.
Сабр ҳақ устида собит туриб, нафс ҳужуми ва шайтон макрига енгилмаслик, балки ҳар қандай ҳолда Аллоҳнинг амрларини бажариб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам суннатларига эргашмоқдир.
Сабрнинг зидди шошқалоқликдир. Шошқалоқлик шайтоннинг иши бўлиб, бирор ишнинг охирини ўйламай вазиятни юзаки ўрганиб қарор қабул қил ҳисобланади.
Шошқалоқлик оқибатида инсон кўп зиён кўради. Бу зиёнларнинг биринчиси одамлар наздида бебурд ва бетайин бўлиб қолишдир. Чунки шошиб чиқарилган қарор, одатда, ўта хаёлик ва ҳақиқатдан йироқ бўлиб, амалга ошмайди. Натижада, бу қарор эгаси бетайинга айланади.
Шошқалоқнинг иккинчи зиёни фитна ва тушунмовчиликларни келтириб чиқаради. Бирор ҳодиса ёки хабар ҳақида уни суриштирмай, тагига етмай, сабр қилмай ҳаракатланиш, ножоиз сўзларни айтиш вазиятни чигаллаштиради ва орада тушунмовчиликларга сабаб бўлади.
Шошқалоқ, шунингдек, кўп хато қилишга олиб келади.
Аммо шошмасликни кечикиши, беғамлик, бефарқлик тепса тебранмаслик каби иллатлар билан аралаштириб юбормаслик керак.
Мўмин инсон сабрни, шошмасликни, ишларни ўз вақтида бажаришни яхши билади.
Ҳар бир ишни шошмай, иккиланмай, пишиқ ва мустаҳкам бажариш катта фазилат.
Шоши оқибатида ишлар чала бўлади ва охирига етиб бормайди. Шошмаслик замирида қунт, зеҳн, ҳикмат, ҳайбат каби хислатлар мужассам.
Шошган инсоннинг сўзида юк, ишида жиддият етишмайди.
Аллоҳ таоло бизни ҳар қандай ҳолда ҳам шошмайдиган таҳаммул ва ҳикмат эгаси айласин!
Абдул Ҳамид МАЛИКОВ,
Пискент бош имом хатиби
АЛЛОҲ СИФАТЛАРИ ҲАҚИДА АҲЛИ СУННА МАЗҲАБИ
Шайх Неъматуллоҳ Аъзамий ҳафизаҳуллоҳ айтади:
"Аллоҳнинг муташобеҳ сифатлари хақидаги оят ва ҳадислар ҳақида аҳли сунна ва жамоанинг тутган йўли ушбу сифатларни Аллоҳнинг Ўзига тафвиз қилиш (ҳавола қилиш, топшириш)дир.
Яъни, ушбу оят ва ҳадислардаги асл мақсад, маънони фақатгина Аллоҳнинг Ўзи билади. Ушбу оят ва ҳадислардан инсон зеҳнга келадиган, яъни Аллоҳнинг қўли дейилганда худди бизнинг қўлимиз каби қўлни тушуниш маъноси ирода қилинмайди. Балки, бу сифатлардан ирода қилинган асл маънони Аллоҳнинг Ўзигина билади.
Мана шу - мотуридий ва ашъарийлардан иборат салаф уламоларимиз тутган йўлдир. Аммо мотуридий ва ашъарий уламолари бу хусусда ҳар ҳил фитналар пайдо бўлиб, баъзилар буни ҳақиқий зотий маъно дейишни бошлагач, Исломга ушбу оят ва ҳадислар сабабли таъна бўлиши хавфи эътиборидан Аллоҳнинг сифатлари ҳақидаги оят ва ҳадисларни гўзал тарзда таъвил (шарҳлаш, маъно бериш)га ижозат беришган.
Шунда ҳам бу таъвил шариат ҳукмига хилоф бўлмаслигини шарт қилишган.
Аввалги салафи солиҳлар (саҳобалар, тобеинлар ва табаа тобеинлар) тутган йўл ушбу оят ва ҳадисларнинг маъносини Аллоҳга тафвиз (ҳақиқатини Аллоҳга ҳавола) қилиш бўлган ва бу сабабли уларни мушаббиҳа ва мужассима бўлиши лозим бўлмайди.
(Яъни, Аллоҳнинг мутошобеҳ сифатлари ҳақида салафи солиҳлар шарҳ этишмаган, мазкур сифатларни аслини Аллоҳга ҳавола қилишган, ким бунга маъно бермоқчи бўлса, уни қаттиқ танқид қилиб қайтаришган).
Аммо, ҳозирги замондаги ўзларини салафийлар дегувчиларнинг бу хусусдаги тутган йўли ўзларининг зеҳнларига келган маънони лозим тутишларидир.
(Яъни, улар Аллоҳнинг бу сифатлари зотий, яд бу қўл дегани, қўл дедими демак Аллоҳнинг зотида бизнинг қўлимиз каби қўли бор дейишади).
Ушбу сабабли уларнинг мушаббиҳа ва мужассима бўлишлари лозим бўлади.
(Аллоҳга жисм нисбат берувчилар мужассималар, Аллоҳни бандаларига ўхшатувчи мушаббиҳалар дейилади).
Ушбу қавлни айтувчилар кофир бўлишига имом Шофеъий ва бошқа салаф имомлари ҳам фатво беришган".
(Яъни, Аллоҳнинг зотида бандалар каби қўл, оёқ, юз каби аъзолар бор дегувчилар мужассима ва мушаббиҳалардан бўлади).
Янада тушунарли бўлиши учун мисоллар келтирамиз: мотуридий ва ашъарий уламолари салафи солиҳларга эргашиб мутошобеҳ оят ва ҳадисларни Аллоҳга тафвиз қилишган. Аммо баъзи тоифалар чиқиб бу сифатларни зотий яъни бандаларнинг аъзолари каби бўлади дейишни бошлагач, таъвил қилишга мажбур бўлишган. Бу таъвилларда шариатга хилоф бўлмаслик ва аввалги уламолар илмига эргашишни лозим тутишган.
Масалан:
Фатҳ сурасининг 10-оятида "Аллоҳнинг қўли уларнинг қўллари устидадир" дея марҳамат қилинган. Оятдаги "яд" - "қўл" мутошобеҳ бўлиб, имом Табарий ўзларининг тафсирида "Аллоҳнинг Ўз Расулига мадади, уларнинг Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ёрдамларидан қувватлироқдир. Зотан, улар Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга у зотнинг душманларига қарши мадад беришга байъат қилишган эди" дея таъвил қилган.
Суннатуллоҳ Абдулбосит
Шайх Неъматуллоҳ Аъзамий ҳафизаҳуллоҳ айтади:
"Аллоҳнинг муташобеҳ сифатлари хақидаги оят ва ҳадислар ҳақида аҳли сунна ва жамоанинг тутган йўли ушбу сифатларни Аллоҳнинг Ўзига тафвиз қилиш (ҳавола қилиш, топшириш)дир.
Яъни, ушбу оят ва ҳадислардаги асл мақсад, маънони фақатгина Аллоҳнинг Ўзи билади. Ушбу оят ва ҳадислардан инсон зеҳнга келадиган, яъни Аллоҳнинг қўли дейилганда худди бизнинг қўлимиз каби қўлни тушуниш маъноси ирода қилинмайди. Балки, бу сифатлардан ирода қилинган асл маънони Аллоҳнинг Ўзигина билади.
Мана шу - мотуридий ва ашъарийлардан иборат салаф уламоларимиз тутган йўлдир. Аммо мотуридий ва ашъарий уламолари бу хусусда ҳар ҳил фитналар пайдо бўлиб, баъзилар буни ҳақиқий зотий маъно дейишни бошлагач, Исломга ушбу оят ва ҳадислар сабабли таъна бўлиши хавфи эътиборидан Аллоҳнинг сифатлари ҳақидаги оят ва ҳадисларни гўзал тарзда таъвил (шарҳлаш, маъно бериш)га ижозат беришган.
Шунда ҳам бу таъвил шариат ҳукмига хилоф бўлмаслигини шарт қилишган.
Аввалги салафи солиҳлар (саҳобалар, тобеинлар ва табаа тобеинлар) тутган йўл ушбу оят ва ҳадисларнинг маъносини Аллоҳга тафвиз (ҳақиқатини Аллоҳга ҳавола) қилиш бўлган ва бу сабабли уларни мушаббиҳа ва мужассима бўлиши лозим бўлмайди.
(Яъни, Аллоҳнинг мутошобеҳ сифатлари ҳақида салафи солиҳлар шарҳ этишмаган, мазкур сифатларни аслини Аллоҳга ҳавола қилишган, ким бунга маъно бермоқчи бўлса, уни қаттиқ танқид қилиб қайтаришган).
Аммо, ҳозирги замондаги ўзларини салафийлар дегувчиларнинг бу хусусдаги тутган йўли ўзларининг зеҳнларига келган маънони лозим тутишларидир.
(Яъни, улар Аллоҳнинг бу сифатлари зотий, яд бу қўл дегани, қўл дедими демак Аллоҳнинг зотида бизнинг қўлимиз каби қўли бор дейишади).
Ушбу сабабли уларнинг мушаббиҳа ва мужассима бўлишлари лозим бўлади.
(Аллоҳга жисм нисбат берувчилар мужассималар, Аллоҳни бандаларига ўхшатувчи мушаббиҳалар дейилади).
Ушбу қавлни айтувчилар кофир бўлишига имом Шофеъий ва бошқа салаф имомлари ҳам фатво беришган".
(Яъни, Аллоҳнинг зотида бандалар каби қўл, оёқ, юз каби аъзолар бор дегувчилар мужассима ва мушаббиҳалардан бўлади).
Янада тушунарли бўлиши учун мисоллар келтирамиз: мотуридий ва ашъарий уламолари салафи солиҳларга эргашиб мутошобеҳ оят ва ҳадисларни Аллоҳга тафвиз қилишган. Аммо баъзи тоифалар чиқиб бу сифатларни зотий яъни бандаларнинг аъзолари каби бўлади дейишни бошлагач, таъвил қилишга мажбур бўлишган. Бу таъвилларда шариатга хилоф бўлмаслик ва аввалги уламолар илмига эргашишни лозим тутишган.
Масалан:
Фатҳ сурасининг 10-оятида "Аллоҳнинг қўли уларнинг қўллари устидадир" дея марҳамат қилинган. Оятдаги "яд" - "қўл" мутошобеҳ бўлиб, имом Табарий ўзларининг тафсирида "Аллоҳнинг Ўз Расулига мадади, уларнинг Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ёрдамларидан қувватлироқдир. Зотан, улар Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга у зотнинг душманларига қарши мадад беришга байъат қилишган эди" дея таъвил қилган.
Суннатуллоҳ Абдулбосит
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ ёлғоннинг ёмонлиги ҳақида
TАЪСИРЛИ ҲИКОЯ ЭКАН
Бир камбағал, фақир кишининг бошига оғир ташвиш тушди, қарзлари кўпайиб 500 динорга етди. Уларни тўлашга қурби етмасди. Бошқа томондан қарз берганлар пулларини тинмай талаб қила бошладилар. Ночор қолган киши бой савдогарнинг ҳузурига бориб 500 динорни маълум муддатда қайтариш шарти билан қарз ҳавола қилди ва қарзларини тўлади. Куну тун бир бирини қувлаб ўта бошлади. Аҳвол эса ёмонлашгандан ёмонлашди. Келишилган муддат етиб келди. Савдогар пулини сўраб келди. Бечора фақир эса тўлашга бир дирҳами ҳам йўқлигини айтди. Савдогар қозига арз қилди. Қози камбағални то қарзини тўламагунча зиндонга ташлашга ҳукм қилди.
Камбағал киши қозига:
- Ҳазрат эртагача менга изн беринг, уйимга бориб аёлимга айтай, оиламдагиларни ҳотиржам қилиб келай, токи мендан ташвишланмасинлар.
Қози:
- Эртага қайтиб келишингга ким кафил бўлади?
Камбағал:
- Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни кафил қиламан. Гувоҳ бўлингки агар эртага қайтиб келмасам, дунё ва охиратда Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг умматлари эмасман.
Қози ҳам солиҳ киши эди, фақирдан бу кафилликни қабул қилиб, уни уйига бориб келишига изн берди.
Киши уйга келгач аёлига вазиятни тушунтирди. Солиҳа, оқила аёл:
- Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни қози ҳузурида кафил қилиб келибсиз, келинг энди у зот соллаллоҳу алайҳи васалламга саловат айтамиз. Шояд Аллоҳ айтган саловатларимиз баракасидан ғам-ғуссаларимизни аритса.
Шундай қилиб эр-хотин ўтириб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга саловат айта бошладилар. Ҳатто уйқу ғолиб келиб, ухлаб қолдилар.
Киши тушида Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни кўрди. У зот фақирга: « Тонг отгач волий ҳузурига бор. Унга менинг саломимни етказ. Ва айтгинки:"Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қарзларимни тўлаб беришингизни талаб қилдилар". Агар гапинг ростлигига исбот талаб қилса унга икки аломатни айт: биринчиси - волий ҳар кеча канда қилмай менга минг марта саловат айтади.
иккинчиси - кечаги тунда саловатни саноғида адашиб кетди, лекин менга тўлиқ етказилди айтган саловатлари.»
Киши уйғониб, шаҳар волийи ҳузурига ошиқди. Олдига кириб салом берди ва:
- Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам сизга салом айтдилар ва мени қарзимни қоплашингизни буюрдилар, - деди.
Волий:
- Қарзинг қанча?
Киши:
- 500 динор.
Волий:
- Гапингни ростлигини тасдиқловчи далилинг борми?
Киши:
- Иккита далилим бор. Бири - сиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга ҳар кеча минг марта саловат айтасиз.
Волий:
- Гапинг тўғри, деб йиғлаб юборди.
Киши:
- Иккинчиси - кеча кечаси саловат айта туриб саноқдан адашиб кетдингиз, Набий алайҳиссалом саловатларингиз комил тарзда етказилганини хушхабарини бердилар.
Волий:
- Рост айтдинг, деди ва ёшлари кўзларидан қуйилиб кетти.
Сўнг байтул молдан 500 динор беришларини амр қилди. Яна ўз молидан 2500 динор берди ва:
- Бу сенга Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан салом келтирганинг учун икром, деди.
Киши волий ҳузуридан чиқиб, қозининг олдига шошди. Етиб келгач, қози уни кутиб ўтирганини ва қўлида ҳамён кўрди. Қози:
- Мен қарзингни қоплайман, мана сенга 500 динор. Чунки мен сени сабабингдан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни тушимда кўрдим. У зот менга «Агар уни қарзини ўтасанг, Қиёматда сендан гуноҳларингни кечамиз» дедилар, - деди.
Шу пайт савдогар кириб келди ва қозига:
- Жаноб қози мен бу кишидан қарзларимни кечдим, розиман. Мана бу 500 динор мендан унга ҳадя. Чунки мен унинг сабабидан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни туш кўрдим. У зот менга: «Агар уни қарзидан кечсанг, сени гуноҳларингдан Қиёмат куни кечамиз» дедилар, - деди.
Шундай қилиб киши қози ҳузуридан беҳад хурсанд бўлиб чиқди, аёлига хушхабарни айтишга ошиқди. 500 динор қарзини тўлаб берадиган одам ахтариб юрган эди, мана энди уйига 4000 динорни кўтариб шодмон қайтмоқда. Буларнинг барчаси Набиййимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга айтилган саловат барокатидан содир бўлди.
Бир камбағал, фақир кишининг бошига оғир ташвиш тушди, қарзлари кўпайиб 500 динорга етди. Уларни тўлашга қурби етмасди. Бошқа томондан қарз берганлар пулларини тинмай талаб қила бошладилар. Ночор қолган киши бой савдогарнинг ҳузурига бориб 500 динорни маълум муддатда қайтариш шарти билан қарз ҳавола қилди ва қарзларини тўлади. Куну тун бир бирини қувлаб ўта бошлади. Аҳвол эса ёмонлашгандан ёмонлашди. Келишилган муддат етиб келди. Савдогар пулини сўраб келди. Бечора фақир эса тўлашга бир дирҳами ҳам йўқлигини айтди. Савдогар қозига арз қилди. Қози камбағални то қарзини тўламагунча зиндонга ташлашга ҳукм қилди.
Камбағал киши қозига:
- Ҳазрат эртагача менга изн беринг, уйимга бориб аёлимга айтай, оиламдагиларни ҳотиржам қилиб келай, токи мендан ташвишланмасинлар.
Қози:
- Эртага қайтиб келишингга ким кафил бўлади?
Камбағал:
- Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни кафил қиламан. Гувоҳ бўлингки агар эртага қайтиб келмасам, дунё ва охиратда Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг умматлари эмасман.
Қози ҳам солиҳ киши эди, фақирдан бу кафилликни қабул қилиб, уни уйига бориб келишига изн берди.
Киши уйга келгач аёлига вазиятни тушунтирди. Солиҳа, оқила аёл:
- Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни қози ҳузурида кафил қилиб келибсиз, келинг энди у зот соллаллоҳу алайҳи васалламга саловат айтамиз. Шояд Аллоҳ айтган саловатларимиз баракасидан ғам-ғуссаларимизни аритса.
Шундай қилиб эр-хотин ўтириб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга саловат айта бошладилар. Ҳатто уйқу ғолиб келиб, ухлаб қолдилар.
Киши тушида Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни кўрди. У зот фақирга: « Тонг отгач волий ҳузурига бор. Унга менинг саломимни етказ. Ва айтгинки:"Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қарзларимни тўлаб беришингизни талаб қилдилар". Агар гапинг ростлигига исбот талаб қилса унга икки аломатни айт: биринчиси - волий ҳар кеча канда қилмай менга минг марта саловат айтади.
иккинчиси - кечаги тунда саловатни саноғида адашиб кетди, лекин менга тўлиқ етказилди айтган саловатлари.»
Киши уйғониб, шаҳар волийи ҳузурига ошиқди. Олдига кириб салом берди ва:
- Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам сизга салом айтдилар ва мени қарзимни қоплашингизни буюрдилар, - деди.
Волий:
- Қарзинг қанча?
Киши:
- 500 динор.
Волий:
- Гапингни ростлигини тасдиқловчи далилинг борми?
Киши:
- Иккита далилим бор. Бири - сиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга ҳар кеча минг марта саловат айтасиз.
Волий:
- Гапинг тўғри, деб йиғлаб юборди.
Киши:
- Иккинчиси - кеча кечаси саловат айта туриб саноқдан адашиб кетдингиз, Набий алайҳиссалом саловатларингиз комил тарзда етказилганини хушхабарини бердилар.
Волий:
- Рост айтдинг, деди ва ёшлари кўзларидан қуйилиб кетти.
Сўнг байтул молдан 500 динор беришларини амр қилди. Яна ўз молидан 2500 динор берди ва:
- Бу сенга Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан салом келтирганинг учун икром, деди.
Киши волий ҳузуридан чиқиб, қозининг олдига шошди. Етиб келгач, қози уни кутиб ўтирганини ва қўлида ҳамён кўрди. Қози:
- Мен қарзингни қоплайман, мана сенга 500 динор. Чунки мен сени сабабингдан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни тушимда кўрдим. У зот менга «Агар уни қарзини ўтасанг, Қиёматда сендан гуноҳларингни кечамиз» дедилар, - деди.
Шу пайт савдогар кириб келди ва қозига:
- Жаноб қози мен бу кишидан қарзларимни кечдим, розиман. Мана бу 500 динор мендан унга ҳадя. Чунки мен унинг сабабидан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни туш кўрдим. У зот менга: «Агар уни қарзидан кечсанг, сени гуноҳларингдан Қиёмат куни кечамиз» дедилар, - деди.
Шундай қилиб киши қози ҳузуридан беҳад хурсанд бўлиб чиқди, аёлига хушхабарни айтишга ошиқди. 500 динор қарзини тўлаб берадиган одам ахтариб юрган эди, мана энди уйига 4000 динорни кўтариб шодмон қайтмоқда. Буларнинг барчаси Набиййимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга айтилган саловат барокатидан содир бўлди.
👍1
РИЖОЛ
Сен саййидимиз Усмон ибн Аффон розиёллоҳу анҳу каби бўл!
У зотни яралашганда завжаларининг ёпинчиғи очилиб қолди. Саксон ёшдан ошган Усмон розиёллоҳу анҳу жон бериш арафасида бўлсаларда завжаларига: "Юзингни очилиб қолиши мен учун жон беришимдан ҳам оғирроқ туюлаяпти", деган эдилар.
Укам! Дин ҳақида ҳеч нарса билмайдиган бир қизни севганинг учун эркаклигингдан, динингдан воз кечма!
"Ривожланиш" ва "маданият" зулмати остида рашкингдан воз кечма. Рижоллардан бўл!
Бизга шариат ва аҳкомларни Аллоҳ жорий қилган. Уларни қаттиқ тутишга амр қилган.
"Маданият"инг ва "тараққиёт"инг ила даюс бўлгандан кўра эркаклигинг ила ғариб бўлганинг афзалдир!
Абдул Қодир ПОЛВОНОВ
Сен саййидимиз Усмон ибн Аффон розиёллоҳу анҳу каби бўл!
У зотни яралашганда завжаларининг ёпинчиғи очилиб қолди. Саксон ёшдан ошган Усмон розиёллоҳу анҳу жон бериш арафасида бўлсаларда завжаларига: "Юзингни очилиб қолиши мен учун жон беришимдан ҳам оғирроқ туюлаяпти", деган эдилар.
Укам! Дин ҳақида ҳеч нарса билмайдиган бир қизни севганинг учун эркаклигингдан, динингдан воз кечма!
"Ривожланиш" ва "маданият" зулмати остида рашкингдан воз кечма. Рижоллардан бўл!
Бизга шариат ва аҳкомларни Аллоҳ жорий қилган. Уларни қаттиқ тутишга амр қилган.
"Маданият"инг ва "тараққиёт"инг ила даюс бўлгандан кўра эркаклигинг ила ғариб бўлганинг афзалдир!
Абдул Қодир ПОЛВОНОВ
Имом Аҳмад роҳматуллоҳи алайҳнинг аёли вафот этганида Имом Аҳмад:
"Ўттиз йиллик турмушимизда бирон марта ҳам низолашмадик" деди.
© "Тарихул Бағдод", 16/626
"Ўттиз йиллик турмушимизда бирон марта ҳам низолашмадик" деди.
© "Тарихул Бағдод", 16/626
Ислом тарихидан
Энг биринчи бўлиб иймон келтирган инсон – Хадижа бинти Хувайлид (розияллоҳу анҳо).
Озод эркаклардан энг биринчи бўлиб иймон келтирган инсон – Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу).
Ёш болалар ичида биринчи бўлиб иймон келтирган инсон – Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу).
Биринчи бўлиб озод қилинган мусулмон қул – Зайд ибн Ҳориса (розияллоҳу анҳу).
Биринчи бўлиб мусулмон бўлган қул – Билол ибн Рабоҳ (розияллоҳу анҳу).
Форслардан биринчи бўлиб мусулмон бўлган инсон – Салмон Форсий (розияллоҳу анҳу).
Рум (Византия)ликлардан биринчи бўлиб мусулмон бўлган инсон – Суҳайб ибн Синон Румий (розияллоҳу анҳу).
Аллоҳ таоло йўлида биринчи бўлиб ўқ узган инсон – Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу).
Ҳижратдан олдин биринчи туғилган мусулмон – Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо).
Ҳижратдан кейин Мадинада биринчи туғилган бола Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳу).
Биринчи нозил бўлган Қуръони оятлари – “Алақ” сурасининг дастлабки беш ояти.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га тўлиқ шаклда биринчи нозил бўлган сура Муддассир сураси.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га ислом саломини айтган биринчи инсон – Абу Зарр Ғифорий (розияллоҳу анҳу).
Исломда биринчи бўлиб қилич яланғочлаган инсон – Зубайр ибн Аввом (розияллоҳу анҳу).
Исломдаги биринчи муаззин – Билол ибн Рабоҳ (розияллоҳу анҳу).
Исломдаги биринчи қибла – Байтул Мақдис.
Биринчи мусулмон шоир – Ҳассон ибн Собит Ансорий (розияллоҳу анҳу).
Мадинада муҳожирлардан биринчи вафот этган инсон – Усмон ибн Мазъун (розияллоҳу анҳу).
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) вафотларидан кейин Мадинадан чиққан биринчи қўшин – Салама ибн Зубайр қўшини.
Мусулмонларнинг биринчи халифаси – Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу).
Биринчи умавий халифа – Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу).
Биринчи аббосий халифа – Абул Аббос Саффоҳ.
Биринчи бўлиб масжидларни (чироқлар билан) ёритган инсон – Тамим ибн Авс Дорий.
Андалус (Испания)га етиб борган биринчи қўмондон – Мусо ибн Нусайр.
Мусулмонлар ва форслар ўртасида бўлган биринчи жанг – Қодисия жанги.
Мусулмонлар ва мўғуллар ўртасида бўлган биринчи жанг – Айни Жолут жанги.
Салибчилардан озод қилинган Масжидул Ақсода биринчи жумъа хутбасини ўқиган инсон –Қози Муҳйиддин ибн Закийюддин.
Қурбонликни биринчи бўлиб суннат қилган пайғамбар – Иброҳим (алайҳиссалом).
Сафо ва Марва орасида биринчи бўлиб саъй қилган инсон – Ҳожар онамиз.
Замзам сувидан биринчи бўлиб ичган инсон – Исмоил (алайҳис-салом).
Биринчи бўлиб денгизга чиққан инсон – Юнус (алайҳис-салом).
Энг биринчи бўлиб иймон келтирган инсон – Хадижа бинти Хувайлид (розияллоҳу анҳо).
Озод эркаклардан энг биринчи бўлиб иймон келтирган инсон – Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу).
Ёш болалар ичида биринчи бўлиб иймон келтирган инсон – Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу).
Биринчи бўлиб озод қилинган мусулмон қул – Зайд ибн Ҳориса (розияллоҳу анҳу).
Биринчи бўлиб мусулмон бўлган қул – Билол ибн Рабоҳ (розияллоҳу анҳу).
Форслардан биринчи бўлиб мусулмон бўлган инсон – Салмон Форсий (розияллоҳу анҳу).
Рум (Византия)ликлардан биринчи бўлиб мусулмон бўлган инсон – Суҳайб ибн Синон Румий (розияллоҳу анҳу).
Аллоҳ таоло йўлида биринчи бўлиб ўқ узган инсон – Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу).
Ҳижратдан олдин биринчи туғилган мусулмон – Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо).
Ҳижратдан кейин Мадинада биринчи туғилган бола Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳу).
Биринчи нозил бўлган Қуръони оятлари – “Алақ” сурасининг дастлабки беш ояти.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га тўлиқ шаклда биринчи нозил бўлган сура Муддассир сураси.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га ислом саломини айтган биринчи инсон – Абу Зарр Ғифорий (розияллоҳу анҳу).
Исломда биринчи бўлиб қилич яланғочлаган инсон – Зубайр ибн Аввом (розияллоҳу анҳу).
Исломдаги биринчи муаззин – Билол ибн Рабоҳ (розияллоҳу анҳу).
Исломдаги биринчи қибла – Байтул Мақдис.
Биринчи мусулмон шоир – Ҳассон ибн Собит Ансорий (розияллоҳу анҳу).
Мадинада муҳожирлардан биринчи вафот этган инсон – Усмон ибн Мазъун (розияллоҳу анҳу).
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) вафотларидан кейин Мадинадан чиққан биринчи қўшин – Салама ибн Зубайр қўшини.
Мусулмонларнинг биринчи халифаси – Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу).
Биринчи умавий халифа – Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу).
Биринчи аббосий халифа – Абул Аббос Саффоҳ.
Биринчи бўлиб масжидларни (чироқлар билан) ёритган инсон – Тамим ибн Авс Дорий.
Андалус (Испания)га етиб борган биринчи қўмондон – Мусо ибн Нусайр.
Мусулмонлар ва форслар ўртасида бўлган биринчи жанг – Қодисия жанги.
Мусулмонлар ва мўғуллар ўртасида бўлган биринчи жанг – Айни Жолут жанги.
Салибчилардан озод қилинган Масжидул Ақсода биринчи жумъа хутбасини ўқиган инсон –Қози Муҳйиддин ибн Закийюддин.
Қурбонликни биринчи бўлиб суннат қилган пайғамбар – Иброҳим (алайҳиссалом).
Сафо ва Марва орасида биринчи бўлиб саъй қилган инсон – Ҳожар онамиз.
Замзам сувидан биринчи бўлиб ичган инсон – Исмоил (алайҳис-салом).
Биринчи бўлиб денгизга чиққан инсон – Юнус (алайҳис-салом).
Бугун Суриялик (сўнгги йилларда Туркияда яшаб келаётган) катта олим, Қуръон ва Суннат ходими, умрини илмга бағишлаган, элликка яқин турли мавзулардаги китоб ва рисолалар соҳиби бўлган шайх Муҳаммад Али Собуний ҳазратлари дорул бақога риҳлат қилдилар.
Бу зот 1930 йил Суриянинг Ҳалаб шаҳрида таваллуд топганлар. Илк таълимни ўша вақтдаги Ҳалаб шаҳрининг катта уламоларидан бўлган отаси Жамолиддин Собуний ҳазратларидан оладилар. Бошланғич мактабда Қуръони каримни ҳифз қиладилар. Ўрта мактабда уни мустаҳкамлайдилар.
Шунингдек, Собуний Муҳаммад Нажиб Сирож, Аҳмад Шаммоъ, Муҳаммад Саъийд Идлибий, Муҳаммад Роғиб Таббох ва Муҳаммад Нажиб Хайёта каби ўз юртининг машҳур диний улаомларига ҳам шогирд тушиб, улардан араб тили билимлари, фиқҳ ва унинг асослари, фароиз илми, ҚУръони карим билимлари ва ҳадиси шариф билимларидан таълим олди.
Али Собуний Ҳалаб шаҳридаги диний ўрта махсус Ислом билим юрти бўлмиш "Хисравийя" мадарасасини 1949 йилда битиргач, Азҳари Шарифга йўл оладилар. 1952 йилда Азҳар университетининг шариат факультетини тамомлайдилар. Сўнгра, ўқишни давом эттириб, 1954 йили шаръий қозилик халқаро гувоҳномасини қўлга киритадилар.
Мисрдан ватанга қайтиб Ҳалаб мадрасаларида 1962 йилга қадар ислом сақофати фанидан устозлик қиладилар. Сўнгра, Саудия Арабистонининг Маккаи Мукаррама шаҳридаги университетларда турли исломий фанлардан дарс бердилар. Жумладан, Уммул Қуро университетида узоқ йиллик фаолият юритдилар.
Уммул Қуро университети шайх Собунийни университет илмий тадқиқот ва исломий меросни ўрганиш марказига тадқиқотчи қилиб тайинлади.
Муҳаммад Али Собуний Саудия Арабистонидаги илмий фаолияти давомида ўнлаб илмий китоб ва рисолалар таълиф этди. Уларнинг энг машҳурларидан бўлган Қуръони карим тафсири ва ҳадис шарҳига оид "сафватут тафосир", "равоиъул баён", "мин кунузис сунна", "мухтасару тафсири ибн касир", "мухтасару тафсири-т-табарий" каби китоблари бутун ислом оламида машҳурдир.
Олимнинг айрим асарлари юртимиздаги мадраса ва Ислом институтларида ҳам ўқитилади.
Шайх Собунийнинг аксар илмий асарлари инглиз, француз ва турк тилларига таржима қилинган.
Собуний бир неча йил давомида Ислом Олами Робитаси халқаро ташкилотида Қуръон ва Суннатдаги илмий мўъжизалар ҳайъатида маслаҳатчи лавозимида ишлаб келганлар.
Бу зотнинг илмий ва оммабоп асарларининг афзаллиги уларнинг ўқувчи ва талабаларга тушунарли ва осон услуб билан замонга ҳамнафас руҳда ёзилганлигидадир. Зотан, Шом ўлкаси уламолари доимо шу услубни қўллаб келганлар. Шайх Мустафо Зарқо (р.ҳ), Шайх Абу Ғудда (р.ҳ), Шайх Маҳмуд АбдулҲамид Таҳмоз (р.ҳ), Шайх Рамазон Бутий (р.ҳ.), Шайх Муҳаммад Али Собуний (р.ҳ.) ва Шайх Муҳаммад Ротиб Ноблусий каби сўнгги асрлардаги ислом оламининг Суриядан чиққан забардаст олимлари исломий билимларни осонлаштириб, халққа тақдим қилиш билан шуғулланганлар. Улар исломнинг гўзаллиги, мўътадиллиги ва олийжаноблигини оламга намойиш қилганлар.
Аллоҳ таоло барча марҳум уламоалр қатори шайх Муҳаммад Али Собунийни ҳам ўз раҳматига олсин. Фирдавс жаннатларига дохил этсин.
Алишер СУЛТОНХЎЖАЕВ
Бу зот 1930 йил Суриянинг Ҳалаб шаҳрида таваллуд топганлар. Илк таълимни ўша вақтдаги Ҳалаб шаҳрининг катта уламоларидан бўлган отаси Жамолиддин Собуний ҳазратларидан оладилар. Бошланғич мактабда Қуръони каримни ҳифз қиладилар. Ўрта мактабда уни мустаҳкамлайдилар.
Шунингдек, Собуний Муҳаммад Нажиб Сирож, Аҳмад Шаммоъ, Муҳаммад Саъийд Идлибий, Муҳаммад Роғиб Таббох ва Муҳаммад Нажиб Хайёта каби ўз юртининг машҳур диний улаомларига ҳам шогирд тушиб, улардан араб тили билимлари, фиқҳ ва унинг асослари, фароиз илми, ҚУръони карим билимлари ва ҳадиси шариф билимларидан таълим олди.
Али Собуний Ҳалаб шаҳридаги диний ўрта махсус Ислом билим юрти бўлмиш "Хисравийя" мадарасасини 1949 йилда битиргач, Азҳари Шарифга йўл оладилар. 1952 йилда Азҳар университетининг шариат факультетини тамомлайдилар. Сўнгра, ўқишни давом эттириб, 1954 йили шаръий қозилик халқаро гувоҳномасини қўлга киритадилар.
Мисрдан ватанга қайтиб Ҳалаб мадрасаларида 1962 йилга қадар ислом сақофати фанидан устозлик қиладилар. Сўнгра, Саудия Арабистонининг Маккаи Мукаррама шаҳридаги университетларда турли исломий фанлардан дарс бердилар. Жумладан, Уммул Қуро университетида узоқ йиллик фаолият юритдилар.
Уммул Қуро университети шайх Собунийни университет илмий тадқиқот ва исломий меросни ўрганиш марказига тадқиқотчи қилиб тайинлади.
Муҳаммад Али Собуний Саудия Арабистонидаги илмий фаолияти давомида ўнлаб илмий китоб ва рисолалар таълиф этди. Уларнинг энг машҳурларидан бўлган Қуръони карим тафсири ва ҳадис шарҳига оид "сафватут тафосир", "равоиъул баён", "мин кунузис сунна", "мухтасару тафсири ибн касир", "мухтасару тафсири-т-табарий" каби китоблари бутун ислом оламида машҳурдир.
Олимнинг айрим асарлари юртимиздаги мадраса ва Ислом институтларида ҳам ўқитилади.
Шайх Собунийнинг аксар илмий асарлари инглиз, француз ва турк тилларига таржима қилинган.
Собуний бир неча йил давомида Ислом Олами Робитаси халқаро ташкилотида Қуръон ва Суннатдаги илмий мўъжизалар ҳайъатида маслаҳатчи лавозимида ишлаб келганлар.
Бу зотнинг илмий ва оммабоп асарларининг афзаллиги уларнинг ўқувчи ва талабаларга тушунарли ва осон услуб билан замонга ҳамнафас руҳда ёзилганлигидадир. Зотан, Шом ўлкаси уламолари доимо шу услубни қўллаб келганлар. Шайх Мустафо Зарқо (р.ҳ), Шайх Абу Ғудда (р.ҳ), Шайх Маҳмуд АбдулҲамид Таҳмоз (р.ҳ), Шайх Рамазон Бутий (р.ҳ.), Шайх Муҳаммад Али Собуний (р.ҳ.) ва Шайх Муҳаммад Ротиб Ноблусий каби сўнгги асрлардаги ислом оламининг Суриядан чиққан забардаст олимлари исломий билимларни осонлаштириб, халққа тақдим қилиш билан шуғулланганлар. Улар исломнинг гўзаллиги, мўътадиллиги ва олийжаноблигини оламга намойиш қилганлар.
Аллоҳ таоло барча марҳум уламоалр қатори шайх Муҳаммад Али Собунийни ҳам ўз раҳматига олсин. Фирдавс жаннатларига дохил этсин.
Алишер СУЛТОНХЎЖАЕВ
Одамлар билан муомала қилишнинг тамойиллари қандай?
- Одамлар сенга қандай муомала қилишини истасанг, ўзинг ҳам уларга шундай муомала қил!
- Хеч кимни алдама!
- Хеч кимга кўзбўямачилик қилма!
- Хеч кимнинг қалбини синдирма!
«Ҳикматлар саодатга етаклар» китобидан.
- Одамлар сенга қандай муомала қилишини истасанг, ўзинг ҳам уларга шундай муомала қил!
- Хеч кимни алдама!
- Хеч кимга кўзбўямачилик қилма!
- Хеч кимнинг қалбини синдирма!
«Ҳикматлар саодатга етаклар» китобидан.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Мусулмонлар фожиаси
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф
ЧИН ДЎСТ
Бир одамнинг тонгда ажали етиб, жонини олиш учун олдига Азроил келибди ва унга куни битганини айтибди. Соппа-соғ юрган ҳалиги одам ҳали ўлимга тайёр эмаслигини, битириб улгурмаган ишлари борлигини айтиб, уч кунга муҳлат сўрабди. Шунда Азроил: "Яратган сенинг олдингга юбораётган пайтида шуни олдиндан билиб мени огоҳлантирган эди. Унинг изни билан сенга уч кун муҳлат бераман, лекин бир шарт билан. Шарт шуки, бугун барча дўстларингни айланиб чиқасан, агар уларнинг ичида сенинг яшашингни чин дилдан хоҳлайдиган ва ўлимингдан қаттиқ қайғурадигани топилса, сен айтган муҳлатни бераман. Топилмаса, Яратганнинг амри билан кечқурун жонингни оламан", дебди ва кўздан ғойиб бўлибди.
Ўша одамни шу куни қабрга қўйишибди.
Эй инсон, билгинки, кимнинг тириклиги ҳеч кимни хурсанд қилмаган бўлса, ўлими ҳам ҳеч кимга ташвиш туғдирмайди. Атрофингдаги дўстларингга қара, улар билан муносабатинг қандай? дўст бўлиш осон, лекин дўстликни ушлаб туриш қийин. Дўст учун бирор нарсасидан кечган одамнинг чин дўсти бўлади. Фақат ўзини ўйлайдиган одам юқоридаги каби аҳволга тушади.
Бир одамнинг тонгда ажали етиб, жонини олиш учун олдига Азроил келибди ва унга куни битганини айтибди. Соппа-соғ юрган ҳалиги одам ҳали ўлимга тайёр эмаслигини, битириб улгурмаган ишлари борлигини айтиб, уч кунга муҳлат сўрабди. Шунда Азроил: "Яратган сенинг олдингга юбораётган пайтида шуни олдиндан билиб мени огоҳлантирган эди. Унинг изни билан сенга уч кун муҳлат бераман, лекин бир шарт билан. Шарт шуки, бугун барча дўстларингни айланиб чиқасан, агар уларнинг ичида сенинг яшашингни чин дилдан хоҳлайдиган ва ўлимингдан қаттиқ қайғурадигани топилса, сен айтган муҳлатни бераман. Топилмаса, Яратганнинг амри билан кечқурун жонингни оламан", дебди ва кўздан ғойиб бўлибди.
Ўша одамни шу куни қабрга қўйишибди.
Эй инсон, билгинки, кимнинг тириклиги ҳеч кимни хурсанд қилмаган бўлса, ўлими ҳам ҳеч кимга ташвиш туғдирмайди. Атрофингдаги дўстларингга қара, улар билан муносабатинг қандай? дўст бўлиш осон, лекин дўстликни ушлаб туриш қийин. Дўст учун бирор нарсасидан кечган одамнинг чин дўсти бўлади. Фақат ўзини ўйлайдиган одам юқоридаги каби аҳволга тушади.
ДУО ОДОБЛАРИ
Имом Абу Ҳомид Ғаззолийнинг «Иҳёу улумид-дин» китобларида айтилишича, дуо одоблари ўнтадир:
Биринчиси – арафа куни, рамазон ойи, жума куни, кеча охирининг учдан бири, саҳар вақти каби шарафли пайтларни (дуо қилиш учун) кутиш.
Иккинчиси – ёмғир ёғаётганда, намоз қоим қилинганда ва намоздан кейинги шарафли ҳолатларни дуо қилиш учун ғанимат билиш. Имом Нававий: «Қалб юмшаганда ҳам», дедилар.
Учинчиси – қиблага юзланиш, икки қўлни кўтариш ва дуонинг охирида юзга суриш.
Тўртинчиси – овозни пастлатиш.
Бешинчиси – дуони қофия билан қилмаслик. Уни дуодаги ҳаддан ошиш, деб тафсир қилишган. Энг яхшиси Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан маъсур бўлган дуолар билан кифояланишдир.
Олтинчиси – хузуъ, тазарруъ ва қўрқиш. Аллоҳ таоло бу ҳақда:
«Дарҳақиқат, улар (яъни, мазкур пайғамбарлар) яхши ишларни қилишга шошар ва Бизга рағбат ва қўрқув билан дуо-илтижо қилар эдилар»
(Анбиё сураси, 90-оят);
«Парвардигорингизга тазарруъ билан ичингизда (махфий) илтижо қилингиз»
(Аъроф сураси, 55-оят), деган.
Еттинчиси – дуо қилаётганда жазм қилиб, ижобат бўлишига ишониб дуо қилиш.
Саккизинчиси – дуода собит бўлиш, уч марта такрор қилиш ва ижобатга сабрсизлик қилмаслик.
Тўққизинчиси – дуони Аллоҳга ҳамд ва сано, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга саловот айтиб бошлаб, яна шулар билан хотима ясаш.
Ўнинчиси – бу дуонинг ижобат бўлишига сабаб бўлган энг аҳамиятлисидир. Яъни, тавба қилиш, зулмни ўз эгасига қайтариш ва Аллоҳ таолога юзланиш.
"Динда саволим бор" китобидан
Имом Абу Ҳомид Ғаззолийнинг «Иҳёу улумид-дин» китобларида айтилишича, дуо одоблари ўнтадир:
Биринчиси – арафа куни, рамазон ойи, жума куни, кеча охирининг учдан бири, саҳар вақти каби шарафли пайтларни (дуо қилиш учун) кутиш.
Иккинчиси – ёмғир ёғаётганда, намоз қоим қилинганда ва намоздан кейинги шарафли ҳолатларни дуо қилиш учун ғанимат билиш. Имом Нававий: «Қалб юмшаганда ҳам», дедилар.
Учинчиси – қиблага юзланиш, икки қўлни кўтариш ва дуонинг охирида юзга суриш.
Тўртинчиси – овозни пастлатиш.
Бешинчиси – дуони қофия билан қилмаслик. Уни дуодаги ҳаддан ошиш, деб тафсир қилишган. Энг яхшиси Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан маъсур бўлган дуолар билан кифояланишдир.
Олтинчиси – хузуъ, тазарруъ ва қўрқиш. Аллоҳ таоло бу ҳақда:
«Дарҳақиқат, улар (яъни, мазкур пайғамбарлар) яхши ишларни қилишга шошар ва Бизга рағбат ва қўрқув билан дуо-илтижо қилар эдилар»
(Анбиё сураси, 90-оят);
«Парвардигорингизга тазарруъ билан ичингизда (махфий) илтижо қилингиз»
(Аъроф сураси, 55-оят), деган.
Еттинчиси – дуо қилаётганда жазм қилиб, ижобат бўлишига ишониб дуо қилиш.
Саккизинчиси – дуода собит бўлиш, уч марта такрор қилиш ва ижобатга сабрсизлик қилмаслик.
Тўққизинчиси – дуони Аллоҳга ҳамд ва сано, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга саловот айтиб бошлаб, яна шулар билан хотима ясаш.
Ўнинчиси – бу дуонинг ижобат бўлишига сабаб бўлган энг аҳамиятлисидир. Яъни, тавба қилиш, зулмни ўз эгасига қайтариш ва Аллоҳ таолога юзланиш.
"Динда саволим бор" китобидан
ТАФАККУР
Эр-хотин ўзаро алоқа қилганида эркакдан тахминан 200, 000000(икки юз миллион) сперма ажралиб чиқади. Мантиқан олганда агар бу миқдор сперма бачадонда жойлашса 200,000000 бола туғилиши керак. Шунча сперма бачадон сари ошиқади. Уларнинг деярли бари йўлда ҳалок бўлади. Баъзиси чарчаб ҳалок бўлади, бошқаси мағлуб бўлиб. Фақатгина 50 таси қолади. Шундан ҳам биттагинаси тухумдонда жойлашишга муваффақ бўлади. Ана шу ғолиб бўлиб жойлашган зот сизсиз!
Мана шу буюк кураш ҳақида фикр қилганмисиз. Ўшанда югурганингизда оёғингиз, қўлингиз ва қошу-кўзингиз йўқ эди. Аммо ғолиб бўлган эдингиз.
Ўшанда югурганингизда дипломингиз, билимингиз йўқ эди. Аммо ғолиб бўлган эдингиз.
Ўшанда югурганингизда бировдан таълим олмаган эдингиз, сизга ҳеч ким ёрдам бермаган эди. Аммо ғолиб бўлган эдингиз.
Олдингизда битта йўналиш бор эди. Ана шу йўналишда сабот билан ҳаракат қилиб ниҳоят ғолиб бўлган эдингиз.
Кўп чақалоқлар онаси қорнида вафот этади. Сиз эса бундан нажот топдингиз.
Кўп чақалоқлар туғилиб бир неча йил яшаб гўдаклигида вафот этишади. Сиз бундан нажот топдингиз.
Кўп болалар яхши овқатланмаслик туфайли вафот этиб кетишади. Аммо сиз бундан нажот топдингиз.
Бугун эса қўрқиб умидсизланиб ўтирибсиз. Нега?
Нега ўзингизни зиёнда деб ҳисоблайсиз?! Нега ишончни йўқотдингиз?! Нега умидсиз бўлиб қолдингиз?!
Бугун оёғингиз бор, қўлингиз бор, илмингиз бор, туйғуларингиз бор, режалар қилиш учун ақлингиз етарли. Ёрдам бераман деб турган дўстларингиз бор. Ёлғизлигингизда курашган эдингиз. Таслим бўлмасдан шу ергача етиб келдингиз. Энди нега тўхтаб қолмоқчисиз?! Нега яшашни истамайман демоқдасиз?! Нега ҳамма нарсамни йўқотдим дейсиз?! Нечук бунчалар умидсизлик?!
Аллоҳ сизни кўраяпти, ҳамма вақт сизни муҳофаза қилаяпти, риоянгизни қилаяпти. У вакилликка кифоядир!
Эр-хотин ўзаро алоқа қилганида эркакдан тахминан 200, 000000(икки юз миллион) сперма ажралиб чиқади. Мантиқан олганда агар бу миқдор сперма бачадонда жойлашса 200,000000 бола туғилиши керак. Шунча сперма бачадон сари ошиқади. Уларнинг деярли бари йўлда ҳалок бўлади. Баъзиси чарчаб ҳалок бўлади, бошқаси мағлуб бўлиб. Фақатгина 50 таси қолади. Шундан ҳам биттагинаси тухумдонда жойлашишга муваффақ бўлади. Ана шу ғолиб бўлиб жойлашган зот сизсиз!
Мана шу буюк кураш ҳақида фикр қилганмисиз. Ўшанда югурганингизда оёғингиз, қўлингиз ва қошу-кўзингиз йўқ эди. Аммо ғолиб бўлган эдингиз.
Ўшанда югурганингизда дипломингиз, билимингиз йўқ эди. Аммо ғолиб бўлган эдингиз.
Ўшанда югурганингизда бировдан таълим олмаган эдингиз, сизга ҳеч ким ёрдам бермаган эди. Аммо ғолиб бўлган эдингиз.
Олдингизда битта йўналиш бор эди. Ана шу йўналишда сабот билан ҳаракат қилиб ниҳоят ғолиб бўлган эдингиз.
Кўп чақалоқлар онаси қорнида вафот этади. Сиз эса бундан нажот топдингиз.
Кўп чақалоқлар туғилиб бир неча йил яшаб гўдаклигида вафот этишади. Сиз бундан нажот топдингиз.
Кўп болалар яхши овқатланмаслик туфайли вафот этиб кетишади. Аммо сиз бундан нажот топдингиз.
Бугун эса қўрқиб умидсизланиб ўтирибсиз. Нега?
Нега ўзингизни зиёнда деб ҳисоблайсиз?! Нега ишончни йўқотдингиз?! Нега умидсиз бўлиб қолдингиз?!
Бугун оёғингиз бор, қўлингиз бор, илмингиз бор, туйғуларингиз бор, режалар қилиш учун ақлингиз етарли. Ёрдам бераман деб турган дўстларингиз бор. Ёлғизлигингизда курашган эдингиз. Таслим бўлмасдан шу ергача етиб келдингиз. Энди нега тўхтаб қолмоқчисиз?! Нега яшашни истамайман демоқдасиз?! Нега ҳамма нарсамни йўқотдим дейсиз?! Нечук бунчалар умидсизлик?!
Аллоҳ сизни кўраяпти, ҳамма вақт сизни муҳофаза қилаяпти, риоянгизни қилаяпти. У вакилликка кифоядир!
ИЛМ - НАЖОТДИР
Муҳаддис ва аллома Бадриддин Ҳасанийдан «Бир соатдан кейин вафот этишингизни билиб қолсангиз, қандай амал қилардингиз?» деб сўрашди. У киши: «Илм ўқирдим», дедилар. «Нима учун айнан илм ўқирдингиз?» дейишди.
Аллома:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларига биноан. Чунки у зот:
«Кимнинг ажали илм излаётганида келса, Аллоҳ азза ва жалланинг ҳузурига борганда у билан пайғамбарлар ўртасида фақат пайғамбарликдан бошқа фарқ бўлмайди», деганлар» дея жавоб берган эканлар.
Биз ана шундай миллат авлодларимиз.
Бизнинг улуғларимиз илм ўрганиш фурсатини бешикдан то қабргача дея таълим беришган. Илм талаб қилишни зиммамиздаги фарз эканлигини англатишган.
Муҳаддис ва аллома Бадриддин Ҳасанийдан «Бир соатдан кейин вафот этишингизни билиб қолсангиз, қандай амал қилардингиз?» деб сўрашди. У киши: «Илм ўқирдим», дедилар. «Нима учун айнан илм ўқирдингиз?» дейишди.
Аллома:
«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларига биноан. Чунки у зот:
«Кимнинг ажали илм излаётганида келса, Аллоҳ азза ва жалланинг ҳузурига борганда у билан пайғамбарлар ўртасида фақат пайғамбарликдан бошқа фарқ бўлмайди», деганлар» дея жавоб берган эканлар.
Биз ана шундай миллат авлодларимиз.
Бизнинг улуғларимиз илм ўрганиш фурсатини бешикдан то қабргача дея таълим беришган. Илм талаб қилишни зиммамиздаги фарз эканлигини англатишган.
Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Бир киши Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан:
«Исломнинг нимаси яхши?» деб сўради.
«Таом бермоғинг ҳамда таниган ва танимаганга салом бермоғинг», дедилар».
Бешовларидан фақат Термизий ривоят қилмаган.
Шарҳ:
Бир киши Пайғамбаримиздан Исломнинг энг яхши фазилатлари ҳақида сўради. Ислом ўзи яхши нарса, лекин сўровчи ўша яхши нарсанинг ҳам энг афзали ҳақида сўраган. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам эса Исломнинг энг яхши фазилатларидан иккитасини айтиб берганлар. Нима учун айнан шу икки нарсани зикр қилганлари ҳақида гапирадиган бўлсак, уламоларимизнинг айтишларича, бировга яхшилик қилиш асосан икки хил бўлади:
Биринчиси моддий яхшилик бўлиб, унинг энг боши бошқаларни таомлантиришдир.
Иккинчиси баданий яхшилик бўлиб, унинг боши салом беришдир.
Шу билан бирга, савол берилган жой, вақт ва одамларнинг ҳолати ҳам эътиборга олинган. Айниқса, Пайғамбаримиз бошчиликларида саҳобалар янги ҳижрат қилиб келганларида Мадинаи Мунавварада очлик ҳукм сурар эди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўша вақтда бировга овқат бериш, очнинг қорнини тўйдиришга жуда кўп тарғиб қилганлар. Шунингдек, танигану танимаган одамга салом беришни ҳам лозим санаганлар.
Ислом динининг ушбу икки фазилати ҳақида қанча кўп гапирилса, шунча оз. Чунки бу икки нарса инсониятга кўплаб хайр-барака келтиради.
Оч кишиларга таом беришни дийннинг энг афзал амалларидан қилган яна бошқа қайси дин ёки мафкура бор?! Фақат Қуръони Карим ўз оятларида очларга таом беришни энг яхши амаллардан бири ҳисоблаган, ўзи муҳтож бўлса-да, таомини мискин, етим ва асирларга бериш мусулмонликнинг олиймақом сифатларидан эканлигини таъкидлаган.
Фақат Ислом дини иймон комиллигини очларга таом беришга боғлаган. Ҳа, фақат Исломгина – Аллоҳнинг охирги ва мукаммал динигина шундай қилиши мумкин. Бу ишни иймон даражасига кўтарган, Ислом тарбиясини топган ҳақиқий мусулмонларгина дунё халқлари тарихида мисли кўрилмаган даражада сахий бўлишлари ҳам шундан. Фақат Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг дорулфунунларида таҳсил кўрганларгина бу ишни қойилмақом қилиб адо этишлари мумкин.
«Ҳадис ва ҳаёт» китобидан
«Бир киши Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан:
«Исломнинг нимаси яхши?» деб сўради.
«Таом бермоғинг ҳамда таниган ва танимаганга салом бермоғинг», дедилар».
Бешовларидан фақат Термизий ривоят қилмаган.
Шарҳ:
Бир киши Пайғамбаримиздан Исломнинг энг яхши фазилатлари ҳақида сўради. Ислом ўзи яхши нарса, лекин сўровчи ўша яхши нарсанинг ҳам энг афзали ҳақида сўраган. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам эса Исломнинг энг яхши фазилатларидан иккитасини айтиб берганлар. Нима учун айнан шу икки нарсани зикр қилганлари ҳақида гапирадиган бўлсак, уламоларимизнинг айтишларича, бировга яхшилик қилиш асосан икки хил бўлади:
Биринчиси моддий яхшилик бўлиб, унинг энг боши бошқаларни таомлантиришдир.
Иккинчиси баданий яхшилик бўлиб, унинг боши салом беришдир.
Шу билан бирга, савол берилган жой, вақт ва одамларнинг ҳолати ҳам эътиборга олинган. Айниқса, Пайғамбаримиз бошчиликларида саҳобалар янги ҳижрат қилиб келганларида Мадинаи Мунавварада очлик ҳукм сурар эди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўша вақтда бировга овқат бериш, очнинг қорнини тўйдиришга жуда кўп тарғиб қилганлар. Шунингдек, танигану танимаган одамга салом беришни ҳам лозим санаганлар.
Ислом динининг ушбу икки фазилати ҳақида қанча кўп гапирилса, шунча оз. Чунки бу икки нарса инсониятга кўплаб хайр-барака келтиради.
Оч кишиларга таом беришни дийннинг энг афзал амалларидан қилган яна бошқа қайси дин ёки мафкура бор?! Фақат Қуръони Карим ўз оятларида очларга таом беришни энг яхши амаллардан бири ҳисоблаган, ўзи муҳтож бўлса-да, таомини мискин, етим ва асирларга бериш мусулмонликнинг олиймақом сифатларидан эканлигини таъкидлаган.
Фақат Ислом дини иймон комиллигини очларга таом беришга боғлаган. Ҳа, фақат Исломгина – Аллоҳнинг охирги ва мукаммал динигина шундай қилиши мумкин. Бу ишни иймон даражасига кўтарган, Ислом тарбиясини топган ҳақиқий мусулмонларгина дунё халқлари тарихида мисли кўрилмаган даражада сахий бўлишлари ҳам шундан. Фақат Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг дорулфунунларида таҳсил кўрганларгина бу ишни қойилмақом қилиб адо этишлари мумкин.
«Ҳадис ва ҳаёт» китобидан
Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Фаҳш гапни айтган одам ҳам, уни бошқа ёққа тарқатувчи одам ҳам бир хил гуноҳкор бўлади».
Шарҳ:
Бир одам йўқ жойдаги бир фаҳш гапни айтиб, қандай гуноҳкор бўлса, бу гапни тарқатган, мўмин-мусулмонларнинг орасида шу гапнинг тарқалишига сабаб бўлган одам ҳам худди шундай гуноҳкор бўлар экан.
Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло Нур сурасида марҳамат қилиб, мўминларнинг ичида фаҳш гап тарқалишини истамаслигини очиқ-ойдин айтган:
«Албатта, иймон келтирганлар ичида фаҳш тарқалишини яхши кўрадиганларга бу дунёю охиратда аламли азоб бордир. Аллоҳ биладир, сиз эса билмассиз» (19-оят).
Кишилар орасида фаҳш, уят, одобсиз гапларни тарқатиш нақадар катта гуноҳ эканини мана шу оятдан билиб олиш мумкни. Бу иш оятда фаҳшни ёйиш билан баробар қўйилмоқда, ҳукм умумий ҳолда айтилмоқда.
Демак, фаҳш ишлар ҳақида миш-миш тарқатиш ўша ишнинг ўзига баробар экан. Фаҳша гапларни гапириш, унга тааллуқли бошқа воситаларни тарқатиш, тарғибот қилиш, сабабчи бўлиш – ҳамма-ҳаммаси аламли азобга лойиқ улкан гуноҳ экани турган гап.
Ислом фаҳш ишни ман қилар экан, унга олиб борадиган барча сабабларни ҳам ман этади. Зино ҳаром, уни қилган одам гуноҳкор. Ўша гуноҳкор жазога тортилар экан, демак, зинога тааллуқли, унга олиб борадиган ҳамма воситалар ҳам ман этилади.
Зино ва жинсий алоқа тўғрисида турли гапларни тарқатиш кишиларнинг одоб-ахлоқини бузади, ўша ишга чорлайди, жамиятни одобсизлар, ахлоқсизлар жамиятига айлантиради. Шунинг учун ҳам бузуқ гапларни гапириш ман қилинади.
Агар ҳужжат-далили бўлса, жиддиятни кўзласа, керакли жойда бориб гапирсин, гувоҳ келтириб, зинокорларни жазолашни йўлга қўйишда хизматларини адо этсин. Ана шунда мусулмонлар жамиятини поклашга ҳиссасини қўшган бўлади.
Аммо бекордан-бекорга кишиларда шаҳватни қўзғатадиган, беодоб хаёлларни уйғотадиган гапларни сўзламасин, бемаза ишларни қилмасин. Йўқса, аламли азобга дучор бўлади.
«Аллоҳ билади, сиз эса билмассиз».
Шунинг учун гапни чўзмай, Аллоҳ таолонинг айтганини дарҳол бажо келтиринг.
Фаҳш ва шарм-ҳаёсиз гапларни ташиб юрувчилар Аллоҳ таолонинг ушбу иродасига қарши иш қилган ҳисобланадилар ва гуноҳкори азим бўладилар.
«Фаҳш гапни айтган одам ҳам, уни бошқа ёққа тарқатувчи одам ҳам бир хил гуноҳкор бўлади».
Шарҳ:
Бир одам йўқ жойдаги бир фаҳш гапни айтиб, қандай гуноҳкор бўлса, бу гапни тарқатган, мўмин-мусулмонларнинг орасида шу гапнинг тарқалишига сабаб бўлган одам ҳам худди шундай гуноҳкор бўлар экан.
Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло Нур сурасида марҳамат қилиб, мўминларнинг ичида фаҳш гап тарқалишини истамаслигини очиқ-ойдин айтган:
«Албатта, иймон келтирганлар ичида фаҳш тарқалишини яхши кўрадиганларга бу дунёю охиратда аламли азоб бордир. Аллоҳ биладир, сиз эса билмассиз» (19-оят).
Кишилар орасида фаҳш, уят, одобсиз гапларни тарқатиш нақадар катта гуноҳ эканини мана шу оятдан билиб олиш мумкни. Бу иш оятда фаҳшни ёйиш билан баробар қўйилмоқда, ҳукм умумий ҳолда айтилмоқда.
Демак, фаҳш ишлар ҳақида миш-миш тарқатиш ўша ишнинг ўзига баробар экан. Фаҳша гапларни гапириш, унга тааллуқли бошқа воситаларни тарқатиш, тарғибот қилиш, сабабчи бўлиш – ҳамма-ҳаммаси аламли азобга лойиқ улкан гуноҳ экани турган гап.
Ислом фаҳш ишни ман қилар экан, унга олиб борадиган барча сабабларни ҳам ман этади. Зино ҳаром, уни қилган одам гуноҳкор. Ўша гуноҳкор жазога тортилар экан, демак, зинога тааллуқли, унга олиб борадиган ҳамма воситалар ҳам ман этилади.
Зино ва жинсий алоқа тўғрисида турли гапларни тарқатиш кишиларнинг одоб-ахлоқини бузади, ўша ишга чорлайди, жамиятни одобсизлар, ахлоқсизлар жамиятига айлантиради. Шунинг учун ҳам бузуқ гапларни гапириш ман қилинади.
Агар ҳужжат-далили бўлса, жиддиятни кўзласа, керакли жойда бориб гапирсин, гувоҳ келтириб, зинокорларни жазолашни йўлга қўйишда хизматларини адо этсин. Ана шунда мусулмонлар жамиятини поклашга ҳиссасини қўшган бўлади.
Аммо бекордан-бекорга кишиларда шаҳватни қўзғатадиган, беодоб хаёлларни уйғотадиган гапларни сўзламасин, бемаза ишларни қилмасин. Йўқса, аламли азобга дучор бўлади.
«Аллоҳ билади, сиз эса билмассиз».
Шунинг учун гапни чўзмай, Аллоҳ таолонинг айтганини дарҳол бажо келтиринг.
Фаҳш ва шарм-ҳаёсиз гапларни ташиб юрувчилар Аллоҳ таолонинг ушбу иродасига қарши иш қилган ҳисобланадилар ва гуноҳкори азим бўладилар.
Асмо бинт Язиддан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Энг яхшиларингизни айтиб берайми?» дедилар.
«Ҳа», дейишди.
«Кўрганингзида Аллоҳни ёдга соладиганлар», дедилар.
«Энг ёмонларингизни айтиб берайми?» дедилар.
«Ҳа», дейишди.
«Чақимчилик қилиб юрадиганлар, муҳаббатли кишиларнинг орасини бузадиганлар, пок, бегуноҳ одамларга машаққат туғдиришни истайдиганлар», дедилар».
Шарҳ:
Бу ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мўмин-мусулмонларнинг энг яхшилари ва энг ёмонлари ҳақида савол-жавоб тариқасида маълумот бермоқдалар.
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Энг яхшиларингизни айтиб берайми?» дедилар.
«Ҳа», дейишди.
«Кўрганингизда Аллоҳни ёдга соладиганлар», дедилар».
Бундай кишиларнинг қад-қоматларини, сиймоларини кўришлари билан одамлар Аллоҳни эслайдилар. Уларнинг Ислом асосида кечираётган ҳаётлари сиртларига ҳам балқиб чиққан бўлади. Улар ўзларининг ташқи кўринишлари билан ҳам бошқалардан ажралиб турадилар. Уларни кўрган ҳар қандай одамнинг хаёлига Аллоҳ таоло тушади. Уларни кўрганлар Аллоҳ таолони эслаб қоладилар. Ана шундай одамлар мўмин-мусулмонларнинг энг яхшиси бўлар экан.
Сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам яна:
«Энг ёмонларингизни айтиб берайми?» дедилар.
«Ҳа», дейишди.
«Чақимчилик қилиб юрадиганлар, муҳаббатли кишиларнинг орасини бузадиганлар, пок, бегуноҳ одамларга машаққат туғдиришни истайдиганлар», дедилар».
Кўриниб турибдики, чақимчи энг ёмон тоифалар рўйхатининг биринчи сафида турар экан.
Шунинг учун чақимчиликдан эҳтиёт бўлиш, биродарининг гап-сўзи, хатти-ҳаракатларини бошқаларга бориб айтиб, чақимчилик қилиб, ўзига қандайдир бир манфаат топиш йўлига зинҳор ва зинҳор юрмаслик керак.
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Энг яхшиларингизни айтиб берайми?» дедилар.
«Ҳа», дейишди.
«Кўрганингзида Аллоҳни ёдга соладиганлар», дедилар.
«Энг ёмонларингизни айтиб берайми?» дедилар.
«Ҳа», дейишди.
«Чақимчилик қилиб юрадиганлар, муҳаббатли кишиларнинг орасини бузадиганлар, пок, бегуноҳ одамларга машаққат туғдиришни истайдиганлар», дедилар».
Шарҳ:
Бу ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мўмин-мусулмонларнинг энг яхшилари ва энг ёмонлари ҳақида савол-жавоб тариқасида маълумот бермоқдалар.
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Энг яхшиларингизни айтиб берайми?» дедилар.
«Ҳа», дейишди.
«Кўрганингизда Аллоҳни ёдга соладиганлар», дедилар».
Бундай кишиларнинг қад-қоматларини, сиймоларини кўришлари билан одамлар Аллоҳни эслайдилар. Уларнинг Ислом асосида кечираётган ҳаётлари сиртларига ҳам балқиб чиққан бўлади. Улар ўзларининг ташқи кўринишлари билан ҳам бошқалардан ажралиб турадилар. Уларни кўрган ҳар қандай одамнинг хаёлига Аллоҳ таоло тушади. Уларни кўрганлар Аллоҳ таолони эслаб қоладилар. Ана шундай одамлар мўмин-мусулмонларнинг энг яхшиси бўлар экан.
Сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам яна:
«Энг ёмонларингизни айтиб берайми?» дедилар.
«Ҳа», дейишди.
«Чақимчилик қилиб юрадиганлар, муҳаббатли кишиларнинг орасини бузадиганлар, пок, бегуноҳ одамларга машаққат туғдиришни истайдиганлар», дедилар».
Кўриниб турибдики, чақимчи энг ёмон тоифалар рўйхатининг биринчи сафида турар экан.
Шунинг учун чақимчиликдан эҳтиёт бўлиш, биродарининг гап-сўзи, хатти-ҳаракатларини бошқаларга бориб айтиб, чақимчилик қилиб, ўзига қандайдир бир манфаат топиш йўлига зинҳор ва зинҳор юрмаслик керак.
КАМОНЧИЛАР ҚЎМОНДОНИ
Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай деб марҳамат қилган:
مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا
«Мўминлардан Аллоҳга берган ваъдаларига содиқ қолган кишилар бордир. Бас, улардан назрига вафо қилгани бор. Улардан интизор бўлиб турганлари бор. Улар бирор нарсани алмаштирмадилар» (Аҳзоб сураси, 23-оят).
Содиқ саҳобаи киромлар уруш пайтларида орқага чекинмасликка, майдондан қочиб кетмасликка, балки ўз жойида, душман қаршисида собит туришга ваъда берган эдилар. Улар ана шу ваъдаларига содиқ қолдилар. Шунингдек, улардан кейин келган тобеинлар, табаъа тобеинлар, солиҳ мўминлар Ислом учун жонларини бериш, бу йўлда молу жонларини фидо қилиш борасидаги аҳдларига содиқ қолиб, ўша аҳдларига вафо қилдилар.
Аҳдига содиқ қолган инсонлардан бири Абдуллоҳ ибн Жубайр розияллоҳу анҳудир.
Абдуллоҳ ибн Жубайр розияллоҳу анҳу Бану Саълаба ибн Амр ибн Авф ибн Авс уруғидан бўлиб, етмиш нафар саҳобалар билан Ақоба байъатида, Бадр ғазотида ва Уҳуд ғазотида қатнашганлар.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Уҳуд ғазотида у кишини Айнайн тоғидаги 50 нафар камончиларга амир этиб тайинладилар. Бугунги кунда бу тоғ «Жабалур румот» (Камончилар тоғи) деб аталади.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам уларга «Жойингизда туринглар! Орқа қанотимизни ҳимоя қилинглар! Агар бизнинг ўлжа олаётганимизни кўрсангиз ҳам, бизга шерик бўлманглар. Агар бизнинг ўлдирилаётганимизни кўрсангиз ҳам, бизга ёрдам берманглар. Жасадимизни қуш еяётганини кўрсангиз ҳам, (жойингиздан жилманглар!)» дедилар.
Аммо улар жангнинг бошида мусулмонлар ғалаба қозонганларини кўрганларида, баъзи камончилар баъзиларига «Бу ерда туриб нима қиласизлар? Аллоҳ душманни мағлуб этди. Биродарларингиз билан бирга ўлжалардан олинглар» дейишди. Сўнг ўз жойларини тарк этдилар ва ўлжа йиғиш учун пастга тушдилар. Ибн Жубайр розияллоҳу анҳу уларни қайтаришга уриндилар, уларга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг гапларини эслатдилар. Лекин улар тоғда қолишдан бош тортдилар.
Тоғда ўнтага етмаган саҳобалар қолишди. У пайтларда ҳали Исломни қабул қилмаган Холид ибн Валид тоғ устида озчилик қолганини кўриб, отини улар тарафга йўналтирди. Ортидан ҳали Исломни қабул қилмаган Икрима ибн Абу Жаҳл эргашди. Тоғ устида турган саҳобалар ўзлари томон келаётганларга камондан ўқ узишди. Абдуллоҳ ибн Жубайр розияллоҳу анҳу уларга ўқ отдилар, ҳатто ўқлари тугади. Найзалари билан қаршилик кўрсатдилар, ҳатто найза ҳам синди. Сўнг қилич билан жанг қилдилар, охири у кишини ва тоғдаги барча саҳобаларни шаҳид этишди.
Аввало Аллоҳ таолонинг қазо ва қадари, қолаверса, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг амрларига итоатсизлик сабаб ғалаба мағлубиятга айланиб, кўп қурбонлар беришга сабаб бўлди.
«Аллоҳнинг арслони» лақабини олган, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг амакилари Ҳамза розияллоҳу анҳу, Ислом элчиси, Мадинадаги Авс ва Хазраж қабилаларининг мусулмон бўлишларига сабаб бўлган даъватчи Мусъаб ибн Умайр розияллоҳу анҳу ва кўплаб саҳобалар шу жангда шаҳид бўлдилар.
Аллоҳ таоло барча содиқ саҳобалардан рози бўлсин!
Нозимжон Ҳошимжон тайёрлади
Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай деб марҳамат қилган:
مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا
«Мўминлардан Аллоҳга берган ваъдаларига содиқ қолган кишилар бордир. Бас, улардан назрига вафо қилгани бор. Улардан интизор бўлиб турганлари бор. Улар бирор нарсани алмаштирмадилар» (Аҳзоб сураси, 23-оят).
Содиқ саҳобаи киромлар уруш пайтларида орқага чекинмасликка, майдондан қочиб кетмасликка, балки ўз жойида, душман қаршисида собит туришга ваъда берган эдилар. Улар ана шу ваъдаларига содиқ қолдилар. Шунингдек, улардан кейин келган тобеинлар, табаъа тобеинлар, солиҳ мўминлар Ислом учун жонларини бериш, бу йўлда молу жонларини фидо қилиш борасидаги аҳдларига содиқ қолиб, ўша аҳдларига вафо қилдилар.
Аҳдига содиқ қолган инсонлардан бири Абдуллоҳ ибн Жубайр розияллоҳу анҳудир.
Абдуллоҳ ибн Жубайр розияллоҳу анҳу Бану Саълаба ибн Амр ибн Авф ибн Авс уруғидан бўлиб, етмиш нафар саҳобалар билан Ақоба байъатида, Бадр ғазотида ва Уҳуд ғазотида қатнашганлар.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Уҳуд ғазотида у кишини Айнайн тоғидаги 50 нафар камончиларга амир этиб тайинладилар. Бугунги кунда бу тоғ «Жабалур румот» (Камончилар тоғи) деб аталади.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам уларга «Жойингизда туринглар! Орқа қанотимизни ҳимоя қилинглар! Агар бизнинг ўлжа олаётганимизни кўрсангиз ҳам, бизга шерик бўлманглар. Агар бизнинг ўлдирилаётганимизни кўрсангиз ҳам, бизга ёрдам берманглар. Жасадимизни қуш еяётганини кўрсангиз ҳам, (жойингиздан жилманглар!)» дедилар.
Аммо улар жангнинг бошида мусулмонлар ғалаба қозонганларини кўрганларида, баъзи камончилар баъзиларига «Бу ерда туриб нима қиласизлар? Аллоҳ душманни мағлуб этди. Биродарларингиз билан бирга ўлжалардан олинглар» дейишди. Сўнг ўз жойларини тарк этдилар ва ўлжа йиғиш учун пастга тушдилар. Ибн Жубайр розияллоҳу анҳу уларни қайтаришга уриндилар, уларга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг гапларини эслатдилар. Лекин улар тоғда қолишдан бош тортдилар.
Тоғда ўнтага етмаган саҳобалар қолишди. У пайтларда ҳали Исломни қабул қилмаган Холид ибн Валид тоғ устида озчилик қолганини кўриб, отини улар тарафга йўналтирди. Ортидан ҳали Исломни қабул қилмаган Икрима ибн Абу Жаҳл эргашди. Тоғ устида турган саҳобалар ўзлари томон келаётганларга камондан ўқ узишди. Абдуллоҳ ибн Жубайр розияллоҳу анҳу уларга ўқ отдилар, ҳатто ўқлари тугади. Найзалари билан қаршилик кўрсатдилар, ҳатто найза ҳам синди. Сўнг қилич билан жанг қилдилар, охири у кишини ва тоғдаги барча саҳобаларни шаҳид этишди.
Аввало Аллоҳ таолонинг қазо ва қадари, қолаверса, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг амрларига итоатсизлик сабаб ғалаба мағлубиятга айланиб, кўп қурбонлар беришга сабаб бўлди.
«Аллоҳнинг арслони» лақабини олган, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг амакилари Ҳамза розияллоҳу анҳу, Ислом элчиси, Мадинадаги Авс ва Хазраж қабилаларининг мусулмон бўлишларига сабаб бўлган даъватчи Мусъаб ибн Умайр розияллоҳу анҳу ва кўплаб саҳобалар шу жангда шаҳид бўлдилар.
Аллоҳ таоло барча содиқ саҳобалардан рози бўлсин!
Нозимжон Ҳошимжон тайёрлади
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Одам боласи вафот этганда, унинг амали кесилади. Фақат уч нарсадан:
садақаи жориядан,
фойдали илмдан
ва унинг ҳаққига дуо қилиб турадиган солиҳ фарзанддан кесилмайди», дедилар».
Термизий ривоят қилган.
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Одам боласи вафот этганда, унинг амали кесилади. Фақат уч нарсадан:
садақаи жориядан,
фойдали илмдан
ва унинг ҳаққига дуо қилиб турадиган солиҳ фарзанддан кесилмайди», дедилар».
Термизий ривоят қилган.
КИР КИЙИМЛАР
Эр-хотин янги уйга кўчиб ўтишди. Эрта турган хотин қўшни аёлнинг ювган кирларини дорга илаётганини томоша қилиб, эрига:
- Қарагин, шунчалик ҳам кийим кир бўладими. Тозароқ ҳам ювмабди-я, - деди.
Эр газета ўқиб ўтиргани учун унинг гапларига эътибор бермади.
- Балки, унинг совуни яхши эмасдир, балки у кир ювишни умуман билмас. Кир ювишни ўргатиб қўйиш керак экан, қўшни аёлга.
Шундай қилиб, ҳар сафар қўшни аёл кирини ювганда шу гаплар такрорланар эди. Ниҳоят, кунлардан бир кун у деразадан қаради-ю:
- О! Бугун кирлар тоза ювилибди! Кир ювишни ўрганиб олган, шекилли!
- Йўғ-е, - деди эри, - мен бугун эртароқ туриб деразаларимизни ювиб қўйган эдим.
Ҳаётда ҳам шунга ўхшаш! Ҳаммаси биз кўчани кўраётган дераза ойнасига боғлиқ. Бировларни танқид қилишдан аввал, ўзимизнинг қалбимиз ва мақсадларимизнинг тозалигини текшириб олмоғимиз лозим.
Эр-хотин янги уйга кўчиб ўтишди. Эрта турган хотин қўшни аёлнинг ювган кирларини дорга илаётганини томоша қилиб, эрига:
- Қарагин, шунчалик ҳам кийим кир бўладими. Тозароқ ҳам ювмабди-я, - деди.
Эр газета ўқиб ўтиргани учун унинг гапларига эътибор бермади.
- Балки, унинг совуни яхши эмасдир, балки у кир ювишни умуман билмас. Кир ювишни ўргатиб қўйиш керак экан, қўшни аёлга.
Шундай қилиб, ҳар сафар қўшни аёл кирини ювганда шу гаплар такрорланар эди. Ниҳоят, кунлардан бир кун у деразадан қаради-ю:
- О! Бугун кирлар тоза ювилибди! Кир ювишни ўрганиб олган, шекилли!
- Йўғ-е, - деди эри, - мен бугун эртароқ туриб деразаларимизни ювиб қўйган эдим.
Ҳаётда ҳам шунга ўхшаш! Ҳаммаси биз кўчани кўраётган дераза ойнасига боғлиқ. Бировларни танқид қилишдан аввал, ўзимизнинг қалбимиз ва мақсадларимизнинг тозалигини текшириб олмоғимиз лозим.
