మనిషి జయించవలసిన 6 దోషాలు
వ్యక్తి నిరంతరం తాను ‘ఉన్న స్థితి నుండి ఉన్నత స్థితి’కి చేరడమే అభ్యున్నతి. అదే జీవన సాఫల్యం. ఈ ప్రయాణంలో ఎదురయ్యే అతినిద్ర, బద్ధకం, భయం, క్రోధం, అలసత్వం, ఎడతెగని ఆలోచన అనే ఆరుదోషాలను జయించినప్పుడే లక్ష్యాన్ని చేరగలుగుతాడని భారతం చెబుతోంది. భారతంలోని ఉద్యోగ పర్వంలో విదురుడు చెప్పిన మాటలివి. నిజానికి జీవితం మన భావోద్వేగాలకు అనుకూలంగా నిర్మించబడిలేదు. మన భావోద్వేగాలూ జీవితాన్నీ మార్చలేవు. ప్రతి ప్రయాణం గమ్యాన్ని చేరుస్తుందని చెప్పలేం. కానీ, ప్రయాణించిన దూరం గమ్యాన్ని దగ్గరగా చేస్తుంది. అనుకున్నది జరగడం, జరగకపోవడం సంభవమే. విజయంలో పొంగిపోతే అహంకారం పలకరిస్తుంది. అపజయంలో క్రుంగిపోతే ఆత్మన్యూనత వరిస్తుంది. మన ఉన్నతికి విఘాతం కలిగించే దోషాలను వదిలివేయడం, లోపాలను సవరించుకుంటూ, ముందుకు సాగడం వల్ల పరిణతి ఉన్నతి లభిస్తాయి. ఈ క్రమంలో పైన చెప్పిన ఆరు దోషాలను విశ్లేషించుకుంటే.. నిద్రలో శరీరం విశ్రాంతమౌతుంది. ప్రాకృతిక శక్తి మనలోకి ప్రవేశించి శక్తిమంతులను చేస్తుంది. కానీ.. అతినిద్ర లేదా నిద్ర లేమి వల్ల ఆరోగ్యం పాడవుతుంది. ఆరోగ్యమే మహాబాగ్యం. అది చెడిపోతే అన్నీ పోయినట్లే. రెండో లక్షణం బద్ధకం.
ఇష్టమయిన దాని కోసం అవసరమైన దానిని వదిలివేయడం బద్ధకం. దానివల్ల వాయిదా వేసే జబ్బు కలిగి, సమయానికి ఏ పనీ పూర్తిచేయలేం. అనుకోని పరిస్థితులు ఎదురైతే వాటిని అనుమోదించలేని సమయంలో కలిగేది భయం. భయం వల్ల ఏ పనిని సంకల్పించినా.. ‘‘ఇది నాకు సాధ్యపడుతుందా.. అపహాస్యం పాలవుతానేమో... అపజయం కలుగుతుందా’’ అనే అనుమానాలు వెన్నాడుతూ ఉంటాయి. అనుమానాల వల్ల ఉత్సాహం తగ్గుతుంది, ధైర్య సాహసాలు సన్నగిల్లుతాయి. బుద్ధి పనిచేయదు, శక్తి సామర్థ్యాలు మందగిస్తాయి. ప్రయత్నం మధ్యలోనే విడిచిపెడతాం. ఇక, క్రోధం అన్ని అనర్థాలకూ మూలకారణం. పరిస్థితులు మనం అనుకున్నట్లుగా లేనప్పుడు కోపం వస్తుంది. కోపం మనలోని భావోద్వేగానికి సంకేతం. కోపం దీర్ఘమైతే క్రోధంగా మారుతుంది. క్రోధం వల్ల మోహం కలుగుతుంది. మోహం వల్ల స్మృతి తపుఁతుంది. దాని వల్ల బుద్ధి సరిగా పనిచేయదు అలసత్వం వల్ల విద్య దక్కదు. విద్య లేనివానికి ధనం లేదు, ధనం లేక మిత్రులు ఉండరు, మిత్రులు లేకపోతే సుఖమూ ఉండదు. అలాగే.. ఎడతెగని ఆలోచనల వల్ల కార్యరంగంలోకి దిగడం కుదరదు. ఈ ఆలోచనలు ప్రతిబంధకాల వైపు మాత్రమే నడిపిస్తాయి. ప్రణాళికలు రూపొందాలంటే ఆలోచనలు అవసరమే కానీ, అవి ఆచరింపబడితేనే విజయం. ఇలా ఈ ఆరు దోషపు అలవాట్లను వదిలితేనే అభ్యున్నతి అంటుంది భారతం.
వ్యక్తి నిరంతరం తాను ‘ఉన్న స్థితి నుండి ఉన్నత స్థితి’కి చేరడమే అభ్యున్నతి. అదే జీవన సాఫల్యం. ఈ ప్రయాణంలో ఎదురయ్యే అతినిద్ర, బద్ధకం, భయం, క్రోధం, అలసత్వం, ఎడతెగని ఆలోచన అనే ఆరుదోషాలను జయించినప్పుడే లక్ష్యాన్ని చేరగలుగుతాడని భారతం చెబుతోంది. భారతంలోని ఉద్యోగ పర్వంలో విదురుడు చెప్పిన మాటలివి. నిజానికి జీవితం మన భావోద్వేగాలకు అనుకూలంగా నిర్మించబడిలేదు. మన భావోద్వేగాలూ జీవితాన్నీ మార్చలేవు. ప్రతి ప్రయాణం గమ్యాన్ని చేరుస్తుందని చెప్పలేం. కానీ, ప్రయాణించిన దూరం గమ్యాన్ని దగ్గరగా చేస్తుంది. అనుకున్నది జరగడం, జరగకపోవడం సంభవమే. విజయంలో పొంగిపోతే అహంకారం పలకరిస్తుంది. అపజయంలో క్రుంగిపోతే ఆత్మన్యూనత వరిస్తుంది. మన ఉన్నతికి విఘాతం కలిగించే దోషాలను వదిలివేయడం, లోపాలను సవరించుకుంటూ, ముందుకు సాగడం వల్ల పరిణతి ఉన్నతి లభిస్తాయి. ఈ క్రమంలో పైన చెప్పిన ఆరు దోషాలను విశ్లేషించుకుంటే.. నిద్రలో శరీరం విశ్రాంతమౌతుంది. ప్రాకృతిక శక్తి మనలోకి ప్రవేశించి శక్తిమంతులను చేస్తుంది. కానీ.. అతినిద్ర లేదా నిద్ర లేమి వల్ల ఆరోగ్యం పాడవుతుంది. ఆరోగ్యమే మహాబాగ్యం. అది చెడిపోతే అన్నీ పోయినట్లే. రెండో లక్షణం బద్ధకం.
ఇష్టమయిన దాని కోసం అవసరమైన దానిని వదిలివేయడం బద్ధకం. దానివల్ల వాయిదా వేసే జబ్బు కలిగి, సమయానికి ఏ పనీ పూర్తిచేయలేం. అనుకోని పరిస్థితులు ఎదురైతే వాటిని అనుమోదించలేని సమయంలో కలిగేది భయం. భయం వల్ల ఏ పనిని సంకల్పించినా.. ‘‘ఇది నాకు సాధ్యపడుతుందా.. అపహాస్యం పాలవుతానేమో... అపజయం కలుగుతుందా’’ అనే అనుమానాలు వెన్నాడుతూ ఉంటాయి. అనుమానాల వల్ల ఉత్సాహం తగ్గుతుంది, ధైర్య సాహసాలు సన్నగిల్లుతాయి. బుద్ధి పనిచేయదు, శక్తి సామర్థ్యాలు మందగిస్తాయి. ప్రయత్నం మధ్యలోనే విడిచిపెడతాం. ఇక, క్రోధం అన్ని అనర్థాలకూ మూలకారణం. పరిస్థితులు మనం అనుకున్నట్లుగా లేనప్పుడు కోపం వస్తుంది. కోపం మనలోని భావోద్వేగానికి సంకేతం. కోపం దీర్ఘమైతే క్రోధంగా మారుతుంది. క్రోధం వల్ల మోహం కలుగుతుంది. మోహం వల్ల స్మృతి తపుఁతుంది. దాని వల్ల బుద్ధి సరిగా పనిచేయదు అలసత్వం వల్ల విద్య దక్కదు. విద్య లేనివానికి ధనం లేదు, ధనం లేక మిత్రులు ఉండరు, మిత్రులు లేకపోతే సుఖమూ ఉండదు. అలాగే.. ఎడతెగని ఆలోచనల వల్ల కార్యరంగంలోకి దిగడం కుదరదు. ఈ ఆలోచనలు ప్రతిబంధకాల వైపు మాత్రమే నడిపిస్తాయి. ప్రణాళికలు రూపొందాలంటే ఆలోచనలు అవసరమే కానీ, అవి ఆచరింపబడితేనే విజయం. ఇలా ఈ ఆరు దోషపు అలవాట్లను వదిలితేనే అభ్యున్నతి అంటుంది భారతం.
పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి ఫోటోను ఇంట్లో ఉంచితే కలిగే ఫలితాలు.. 💐💐💐💐
పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి అని మనం వినే ఉంటాం. ఈ పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి గురించి మనకు రామాయణం లో వివరణ దొరుకుతుంది. రామ రావణ యుద్దము నందు, రావణుడు మహీరావణుడి సాయం కోరుతాడు, పాతాళానికి అధిపతి మహీరావణుడు.
ఆంజనేయుడు ఏర్పాటు చేసిన వాల సయనమందిరము ( తోకతో ఏర్పాటు చేసినది) నుండి రామ లక్ష్మణులను మహీరావణుడు విభీషణుడి రూపంలో వచ్చి అపహరిస్తాడు. అది తెలుసుకొన్న ఆంజనేయుడు శ్రీ రామ లక్ష్మణులను వెతకడానికి పాతాళానికి వెళ్తాడు.పాతాళంలో వివిధ దిక్కులలో ఉన్న ఐదు దీపాలను ఒకేసారి విచ్చిన్నం చేస్తే మహీరావణుడు ప్రాణాలు వీడుతాడని తెలుసుకొన్న పవనుడు పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి రూపం దాలుస్తాడు.
అందులో ఒక ముఖం ఆంజనేయుడిది కాగ, గరుడ, వరాహ, హయగ్రీవ, నరసింహాదులు కలసి పంచముఖ అవతారంగా ఏర్పడి ఆ దీపాలను ఒకేసారి విచ్చినం చేసి (ఆర్పి) శ్రీరామ లక్ష్మణులను కాపాడుకొంటాడు.
పంచముఖాలు ఐదు దిక్కులు వాటి వివరాలు !
హనుమంతుడు శ్రీరాముడికి పరమభక్తుడు, హనుమంతుడు భక్తసులభుడు, హనుమంతుడి కరుణాకటాక్షాలు కలగాలంటే శ్రీరాముడిని పూజించి భజన చేస్తే చాలు భజన చేస్తున్న ప్రదేశంలో హనుమంతుడు ఏదో ఒక అవతారంలో ఉంటాడు అని వేదపండితులు తెలియజేస్తున్నారు. అలాగే ఆంజనేయస్వామి నవ అవతారాలలో దర్శనం ఇస్తాడు.
ఆంజనేయస్వామి నవావతరాలు..!!💐
ప్రసన్నాంజనేయస్వామి, వీరాంజనేయస్వామి, వింశతి భుజ ఆంజనేయస్వామి, పంచముఖ ఆంజనేయస్వామి, అష్టాదశ భుజ ఆంజనేయస్వామి, సువర్చల ఆంజనేయస్వామి, చతుర్భుజ ఆంజనేయస్వామి, ద్వాత్రింశద్భుజ ఆంజనేయస్వామి మరియు. వానరాకార ఆంజనేయస్వామి.
ఆంజనేయస్వామి నవావతారాలలో పంచముఖ ఆంజనేయస్వామి శ్రీ విష్ణుమూర్తి అంశలలో ఉద్భవించాడు. పంచముఖాలు ఐదు దిక్కులను దృష్టిని సారించి ఉండగా ఆ ముఖాలలోని వివరాలు ఈ విధంగా చెప్పబడ్డాయి.
తూర్పుముఖముగా హనుమంతుడు:
తూర్పుముఖముగా హనుమంతుడు: పాపాలను హరించి, చిత్త సుధ్ధిని కలుగ చేస్తాడు. ఆంజనేయ స్వామి, తూర్పునకు అభిముఖుడై, బాధలు కష్టాలనుండి రక్షించేవాడు
దక్షిణముఖంగా
దక్షిణముఖంగా కరాళ ఉగ్ర నరసింహ స్వామి: శతృభయాన్ని పోగొట్టి, విజయాన్ని కలుగజేస్తాడు.నరసింహ, దక్షిణాభిముఖుడు, దుష్ప్రభావాల నుండి రక్షిస్తాడు.
పడమర ముఖంగా
పడమర ముఖంగా మహావీరగరుడ స్వామి, దుష్ట ప్రభావలను పోగొట్టీ, శరీరానికి కలిగే విష ప్రభావలనుండి రక్షిస్తాడు. గరుడు, పడమటి దిక్కు వైపు ఆసీనుడై, ఆయుర్దాయ కాలాన్ని
ఊర్ధ్వంగా
ఊర్ధ్వంగా ఉండే హయగ్రీవస్వామి జ్ఞానాన్ని, జయాన్ని, మంచి జీవనసహచరిని, సంతానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
శని, మంగళవారాల్లో ఆంజనేయ స్వామికి..
ఇక.. శని, మంగళవారాల్లో ఆంజనేయ స్వామికి తమలపాకుల మాల, వెన్న సమర్పించిన వారికి సకల సంపదలు చేకూరుతాయి.
"శ్రీరామజయం" అనే మంత్రాన్ని 108 సార్లు
అలాగే ఆంజనేయ స్వామికి 'శ్రీరామజయం' అనే మంత్రాన్ని 108 సార్లు పేపర్‌పై రాసి మాలగా వేసిన వారికి అనుకున్న కార్యాలు దిగ్విజయంగా పూర్తవుతాయని పండితులు చెబుతున్నారు.
పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి అని మనం వినే ఉంటాం. ఈ పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి గురించి మనకు రామాయణం లో వివరణ దొరుకుతుంది. రామ రావణ యుద్దము నందు, రావణుడు మహీరావణుడి సాయం కోరుతాడు, పాతాళానికి అధిపతి మహీరావణుడు.
ఆంజనేయుడు ఏర్పాటు చేసిన వాల సయనమందిరము ( తోకతో ఏర్పాటు చేసినది) నుండి రామ లక్ష్మణులను మహీరావణుడు విభీషణుడి రూపంలో వచ్చి అపహరిస్తాడు. అది తెలుసుకొన్న ఆంజనేయుడు శ్రీ రామ లక్ష్మణులను వెతకడానికి పాతాళానికి వెళ్తాడు.పాతాళంలో వివిధ దిక్కులలో ఉన్న ఐదు దీపాలను ఒకేసారి విచ్చిన్నం చేస్తే మహీరావణుడు ప్రాణాలు వీడుతాడని తెలుసుకొన్న పవనుడు పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి రూపం దాలుస్తాడు.
అందులో ఒక ముఖం ఆంజనేయుడిది కాగ, గరుడ, వరాహ, హయగ్రీవ, నరసింహాదులు కలసి పంచముఖ అవతారంగా ఏర్పడి ఆ దీపాలను ఒకేసారి విచ్చినం చేసి (ఆర్పి) శ్రీరామ లక్ష్మణులను కాపాడుకొంటాడు.
పంచముఖాలు ఐదు దిక్కులు వాటి వివరాలు !
హనుమంతుడు శ్రీరాముడికి పరమభక్తుడు, హనుమంతుడు భక్తసులభుడు, హనుమంతుడి కరుణాకటాక్షాలు కలగాలంటే శ్రీరాముడిని పూజించి భజన చేస్తే చాలు భజన చేస్తున్న ప్రదేశంలో హనుమంతుడు ఏదో ఒక అవతారంలో ఉంటాడు అని వేదపండితులు తెలియజేస్తున్నారు. అలాగే ఆంజనేయస్వామి నవ అవతారాలలో దర్శనం ఇస్తాడు.
ఆంజనేయస్వామి నవావతరాలు..!!💐
ప్రసన్నాంజనేయస్వామి, వీరాంజనేయస్వామి, వింశతి భుజ ఆంజనేయస్వామి, పంచముఖ ఆంజనేయస్వామి, అష్టాదశ భుజ ఆంజనేయస్వామి, సువర్చల ఆంజనేయస్వామి, చతుర్భుజ ఆంజనేయస్వామి, ద్వాత్రింశద్భుజ ఆంజనేయస్వామి మరియు. వానరాకార ఆంజనేయస్వామి.
ఆంజనేయస్వామి నవావతారాలలో పంచముఖ ఆంజనేయస్వామి శ్రీ విష్ణుమూర్తి అంశలలో ఉద్భవించాడు. పంచముఖాలు ఐదు దిక్కులను దృష్టిని సారించి ఉండగా ఆ ముఖాలలోని వివరాలు ఈ విధంగా చెప్పబడ్డాయి.
తూర్పుముఖముగా హనుమంతుడు:
తూర్పుముఖముగా హనుమంతుడు: పాపాలను హరించి, చిత్త సుధ్ధిని కలుగ చేస్తాడు. ఆంజనేయ స్వామి, తూర్పునకు అభిముఖుడై, బాధలు కష్టాలనుండి రక్షించేవాడు
దక్షిణముఖంగా
దక్షిణముఖంగా కరాళ ఉగ్ర నరసింహ స్వామి: శతృభయాన్ని పోగొట్టి, విజయాన్ని కలుగజేస్తాడు.నరసింహ, దక్షిణాభిముఖుడు, దుష్ప్రభావాల నుండి రక్షిస్తాడు.
పడమర ముఖంగా
పడమర ముఖంగా మహావీరగరుడ స్వామి, దుష్ట ప్రభావలను పోగొట్టీ, శరీరానికి కలిగే విష ప్రభావలనుండి రక్షిస్తాడు. గరుడు, పడమటి దిక్కు వైపు ఆసీనుడై, ఆయుర్దాయ కాలాన్ని
ఊర్ధ్వంగా
ఊర్ధ్వంగా ఉండే హయగ్రీవస్వామి జ్ఞానాన్ని, జయాన్ని, మంచి జీవనసహచరిని, సంతానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
శని, మంగళవారాల్లో ఆంజనేయ స్వామికి..
ఇక.. శని, మంగళవారాల్లో ఆంజనేయ స్వామికి తమలపాకుల మాల, వెన్న సమర్పించిన వారికి సకల సంపదలు చేకూరుతాయి.
"శ్రీరామజయం" అనే మంత్రాన్ని 108 సార్లు
అలాగే ఆంజనేయ స్వామికి 'శ్రీరామజయం' అనే మంత్రాన్ని 108 సార్లు పేపర్‌పై రాసి మాలగా వేసిన వారికి అనుకున్న కార్యాలు దిగ్విజయంగా పూర్తవుతాయని పండితులు చెబుతున్నారు.
ఆచారాల్లో అంతరార్ధాలు
నిత్య జీవితంలోని ప్రతీపనిని ఆచారంగా సనాతన సంప్రదాయంలో నిర్దేశించారు. దాన్ని ఒక మతంలా కాకుండా జీవనవిధానంగా ఉండేట్లుగా ఆచరింపజేశారు. కొన్నింటిని ప్రకృతి పరంగా.. మరికొన్నింటిని శాస్ర్తీయకోణంలో.. ఇంకొన్నింటిని పౌరాణిక దృక్కోణంతో.. ఖగోళ దృష్టితో చూడవచ్చు. ఇవన్నీ ఎవరూ కదల్చలేనంతగా మన మనస్సుల్లో నాటుకుపోయాయి. వాటిని ఒక ఆచారంగా పరిగణిస్తూ కాకుండా.. అంతరార్థం తెలుసుకుని పాటించడం ద్వారా.. సత్యం దిశగా వెళ్లేందుకు దోహదపడుతుంది.
మనం ఏ పని ప్రారంభించినా తొలుత గణపతిని పూజిస్తాం. ఆ గణేశుడు గణాలకు అధిపతి. మూలానికి లేదా ఆధారానికి ఆది దైవం. యోగ శాస్త్రం ప్రకారం గణపతి మూలాధార చక్రానికి అధిపతి. ఆధారమన్నా, మూలమన్నా ఒక్కటే. ఏ పనికైనా మూలం.. అంటే.. ఏదో ఒక కారణం; దాని కోసం ఏదో ఒక ఆధారం లేకుంటే అది జరగదు. కాబట్టి మూల-ఆధార అనే రెండు శబ్దాలు గణపతి ఏ పనికైనా ప్రథమ పూజర్హత గలవాడని సూచిస్తాయి. ఏది ఆధారమో అది మొదట పట్టుకొవాలన్నది అంతరార్థం.
అలాగే మన పూర్వికులు జుట్టు-బొట్టుకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఇప్పుడు జుట్టు పరుషుల్లో అంత ప్రాధాన్యం లేకున్నా.. ముత్తయిదవులకు పాపెట ఒక ముఖ్య నియమం. గర్భిణీ స్ర్తీలకు మూడో నెలలో జరిగే ఒక చిన్నపాటి ఉత్సవంలో భర్త భార్యకు పాపెట తీస్తాడు. సీమంతంలో.. సీమ అనగా ఎల్ల లేదా పొలిమేర. అప్పుడే ఈ పాపెట ప్రాధాన్యతను మరోసారి గుర్తించవచ్చు. పాపెటకు నడినెత్తిన బ్రహ్మరంధ్రానికి దగ్గరి సంబంధం ఉంది. స్ర్తీలకు పాపెట ఎక్కడ ఆగుతుందో అక్కడి నుండి శిఖ అనగా జుట్టు ప్రారంభమయ్యేది.
పూర్వం కులాలకు అతీతంగా పురుషులంతా అర్ధముండ శిరస్కలే. తలపై గల ఈ సీమాంతం అనగా శిఖ స్థానాన్ని బ్రహ్మరంధ్ర స్థానం అంటారు. అది శరీరానికి దశమ ద్వారం. శరీరంలోకి జీవుడు అక్కడి నుంచే ప్రవేశిస్తాడు కాబట్టి మళ్లీ అక్కడి నుండే వెళ్లాలి. యోగులు తమ యోగ సాధనతో అలా కపాలాన్ని ఛేదించుకొని దేహ త్యాగం చేస్తారు. ఈ బ్రహ్మరంధ్ర స్థానం ప్రధాన ఆయువుపట్టు స్థానం. అక్కడ దెబ్బ తగిలితే సద్యోమరణం సంభవిస్తుంది. కాబట్టి భౌతిక ప్రయోజనంగా శిఖను పెట్టారు.
అలాగే వైదిక కర్మల్లో శిఖ ప్రాధాన్యం చాలా ఉంది. దేవాలయానికి ధ్వజ స్తంభంలా, ధ్యాన శరీరానికి ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచతో సంబంధం కలిపేది శిఖ. అలాగే భ్రూమధ్య స్థానంలో ధరించే బొట్టు- కుంకుమ, గోరోచనం, కేసరి, కస్తూరి, భస్మం, విభూతి, గంధం, గోపీచందనం.. ఏదైనా ఏ సంప్రదాయం ప్రకారం ధరించినా ముఖానికి అందాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆ బొట్టు ధరించే స్థలం ఆజ్ఞా చక్రస్థానం. దీనికి త్రివేణి సంగమం, త్రికూట స్థానం అని పేర్లున్నాయి.
జాగ్రదవస్థలో దేహంలోని జీవుడు ఆజ్ఞా చక్రస్థానంలోనే ఉంటాడు. జీవుని రంగు ఎరుపు. అందుకే ఇక్కడ కుంకుమ ధరించాలనే అంతరార్థం ఉంది. ఉదాహరణకు శివుడు భస్మ స్వరూపుడు. బ్రహ్మ రాసిన రాత నుదిటిపై ఉంటుంది అంటారు. దీనిని కన్పించకుండా చేయగల శక్తి శివతత్వానికి ఉంటుందని, అలాగే ఊర్ధ్వ పుండ్రాలు మనం పొందాల్సిన ఊర్ధ్వగతిని సూచించే సంకేతాలు. ఇలా ప్రతీ సంప్రదాయంలో ఎన్నో సంకేతాలు, అంతరార్థాలున్నా.. వాటిని ఆచరించే విషయాలుగా మనకు అందించారు ఋషులు. వాటి వెనుక ఉన్న నిగూఢార్థాన్ని గ్రహించి.. ఆచరిస్తే అదే పరమానందం.
నిత్య జీవితంలోని ప్రతీపనిని ఆచారంగా సనాతన సంప్రదాయంలో నిర్దేశించారు. దాన్ని ఒక మతంలా కాకుండా జీవనవిధానంగా ఉండేట్లుగా ఆచరింపజేశారు. కొన్నింటిని ప్రకృతి పరంగా.. మరికొన్నింటిని శాస్ర్తీయకోణంలో.. ఇంకొన్నింటిని పౌరాణిక దృక్కోణంతో.. ఖగోళ దృష్టితో చూడవచ్చు. ఇవన్నీ ఎవరూ కదల్చలేనంతగా మన మనస్సుల్లో నాటుకుపోయాయి. వాటిని ఒక ఆచారంగా పరిగణిస్తూ కాకుండా.. అంతరార్థం తెలుసుకుని పాటించడం ద్వారా.. సత్యం దిశగా వెళ్లేందుకు దోహదపడుతుంది.
మనం ఏ పని ప్రారంభించినా తొలుత గణపతిని పూజిస్తాం. ఆ గణేశుడు గణాలకు అధిపతి. మూలానికి లేదా ఆధారానికి ఆది దైవం. యోగ శాస్త్రం ప్రకారం గణపతి మూలాధార చక్రానికి అధిపతి. ఆధారమన్నా, మూలమన్నా ఒక్కటే. ఏ పనికైనా మూలం.. అంటే.. ఏదో ఒక కారణం; దాని కోసం ఏదో ఒక ఆధారం లేకుంటే అది జరగదు. కాబట్టి మూల-ఆధార అనే రెండు శబ్దాలు గణపతి ఏ పనికైనా ప్రథమ పూజర్హత గలవాడని సూచిస్తాయి. ఏది ఆధారమో అది మొదట పట్టుకొవాలన్నది అంతరార్థం.
అలాగే మన పూర్వికులు జుట్టు-బొట్టుకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఇప్పుడు జుట్టు పరుషుల్లో అంత ప్రాధాన్యం లేకున్నా.. ముత్తయిదవులకు పాపెట ఒక ముఖ్య నియమం. గర్భిణీ స్ర్తీలకు మూడో నెలలో జరిగే ఒక చిన్నపాటి ఉత్సవంలో భర్త భార్యకు పాపెట తీస్తాడు. సీమంతంలో.. సీమ అనగా ఎల్ల లేదా పొలిమేర. అప్పుడే ఈ పాపెట ప్రాధాన్యతను మరోసారి గుర్తించవచ్చు. పాపెటకు నడినెత్తిన బ్రహ్మరంధ్రానికి దగ్గరి సంబంధం ఉంది. స్ర్తీలకు పాపెట ఎక్కడ ఆగుతుందో అక్కడి నుండి శిఖ అనగా జుట్టు ప్రారంభమయ్యేది.
పూర్వం కులాలకు అతీతంగా పురుషులంతా అర్ధముండ శిరస్కలే. తలపై గల ఈ సీమాంతం అనగా శిఖ స్థానాన్ని బ్రహ్మరంధ్ర స్థానం అంటారు. అది శరీరానికి దశమ ద్వారం. శరీరంలోకి జీవుడు అక్కడి నుంచే ప్రవేశిస్తాడు కాబట్టి మళ్లీ అక్కడి నుండే వెళ్లాలి. యోగులు తమ యోగ సాధనతో అలా కపాలాన్ని ఛేదించుకొని దేహ త్యాగం చేస్తారు. ఈ బ్రహ్మరంధ్ర స్థానం ప్రధాన ఆయువుపట్టు స్థానం. అక్కడ దెబ్బ తగిలితే సద్యోమరణం సంభవిస్తుంది. కాబట్టి భౌతిక ప్రయోజనంగా శిఖను పెట్టారు.
అలాగే వైదిక కర్మల్లో శిఖ ప్రాధాన్యం చాలా ఉంది. దేవాలయానికి ధ్వజ స్తంభంలా, ధ్యాన శరీరానికి ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచతో సంబంధం కలిపేది శిఖ. అలాగే భ్రూమధ్య స్థానంలో ధరించే బొట్టు- కుంకుమ, గోరోచనం, కేసరి, కస్తూరి, భస్మం, విభూతి, గంధం, గోపీచందనం.. ఏదైనా ఏ సంప్రదాయం ప్రకారం ధరించినా ముఖానికి అందాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆ బొట్టు ధరించే స్థలం ఆజ్ఞా చక్రస్థానం. దీనికి త్రివేణి సంగమం, త్రికూట స్థానం అని పేర్లున్నాయి.
జాగ్రదవస్థలో దేహంలోని జీవుడు ఆజ్ఞా చక్రస్థానంలోనే ఉంటాడు. జీవుని రంగు ఎరుపు. అందుకే ఇక్కడ కుంకుమ ధరించాలనే అంతరార్థం ఉంది. ఉదాహరణకు శివుడు భస్మ స్వరూపుడు. బ్రహ్మ రాసిన రాత నుదిటిపై ఉంటుంది అంటారు. దీనిని కన్పించకుండా చేయగల శక్తి శివతత్వానికి ఉంటుందని, అలాగే ఊర్ధ్వ పుండ్రాలు మనం పొందాల్సిన ఊర్ధ్వగతిని సూచించే సంకేతాలు. ఇలా ప్రతీ సంప్రదాయంలో ఎన్నో సంకేతాలు, అంతరార్థాలున్నా.. వాటిని ఆచరించే విషయాలుగా మనకు అందించారు ఋషులు. వాటి వెనుక ఉన్న నిగూఢార్థాన్ని గ్రహించి.. ఆచరిస్తే అదే పరమానందం.
అనేకత్వం నుంచి ఏకత్వంలోకి...
మనం ఈ లోకంలోకి ఎందుకొచ్చామని ప్రశ్నించుకుంటే- ఎవరినుంచీ ఏ మార్గంలోనూ సమాధానం దొరకదు... ఒక్క ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో తప్ఫ జీవితం రూపంలో లభ్యమైన ఇంత అమూల్యమైన ప్రయాణాన్ని ఇంత అర్థంలేని, ఇంత చవిలేని, ఇంత నిరర్థకమైన గమ్యం కోసమే చేశామని అర్థమై, వచ్చిన దారివైపు, ఆ చివర మొదలు పెట్టిన స్థానంవైపు చూస్తే- ఎంత అనాలోచితంగా, ఇంత అలవోకగా చేశామేమిటని... మన అజ్ఞానానికి మనమే సిగ్గుపడతాం.
ఒక పనిని లేదా కార్యాన్ని చేయాలనుకున్నప్పుడు తగినదాన్ని ఎన్నుకునే అవకాశం చాలావరకు మనకుంది. అల్లాటప్పా పని కాకుండా అమూల్యమైనదాన్ని, మన శ్రమకు తగిన ఫలితం ఇవ్వగలిగేదాన్ని ఎన్నుకోవాలి. మానవ జన్మ మనం ఎన్నుకున్నది కాకపోయినా (నిజానికి లోతుగా ఆలోచిస్తే అది మనం ఎన్నుకున్నదే. కర్మ ఫలాల ఫలితంగా)- దాన్ని ఎలా జీవించాలనే విషయం, దేనికి ఉపయోగించుకోవాలనే విషయం, నిర్ణయం మన మేధా పరిధిలోనే ఉంది. అంత మంచి వెసులుబాటును మనం సవ్యంగా వినియోగించుకోలేకపోతే మనకంటే మూర్ఖులు మరెవరూ ఉండరు.
ఈ లోకంలో లాభనష్టాలు, గెలుపోటముల ప్రసక్తి లేనిది కేవలం ఆధ్యాత్మిక రంగం మాత్రమే. ఒకే ఒక సంకల్పం, ఏకసూత్రం... స్వస్థానాన్ని, శాశ్వత ధామాన్ని చేరుకోవడం. పరమాత్మ పాదాల చెంత నిర్వికల్ప విశ్రాంతిని, శాశ్వత ఉపశాంతిని పొందడం. మార్గం ఒకటే అయినా మార్గమధ్యాన్ని నిరాటంకం, కంటకరహితం చేసుకోవలసి ఉంది. మలుపులు, మారు మార్గాంతరాలు లేకపోయినా మన మనసు చేసిన మార్గ నిర్దేశాన్ని అనుసరిస్తూనే మన అడుగు వేయబోయే మన ముందరి భాగాన్ని ప్రయాణ సౌలభ్యంగా మలచుకోవలసి ఉంది. దాని ఉద్దేశం- రేపటి ప్రయాణికులకు సానుకూలం చేయడం కూడా అయిఉండాలి. ప్రతి మానవ ప్రయత్నానికీ అందరి శ్రేయస్సు కూడా లక్ష్యమై ఉండాలి. ఇదే మానవ జీవన ప్రయాణ ఉద్దేశం, భగవన్నిర్దేశం కూడా.
ఒక మహావృక్షం నాజూకు తీగల అల్లికను ఆహ్వానిస్తుంది. పూలు పూయనిస్తుంది. ఒక చీమల పుట్ట పాముల వసతికి అంగీకరిస్తుంది. ఒక కాకి కోకిల పిల్లకు పొత్తిలి పరుస్తుంది. ప్రకృతి సదా సర్వదా ‘పరోపకార ప్రకృతి’తోనే తన ఉనికిని పరిపూర్ణం చేసుకుంటుంది... అదీ అత్యంత సహజంగా. మనిషి ఎందుకు అసహజ జీవనాన్ని ఎన్నుకున్నాడు? అనుక్షణం ప్రకృతితోనే జీవిస్తూ, ప్రకృతి సహకారాన్నే పొందుతూ ప్రయోజనాల విషయానికి వచ్చినప్పుడు మాత్రం ఏకమాత్రంగా, ఏకసూత్రంగా, కళ్లు మూసుకుని ఆ అంధకార సహకారంతో తానొక్కడినే అనే భ్రమను తనకు తానే కల్పించుకుని స్వార్థంతో జీవిస్తున్నాడు. నిజానికి తాను ఆత్మనని తెలుసుకునేవరకు- తాను ఒక్కడు కాదు, అనేకం, అనేకానేకం. తాను ఆత్మనని గ్రహించిన క్షణమైతే... ప్రతి అణువూ తానే. శ్రీరామకృష్ణులు అలాంటి ఆత్మభావంతో లయమైనప్పుడే పరమహంస కాగలిగారు. అయితే ముందుగా అనేకత్వాన్ని అంగీకరించి సాధనా పూర్వక క్రమ పరిణామంలో, అనేకత్వాన్ని ఏకత్వ స్థాయిలోకి మలచుకున్నప్పుడు, మమేకమైనప్పుడు మాత్రమే అటువంటి అనుభూతి, పరివర్తన, స్థితి... సుసాధ్యం!
మనం ఈ లోకంలోకి ఎందుకొచ్చామని ప్రశ్నించుకుంటే- ఎవరినుంచీ ఏ మార్గంలోనూ సమాధానం దొరకదు... ఒక్క ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో తప్ఫ జీవితం రూపంలో లభ్యమైన ఇంత అమూల్యమైన ప్రయాణాన్ని ఇంత అర్థంలేని, ఇంత చవిలేని, ఇంత నిరర్థకమైన గమ్యం కోసమే చేశామని అర్థమై, వచ్చిన దారివైపు, ఆ చివర మొదలు పెట్టిన స్థానంవైపు చూస్తే- ఎంత అనాలోచితంగా, ఇంత అలవోకగా చేశామేమిటని... మన అజ్ఞానానికి మనమే సిగ్గుపడతాం.
ఒక పనిని లేదా కార్యాన్ని చేయాలనుకున్నప్పుడు తగినదాన్ని ఎన్నుకునే అవకాశం చాలావరకు మనకుంది. అల్లాటప్పా పని కాకుండా అమూల్యమైనదాన్ని, మన శ్రమకు తగిన ఫలితం ఇవ్వగలిగేదాన్ని ఎన్నుకోవాలి. మానవ జన్మ మనం ఎన్నుకున్నది కాకపోయినా (నిజానికి లోతుగా ఆలోచిస్తే అది మనం ఎన్నుకున్నదే. కర్మ ఫలాల ఫలితంగా)- దాన్ని ఎలా జీవించాలనే విషయం, దేనికి ఉపయోగించుకోవాలనే విషయం, నిర్ణయం మన మేధా పరిధిలోనే ఉంది. అంత మంచి వెసులుబాటును మనం సవ్యంగా వినియోగించుకోలేకపోతే మనకంటే మూర్ఖులు మరెవరూ ఉండరు.
ఈ లోకంలో లాభనష్టాలు, గెలుపోటముల ప్రసక్తి లేనిది కేవలం ఆధ్యాత్మిక రంగం మాత్రమే. ఒకే ఒక సంకల్పం, ఏకసూత్రం... స్వస్థానాన్ని, శాశ్వత ధామాన్ని చేరుకోవడం. పరమాత్మ పాదాల చెంత నిర్వికల్ప విశ్రాంతిని, శాశ్వత ఉపశాంతిని పొందడం. మార్గం ఒకటే అయినా మార్గమధ్యాన్ని నిరాటంకం, కంటకరహితం చేసుకోవలసి ఉంది. మలుపులు, మారు మార్గాంతరాలు లేకపోయినా మన మనసు చేసిన మార్గ నిర్దేశాన్ని అనుసరిస్తూనే మన అడుగు వేయబోయే మన ముందరి భాగాన్ని ప్రయాణ సౌలభ్యంగా మలచుకోవలసి ఉంది. దాని ఉద్దేశం- రేపటి ప్రయాణికులకు సానుకూలం చేయడం కూడా అయిఉండాలి. ప్రతి మానవ ప్రయత్నానికీ అందరి శ్రేయస్సు కూడా లక్ష్యమై ఉండాలి. ఇదే మానవ జీవన ప్రయాణ ఉద్దేశం, భగవన్నిర్దేశం కూడా.
ఒక మహావృక్షం నాజూకు తీగల అల్లికను ఆహ్వానిస్తుంది. పూలు పూయనిస్తుంది. ఒక చీమల పుట్ట పాముల వసతికి అంగీకరిస్తుంది. ఒక కాకి కోకిల పిల్లకు పొత్తిలి పరుస్తుంది. ప్రకృతి సదా సర్వదా ‘పరోపకార ప్రకృతి’తోనే తన ఉనికిని పరిపూర్ణం చేసుకుంటుంది... అదీ అత్యంత సహజంగా. మనిషి ఎందుకు అసహజ జీవనాన్ని ఎన్నుకున్నాడు? అనుక్షణం ప్రకృతితోనే జీవిస్తూ, ప్రకృతి సహకారాన్నే పొందుతూ ప్రయోజనాల విషయానికి వచ్చినప్పుడు మాత్రం ఏకమాత్రంగా, ఏకసూత్రంగా, కళ్లు మూసుకుని ఆ అంధకార సహకారంతో తానొక్కడినే అనే భ్రమను తనకు తానే కల్పించుకుని స్వార్థంతో జీవిస్తున్నాడు. నిజానికి తాను ఆత్మనని తెలుసుకునేవరకు- తాను ఒక్కడు కాదు, అనేకం, అనేకానేకం. తాను ఆత్మనని గ్రహించిన క్షణమైతే... ప్రతి అణువూ తానే. శ్రీరామకృష్ణులు అలాంటి ఆత్మభావంతో లయమైనప్పుడే పరమహంస కాగలిగారు. అయితే ముందుగా అనేకత్వాన్ని అంగీకరించి సాధనా పూర్వక క్రమ పరిణామంలో, అనేకత్వాన్ని ఏకత్వ స్థాయిలోకి మలచుకున్నప్పుడు, మమేకమైనప్పుడు మాత్రమే అటువంటి అనుభూతి, పరివర్తన, స్థితి... సుసాధ్యం!
ఆకుపూజ ఎందుకు?
ధ్యానం... విధానం
ఆంజనేయునికి తమలపాకుల పూజ చేయడానికి ఒక కారణం ఉంది. అదేంటంటే– ఒకసారి సీతమ్మతల్లి అందించే తమలపాకుల చిలుకల్ని సేవిస్తున్న శ్రీరాముని వద్దకు వచ్చిన ఆంజనేయుడు శ్రీరాముడిని ‘‘స్వామీ ఏమిటది? మీ నోరు అంత ఎర్రగా ఎందుకయ్యింది?’’ అని అడిగాడు. అప్పుడు రాముడు ‘తమలపాకులు తింటే నోరు ఎర్రగా అవుతుంది. అంతేకాదు, ఆరోగ్యానికి చాలా మంచిది’ అని చెప్పగానే వెంటనే ఆంజనేయుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయి కొంతసేపటికి ఒళ్లంతా తమలపాకులను కట్టుకొని గంతులు వేసుకుంటూ ఆనందంగా వచ్చాడు.
ఆంజనేయుడు ఎక్కువగా తమలపాకు తోటల్లోనూ, కదళీవనం (అరటితోట)లోనూ విహరిస్తాడు. ఆంజనేయస్వామి రుద్రసంభూతుడు. ఆయనకు తమలపాకులు శాంతినిస్తాయి. అందువలన తమలపాకులతో పూజించడం వలన మనకు కూడా శాంతి, సుఖం లభిస్తాయి. తమలపాకులకు మరోపేరు నాగవల్లీదళాలు. తమలపాకులతో పూజించడం వలన నాగదోష శాంతి కూడా జరుగుతుంది.
ధ్యానం... విధానం
సుఖాసనంలో.. హాయిగా.. కూర్చుని .. చేతులు రెండూ కలిపి.. కళ్ళు రెండూ మూసుకుని.. ప్రకృతి సహజంగా జరుగుతూన్న ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసలనే.. ఏకధారగా.. గమనిస్తూ వుండాలి. ఏ దేవతారూపాన్నీ, ఏ గురు రూపాన్నీ ప్రత్యేకంగా ఊహించుకోరాదు. ఏ దైవ నామస్మరణా వుండరాదు. ఈ విధమైన ఆలోచనారహిత–స్థితిలో కలిగే అనేకానేక శారీరక, నాడీమండల, అత్మానుభవాలను శ్రద్ధగా గమనిస్తూ వుండాలి.
ఆ స్థితిలో శరీరం వెలుపల వున్న విశ్వమయ ప్రాణశక్తి.. అపారంగా శరీరంలోకి ప్రవేశించి.. నాడీమండలాన్ని శుద్ధి చేస్తూ వుంటుంది. ఎవరి వయస్సు ఎంత (సంవత్సరాలు) వుంటుందో.. కనీసం అన్ని నిమిషాలు.. తప్పనిసరిగా.. రోజుకి రెండుసార్లుగా.. ధ్యానం చెయ్యాలి. ఈ విధంగా ప్రతి రోజూ నియమబద్ధంగా ధ్యాన అభ్యాసాన్ని అలవాటు చేసుకోవాలి.
ధ్యానం వల్ల లాభాలు...
♦️ ధయానసాధన ద్వారా శారీరక, మానసిక అనారోగ్యాలైన బి.పి, షుగరు, చర్మ వ్యాధులు, డిప్రెషన్, వెన్నునొప్పి, క్యాన్సరు, గుండెనొప్పి వంటి అనేక దీర్ఘకాలిక వ్యాధులు తగ్గుతాయి. దుర్గుణాలు, దురలవాట్లను కూడా పోగొట్టుకోవచ్చు.
♦️ మనసిక ఆందోళనలు, ఒత్తిడిని జయించి మానసిక ప్రశాంతతను పొందవచ్చు.
♦️ జఞాపకశక్తి, ఏకాగ్రత, బుద్ధికుశలత మొదలైనవి పెరుగుతాయి.
♦️ ధయాన సాధన చేసిన వారిలో ఆత్మవిశ్వాసం, ధైర్యం పెరిగి జీవితంలో ఎదురయ్యే కష్టసుఖాలను, లాభ నష్టాలను సమబుద్ధితో స్వీకరించగలుగుతారు.
♦️ మూఢ నమ్మకాలు, భయాలు పోతాయి. చావు–పుట్టుకల జ్ఞానం ద్వారా మరణభయాన్ని జయించగలరు.
♦️ ధయానం మనిషిని ఉన్న స్థితి నుండి ఉన్నత స్థితికి, హింస నుండి అహింస వైపు, అజ్ఞానం నుండి ఆత్మజ్ఞానం వైపు, మానవత్వం నుండి దైవత్వం వైపు నడిపిస్తుంది..
ధ్యానం... విధానం
ఆంజనేయునికి తమలపాకుల పూజ చేయడానికి ఒక కారణం ఉంది. అదేంటంటే– ఒకసారి సీతమ్మతల్లి అందించే తమలపాకుల చిలుకల్ని సేవిస్తున్న శ్రీరాముని వద్దకు వచ్చిన ఆంజనేయుడు శ్రీరాముడిని ‘‘స్వామీ ఏమిటది? మీ నోరు అంత ఎర్రగా ఎందుకయ్యింది?’’ అని అడిగాడు. అప్పుడు రాముడు ‘తమలపాకులు తింటే నోరు ఎర్రగా అవుతుంది. అంతేకాదు, ఆరోగ్యానికి చాలా మంచిది’ అని చెప్పగానే వెంటనే ఆంజనేయుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయి కొంతసేపటికి ఒళ్లంతా తమలపాకులను కట్టుకొని గంతులు వేసుకుంటూ ఆనందంగా వచ్చాడు.
ఆంజనేయుడు ఎక్కువగా తమలపాకు తోటల్లోనూ, కదళీవనం (అరటితోట)లోనూ విహరిస్తాడు. ఆంజనేయస్వామి రుద్రసంభూతుడు. ఆయనకు తమలపాకులు శాంతినిస్తాయి. అందువలన తమలపాకులతో పూజించడం వలన మనకు కూడా శాంతి, సుఖం లభిస్తాయి. తమలపాకులకు మరోపేరు నాగవల్లీదళాలు. తమలపాకులతో పూజించడం వలన నాగదోష శాంతి కూడా జరుగుతుంది.
ధ్యానం... విధానం
సుఖాసనంలో.. హాయిగా.. కూర్చుని .. చేతులు రెండూ కలిపి.. కళ్ళు రెండూ మూసుకుని.. ప్రకృతి సహజంగా జరుగుతూన్న ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసలనే.. ఏకధారగా.. గమనిస్తూ వుండాలి. ఏ దేవతారూపాన్నీ, ఏ గురు రూపాన్నీ ప్రత్యేకంగా ఊహించుకోరాదు. ఏ దైవ నామస్మరణా వుండరాదు. ఈ విధమైన ఆలోచనారహిత–స్థితిలో కలిగే అనేకానేక శారీరక, నాడీమండల, అత్మానుభవాలను శ్రద్ధగా గమనిస్తూ వుండాలి.
ఆ స్థితిలో శరీరం వెలుపల వున్న విశ్వమయ ప్రాణశక్తి.. అపారంగా శరీరంలోకి ప్రవేశించి.. నాడీమండలాన్ని శుద్ధి చేస్తూ వుంటుంది. ఎవరి వయస్సు ఎంత (సంవత్సరాలు) వుంటుందో.. కనీసం అన్ని నిమిషాలు.. తప్పనిసరిగా.. రోజుకి రెండుసార్లుగా.. ధ్యానం చెయ్యాలి. ఈ విధంగా ప్రతి రోజూ నియమబద్ధంగా ధ్యాన అభ్యాసాన్ని అలవాటు చేసుకోవాలి.
ధ్యానం వల్ల లాభాలు...
♦️ ధయానసాధన ద్వారా శారీరక, మానసిక అనారోగ్యాలైన బి.పి, షుగరు, చర్మ వ్యాధులు, డిప్రెషన్, వెన్నునొప్పి, క్యాన్సరు, గుండెనొప్పి వంటి అనేక దీర్ఘకాలిక వ్యాధులు తగ్గుతాయి. దుర్గుణాలు, దురలవాట్లను కూడా పోగొట్టుకోవచ్చు.
♦️ మనసిక ఆందోళనలు, ఒత్తిడిని జయించి మానసిక ప్రశాంతతను పొందవచ్చు.
♦️ జఞాపకశక్తి, ఏకాగ్రత, బుద్ధికుశలత మొదలైనవి పెరుగుతాయి.
♦️ ధయాన సాధన చేసిన వారిలో ఆత్మవిశ్వాసం, ధైర్యం పెరిగి జీవితంలో ఎదురయ్యే కష్టసుఖాలను, లాభ నష్టాలను సమబుద్ధితో స్వీకరించగలుగుతారు.
♦️ మూఢ నమ్మకాలు, భయాలు పోతాయి. చావు–పుట్టుకల జ్ఞానం ద్వారా మరణభయాన్ని జయించగలరు.
♦️ ధయానం మనిషిని ఉన్న స్థితి నుండి ఉన్నత స్థితికి, హింస నుండి అహింస వైపు, అజ్ఞానం నుండి ఆత్మజ్ఞానం వైపు, మానవత్వం నుండి దైవత్వం వైపు నడిపిస్తుంది..
విముక్తి పోరాటం
మదించిన ఏనుగు చేసే భీకర ధ్వనిని ఘీంకారం అంటారు. మొసలి కోరల్లో చిక్కిన ఓ ఏనుగు ఘీంకారాన్ని విడిచిపెట్టి, ఓంకారాన్ని అందుకోగానే, ఆదిదేవుడు పరుగున వచ్చి ఆదుకొన్న కథే- గజేంద్రమోక్షం. ఈ కథలో మొసలి కోరలు- మనిషి భవబంధాలకు ప్రతీక.
ఈ సృష్టిలో ఎవరి కర్మలు వారివే. ఎవరి పాపపుణ్యాలు వారివే. ఆ విషయంలో ఒకరితో ఒకరికి పోలిక లేకున్నా, ఒకరి కర్మానుభవం మరొకరి ద్వారా పూర్తి కావడం భగవంతుడి లీల. ఎవరి కర్మ ఎవరి ద్వారా తీరాలో నిర్ణయించి, ఆ ఇద్దరినీ ఒక చోట కూర్పు చేసే నేర్పరి భగవంతుడు. గజేంద్రమోక్షం కథలో జరిగిందదే. మొసలి, ఏనుగుల కర్మలు పరస్పరం తీరవలసినవి. ఘర్షణకు ముందు వాటి మధ్య చంపుకొనేంత ద్వేషం లేనేలేదు. కూర్పు ఆ విధంగా జరిగిందంతే.
కర్మానుభవం పూర్తయ్యే ఈ క్రమంలో ఆపదనేది మనిషికి గొప్ప సంపాదన అంటుంది వేదాంతం. గజేంద్రుడికి, మొసలి ద్వారా ఆపద ఏర్పాటయింది. అది పెద్ద సంకటంగా మారింది. చివరకు జీవన్మరణ సమస్యగా పరిణమించింది. తన స్వశక్తిని నమ్మి తొలుత కరిరాజు మకరితో ఘోరంగా పోరాడాడు. క్రమంగా నీరసించాడు. చావుకు దగ్గరయ్యాడు. తన స్వీయ సామర్థ్యంపై విశ్వాసం సడలిపోయింది. అరుపులు ఆగిపోయి ఆర్తి ఆవరించింది. అహంకారం క్షీణించి ఆవేదన అంకురించింది.
మృత్యుసదనం మునివాకిలి స్ఫురించినప్పుడే జీవికి గాఢమైన తత్పరత స్థిరపడుతుంది. ‘నీవు తప్ప నాకు వేరే దిక్కులేదు’ అన్న నిశ్చయబుద్ధి కలుగుతుంది. గజేంద్రుడికి ఇలా కలిగింది. పరమాత్మ సాక్షాత్కారానికి అది అర్హతను ఆపాదించింది. జీవాత్మకు, పరమాత్మకు మధ్య దూరాన్ని చెరిపేసింది. తనను ఆదుకునేందుకై ఆపన్న ప్రసన్నుడు ఆగమేఘాల మీద పరుగెత్తుకొచ్చేలా చేసింది.
వచ్చీరాగానే విష్ణువు తన ఎడమ చేతిని చాచి ఏనుగు తొండాన్ని అందుకొన్నాడు. సర్పయాగం సమయంలో ఇంద్రుడి సింహాసనంతో సహా తక్షకుడు ఒక్కసారిగా వచ్చి హోమగుండంలో పడిపోయినట్లుగా, మొసలితో పాటు గజేంద్రుడు తటాలున ఒడ్డున వచ్చి పడ్డాడు. చక్రాయుధంతో శ్రీహరి మకరి తల తరిగేశాడు. గజేంద్రుడి కారణంగా మొసలికి కర్మ విమోచనం జరిగి మోక్షం సిద్ధించింది.
విష్ణు సాక్షాత్కార దివ్యానుభూతి గజేంద్రుడి స్వభావ, సంస్కారాలను మార్చేసింది. అతడు ఎన్నో గజసమూహాలకు అధిపతి. వేలాది ఆడ ఏనుగులతో కలిసి విశృంఖలంగా విహరించడానికే ఆ సరస్సులో దిగాడు. మొసలి నోట చిక్కాడు. ఆపదలో ఇరుక్కున్నాడు. తీరా విపత్తు తొలగిపోయేసరికి అతడిలో మార్పు చోటు చేసుకొంది. తిరిగి తన మాయదారి భోగ ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించడానికి మనస్కరించలేదు. మొసలితో సుదీర్ఘ పోరాటం- జీవి నిరంతర జీవనసమరానికి ప్రతీక. మొసలి కోరల నుంచి బయట పడటం- కర్మపాశాల నుంచి విముక్తికి సూచిక. భగవంతుడి దర్శనం గజేంద్రుడిలో దాగి ఉన్న ‘జీవుడి వేదన’ను తీవ్రంగా రగిలించింది. మొసలి కోరల నుంచి బయటపడేందుకై మొదలైన ఆరాటం- ఆర్తి కారణంగా మొత్తం జన్మ పరంపరల నుంచి శాశ్వతంగా బయటపడాలన్న స్థితికి ఎదిగింది.
ఇది గజేంద్రుడి ఒక్కడి తపన కాదు... సృష్టిలోని ప్రతి జీవుడి వేదన. ఇంద్రద్యుమ్నుడు అనే గంధర్వుడు చేసిన దోషానికి ప్రతిఫలమే ఏనుగుజన్మ. శ్రీహరి దర్శనంతో పూర్తయిందా కర్మ.
ఏ తల దైవానికి వంగి నమస్కరిస్తుందో ఆ తలకు కర్మ తలవంచుతుంది. అదే ఈ కథలో సందేశం!
మదించిన ఏనుగు చేసే భీకర ధ్వనిని ఘీంకారం అంటారు. మొసలి కోరల్లో చిక్కిన ఓ ఏనుగు ఘీంకారాన్ని విడిచిపెట్టి, ఓంకారాన్ని అందుకోగానే, ఆదిదేవుడు పరుగున వచ్చి ఆదుకొన్న కథే- గజేంద్రమోక్షం. ఈ కథలో మొసలి కోరలు- మనిషి భవబంధాలకు ప్రతీక.
ఈ సృష్టిలో ఎవరి కర్మలు వారివే. ఎవరి పాపపుణ్యాలు వారివే. ఆ విషయంలో ఒకరితో ఒకరికి పోలిక లేకున్నా, ఒకరి కర్మానుభవం మరొకరి ద్వారా పూర్తి కావడం భగవంతుడి లీల. ఎవరి కర్మ ఎవరి ద్వారా తీరాలో నిర్ణయించి, ఆ ఇద్దరినీ ఒక చోట కూర్పు చేసే నేర్పరి భగవంతుడు. గజేంద్రమోక్షం కథలో జరిగిందదే. మొసలి, ఏనుగుల కర్మలు పరస్పరం తీరవలసినవి. ఘర్షణకు ముందు వాటి మధ్య చంపుకొనేంత ద్వేషం లేనేలేదు. కూర్పు ఆ విధంగా జరిగిందంతే.
కర్మానుభవం పూర్తయ్యే ఈ క్రమంలో ఆపదనేది మనిషికి గొప్ప సంపాదన అంటుంది వేదాంతం. గజేంద్రుడికి, మొసలి ద్వారా ఆపద ఏర్పాటయింది. అది పెద్ద సంకటంగా మారింది. చివరకు జీవన్మరణ సమస్యగా పరిణమించింది. తన స్వశక్తిని నమ్మి తొలుత కరిరాజు మకరితో ఘోరంగా పోరాడాడు. క్రమంగా నీరసించాడు. చావుకు దగ్గరయ్యాడు. తన స్వీయ సామర్థ్యంపై విశ్వాసం సడలిపోయింది. అరుపులు ఆగిపోయి ఆర్తి ఆవరించింది. అహంకారం క్షీణించి ఆవేదన అంకురించింది.
మృత్యుసదనం మునివాకిలి స్ఫురించినప్పుడే జీవికి గాఢమైన తత్పరత స్థిరపడుతుంది. ‘నీవు తప్ప నాకు వేరే దిక్కులేదు’ అన్న నిశ్చయబుద్ధి కలుగుతుంది. గజేంద్రుడికి ఇలా కలిగింది. పరమాత్మ సాక్షాత్కారానికి అది అర్హతను ఆపాదించింది. జీవాత్మకు, పరమాత్మకు మధ్య దూరాన్ని చెరిపేసింది. తనను ఆదుకునేందుకై ఆపన్న ప్రసన్నుడు ఆగమేఘాల మీద పరుగెత్తుకొచ్చేలా చేసింది.
వచ్చీరాగానే విష్ణువు తన ఎడమ చేతిని చాచి ఏనుగు తొండాన్ని అందుకొన్నాడు. సర్పయాగం సమయంలో ఇంద్రుడి సింహాసనంతో సహా తక్షకుడు ఒక్కసారిగా వచ్చి హోమగుండంలో పడిపోయినట్లుగా, మొసలితో పాటు గజేంద్రుడు తటాలున ఒడ్డున వచ్చి పడ్డాడు. చక్రాయుధంతో శ్రీహరి మకరి తల తరిగేశాడు. గజేంద్రుడి కారణంగా మొసలికి కర్మ విమోచనం జరిగి మోక్షం సిద్ధించింది.
విష్ణు సాక్షాత్కార దివ్యానుభూతి గజేంద్రుడి స్వభావ, సంస్కారాలను మార్చేసింది. అతడు ఎన్నో గజసమూహాలకు అధిపతి. వేలాది ఆడ ఏనుగులతో కలిసి విశృంఖలంగా విహరించడానికే ఆ సరస్సులో దిగాడు. మొసలి నోట చిక్కాడు. ఆపదలో ఇరుక్కున్నాడు. తీరా విపత్తు తొలగిపోయేసరికి అతడిలో మార్పు చోటు చేసుకొంది. తిరిగి తన మాయదారి భోగ ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించడానికి మనస్కరించలేదు. మొసలితో సుదీర్ఘ పోరాటం- జీవి నిరంతర జీవనసమరానికి ప్రతీక. మొసలి కోరల నుంచి బయట పడటం- కర్మపాశాల నుంచి విముక్తికి సూచిక. భగవంతుడి దర్శనం గజేంద్రుడిలో దాగి ఉన్న ‘జీవుడి వేదన’ను తీవ్రంగా రగిలించింది. మొసలి కోరల నుంచి బయటపడేందుకై మొదలైన ఆరాటం- ఆర్తి కారణంగా మొత్తం జన్మ పరంపరల నుంచి శాశ్వతంగా బయటపడాలన్న స్థితికి ఎదిగింది.
ఇది గజేంద్రుడి ఒక్కడి తపన కాదు... సృష్టిలోని ప్రతి జీవుడి వేదన. ఇంద్రద్యుమ్నుడు అనే గంధర్వుడు చేసిన దోషానికి ప్రతిఫలమే ఏనుగుజన్మ. శ్రీహరి దర్శనంతో పూర్తయిందా కర్మ.
ఏ తల దైవానికి వంగి నమస్కరిస్తుందో ఆ తలకు కర్మ తలవంచుతుంది. అదే ఈ కథలో సందేశం!
భాగ్యశాలురు
భాగ్యం అంటే సంపద మాత్రమే కాదు. దివ్యత్వం, గొప్పతనం, మంచి గుణాలు అలవడటం, సాధుస్వభావం, కోరినవి దక్కడం... ఇవన్నీ భాగ్యాలే. యథాతథంగా, కోరుకోనివి సైతం మనసుకు సంతృప్తి, ఆనందం కలిగించే విధంగా అమరడం గొప్ప భాగ్యం. అది దక్కినవారు భాగ్యశాలురు.
భగవంతుడు’ అనే పదానికి ‘భాగ్యాలను ఒసగేవాడు’ అనే అర్థం ఉంది. ఆయన అవతరించినదీ భాగ్యాలను ఇవ్వడానికే అని భాగవతం చెబుతోంది.
‘ప్రాణికోటిలో చతుష్పాద జంతువుగా (మానవుల విషయంలో చేతులను సైతం పాదాలుగా పేర్కొని చతుష్పాద జంతువులుగా అనేక చోట్ల వర్ణించారు) జన్మించడమే ఒక భాగ్యం. వాటిలో బుద్ధికలిగి ఉండటం, అందునా మాటల ద్వారా భావవ్యక్తీకరణ చేయగలగడం మానవులకు మాత్రమే కలగడం గొప్ప భాగ్యం’ అని వ్యాస భాగవతంలో ఒక చోట చెప్పించాడు కవి.
ఇంకా ఎందరో భాగ్యశాలుర గురించి భాగవతం వివరంగా చెబుతుంది.
వామనుడు అడిగిన మూడడుగుల నేలదానం ఇవ్వబోయాడు బలిచక్రవర్తి. శుక్రాచార్యుడు వారించాడు. అప్పుడు బలి ‘లక్ష్మీదేవి శరీర భాగాలన్నింటి మీద సరాగ విన్యాసాలు చేసిన, జగదాధారుడైన విష్ణువు చేయి కింద ఉండగా, నా చేయిపైన కావడం కంటే భాగ్యం మరేమి ఉంటుంది?’ అని మురిసిపోయాడు.
నవమ స్కందం యదువంశ చరిత్రలో ‘విష్ణుకళతో జన్మించి, నిరంతర హరినామ సంకీర్తనలు చేస్తూ దైవబలంతో దిక్కులన్నింటినీ గెలిచి యజ్ఞ, దాన, తపస్సులు చేసి, ఎనభై అయిదు వేల సంవత్సరాలు నిత్య యౌవనుడిగా రాజ్యమేలిన కార్తవీర్యుడి భాగ్యం గొప్పది’ అని వర్ణించారు.
భగవానుడి పాదపరాగ రేణువులు సైతం దుర్లభమై యోగులు ఒక పక్క తల్లడిల్లుతుంటే- సాక్షాత్తు ఆ హరితో, చెట్టపట్టాలు వేసుకుని తిరుగుతూ కలిసిమెలిసి ఆడుకునే భాగ్యం గోప బాలకలకు కలిగిందని దశమ స్కంధం చెబుతోంది.
నిరంతరం కంసుడి కొలువులో ఉండి అతడి అకృత్యాలు చూస్తున్నా నోరు మెదపలేని స్థితి అక్రూరుడిది. అలాంటి సమయంలో ధనుర్యాగం పేరుతో ఆహ్వానించి శ్రీకృష్ణుణ్ని చంపాలని సంకల్పించాడు కంసుడు. బలరామకృష్ణులను ఆహ్వానించడానికి అక్రూరుణ్ని నియోగించాడు. కృష్ణుడికి ఏమీ కాదని అక్రూరుడికి తెలుసు. ఈ రకంగా ఆ దేవదేవుడి దర్శనం కలిగే అవకాశం తనకు రావడంతో ‘ఎప్పుడు ఏ తపస్సు చేశానో, ఏ జన్మలో ఏ పుణ్యం చేశానో, నా నుదుట ఏమూల అదృష్టం రాసిపెట్టి ఉందో కాని... మునీశ్వరులు, యోగులకు సైతం దక్కని ఆ బ్రహ్మ స్వరూపుడైన శ్రీహరి దర్శనం నాకు కలగడం ఎంత భాగ్యమో’ అని మురిసిపోయాడు.
సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువు అవతారమైన శ్రీకృష్ణుడికి గురువై, అతడికి విద్యాబుద్ధులు నేర్పించడం, ఆ శ్రీకృష్ణుడే యముడితో పోరాడి, చనిపోయిన తన కుమారుణ్ని తీసుకువచ్చి గురుదక్షిణగా ఇవ్వడం తన భాగ్యంగా సందీపుడు పేర్కొన్నాడు.
రుక్మిణీ కల్యాణ ఘట్టంలో సందేశం పంపి, ఎప్పటికీ సమాధానం రాకపోవడంతో ‘నా భాగ్యమెట్లున్నదో?’ అని శంకించింది రుక్మిణి. ఆమె భయాన్ని తీర్చి, స్వయంగా వచ్చి ఆమెను చేపట్టాడు శ్రీకృష్ణుడు.
కురూపి అయిన కుబ్జకు జగన్మోహనుడైన జగదాధారుడి కరస్పర్శ సోకడమే భాగ్యం. ఆ స్పర్శతో జగదేక సుందరిగా రూపాంతరం చెందడం మహద్భాగ్యం.
నడిరేయిలో ఆ అవతార పురుషుణ్ని తరలిస్తున్న వసుదేవుడికి దారిచ్చి బాలుడి రూపంలో ఉన్న విష్ణు పదస్పర్శ తనకు తగిలే భాగ్యాన్ని పొందింది యమున. ఆదిమధ్యాంత రహితుడైన పరమాత్మకే తల్లికాని తల్లిగా మారి మాతృత్వ మధురిమలు చవిచూసిన భాగ్యం యశోదది.
కలియుగ వాసులకు అయాచితంగా అమరిన వరం భాగవతం. ఆ వరాన్ని అందుకుని, విని, చదివి, చెప్పి, ప్రచారం చేసి ఆస్వాదించిన వారంతా భాగ్యశాలురే!
భాగ్యం అంటే సంపద మాత్రమే కాదు. దివ్యత్వం, గొప్పతనం, మంచి గుణాలు అలవడటం, సాధుస్వభావం, కోరినవి దక్కడం... ఇవన్నీ భాగ్యాలే. యథాతథంగా, కోరుకోనివి సైతం మనసుకు సంతృప్తి, ఆనందం కలిగించే విధంగా అమరడం గొప్ప భాగ్యం. అది దక్కినవారు భాగ్యశాలురు.
భగవంతుడు’ అనే పదానికి ‘భాగ్యాలను ఒసగేవాడు’ అనే అర్థం ఉంది. ఆయన అవతరించినదీ భాగ్యాలను ఇవ్వడానికే అని భాగవతం చెబుతోంది.
‘ప్రాణికోటిలో చతుష్పాద జంతువుగా (మానవుల విషయంలో చేతులను సైతం పాదాలుగా పేర్కొని చతుష్పాద జంతువులుగా అనేక చోట్ల వర్ణించారు) జన్మించడమే ఒక భాగ్యం. వాటిలో బుద్ధికలిగి ఉండటం, అందునా మాటల ద్వారా భావవ్యక్తీకరణ చేయగలగడం మానవులకు మాత్రమే కలగడం గొప్ప భాగ్యం’ అని వ్యాస భాగవతంలో ఒక చోట చెప్పించాడు కవి.
ఇంకా ఎందరో భాగ్యశాలుర గురించి భాగవతం వివరంగా చెబుతుంది.
వామనుడు అడిగిన మూడడుగుల నేలదానం ఇవ్వబోయాడు బలిచక్రవర్తి. శుక్రాచార్యుడు వారించాడు. అప్పుడు బలి ‘లక్ష్మీదేవి శరీర భాగాలన్నింటి మీద సరాగ విన్యాసాలు చేసిన, జగదాధారుడైన విష్ణువు చేయి కింద ఉండగా, నా చేయిపైన కావడం కంటే భాగ్యం మరేమి ఉంటుంది?’ అని మురిసిపోయాడు.
నవమ స్కందం యదువంశ చరిత్రలో ‘విష్ణుకళతో జన్మించి, నిరంతర హరినామ సంకీర్తనలు చేస్తూ దైవబలంతో దిక్కులన్నింటినీ గెలిచి యజ్ఞ, దాన, తపస్సులు చేసి, ఎనభై అయిదు వేల సంవత్సరాలు నిత్య యౌవనుడిగా రాజ్యమేలిన కార్తవీర్యుడి భాగ్యం గొప్పది’ అని వర్ణించారు.
భగవానుడి పాదపరాగ రేణువులు సైతం దుర్లభమై యోగులు ఒక పక్క తల్లడిల్లుతుంటే- సాక్షాత్తు ఆ హరితో, చెట్టపట్టాలు వేసుకుని తిరుగుతూ కలిసిమెలిసి ఆడుకునే భాగ్యం గోప బాలకలకు కలిగిందని దశమ స్కంధం చెబుతోంది.
నిరంతరం కంసుడి కొలువులో ఉండి అతడి అకృత్యాలు చూస్తున్నా నోరు మెదపలేని స్థితి అక్రూరుడిది. అలాంటి సమయంలో ధనుర్యాగం పేరుతో ఆహ్వానించి శ్రీకృష్ణుణ్ని చంపాలని సంకల్పించాడు కంసుడు. బలరామకృష్ణులను ఆహ్వానించడానికి అక్రూరుణ్ని నియోగించాడు. కృష్ణుడికి ఏమీ కాదని అక్రూరుడికి తెలుసు. ఈ రకంగా ఆ దేవదేవుడి దర్శనం కలిగే అవకాశం తనకు రావడంతో ‘ఎప్పుడు ఏ తపస్సు చేశానో, ఏ జన్మలో ఏ పుణ్యం చేశానో, నా నుదుట ఏమూల అదృష్టం రాసిపెట్టి ఉందో కాని... మునీశ్వరులు, యోగులకు సైతం దక్కని ఆ బ్రహ్మ స్వరూపుడైన శ్రీహరి దర్శనం నాకు కలగడం ఎంత భాగ్యమో’ అని మురిసిపోయాడు.
సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువు అవతారమైన శ్రీకృష్ణుడికి గురువై, అతడికి విద్యాబుద్ధులు నేర్పించడం, ఆ శ్రీకృష్ణుడే యముడితో పోరాడి, చనిపోయిన తన కుమారుణ్ని తీసుకువచ్చి గురుదక్షిణగా ఇవ్వడం తన భాగ్యంగా సందీపుడు పేర్కొన్నాడు.
రుక్మిణీ కల్యాణ ఘట్టంలో సందేశం పంపి, ఎప్పటికీ సమాధానం రాకపోవడంతో ‘నా భాగ్యమెట్లున్నదో?’ అని శంకించింది రుక్మిణి. ఆమె భయాన్ని తీర్చి, స్వయంగా వచ్చి ఆమెను చేపట్టాడు శ్రీకృష్ణుడు.
కురూపి అయిన కుబ్జకు జగన్మోహనుడైన జగదాధారుడి కరస్పర్శ సోకడమే భాగ్యం. ఆ స్పర్శతో జగదేక సుందరిగా రూపాంతరం చెందడం మహద్భాగ్యం.
నడిరేయిలో ఆ అవతార పురుషుణ్ని తరలిస్తున్న వసుదేవుడికి దారిచ్చి బాలుడి రూపంలో ఉన్న విష్ణు పదస్పర్శ తనకు తగిలే భాగ్యాన్ని పొందింది యమున. ఆదిమధ్యాంత రహితుడైన పరమాత్మకే తల్లికాని తల్లిగా మారి మాతృత్వ మధురిమలు చవిచూసిన భాగ్యం యశోదది.
కలియుగ వాసులకు అయాచితంగా అమరిన వరం భాగవతం. ఆ వరాన్ని అందుకుని, విని, చదివి, చెప్పి, ప్రచారం చేసి ఆస్వాదించిన వారంతా భాగ్యశాలురే!
ఉపాసనలో అవరోధాలను అధిగమించటం ఎలా?
ఉపాసన (ఉప ఆసన) అంటే సమీపంలో కూర్చోవడం. దేని సమీపంలో కూర్చోవాలి? దేని సమీపంలో అఖండమైన ఆనందం కలుగుతుందో, ఏది జీవన లక్ష్యమో దాని సమీపంలో కూర్చోవాలి. విశ్వవ్యాపిత అనంత చైతన్యాన్ని అవిచ్ఛిన్నంగా భావన చేస్తూ ఆ చైతన్యంలో లయమయ్యే లక్ష్యంతో ధ్యానించడమే ఉపాసన. అనంతత్వాన్ని భావించలేని వారు పరిమితమైన మూర్తిని భావన చేస్తూ.. క్రమక్రమంగా ఉన్నతస్థాయికి చేరడం సాధనగా చెప్పబడుతుంది.
సాధన అంటే పూర్తిగా మనసును లక్ష్యంపై కేంద్రీకరించడం. పరిమితత్త్వంతో ఆరంభించినా, అనుభవాలను జ్ఞానంగా మలుచుకుంటూ, పరిమితులను చెరిపివేసుకుంటూ, స్థాయిని ఉన్నతీకరించుకుంటూ, ముందుకు సాగడమే ఉపాసన. ఈ సాధన చెప్పుకొన్నంత సులువు కాదు. సాధించలేనంత భయంకరమైనదీ కాదు.
వ్యాధిస్త్యాన సంశయ ప్రమాద ఆలస్య అవిరతి భ్రాంతి ధర్మానా
లబ్ధ భూమికత్వ అనవస్థితత్వాని చిత్త విక్షేపాః యోగాంతరాయాః
అని.. సాధనలో పది అవరోధాలను పతంజలి యోగశాస్త్రం గుర్తించింది. ఆ పది అడ్డంకులూ ఏంటంటే.. వ్యాధి (శారీరక వ్యాధులు), స్త్యాన (నిర్లిప్తత, నిరాసక్తతలు ఆవహించడం), లక్ష్యాన్ని నిర్ణయించుకోలేని ‘సంశయం’, ప్రమాదం (మరచిపోవడం), ఆలస్యం (సాధనను వాయిదా వేయడం), అవిరతి (అమితమైన కోరికలను కలిగి ఉండడం), భ్రాంతి దర్శన (ఉపాస్య దైవంలో అనవసర వస్తువును దర్శించడం), అలబ్ధ భూమికత్వం (ఎన్ని రోజులు సాధన చేసినా కనీస అభివృద్ధి లేదనుకోవడం), అనవస్థి తత్త్వం (ఒకసారి ఉపాసన, మరొకసారి యజ్ఞయాగాదులు, ఇంకోసారి వ్యవసాయ వాణిజ్యాదులలో మనసు నిలవడం), చిత్త విక్షేపం (ఆలోచనల వెంట మనసు పరిగెత్తడం). ఇవన్నీ యోగ సాధనలో, ఉపాసనలో అవరోధాలుగా చెప్పబడ్డాయి.
అవరోధాలను అధిగమించాలంటే వాటిని సమగ్రంగా అవగాహన చేసుకోవాలి. జీవిత లక్ష్యమెప్పుడూ ఇష్టాయిష్టాలకు అతీతంగా ఉండాలి. లక్ష్యం పట్ల, గురువు పట్ల. మార్గం పట్ల అచంచల విశ్వాసం.. ఓపిక, ఫలితం వచ్చేదాక విసుగులేని ఉత్సాహంతో కూడిన ప్రయత్నం.. అనుమానాలకు తావివ్వకుండా ప్రతిక్షణమూ అప్రమత్తంగా ఉండడం.. ఫలితాపేక్షలేని కర్మాచరణలు.. అవసరం. సాధనలో ఏర్పడే భ్రమలు సాధారణమే అనే జ్ఞానం వల్ల పురోగతి ఉంటుంది. ఉత్సాహంతో నిర్లిప్తతను అధిగమిస్తూ, విచక్షణాయుత సాహసంతో చేసే నిరంతర ప్రయత్నమే అవరోధాలను తొలగిస్తుంది.
ధ్యానంలో జరిగే పరిణామాలు సాధకునికి తెలియకపోవచ్చు. సంశయిస్తే సాధన మందగిస్తుంది. కాబట్టి, సమర్థుడైన గురువును ఆశ్రయించి ఆయన మార్గదర్శనంలో చేసే సాధన సత్ఫలితాన్నిస్తుంది. లక్ష్యసాధనలో ఏర్పడే అవరోధాలను గుర్తించి అధిగమిస్తే.. భౌతిక జీవితంలోనైనా ఆధ్యాత్మిక జీవితంలోనైనా విజయం సిద్ధిస్తుంది.
ఉపాసన (ఉప ఆసన) అంటే సమీపంలో కూర్చోవడం. దేని సమీపంలో కూర్చోవాలి? దేని సమీపంలో అఖండమైన ఆనందం కలుగుతుందో, ఏది జీవన లక్ష్యమో దాని సమీపంలో కూర్చోవాలి. విశ్వవ్యాపిత అనంత చైతన్యాన్ని అవిచ్ఛిన్నంగా భావన చేస్తూ ఆ చైతన్యంలో లయమయ్యే లక్ష్యంతో ధ్యానించడమే ఉపాసన. అనంతత్వాన్ని భావించలేని వారు పరిమితమైన మూర్తిని భావన చేస్తూ.. క్రమక్రమంగా ఉన్నతస్థాయికి చేరడం సాధనగా చెప్పబడుతుంది.
సాధన అంటే పూర్తిగా మనసును లక్ష్యంపై కేంద్రీకరించడం. పరిమితత్త్వంతో ఆరంభించినా, అనుభవాలను జ్ఞానంగా మలుచుకుంటూ, పరిమితులను చెరిపివేసుకుంటూ, స్థాయిని ఉన్నతీకరించుకుంటూ, ముందుకు సాగడమే ఉపాసన. ఈ సాధన చెప్పుకొన్నంత సులువు కాదు. సాధించలేనంత భయంకరమైనదీ కాదు.
వ్యాధిస్త్యాన సంశయ ప్రమాద ఆలస్య అవిరతి భ్రాంతి ధర్మానా
లబ్ధ భూమికత్వ అనవస్థితత్వాని చిత్త విక్షేపాః యోగాంతరాయాః
అని.. సాధనలో పది అవరోధాలను పతంజలి యోగశాస్త్రం గుర్తించింది. ఆ పది అడ్డంకులూ ఏంటంటే.. వ్యాధి (శారీరక వ్యాధులు), స్త్యాన (నిర్లిప్తత, నిరాసక్తతలు ఆవహించడం), లక్ష్యాన్ని నిర్ణయించుకోలేని ‘సంశయం’, ప్రమాదం (మరచిపోవడం), ఆలస్యం (సాధనను వాయిదా వేయడం), అవిరతి (అమితమైన కోరికలను కలిగి ఉండడం), భ్రాంతి దర్శన (ఉపాస్య దైవంలో అనవసర వస్తువును దర్శించడం), అలబ్ధ భూమికత్వం (ఎన్ని రోజులు సాధన చేసినా కనీస అభివృద్ధి లేదనుకోవడం), అనవస్థి తత్త్వం (ఒకసారి ఉపాసన, మరొకసారి యజ్ఞయాగాదులు, ఇంకోసారి వ్యవసాయ వాణిజ్యాదులలో మనసు నిలవడం), చిత్త విక్షేపం (ఆలోచనల వెంట మనసు పరిగెత్తడం). ఇవన్నీ యోగ సాధనలో, ఉపాసనలో అవరోధాలుగా చెప్పబడ్డాయి.
అవరోధాలను అధిగమించాలంటే వాటిని సమగ్రంగా అవగాహన చేసుకోవాలి. జీవిత లక్ష్యమెప్పుడూ ఇష్టాయిష్టాలకు అతీతంగా ఉండాలి. లక్ష్యం పట్ల, గురువు పట్ల. మార్గం పట్ల అచంచల విశ్వాసం.. ఓపిక, ఫలితం వచ్చేదాక విసుగులేని ఉత్సాహంతో కూడిన ప్రయత్నం.. అనుమానాలకు తావివ్వకుండా ప్రతిక్షణమూ అప్రమత్తంగా ఉండడం.. ఫలితాపేక్షలేని కర్మాచరణలు.. అవసరం. సాధనలో ఏర్పడే భ్రమలు సాధారణమే అనే జ్ఞానం వల్ల పురోగతి ఉంటుంది. ఉత్సాహంతో నిర్లిప్తతను అధిగమిస్తూ, విచక్షణాయుత సాహసంతో చేసే నిరంతర ప్రయత్నమే అవరోధాలను తొలగిస్తుంది.
ధ్యానంలో జరిగే పరిణామాలు సాధకునికి తెలియకపోవచ్చు. సంశయిస్తే సాధన మందగిస్తుంది. కాబట్టి, సమర్థుడైన గురువును ఆశ్రయించి ఆయన మార్గదర్శనంలో చేసే సాధన సత్ఫలితాన్నిస్తుంది. లక్ష్యసాధనలో ఏర్పడే అవరోధాలను గుర్తించి అధిగమిస్తే.. భౌతిక జీవితంలోనైనా ఆధ్యాత్మిక జీవితంలోనైనా విజయం సిద్ధిస్తుంది.
సేవను మించిన భాగ్యం లేదు
ఫల్‌ కారణ్‌ సేవా కరే కరే న మన్‌ సే కామ్‌
కహే కబీర్‌ సేవక్‌ నహి కహై చౌగుణా దామ్‌
‘‘ఫలితాన్ని ఆశించి స్వార్థ బుద్ధితో చేసే సేవ.. సేవ కాదు. సొంత లాభం కోసం చేసే సేవకులు తమ సేవకు ఎన్నో రెట్ల అధికమైన ఫలితాన్ని ఆశిస్తారు’’ అంటాడు మహాత్మా కబీరు. సేవ అనేది పరుల మేలు కోసం చేయాలి కానీ, తను ఎంతో కొంత లాభపడాలని చేసే సేవ, సేవే కాదనేది ఈ పద్యం ద్వారా కబీరు మనకు అందించే సందేశం. అహంకారాన్ని తగ్గించుకోవడానికి, మనసును సుఖశాంతులతో నింపుకోవడానికి సేవను మించిన సాధన ఏదీ లేదు. అందుకే.. మాధవ సేవ కంటే మానవ సేవ గొప్పదని పెద్దలు అన్నారు. ‘‘దేహం కదిలే దేవాలయం. అది ఆత్మ నివాసం. రాళ్లు, సున్నంతో కట్టిన దేవాలయాల్లో ప్రవేశించి చేసే ప్రార్థనలు, పూజలకు బదులు మనం ఇతరులకు ఎన్నో విధాలైన సేవ చేయవచ్చు.
భగవంతుని ముందు సాష్టాంగ నమస్కారాలు చేయడం కంటే.. చేతనైనంతలో సజీవమైన జీవుణ్ని పోషించడానికి కృషి చేయాలి. కష్టంలో ఉన్న వారికి సేవ చేయడమే దేహాన్ని రక్షించడం’’ అని ప్రేమావతారుడైన సత్యసాయి చెప్పారు. జపతపాలు, పూజా పునస్కారాలతో భగవంతుని కృపకు పాత్రులం కావాలని కోరుకోవడం కంటే.. ఆర్తులైనవారికి చేయూతనిచ్చి తోడ్పడడమే మానవత్వంలో దైవత్వాన్ని చూడడం అని ఆయన మాటల్లోని అంతరార్థం. మన వేదాలు, శాస్ర్తాలు, పురాణేతిహాసాలు ఈ మాటల్నే బలపరుస్తాయి. మానవ జన్మలో కొన్నైనా మనిషి మంచి పనులు చేయగలగాలి. మంచి పనులంటే ఇతరులకు మేలు చేసేవి. తనకున్న దానిలోనే ఎంతో కొంత ఆపన్నులకు దానమివ్వడం, కష్టాల్లో ఉన్నవారికి తోడ్పడం వంటివన్నీ సేవయే! తాను స్వయంగా ఆకలితో ఉన్నా.. ఆకలి అంటూ వచ్చినవారికి అన్నం పెట్టి క్షుద్బాధ తీర్చిన రంతిదేవుడి వంటివారు సేవాభావానికి నిలువెత్తు ఉదాహరణలు. అలా ప్రాణికోటి ఎడ దయ కలిగి ఉండేవాడు భగవంతుని చేరగలడు.
సేవ.. మరోకోణంలో దానం అవుతుంది. అలాంటి దాన గుణానికి నిలువెత్తు రూపం కర్ణుడు. ఆ కుంతీపుత్రుడి దానశీలత ఎంత వర్ణించినా తక్కువే. ఒకసారి కర్ణుడు తన ఇంటి ఆవరణలో తలంటుకునే ప్రయత్నంలో ఉన్నాడు. కర్ణుడి చేతిలో ఉన్న నూనె పాత్ర.. వజ్రవైఢూర్యాలతో పొదగబడి ఉంది. అప్పుడే అక్కడికి వచ్చిన కృష్ణుడు.. ఆ నూనె పాత్రను తనకు దానమివ్వాలని అడుగుతాడు. కర్ణుడు మరో ఆలోచన లేకుండా తన ఎడమ చేతితో నూనెపాత్రను కృష్ణుడికి ఇవ్వబోతాడు. దానికి కృష్ణుడు.. ‘వామహస్తంతో దానం ఇవ్వకూడదని తెలియదా కర్ణా’ అని ప్రశ్నించగా.. నా కుడిచేతికి నూనె ఉంది. చేయు కడుక్కుని దానమిచ్చేలోపు ప్రాణాలుంటాయో లేదో ఎవరికి తెలుసు? పైగా దానమివ్వాలన్న నా ఆలోచన మారిపోవచ్చు కూడా’ అన్నాడు కర్ణుడు. ఇలాంటి మహానుభావులు ఎందరో మన పురాణేతిహాసాల్లో ఉన్నారు. వారందరినీ అనుసరించి సేవాభావంతో మెలగాలి. చేసే కర్మలన్నీ ఈశ్వరార్పణ బుద్ధితో, నిస్వార్థంగా చేయాలి. అప్పుడే ముక్తి.
ఫల్‌ కారణ్‌ సేవా కరే కరే న మన్‌ సే కామ్‌
కహే కబీర్‌ సేవక్‌ నహి కహై చౌగుణా దామ్‌
‘‘ఫలితాన్ని ఆశించి స్వార్థ బుద్ధితో చేసే సేవ.. సేవ కాదు. సొంత లాభం కోసం చేసే సేవకులు తమ సేవకు ఎన్నో రెట్ల అధికమైన ఫలితాన్ని ఆశిస్తారు’’ అంటాడు మహాత్మా కబీరు. సేవ అనేది పరుల మేలు కోసం చేయాలి కానీ, తను ఎంతో కొంత లాభపడాలని చేసే సేవ, సేవే కాదనేది ఈ పద్యం ద్వారా కబీరు మనకు అందించే సందేశం. అహంకారాన్ని తగ్గించుకోవడానికి, మనసును సుఖశాంతులతో నింపుకోవడానికి సేవను మించిన సాధన ఏదీ లేదు. అందుకే.. మాధవ సేవ కంటే మానవ సేవ గొప్పదని పెద్దలు అన్నారు. ‘‘దేహం కదిలే దేవాలయం. అది ఆత్మ నివాసం. రాళ్లు, సున్నంతో కట్టిన దేవాలయాల్లో ప్రవేశించి చేసే ప్రార్థనలు, పూజలకు బదులు మనం ఇతరులకు ఎన్నో విధాలైన సేవ చేయవచ్చు.
భగవంతుని ముందు సాష్టాంగ నమస్కారాలు చేయడం కంటే.. చేతనైనంతలో సజీవమైన జీవుణ్ని పోషించడానికి కృషి చేయాలి. కష్టంలో ఉన్న వారికి సేవ చేయడమే దేహాన్ని రక్షించడం’’ అని ప్రేమావతారుడైన సత్యసాయి చెప్పారు. జపతపాలు, పూజా పునస్కారాలతో భగవంతుని కృపకు పాత్రులం కావాలని కోరుకోవడం కంటే.. ఆర్తులైనవారికి చేయూతనిచ్చి తోడ్పడడమే మానవత్వంలో దైవత్వాన్ని చూడడం అని ఆయన మాటల్లోని అంతరార్థం. మన వేదాలు, శాస్ర్తాలు, పురాణేతిహాసాలు ఈ మాటల్నే బలపరుస్తాయి. మానవ జన్మలో కొన్నైనా మనిషి మంచి పనులు చేయగలగాలి. మంచి పనులంటే ఇతరులకు మేలు చేసేవి. తనకున్న దానిలోనే ఎంతో కొంత ఆపన్నులకు దానమివ్వడం, కష్టాల్లో ఉన్నవారికి తోడ్పడం వంటివన్నీ సేవయే! తాను స్వయంగా ఆకలితో ఉన్నా.. ఆకలి అంటూ వచ్చినవారికి అన్నం పెట్టి క్షుద్బాధ తీర్చిన రంతిదేవుడి వంటివారు సేవాభావానికి నిలువెత్తు ఉదాహరణలు. అలా ప్రాణికోటి ఎడ దయ కలిగి ఉండేవాడు భగవంతుని చేరగలడు.
సేవ.. మరోకోణంలో దానం అవుతుంది. అలాంటి దాన గుణానికి నిలువెత్తు రూపం కర్ణుడు. ఆ కుంతీపుత్రుడి దానశీలత ఎంత వర్ణించినా తక్కువే. ఒకసారి కర్ణుడు తన ఇంటి ఆవరణలో తలంటుకునే ప్రయత్నంలో ఉన్నాడు. కర్ణుడి చేతిలో ఉన్న నూనె పాత్ర.. వజ్రవైఢూర్యాలతో పొదగబడి ఉంది. అప్పుడే అక్కడికి వచ్చిన కృష్ణుడు.. ఆ నూనె పాత్రను తనకు దానమివ్వాలని అడుగుతాడు. కర్ణుడు మరో ఆలోచన లేకుండా తన ఎడమ చేతితో నూనెపాత్రను కృష్ణుడికి ఇవ్వబోతాడు. దానికి కృష్ణుడు.. ‘వామహస్తంతో దానం ఇవ్వకూడదని తెలియదా కర్ణా’ అని ప్రశ్నించగా.. నా కుడిచేతికి నూనె ఉంది. చేయు కడుక్కుని దానమిచ్చేలోపు ప్రాణాలుంటాయో లేదో ఎవరికి తెలుసు? పైగా దానమివ్వాలన్న నా ఆలోచన మారిపోవచ్చు కూడా’ అన్నాడు కర్ణుడు. ఇలాంటి మహానుభావులు ఎందరో మన పురాణేతిహాసాల్లో ఉన్నారు. వారందరినీ అనుసరించి సేవాభావంతో మెలగాలి. చేసే కర్మలన్నీ ఈశ్వరార్పణ బుద్ధితో, నిస్వార్థంగా చేయాలి. అప్పుడే ముక్తి.
సనాతన ధర్మం
చాలాకాలం క్రితమే మన పూర్వీకులు మనిషి చావు, పుట్టుకల గురించి, మరణానంతర పరిణామాల్ని గురించి ప్రశ్నించుకొని సమాధానాల్ని వెతుక్కునే ప్రయత్నం చేశారు. అనేక మంది ఋషులు, మునులు, జ్ఞానులు నిరంతరం సత్యాన్వేషణకై తపస్సు చేశారు. వాళ్లు తపస్సమాధిలో ఉన్నప్పుడు అత్యున్నత సత్యాన్ని, ధర్మాన్ని వేదం రూపంలో తెలుసుకున్నారు. తపస్సమాధిలో ఉండగా వాళ్లకు లభించిన జ్ఞానాన్ని వేదాలుగా వ్యవహరిస్తున్నాం. వేదం అంటే జ్ఞానం అని అర్థం. వాళ్లకు అవి పరమాత్ముడి వాణిగా వినిపించాయి కాబట్టి వాటిని శ్రుతులు అన్నారు.
వేదాల ద్వారా లభించిన జ్ఞానంతో మన ఋషులు ఎంతో కృషి చేసి కొన్ని శాశ్వత సిద్ధాంతాలు ప్రతిపాదించారు. వారు ప్రతిపాదించిన సిద్ధాంతాలు విశ్వమంతటికీ అన్ని యుగాల్లోనూ వర్తిస్తాయి. మానవులు ఏయే దశలలో ఎటువంటి నియమాలు పాటించాలి? కుటుంబం, సమాజం, ప్రకృతి, దేశం పట్ల ఎవరి బాధ్యత ఏమిటి? తదితర విషయాల గురించి అన్ని విధాలా ఆలోచించి.. ఎలా వ్యవహరిస్తే ధర్మం నిలబడుతుందో ఆ విధంగా మార్గదర్శనం చేయగలిగిన అద్భుత జీవన విధానాన్ని మన ఋషులు, మునులు రూపొందించారు. సమస్త జగత్తునూ క్షేమంగా ఉంచగల ఈ శాశ్వత సూత్రాలే ధర్మానికి ఆధారంగా నిలిచాయి.
మానవులందరికీ శుభం చేకూర్చగల శక్తి ధర్మానికి ఉంది గనుక దీన్ని మానవ ధర్మం అన్నారు. శాశ్వత సిద్ధాంతాల మీద ఆధారపడి ఉంది గనుక దీన్ని సనాతన ధర్మం అన్నారు. అనాదిగా ఉన్న చైతన్యాన్ని దేవుడని, సనాతనుడనీ పిలుచుకున్నారు. కాబట్టి దీన్ని దైవ ధర్మమని, సనాతన ధర్మమని అన్నారు.
రుషులు మనకు అందించింది కాబట్టి దీన్ని ఆర్ష ధర్మం అని కూడా అన్నారు. అదే విధంగా మనదేశాన్ని హిందూదేశం అని పిలవడం వల్ల మనం అనుసరించే ఈ ధర్మాన్ని హిందూ ధర్మం అన్నారు.
ధారణాద్ధర్మమిత్యాహుః ధర్మో ధారయతే ప్రజాః
యస్మాద్ధారణ సంయుక్తః స ధర్మ ఇతి నిశ్చయః
ప్రజలందరూ ధర్మాన్ని రక్షణ కవచంగా ధరించాలి. ప్రజలందరిని ధర్మం ధరిస్తుంది. ఏది సంఘాన్ని కట్టుబాటులో నిలుపుతుందో అదే ధర్మం. ధర్మ మార్గంలో నడిచిన వాడికి సుఖశాంతులు, శాశ్వతకీర్తి, పుణ్యలోక ప్రాప్తి కలుగుతాయి. ‘ధర్మమే సర్వ జగత్తుకూ ఆధారం’ అని నారాయణోపనిషత్తు చెబుతోంది. ధర్మం కంటే బలమైనది ఈ సృష్టిలో మరేదీ లేదని.. ధర్మాన్ని అనుసరించే బలహీనుడు రాజుకన్నా బలవంతుడని బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు చెబుతోంది. అట్టి ధర్మాన్ని విస్మరిస్తే జరిగేది పతనమే.
మానవజీవితానికి పరమ ప్రయోజనమైన మోక్షం.. కేవలం ధర్మంతోనే సాధ్యం. ధర్మబద్ధమైన ఆర్జన (అర్థం), ధర్మబద్ధమైన కామంతోనే మనిషి నాలుగో పురుషార్థమైన మోక్షాన్ని సాధించగలడు. అందుకే మన పెద్దలు చతుర్విధ పురుషార్థాల్లో ధర్మాన్ని ముందుపెట్టారు. సంపాదన అయినా, కోరికలైనా ధర్మాన్ని అనుసరించి ఉండాలని దీని అర్థం. అటువంటి ధర్మాన్ని పాటించి.. మానవ జన్మను సార్థకం చేసుకుందాం. ధర్మో రక్షతి రక్షితః
చాలాకాలం క్రితమే మన పూర్వీకులు మనిషి చావు, పుట్టుకల గురించి, మరణానంతర పరిణామాల్ని గురించి ప్రశ్నించుకొని సమాధానాల్ని వెతుక్కునే ప్రయత్నం చేశారు. అనేక మంది ఋషులు, మునులు, జ్ఞానులు నిరంతరం సత్యాన్వేషణకై తపస్సు చేశారు. వాళ్లు తపస్సమాధిలో ఉన్నప్పుడు అత్యున్నత సత్యాన్ని, ధర్మాన్ని వేదం రూపంలో తెలుసుకున్నారు. తపస్సమాధిలో ఉండగా వాళ్లకు లభించిన జ్ఞానాన్ని వేదాలుగా వ్యవహరిస్తున్నాం. వేదం అంటే జ్ఞానం అని అర్థం. వాళ్లకు అవి పరమాత్ముడి వాణిగా వినిపించాయి కాబట్టి వాటిని శ్రుతులు అన్నారు.
వేదాల ద్వారా లభించిన జ్ఞానంతో మన ఋషులు ఎంతో కృషి చేసి కొన్ని శాశ్వత సిద్ధాంతాలు ప్రతిపాదించారు. వారు ప్రతిపాదించిన సిద్ధాంతాలు విశ్వమంతటికీ అన్ని యుగాల్లోనూ వర్తిస్తాయి. మానవులు ఏయే దశలలో ఎటువంటి నియమాలు పాటించాలి? కుటుంబం, సమాజం, ప్రకృతి, దేశం పట్ల ఎవరి బాధ్యత ఏమిటి? తదితర విషయాల గురించి అన్ని విధాలా ఆలోచించి.. ఎలా వ్యవహరిస్తే ధర్మం నిలబడుతుందో ఆ విధంగా మార్గదర్శనం చేయగలిగిన అద్భుత జీవన విధానాన్ని మన ఋషులు, మునులు రూపొందించారు. సమస్త జగత్తునూ క్షేమంగా ఉంచగల ఈ శాశ్వత సూత్రాలే ధర్మానికి ఆధారంగా నిలిచాయి.
మానవులందరికీ శుభం చేకూర్చగల శక్తి ధర్మానికి ఉంది గనుక దీన్ని మానవ ధర్మం అన్నారు. శాశ్వత సిద్ధాంతాల మీద ఆధారపడి ఉంది గనుక దీన్ని సనాతన ధర్మం అన్నారు. అనాదిగా ఉన్న చైతన్యాన్ని దేవుడని, సనాతనుడనీ పిలుచుకున్నారు. కాబట్టి దీన్ని దైవ ధర్మమని, సనాతన ధర్మమని అన్నారు.
రుషులు మనకు అందించింది కాబట్టి దీన్ని ఆర్ష ధర్మం అని కూడా అన్నారు. అదే విధంగా మనదేశాన్ని హిందూదేశం అని పిలవడం వల్ల మనం అనుసరించే ఈ ధర్మాన్ని హిందూ ధర్మం అన్నారు.
ధారణాద్ధర్మమిత్యాహుః ధర్మో ధారయతే ప్రజాః
యస్మాద్ధారణ సంయుక్తః స ధర్మ ఇతి నిశ్చయః
ప్రజలందరూ ధర్మాన్ని రక్షణ కవచంగా ధరించాలి. ప్రజలందరిని ధర్మం ధరిస్తుంది. ఏది సంఘాన్ని కట్టుబాటులో నిలుపుతుందో అదే ధర్మం. ధర్మ మార్గంలో నడిచిన వాడికి సుఖశాంతులు, శాశ్వతకీర్తి, పుణ్యలోక ప్రాప్తి కలుగుతాయి. ‘ధర్మమే సర్వ జగత్తుకూ ఆధారం’ అని నారాయణోపనిషత్తు చెబుతోంది. ధర్మం కంటే బలమైనది ఈ సృష్టిలో మరేదీ లేదని.. ధర్మాన్ని అనుసరించే బలహీనుడు రాజుకన్నా బలవంతుడని బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు చెబుతోంది. అట్టి ధర్మాన్ని విస్మరిస్తే జరిగేది పతనమే.
మానవజీవితానికి పరమ ప్రయోజనమైన మోక్షం.. కేవలం ధర్మంతోనే సాధ్యం. ధర్మబద్ధమైన ఆర్జన (అర్థం), ధర్మబద్ధమైన కామంతోనే మనిషి నాలుగో పురుషార్థమైన మోక్షాన్ని సాధించగలడు. అందుకే మన పెద్దలు చతుర్విధ పురుషార్థాల్లో ధర్మాన్ని ముందుపెట్టారు. సంపాదన అయినా, కోరికలైనా ధర్మాన్ని అనుసరించి ఉండాలని దీని అర్థం. అటువంటి ధర్మాన్ని పాటించి.. మానవ జన్మను సార్థకం చేసుకుందాం. ధర్మో రక్షతి రక్షితః
నిబద్ధత
ఒక దృఢసంకల్పానికో, మంచి మాటకో, సిద్ధాంతానికో కట్టుబడి ఉండటమే ‘నిబద్ధత’. మనో వాక్కాయకర్మలతో నిరంతరం ఆ సత్సంకల్పాన్ని ఆచరించడం నిమగ్నం కావడమే నిబద్ధత అనిపించుకుంటుంది.
ప్రతి మనిషీ ఏదో ఒక విషయంలోనో, కొన్ని విషయాల్లోనో నిబద్ధుడై ఉంటాడు. అప్పుడే ఆయా పనుల్లో విజయం సాధించగలుగుతాడు. ఆధ్యాత్మిక సంపన్నులెవ్వరూ తాము ఏర్పరచుకున్న నియమ నిబంధనలను అతిక్రమించరు. విస్మరించరు. నిబద్ధులైనవారికి ఆత్మవిశ్వాసం ఎల్లవేళలా తోడుంటుంది. వారికెప్పుడూ నిరాశా నిస్పృహలు కలగవు. పైగా అంతర్యామికి అధీనులై ఆత్మ సమర్పణ భావంతో, సర్వదా చైతన్యమూర్తులై ఉంటారు. నారాయణుడే వారికి నమ్మకం. నారాయణ శరణాగతే వారి ఆశయం.
నిబద్ధత లేనివాడి మనసు చాంచల్యమనే బలహీనతకు బానిసైపోతుంది. అటువంటివాణ్ని కామక్రోధాది అరిషడ్వర్గాలు ఆవరించి అధఃపాతాళానికి తొక్కేస్తాయి. వాడు భూమికి భారమై చరిత్రహీనుడిగా మిగిలిపోతాడు.
ఆధ్యాత్మిక నిబద్ధత లేని జీవితం కవచం లేకుండా యుద్ధానికి వెళ్లడంలాంటిది. ఒక సత్సంకల్పం, దాన్ని ఆచరించే ప్రణాళిక, ఆచరణలో ఏకాగ్రత, సాధన... మనిషిని అసలైన నిబద్ధుడిగా నిలబెడతాయి. బాధలు అనే మదపుటేనుగును సైతం లొంగదీసుకునే అంకుశమే నిబద్ధత. సత్సంకల్పం మీద నమ్మకం లేనివాడు, దానికి కట్టుబడనివాడు సమస్యల్ని అధిగమించలేడు. నిజాయతీపరుడు, నిబద్ధతతో జీవించగలిగితే ఆధ్యాత్మికంగా ఉచ్చదశకు చేరుకోగలుగుతాడు. పదిమందికీ దిశానిర్దేశం చేయగలుగుతాడు. ఏ ఓటమైనా అతడి ముందు చేతులు కట్టుకు నిలబడుతుంది. నిబద్ధత లేని జీవన విధానం జీనులేని గుర్రంలాంటిది. జీవితమన్నాక ఎన్నో ఒడుదొడుకులు వస్తుంటాయి. అవరోధాలు కలుగుతాయి. బాధలు ఎదురవుతాయి. అవన్నీ భగవంతుడు పంపిన దూతలనుకొని, వాటిని గౌరవించాలి, భరించాలి, సహించాలి. స్థితప్రజ్ఞుడు నిబద్ధతతో సుఖ దుఃఖాలను, విజయాలను, విఘ్నాలను సమానంగానే చూస్తాడు, అనుభవిస్తాడు. సుఖాన్నిచ్చే వస్తువు దగ్గర ఉన్నా లేకపోయినా, తేడా అనేది తెలీదు నిబద్ధుడైనవాడికి. అటువంటివాడు పరమాత్మకు అత్యంత ప్రియుడు, ఆత్మీయుడు. సత్కార్యం పట్ల శ్రద్ధ, ప్రేమ ఉన్నవాడిని ఏ మనో వికారమూ ప్రలోభపెట్టలేదు. సామాన్య మానవుడు దుఃఖంలో వెనక్కి, కష్టంలో అన్ని వైపులా, భక్తిలో పైకి చూస్తాడు. నిబద్ధత కలవాడు ఏ దశలోనైనా పై దిశకే చూస్తాడు. అంటే ఈశ్వరుడి వైపు చూస్తాడన్నమాట!
పురాణేతిహాసాల్లో చాలా పాత్రల్లో మనకు ఈ నిబద్ధత కనిపిస్తుంది. ధర్మానికి నిబద్ధుడు శ్రీరాముడు. భ్రాతృ భక్తికి నిబద్ధులైనవారు లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులు. దాస్య భక్తికి కట్టుబడినవాడు హనుమ. స్వామిభక్తికి లోనైనవాడు కర్ణుడు. బ్రహ్మచర్య దీక్షకు జీవితాన్ని ధారపోసినవాడు భీష్ముడు. సత్యానికి జీవితం అంకితం చేసిన మహనీయుడు హరిశ్చంద్రుడు. దానగుణానికి ప్రసిద్ధి చెందినవారు శిబి, దధీచి, బలి. సాధ్వీమణులంతా పతిసేవా పరాయణత్వంతో ఆదర్శమూర్తులైనారు. ప్రేమ, వాత్సల్యం, బంధానుబంధాలు, సత్సాంగత్యం, గురుభక్తి, అహింస, పరోపకార చింతన, నిస్వార్థం, నిరహంకారం, జ్ఞానతృష్ణ... నిబద్ధుడికి ఉండవలసిన ప్రధాన లక్షణాలు. అతడిలో ఏ దుర్లక్షణం ప్రవేశించినా కుండెడు తేనెలో విషపు చుక్క వేసినట్లే. ఇందుకు రావణుడే ప్రత్యక్ష తార్కాణం. నిరంతర సాధన, ఏకాగ్రత, శ్రద్ధ, పట్టుదల సత్సంకల్ప సాధనకు పట్టుగొమ్మలు. అవే జాతి ప్రగతికి, దేశ భవితకు అసలైన సొమ్ములు.
ఒక దృఢసంకల్పానికో, మంచి మాటకో, సిద్ధాంతానికో కట్టుబడి ఉండటమే ‘నిబద్ధత’. మనో వాక్కాయకర్మలతో నిరంతరం ఆ సత్సంకల్పాన్ని ఆచరించడం నిమగ్నం కావడమే నిబద్ధత అనిపించుకుంటుంది.
ప్రతి మనిషీ ఏదో ఒక విషయంలోనో, కొన్ని విషయాల్లోనో నిబద్ధుడై ఉంటాడు. అప్పుడే ఆయా పనుల్లో విజయం సాధించగలుగుతాడు. ఆధ్యాత్మిక సంపన్నులెవ్వరూ తాము ఏర్పరచుకున్న నియమ నిబంధనలను అతిక్రమించరు. విస్మరించరు. నిబద్ధులైనవారికి ఆత్మవిశ్వాసం ఎల్లవేళలా తోడుంటుంది. వారికెప్పుడూ నిరాశా నిస్పృహలు కలగవు. పైగా అంతర్యామికి అధీనులై ఆత్మ సమర్పణ భావంతో, సర్వదా చైతన్యమూర్తులై ఉంటారు. నారాయణుడే వారికి నమ్మకం. నారాయణ శరణాగతే వారి ఆశయం.
నిబద్ధత లేనివాడి మనసు చాంచల్యమనే బలహీనతకు బానిసైపోతుంది. అటువంటివాణ్ని కామక్రోధాది అరిషడ్వర్గాలు ఆవరించి అధఃపాతాళానికి తొక్కేస్తాయి. వాడు భూమికి భారమై చరిత్రహీనుడిగా మిగిలిపోతాడు.
ఆధ్యాత్మిక నిబద్ధత లేని జీవితం కవచం లేకుండా యుద్ధానికి వెళ్లడంలాంటిది. ఒక సత్సంకల్పం, దాన్ని ఆచరించే ప్రణాళిక, ఆచరణలో ఏకాగ్రత, సాధన... మనిషిని అసలైన నిబద్ధుడిగా నిలబెడతాయి. బాధలు అనే మదపుటేనుగును సైతం లొంగదీసుకునే అంకుశమే నిబద్ధత. సత్సంకల్పం మీద నమ్మకం లేనివాడు, దానికి కట్టుబడనివాడు సమస్యల్ని అధిగమించలేడు. నిజాయతీపరుడు, నిబద్ధతతో జీవించగలిగితే ఆధ్యాత్మికంగా ఉచ్చదశకు చేరుకోగలుగుతాడు. పదిమందికీ దిశానిర్దేశం చేయగలుగుతాడు. ఏ ఓటమైనా అతడి ముందు చేతులు కట్టుకు నిలబడుతుంది. నిబద్ధత లేని జీవన విధానం జీనులేని గుర్రంలాంటిది. జీవితమన్నాక ఎన్నో ఒడుదొడుకులు వస్తుంటాయి. అవరోధాలు కలుగుతాయి. బాధలు ఎదురవుతాయి. అవన్నీ భగవంతుడు పంపిన దూతలనుకొని, వాటిని గౌరవించాలి, భరించాలి, సహించాలి. స్థితప్రజ్ఞుడు నిబద్ధతతో సుఖ దుఃఖాలను, విజయాలను, విఘ్నాలను సమానంగానే చూస్తాడు, అనుభవిస్తాడు. సుఖాన్నిచ్చే వస్తువు దగ్గర ఉన్నా లేకపోయినా, తేడా అనేది తెలీదు నిబద్ధుడైనవాడికి. అటువంటివాడు పరమాత్మకు అత్యంత ప్రియుడు, ఆత్మీయుడు. సత్కార్యం పట్ల శ్రద్ధ, ప్రేమ ఉన్నవాడిని ఏ మనో వికారమూ ప్రలోభపెట్టలేదు. సామాన్య మానవుడు దుఃఖంలో వెనక్కి, కష్టంలో అన్ని వైపులా, భక్తిలో పైకి చూస్తాడు. నిబద్ధత కలవాడు ఏ దశలోనైనా పై దిశకే చూస్తాడు. అంటే ఈశ్వరుడి వైపు చూస్తాడన్నమాట!
పురాణేతిహాసాల్లో చాలా పాత్రల్లో మనకు ఈ నిబద్ధత కనిపిస్తుంది. ధర్మానికి నిబద్ధుడు శ్రీరాముడు. భ్రాతృ భక్తికి నిబద్ధులైనవారు లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులు. దాస్య భక్తికి కట్టుబడినవాడు హనుమ. స్వామిభక్తికి లోనైనవాడు కర్ణుడు. బ్రహ్మచర్య దీక్షకు జీవితాన్ని ధారపోసినవాడు భీష్ముడు. సత్యానికి జీవితం అంకితం చేసిన మహనీయుడు హరిశ్చంద్రుడు. దానగుణానికి ప్రసిద్ధి చెందినవారు శిబి, దధీచి, బలి. సాధ్వీమణులంతా పతిసేవా పరాయణత్వంతో ఆదర్శమూర్తులైనారు. ప్రేమ, వాత్సల్యం, బంధానుబంధాలు, సత్సాంగత్యం, గురుభక్తి, అహింస, పరోపకార చింతన, నిస్వార్థం, నిరహంకారం, జ్ఞానతృష్ణ... నిబద్ధుడికి ఉండవలసిన ప్రధాన లక్షణాలు. అతడిలో ఏ దుర్లక్షణం ప్రవేశించినా కుండెడు తేనెలో విషపు చుక్క వేసినట్లే. ఇందుకు రావణుడే ప్రత్యక్ష తార్కాణం. నిరంతర సాధన, ఏకాగ్రత, శ్రద్ధ, పట్టుదల సత్సంకల్ప సాధనకు పట్టుగొమ్మలు. అవే జాతి ప్రగతికి, దేశ భవితకు అసలైన సొమ్ములు.
నమస్కారం
నమస్కారం భారతీయ సంస్కారం. కరచాలనం పాశ్చాత్యుల మర్యాద. నమస్కారం, ప్రణామం, వందనం- ఒకే చర్యను సూచించే పదాలు. నమః అంటే నమస్కారం. నమనం అంటే వంగడమని అర్థం. వంగి చేసేది నమస్కారం. నమస్కారం చేస్తూ పలికేమాట ‘నమో నమః’.
దైనందిన జీవితంలో యథాలాపంగా నమస్కారం పదం ఉపయోగిస్తున్నాం. దీనికి చాలా ఆధ్యాత్మిక వైశిష్ట్యం ఉంది. నమః అంటే త్యాగమని వాచ్యార్థం. ‘నేను అల్పుడిని, నీవు గొప్పవాడివి’ అనే దాస్యభావానికి సూచనగా ఈ పదం వాడుతున్నారని పండితులు భావిస్తున్నారు. ఇది ప్రధానంగా దైవసంబంధమైన విషయాలకు వర్తిస్తుంది. నమస్కారం తారక మంత్రం లాంటిదంటారు పెద్దలు. ఎవరినైనా ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి చేసే నమస్కారాన్ని నమస్కార బాణంగా పేర్కొంటారు. భీష్ముడు తన గురువు పరశురాముడితో యుద్ధం చేసిన సందర్భంలో ముందుగా నమస్కార బాణం ప్రయోగించాడు. ఆ బాణం గురువు పాదాల వద్ద వాలింది. అదే విధంగా అర్జునుడు భీష్ముడికీ నమస్కార బాణం వేశాడు.
నమస్కారం మూడు విధాలు- కాయకం, వాచకం, మానసికం. కాయమంటే శరీరం. రెండు చేతులు జోడించి నమస్కరించడం కాయకం. పెద్దలు ఎదురైనప్పుడు ఈ పద్ధతిలో నమస్కరిస్తాం. ఆధ్యాత్మికంగా అష్టాంగ నమస్కారం పరమోత్తమం. శిరస్సు, రెండు భుజాలు, వక్షస్థలం, రెండు మోకాళ్లు, రెండు పాదాల వేళ్లు నేలకు ఆనేలా సాగిలపడటం. దేవతావిగ్రహాలకు, పీఠాధిపతులకు, సన్యాసులకు, గురువులకు సాష్టాంగ నమస్కారం ఆచరించాలి. శిరస్సు, రెండు చేతులు, రెండు మోకాళ్లు నేలకు ఆనించడాన్ని పంచాంగ నమస్కారమంటారు. ఈ నమస్కారం స్త్రీలకు ఉత్తమమైనదని శాస్త్రవచనం. రెండు చేతులు శిరస్సుపై ఉంచి చేసే నమస్కారం త్య్రంగ(మూడు అంగాల) నమస్కారం. తల మాత్రమే వంచి చేసే నమస్కారం ఏకాంగ నమస్కారం. రెండు చేతులు వ్యత్యస్తం చేసి- అంటే మార్చిపట్టుకుని చేసే నమస్కార ప్రక్రియ కూడా ఉంది. ఆధ్యాత్మిక గురువులకు ఈ విధానంలో నమస్కరించాలి. కుడిచేతిని గురువు కుడి పాదందగ్గర, ఎడమ చేతిని ఆయన ఎడమ పాదంవద్ద ఉంచి నమస్కరించడం. చేతులను ఆ పాదాల వద్ద నిలపాలి గాని తాకకూడదు. మీ పాదపద్మాలే నాకు శరణ్యమనే భావన ఇందులో ఉంది.
లోకంలో ‘వందనం’ అనే మాట తరచుగా వింటుంటాం. ‘అభివందనం’ అనే మాట బాగా వాడుకలో ఉన్నదే. నవవిధభక్తి మార్గాల్లో ఇది ఒకటి. శిరస్సు వంచి చేసేది వందనం. రెండు చేతులూ జోడించాలి. అక్రూరుణ్ని వందన భక్తికి ఉదాహరణగా చెప్పడం పరిపాటి. ఉన్నది కంసుడి కొలువులోనైనా బలరామకృష్ణుల్ని మధురకు తీసుకువచ్చే అవకాశాన్ని అక్రూరుడు గొప్ప అదృష్టంగా భావించాడు. దారి పొడవునా చేతులు జోడించే ఉన్నాడు. కృష్ణపాద స్పర్శతో పునీతమైన బృందావనంలో పులకాంకితుడయ్యాడు. రామకృష్ణ సోదరుల్ని తన ఇంటికి వచ్చి పాదధూళితో పావనం చేయమన్నాడు. వస్త్రాపహరణ సందర్భంలో ఆపన్న శరణ్యుడైన కృష్ణుడికి ద్రౌపది వందనం చేసింది. వందనం అహంకార వినాశనానికి ప్రతీక. అహంకారం నశిస్తే జీవుడికి పరమాత్మతో సాన్నిహిత్యం కలిగి జన్మ సఫలమవుతుంది.
‘శేషశాయికి మ్రొక్కిన శిరము శిరము’ అన్నాడు పోతన. ‘వందనము రఘునందన సేతుబంధన భక్త చందన రామ’ అని త్యాగయ్య శ్రీరాముడికి వందనం అర్పించాడు. నమస్కార క్రియ మానసిక హోమం వంటిది.
నమస్కారం మొక్కుబడిగా కాక శ్రద్ధతో చేయాలి. కొందరికి నమస్కరించడానికి మనస్కరించకపోయినా, వారి ప్రాముఖ్యాన్ని బట్టి సందర్భాన్ని బట్టి గౌరవించక తప్పదు. నమ్రతతో చేసే నమస్కారమే సార్థకం.
నమస్కారం భారతీయ సంస్కారం. కరచాలనం పాశ్చాత్యుల మర్యాద. నమస్కారం, ప్రణామం, వందనం- ఒకే చర్యను సూచించే పదాలు. నమః అంటే నమస్కారం. నమనం అంటే వంగడమని అర్థం. వంగి చేసేది నమస్కారం. నమస్కారం చేస్తూ పలికేమాట ‘నమో నమః’.
దైనందిన జీవితంలో యథాలాపంగా నమస్కారం పదం ఉపయోగిస్తున్నాం. దీనికి చాలా ఆధ్యాత్మిక వైశిష్ట్యం ఉంది. నమః అంటే త్యాగమని వాచ్యార్థం. ‘నేను అల్పుడిని, నీవు గొప్పవాడివి’ అనే దాస్యభావానికి సూచనగా ఈ పదం వాడుతున్నారని పండితులు భావిస్తున్నారు. ఇది ప్రధానంగా దైవసంబంధమైన విషయాలకు వర్తిస్తుంది. నమస్కారం తారక మంత్రం లాంటిదంటారు పెద్దలు. ఎవరినైనా ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి చేసే నమస్కారాన్ని నమస్కార బాణంగా పేర్కొంటారు. భీష్ముడు తన గురువు పరశురాముడితో యుద్ధం చేసిన సందర్భంలో ముందుగా నమస్కార బాణం ప్రయోగించాడు. ఆ బాణం గురువు పాదాల వద్ద వాలింది. అదే విధంగా అర్జునుడు భీష్ముడికీ నమస్కార బాణం వేశాడు.
నమస్కారం మూడు విధాలు- కాయకం, వాచకం, మానసికం. కాయమంటే శరీరం. రెండు చేతులు జోడించి నమస్కరించడం కాయకం. పెద్దలు ఎదురైనప్పుడు ఈ పద్ధతిలో నమస్కరిస్తాం. ఆధ్యాత్మికంగా అష్టాంగ నమస్కారం పరమోత్తమం. శిరస్సు, రెండు భుజాలు, వక్షస్థలం, రెండు మోకాళ్లు, రెండు పాదాల వేళ్లు నేలకు ఆనేలా సాగిలపడటం. దేవతావిగ్రహాలకు, పీఠాధిపతులకు, సన్యాసులకు, గురువులకు సాష్టాంగ నమస్కారం ఆచరించాలి. శిరస్సు, రెండు చేతులు, రెండు మోకాళ్లు నేలకు ఆనించడాన్ని పంచాంగ నమస్కారమంటారు. ఈ నమస్కారం స్త్రీలకు ఉత్తమమైనదని శాస్త్రవచనం. రెండు చేతులు శిరస్సుపై ఉంచి చేసే నమస్కారం త్య్రంగ(మూడు అంగాల) నమస్కారం. తల మాత్రమే వంచి చేసే నమస్కారం ఏకాంగ నమస్కారం. రెండు చేతులు వ్యత్యస్తం చేసి- అంటే మార్చిపట్టుకుని చేసే నమస్కార ప్రక్రియ కూడా ఉంది. ఆధ్యాత్మిక గురువులకు ఈ విధానంలో నమస్కరించాలి. కుడిచేతిని గురువు కుడి పాదందగ్గర, ఎడమ చేతిని ఆయన ఎడమ పాదంవద్ద ఉంచి నమస్కరించడం. చేతులను ఆ పాదాల వద్ద నిలపాలి గాని తాకకూడదు. మీ పాదపద్మాలే నాకు శరణ్యమనే భావన ఇందులో ఉంది.
లోకంలో ‘వందనం’ అనే మాట తరచుగా వింటుంటాం. ‘అభివందనం’ అనే మాట బాగా వాడుకలో ఉన్నదే. నవవిధభక్తి మార్గాల్లో ఇది ఒకటి. శిరస్సు వంచి చేసేది వందనం. రెండు చేతులూ జోడించాలి. అక్రూరుణ్ని వందన భక్తికి ఉదాహరణగా చెప్పడం పరిపాటి. ఉన్నది కంసుడి కొలువులోనైనా బలరామకృష్ణుల్ని మధురకు తీసుకువచ్చే అవకాశాన్ని అక్రూరుడు గొప్ప అదృష్టంగా భావించాడు. దారి పొడవునా చేతులు జోడించే ఉన్నాడు. కృష్ణపాద స్పర్శతో పునీతమైన బృందావనంలో పులకాంకితుడయ్యాడు. రామకృష్ణ సోదరుల్ని తన ఇంటికి వచ్చి పాదధూళితో పావనం చేయమన్నాడు. వస్త్రాపహరణ సందర్భంలో ఆపన్న శరణ్యుడైన కృష్ణుడికి ద్రౌపది వందనం చేసింది. వందనం అహంకార వినాశనానికి ప్రతీక. అహంకారం నశిస్తే జీవుడికి పరమాత్మతో సాన్నిహిత్యం కలిగి జన్మ సఫలమవుతుంది.
‘శేషశాయికి మ్రొక్కిన శిరము శిరము’ అన్నాడు పోతన. ‘వందనము రఘునందన సేతుబంధన భక్త చందన రామ’ అని త్యాగయ్య శ్రీరాముడికి వందనం అర్పించాడు. నమస్కార క్రియ మానసిక హోమం వంటిది.
నమస్కారం మొక్కుబడిగా కాక శ్రద్ధతో చేయాలి. కొందరికి నమస్కరించడానికి మనస్కరించకపోయినా, వారి ప్రాముఖ్యాన్ని బట్టి సందర్భాన్ని బట్టి గౌరవించక తప్పదు. నమ్రతతో చేసే నమస్కారమే సార్థకం.
పరిపూర్ణ జీవితం
పరిపూర్ణ జీవితం
చీమ నుంచి ఏనుగు దాకా సృష్టిలో ప్రాణులెన్నో నిత్యజీవితంలో పెను సమస్యలు ఎదుర్కొంటాయి. వాటికి సౌకర్యాలు, సౌలభ్యాలు తెలియవు. జీవితాంతం తిండి సంపాదించుకొంటూ బతకడం నరక సదృశమే.
వాన నీటికి కొట్టుకుపోయే బలహీన దేహం పిపీలికానిదైతే- ఎండ, వాన, చలి నుంచి తమ దేహాలను రక్షించుకోలేని అశక్తత భారీప్రాణులది. అవి తమకు నెలవైన అడవిలో ఉంటే వాటి స్వేచ్ఛా స్వాతంత్య్రాలకు కొదవుండదు. అడవి వాటి సామ్రాజ్యం. మనిషి అడవులను తన అవసరాల కోసం ఆక్రమించి వ్యవసాయానికి, నివాసానికి అనువుగా మలచుకోవడం మొదలు పెట్టిన దగ్గర నుంచి, ప్రాణుల జీవితం దినదిన గండమైంది. కష్టాలు, బాధలు, భయాలు వాటికీ ఉన్నాయి. గట్టెక్కే విధానమే తెలియదు. తమ తలరాత ఇంతే అని సరిపెట్టుకునే ఇంగితజ్ఞానం ఉండదు. వాటి దయనీయ పరిస్థితిని ఒక్కసారి ఊహించుకుంటే- మానవ జన్మ ఎంత గొప్పదో అనుభవంలోకి వస్తుంది.
మన ఈతి బాధల్ని మరొకరితో చెప్పుకొని, వారి మాటలతో సాంత్వన పొందుతాం. మన అవసరాలను తెలియజేసి, తగిన వనరులను సమకూర్చుకుంటాం. ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాధులకు మందులేసుకుంటాం. కొత్తరోగాలకు నివారణలు కనుక్కొంటాం. ప్రాజెక్టులు కట్టి, నీళ్లు నిలవ చేసుకుని భూమిపై పచ్చని పంటల తివాచీ పరుస్తాం. ఇతర గ్రహాలను నివాస యోగ్యాలుగా చేసుకునే అవకాశాలను పరిశీలిస్తాం, పరిశోధిస్తాం.
కష్టాన్ని ఎదుర్కొనే మనోబలం, నష్టాన్ని పూడ్చుకొనే చాకచక్యం మనకు ఉన్నాయి. ప్రకృతి విపత్తులను అంచనావేసే మేధ ఉంది. ఊహించని వైపరీత్యాలకు గురైనా, సంఘటితంగా ఎదుర్కొనే సామర్థ్యం ఉంది. సహాయం చేసే గుణం, ఆదుకునే హృదయ వైశాల్యం ఉన్నాయి. ఇన్ని ఉన్నా, ఇంత అద్భుతమైన మానవజీవితాన్ని అదృష్టవశాత్తు సొంతం చేసుకున్నా, ఇంకా ఏదో పొందాలన్న కాంక్ష. లేని సమస్యలు సృష్టించుకొని తల్లడిల్లిపోవడం, మానసిక శారీరక సమతౌల్యాన్ని కోల్పోవడం, కోరికలకు దాసోహమనడం, మరీచికల వెంట పరుగులు పెట్టడం, ముఖ్యంగా సంతృప్తికి దూరం కావడం... సర్వ సమర్థ జీవితాన్ని చేజార్చుకోవడమే. మన మార్గాన్ని సుగమం చేసే సనాతన ధర్మాలు, ఆచారాలు, కట్టుబాట్లు, సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు, మహర్షుల జ్ఞానమార్గాలున్నాయి. పాత్రలతో, కథలతో సందర్భోచితంగా సందేశాన్నిచ్చే పురాణ వాంగ్మయముంది. ప్రతి దశలోనూ వెలుగుదారి చూపించే గురువులున్నారు. దారితప్పితే, సరిదిద్దే మహనీయుల ప్రవచనాలున్నాయి. ఇవే మన జీవితాన్ని నందనోద్యానవనంలో పారిజాత వృక్షాన్ని చేస్తాయి.
లోపలికి చూపు సారించకుండా, బయటి వైపున మాయామేయ ప్రపంచానికి తగ్గట్టుగా మనలో భావ సంచలనం కలుగుతున్నంతకాలం సంతోషమే తప్ప ఆనందాన్ని అనుభూతించలేం. మనలో సకారాత్మక ఆలోచనలతో మార్పు వచ్చినప్పటి నుంచి సమస్త జీవరాశి, ప్రకృతి కొత్తగా కనిపిస్తాయి. శైశవం నుంచి అవసానం వరకు మనం ఆనందంగా జీవించడమే కాదు, నలుగురికీ గంధపు చెట్టులా సువాసనలు పంచుతాం. గంగలా స్వచ్ఛమైన జలాలను అందిస్తాం. ఇంతకన్నా మానవ జన్మను సార్థకం చేసుకునే మోక్షమార్గం ఉండదు.
మన జీవితానికి గతం, భవిష్యత్తు ఉన్నాయో లేవో తెలియదు. వర్తమానం మాత్రం మన గుప్పిట్లో ఉన్న ఇసుక. ఉత్తమత్వాన్ని సిద్ధింపజేసుకొంటూ, జాగ్రత్తగా, సన్నని ధారగా, విడుస్తూ ఉండాలి. గుప్పెట్లోని ఇసుక పూర్తయ్యేసరికి పరిపూర్ణ జీవితాన్ని పొందిన కమనీయానుభూతితో అంతిమ ప్రయాణానికి సిద్ధ.ం కావాలి. పరిపూర్ణంగా పండిన పండును మాత్రమే చెట్టు నేలకు విడుస్తుంది. దానికి ముందున్న ఏ దశలోనూ నేల రాలనివ్వదు. ప్రకృతి నేర్పే పాఠంలో మనకు అన్వయించుకొని నేర్చుకోవలసిన ముఖ్యమైన అంశమిది!
పరిపూర్ణ జీవితం
చీమ నుంచి ఏనుగు దాకా సృష్టిలో ప్రాణులెన్నో నిత్యజీవితంలో పెను సమస్యలు ఎదుర్కొంటాయి. వాటికి సౌకర్యాలు, సౌలభ్యాలు తెలియవు. జీవితాంతం తిండి సంపాదించుకొంటూ బతకడం నరక సదృశమే.
వాన నీటికి కొట్టుకుపోయే బలహీన దేహం పిపీలికానిదైతే- ఎండ, వాన, చలి నుంచి తమ దేహాలను రక్షించుకోలేని అశక్తత భారీప్రాణులది. అవి తమకు నెలవైన అడవిలో ఉంటే వాటి స్వేచ్ఛా స్వాతంత్య్రాలకు కొదవుండదు. అడవి వాటి సామ్రాజ్యం. మనిషి అడవులను తన అవసరాల కోసం ఆక్రమించి వ్యవసాయానికి, నివాసానికి అనువుగా మలచుకోవడం మొదలు పెట్టిన దగ్గర నుంచి, ప్రాణుల జీవితం దినదిన గండమైంది. కష్టాలు, బాధలు, భయాలు వాటికీ ఉన్నాయి. గట్టెక్కే విధానమే తెలియదు. తమ తలరాత ఇంతే అని సరిపెట్టుకునే ఇంగితజ్ఞానం ఉండదు. వాటి దయనీయ పరిస్థితిని ఒక్కసారి ఊహించుకుంటే- మానవ జన్మ ఎంత గొప్పదో అనుభవంలోకి వస్తుంది.
మన ఈతి బాధల్ని మరొకరితో చెప్పుకొని, వారి మాటలతో సాంత్వన పొందుతాం. మన అవసరాలను తెలియజేసి, తగిన వనరులను సమకూర్చుకుంటాం. ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాధులకు మందులేసుకుంటాం. కొత్తరోగాలకు నివారణలు కనుక్కొంటాం. ప్రాజెక్టులు కట్టి, నీళ్లు నిలవ చేసుకుని భూమిపై పచ్చని పంటల తివాచీ పరుస్తాం. ఇతర గ్రహాలను నివాస యోగ్యాలుగా చేసుకునే అవకాశాలను పరిశీలిస్తాం, పరిశోధిస్తాం.
కష్టాన్ని ఎదుర్కొనే మనోబలం, నష్టాన్ని పూడ్చుకొనే చాకచక్యం మనకు ఉన్నాయి. ప్రకృతి విపత్తులను అంచనావేసే మేధ ఉంది. ఊహించని వైపరీత్యాలకు గురైనా, సంఘటితంగా ఎదుర్కొనే సామర్థ్యం ఉంది. సహాయం చేసే గుణం, ఆదుకునే హృదయ వైశాల్యం ఉన్నాయి. ఇన్ని ఉన్నా, ఇంత అద్భుతమైన మానవజీవితాన్ని అదృష్టవశాత్తు సొంతం చేసుకున్నా, ఇంకా ఏదో పొందాలన్న కాంక్ష. లేని సమస్యలు సృష్టించుకొని తల్లడిల్లిపోవడం, మానసిక శారీరక సమతౌల్యాన్ని కోల్పోవడం, కోరికలకు దాసోహమనడం, మరీచికల వెంట పరుగులు పెట్టడం, ముఖ్యంగా సంతృప్తికి దూరం కావడం... సర్వ సమర్థ జీవితాన్ని చేజార్చుకోవడమే. మన మార్గాన్ని సుగమం చేసే సనాతన ధర్మాలు, ఆచారాలు, కట్టుబాట్లు, సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు, మహర్షుల జ్ఞానమార్గాలున్నాయి. పాత్రలతో, కథలతో సందర్భోచితంగా సందేశాన్నిచ్చే పురాణ వాంగ్మయముంది. ప్రతి దశలోనూ వెలుగుదారి చూపించే గురువులున్నారు. దారితప్పితే, సరిదిద్దే మహనీయుల ప్రవచనాలున్నాయి. ఇవే మన జీవితాన్ని నందనోద్యానవనంలో పారిజాత వృక్షాన్ని చేస్తాయి.
లోపలికి చూపు సారించకుండా, బయటి వైపున మాయామేయ ప్రపంచానికి తగ్గట్టుగా మనలో భావ సంచలనం కలుగుతున్నంతకాలం సంతోషమే తప్ప ఆనందాన్ని అనుభూతించలేం. మనలో సకారాత్మక ఆలోచనలతో మార్పు వచ్చినప్పటి నుంచి సమస్త జీవరాశి, ప్రకృతి కొత్తగా కనిపిస్తాయి. శైశవం నుంచి అవసానం వరకు మనం ఆనందంగా జీవించడమే కాదు, నలుగురికీ గంధపు చెట్టులా సువాసనలు పంచుతాం. గంగలా స్వచ్ఛమైన జలాలను అందిస్తాం. ఇంతకన్నా మానవ జన్మను సార్థకం చేసుకునే మోక్షమార్గం ఉండదు.
మన జీవితానికి గతం, భవిష్యత్తు ఉన్నాయో లేవో తెలియదు. వర్తమానం మాత్రం మన గుప్పిట్లో ఉన్న ఇసుక. ఉత్తమత్వాన్ని సిద్ధింపజేసుకొంటూ, జాగ్రత్తగా, సన్నని ధారగా, విడుస్తూ ఉండాలి. గుప్పెట్లోని ఇసుక పూర్తయ్యేసరికి పరిపూర్ణ జీవితాన్ని పొందిన కమనీయానుభూతితో అంతిమ ప్రయాణానికి సిద్ధ.ం కావాలి. పరిపూర్ణంగా పండిన పండును మాత్రమే చెట్టు నేలకు విడుస్తుంది. దానికి ముందున్న ఏ దశలోనూ నేల రాలనివ్వదు. ప్రకృతి నేర్పే పాఠంలో మనకు అన్వయించుకొని నేర్చుకోవలసిన ముఖ్యమైన అంశమిది!
నవరసభరితం నరుడి జీవితం
అద్దపునీడ అంటే అందరికీ తెలుసు. అద్దాన్ని ఎండలో పెట్టి గోడవైపు చూపిస్తే గోడమీద రకరకాల బొమ్మలు కనిపిస్తాయి, కదులుతాయి. అద్దంతీసి చూస్తే గోడమీద ఏమీఉండదు. అంతా భ్రాంతి. మానవజీవితమూ అంతే. అంతా మాయ. జగన్నాటక సూత్రధారి క్రీడలో జీవులన్నీ పావులే!
మనిషి కాలంతోపాటు ఎదుగుతాడు. ఆస్తులు సంపాదిస్తాడు. తనకంటూ నివాసం ఏర్పరచుకుని అది తన శాశ్వత నివాసమని పేర్కొంటాడు. నవ్వుతాడు. ఏడుస్తాడు. శృంగారంతో సృష్టికార్యం సాగిస్తాడు. వినోదిస్తాడు. రౌద్రం ప్రకటిస్తాడు. శాంతిమంత్రం పఠిస్తాడు. భయపడుతూంటాడు. వీరత్వం ప్రదర్శిస్తూ ఇతరులను భయపెడుతూంటాడు, భీభత్సం సృష్టిస్తూంటాడు. కరుణరసం కురిపిస్తాడు. ఎన్నో ప్రదర్శనలు... నవరసాలు అవలీలగా పోషిస్తాడు. తన పాత్ర పూర్తవగానే ప్రపంచమనే నాటకరంగం నుంచి నిష్క్రమిస్తాడు. ఏదీ శాశ్వతం కాదు. అంతా అశాశ్వతం అని గ్రహించేలోపు జరగాల్సిన తతంగం జరిగిపోతుంది.
మనిషి జీవితంలో నాలుగు అంకాలుంటాయి. ఇహలోకంలో మొదటి క్షణం నిజంగా అద్భుతమే. మొదటి శ్వాస పీల్చగానే బిడ్డ కేర్‌కేర్‌ మంటాడు. బిడ్డఏడుపు తల్లికి మధురస్వరమై మాతృహృదయం వాత్సల్యంతో ఉప్పొంగుతుంది. తండ్రిగర్వంగా ఛాతీ విరుచుకుంటాడు. నెలలు గడుస్తాయి. తల్లి చేయి పట్టుకు నడిపిస్తుంది. ఏళ్లు గడుస్తాయి. బాలుడు ఎదుగుతూ విద్యాబుద్ధులు నేర్చుకుంటాడు.
యౌవనం ఆనందమయం. భార్య, భర్త, పిల్లలతో కూడిన సంసార బంధం ఏర్పడుతుంది. కుటుంబపోషణకు ఉద్యోగమో, వ్యాపారమో చేసి డబ్బు సంపాదించక తప్పదు. దృష్టి సంపాదనవైపు మళ్లుతుంది. ఈ వయసులో నాది నాది అనే భావన బలపడుతుంది. ఈ ఘట్టంలో సుఖదుఃఖాలు, ఆనందోత్సాహాలు, కలహాలు-కలతలు, ఈర్ష్యాసూయలు మొదలైన నవరసాల ప్రదర్శన రసపట్టుకు చేరుతుంది.
మధ్యవయసు బాధ్యతల పర్వం. బంధుమిత్రులు చేరువవుతారు. మనుషుల మధ్య మమతానురాగాలు ప్రభవిల్లుతాయి. ఆవేశం అదుపులోకి వస్తుంది. నిదానమే ప్రధానమవుతుంది. ఏళ్లు గడుస్తుంటే భగవంతుడి వైపు దృష్టిమళ్లుతుంది. భగవదారాధన నిత్యకృత్యమవుతుంది. రెక్కలొచ్చి పిల్లలు ఎగిరిపోయాక దిగులు మొదలవుతుంది.
జీవిత చరమాంకంలో ఆరోగ్యం క్షీణస్తుంటే భయం మొదలవుతుంది. యౌవనతనంలో ప్రదర్శించిన ధైర్యం సన్నగిల్లుతుంది.
మరణ శయ్యపై చివరిక్షణం భయానకం. మమకారం పెంచుకున్న సన్నిహితులను, కష్టపడి సమకూర్చుకున్న ఆస్తిని వదిలి వెళ్లిపోవలసిన క్షణం దుఃఖ భరితం...
అందరి జీవితాలూ ఒకేలా నడవవు. ఒకేలా ముగియవు. మనిషి తత్వం వైవిధ్యభరితం. కష్టపడే తత్వమే విజయరహస్యం. పరమేశ్వరుడి సృష్టిలో రకరకాల పాత్రలు... ఎవరిపాత్ర వారిది... ఎవరి శక్తి సామర్థ్యాలు వారివి...
భగవంతుడు ప్రసాదించిన మేధను సక్రమంగా వినియోగించగలవారు మేధావులవుతారు. అద్భుతాలు సృష్టిస్తారు. సోమరితనంతో కాలంగడిపేవారు అనామకులుగా మిగిలిపోతారు.
తమ కర్తవ్యాన్ని సమర్థంగా నిర్వహిస్తూ భగవంతుడి ఆరాధనలో తరించేవారు సుఖ దుఃఖాలను సమంగా స్వీకరిస్తారు. ధర్మ పథంలో పయనిస్తారు. తోటివారి మన్ననలు పొందుతారు. మరణించాక కూడా సన్నిహితుల హృదయాల్లో జీవిస్తారు.
అద్దపునీడ అంటే అందరికీ తెలుసు. అద్దాన్ని ఎండలో పెట్టి గోడవైపు చూపిస్తే గోడమీద రకరకాల బొమ్మలు కనిపిస్తాయి, కదులుతాయి. అద్దంతీసి చూస్తే గోడమీద ఏమీఉండదు. అంతా భ్రాంతి. మానవజీవితమూ అంతే. అంతా మాయ. జగన్నాటక సూత్రధారి క్రీడలో జీవులన్నీ పావులే!
మనిషి కాలంతోపాటు ఎదుగుతాడు. ఆస్తులు సంపాదిస్తాడు. తనకంటూ నివాసం ఏర్పరచుకుని అది తన శాశ్వత నివాసమని పేర్కొంటాడు. నవ్వుతాడు. ఏడుస్తాడు. శృంగారంతో సృష్టికార్యం సాగిస్తాడు. వినోదిస్తాడు. రౌద్రం ప్రకటిస్తాడు. శాంతిమంత్రం పఠిస్తాడు. భయపడుతూంటాడు. వీరత్వం ప్రదర్శిస్తూ ఇతరులను భయపెడుతూంటాడు, భీభత్సం సృష్టిస్తూంటాడు. కరుణరసం కురిపిస్తాడు. ఎన్నో ప్రదర్శనలు... నవరసాలు అవలీలగా పోషిస్తాడు. తన పాత్ర పూర్తవగానే ప్రపంచమనే నాటకరంగం నుంచి నిష్క్రమిస్తాడు. ఏదీ శాశ్వతం కాదు. అంతా అశాశ్వతం అని గ్రహించేలోపు జరగాల్సిన తతంగం జరిగిపోతుంది.
మనిషి జీవితంలో నాలుగు అంకాలుంటాయి. ఇహలోకంలో మొదటి క్షణం నిజంగా అద్భుతమే. మొదటి శ్వాస పీల్చగానే బిడ్డ కేర్‌కేర్‌ మంటాడు. బిడ్డఏడుపు తల్లికి మధురస్వరమై మాతృహృదయం వాత్సల్యంతో ఉప్పొంగుతుంది. తండ్రిగర్వంగా ఛాతీ విరుచుకుంటాడు. నెలలు గడుస్తాయి. తల్లి చేయి పట్టుకు నడిపిస్తుంది. ఏళ్లు గడుస్తాయి. బాలుడు ఎదుగుతూ విద్యాబుద్ధులు నేర్చుకుంటాడు.
యౌవనం ఆనందమయం. భార్య, భర్త, పిల్లలతో కూడిన సంసార బంధం ఏర్పడుతుంది. కుటుంబపోషణకు ఉద్యోగమో, వ్యాపారమో చేసి డబ్బు సంపాదించక తప్పదు. దృష్టి సంపాదనవైపు మళ్లుతుంది. ఈ వయసులో నాది నాది అనే భావన బలపడుతుంది. ఈ ఘట్టంలో సుఖదుఃఖాలు, ఆనందోత్సాహాలు, కలహాలు-కలతలు, ఈర్ష్యాసూయలు మొదలైన నవరసాల ప్రదర్శన రసపట్టుకు చేరుతుంది.
మధ్యవయసు బాధ్యతల పర్వం. బంధుమిత్రులు చేరువవుతారు. మనుషుల మధ్య మమతానురాగాలు ప్రభవిల్లుతాయి. ఆవేశం అదుపులోకి వస్తుంది. నిదానమే ప్రధానమవుతుంది. ఏళ్లు గడుస్తుంటే భగవంతుడి వైపు దృష్టిమళ్లుతుంది. భగవదారాధన నిత్యకృత్యమవుతుంది. రెక్కలొచ్చి పిల్లలు ఎగిరిపోయాక దిగులు మొదలవుతుంది.
జీవిత చరమాంకంలో ఆరోగ్యం క్షీణస్తుంటే భయం మొదలవుతుంది. యౌవనతనంలో ప్రదర్శించిన ధైర్యం సన్నగిల్లుతుంది.
మరణ శయ్యపై చివరిక్షణం భయానకం. మమకారం పెంచుకున్న సన్నిహితులను, కష్టపడి సమకూర్చుకున్న ఆస్తిని వదిలి వెళ్లిపోవలసిన క్షణం దుఃఖ భరితం...
అందరి జీవితాలూ ఒకేలా నడవవు. ఒకేలా ముగియవు. మనిషి తత్వం వైవిధ్యభరితం. కష్టపడే తత్వమే విజయరహస్యం. పరమేశ్వరుడి సృష్టిలో రకరకాల పాత్రలు... ఎవరిపాత్ర వారిది... ఎవరి శక్తి సామర్థ్యాలు వారివి...
భగవంతుడు ప్రసాదించిన మేధను సక్రమంగా వినియోగించగలవారు మేధావులవుతారు. అద్భుతాలు సృష్టిస్తారు. సోమరితనంతో కాలంగడిపేవారు అనామకులుగా మిగిలిపోతారు.
తమ కర్తవ్యాన్ని సమర్థంగా నిర్వహిస్తూ భగవంతుడి ఆరాధనలో తరించేవారు సుఖ దుఃఖాలను సమంగా స్వీకరిస్తారు. ధర్మ పథంలో పయనిస్తారు. తోటివారి మన్ననలు పొందుతారు. మరణించాక కూడా సన్నిహితుల హృదయాల్లో జీవిస్తారు.
స్థిరచిత్తం
జయాపజయాలతో సంబంధం లేకుండా మొదలుపెట్టిన పనిని పూర్తిచెయ్యాలంటారు పెద్దలు. ఆశావహ దృక్పథాన్ని పెంపొందించే సూత్రమది. జీవిత గమనంలో మనిషి ఎన్నో కార్యాలను తలపెడతాడు. పనులన్నీ సఫలం కావాలని ఆశించకపోయినా కొన్ని విజయాలనైనా రుచి చూడాలన్న కోరిక ఉండకపోదు. ఏకాగ్రత, స్థిరచిత్తం పనుల్ని సఫలం చేస్తాయి. ఆధ్యాత్మికత ఆ రెండింటినీ మనిషి వశం చేస్తుంది.
ఒక్కొక్కసారి కార్యం పూర్తయినట్లే అనిపిస్తుంది. విజయం మన ముంగిట నిలిచినట్లే తోస్తుంది. అంతలోనే అపజయం ఎదురవుతుంది. పరాజయానికి సమర్థతాలేమి కన్నా సరైన ప్రణాళిక లేకపోవడమే ఎక్కువ కారణమవుతుంది. అర్జునుడు పక్షి కనుగుడ్డుకు గురిపెట్టినప్పుడు, మత్స్యయంత్రం ఛేదనకు పూనుకొన్నప్పుడు అతడి విజయానికి కారణమయ్యింది ప్రతిభ మాత్రమే కాదు- రెప్పపాటు నిడివి సైతం తేడాలేకుండా బాణాన్ని వెయ్యాలన్న సమయానుకూలమైన నిర్ణయం.
మనసు పరిపరి విధాలైన ఆలోచనల్ని చేస్తుంది. ఏ ఒక్క ఆలోచనా కడవరకు సాగదు. ఉద్రేకపూరిత భావనలు మనసును అల్లకల్లోలం చేస్తాయి. అస్థిరమైన మనసు కార్యసాధనకు ఆటంకమవుతుంది. మనసును వశం చేసుకున్నవాడు విశ్వవిజేత అవుతాడని బుద్ధుడి మాట. విశ్వామిత్రుడు మనోస్థిరత్వాన్ని సాధించలేకపోయాడు. మేనకాధీనుడై చిరకాలం దీనుడిగా మిగిలిపోయాడు. ఊర్వశిని త్యజించిన అర్జునుడు మనసుపై విజయం సాధించాడు. విజయుడిగా స్థిరపడ్డాడు. కార్యసఫలతకు కృషి చేసే సాధకుడు మనో నిబ్బరాన్ని అలవరచుకోవాలి. సమయానుకూలంగా మనసును అధీనంలోకి తెచ్చుకోవడం కోసం ధ్యాన సాధన చేయాలి.
అహంకారం అవరోధాలకు కారణమవుతుంది. లక్ష్యసాధనకోసం పురోగమించే వ్యక్తి అహంకార రహితుడు కావాలి. అధికారం, అహంకారం, మమకారం మత్తు కన్నా ప్రమాదకరమైనవి. ‘నేను వదిలి రా, నేను కనబడతాను’ అంటాడు భగవంతుడు భక్తుడితో. తీవ్రమైన ఆటంకాల వరద ముంచేస్తున్నప్పుడు మహావృక్షంలా అహంకరించినవాడు కూకటి వేళ్లతో సహా కూలిపోతాడు. సమయానుకూలంగా గడ్డిపోచల మాదిరిగా తలదించుకు నిలిచిన వ్యక్తి ఆపదల నుంచి గట్టెక్కుతాడు. కఠినమైన టెంకాయను గుడిలో పగలగొట్టడం అహంకార నిర్మూలన చేయమన్న భక్తుడి వేడికోలుకు ప్రతీక.
మనిషి తన జీవిత కాలంలో గొప్ప కార్యాలెన్నో తలపెడతాడు. విజయం వరించినా లేకపోయినా పరాజయం మాత్రం కచ్చితంగా నిర్ధారితమై ఉంటుంది. ఓటములకు లోనై అలసట చెందిన మనిషి అంతర్గతంగా మనసు చెప్పే మాటల్ని ఆలకించాలి. పరాజయాలకు కారణాలను విశ్లేషించుకోవాలి. సమయానుకూలమైన నిర్ణయాలను స్వాగతించాలి. నరికిన మోడు నుంచి చిగురించిన పచ్చని మొక్కలా తనను తాను మలచుకోవాలి.
సాధకుడి విజయాలకు పరమార్థం వ్యక్తి ప్రగతి మాత్రమే అయి ఉండదు. సమాజ పురోగతి సైతం అందులో అంతర్లీనమై ఉంటుంది. సమాజ సహకారం, తోడ్పాటు లేనిదే ఏ వ్యక్తీ ఉన్నతుడిగా ఎదగలేడు. లక్ష్య సాధన చేసిన వ్యక్తి విజయ శిఖరాలను అందుకున్న తరుణంలో విశాల దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించాలి. పంచభూతాలు విశ్వమంతా ఆవరించిన ప్రకృతి నేర్పే విలువైన పాఠం మనిషిని విశాలదృక్పథుడిగా మార్చడమే. భూమి అట్టడుగు పొరల్లో పడి ఉన్న నన్ను ఇంత ఎత్తుకు పెంచిన రైతుకు ఏమివ్వగలను... సమయానుకూలతను బట్టి ధాన్యరూపంలో నన్ను నేను అర్పించుకోవడం తప్ప- అనుకొని పంటసిరి మురిసిపోతుంది!
జయాపజయాలతో సంబంధం లేకుండా మొదలుపెట్టిన పనిని పూర్తిచెయ్యాలంటారు పెద్దలు. ఆశావహ దృక్పథాన్ని పెంపొందించే సూత్రమది. జీవిత గమనంలో మనిషి ఎన్నో కార్యాలను తలపెడతాడు. పనులన్నీ సఫలం కావాలని ఆశించకపోయినా కొన్ని విజయాలనైనా రుచి చూడాలన్న కోరిక ఉండకపోదు. ఏకాగ్రత, స్థిరచిత్తం పనుల్ని సఫలం చేస్తాయి. ఆధ్యాత్మికత ఆ రెండింటినీ మనిషి వశం చేస్తుంది.
ఒక్కొక్కసారి కార్యం పూర్తయినట్లే అనిపిస్తుంది. విజయం మన ముంగిట నిలిచినట్లే తోస్తుంది. అంతలోనే అపజయం ఎదురవుతుంది. పరాజయానికి సమర్థతాలేమి కన్నా సరైన ప్రణాళిక లేకపోవడమే ఎక్కువ కారణమవుతుంది. అర్జునుడు పక్షి కనుగుడ్డుకు గురిపెట్టినప్పుడు, మత్స్యయంత్రం ఛేదనకు పూనుకొన్నప్పుడు అతడి విజయానికి కారణమయ్యింది ప్రతిభ మాత్రమే కాదు- రెప్పపాటు నిడివి సైతం తేడాలేకుండా బాణాన్ని వెయ్యాలన్న సమయానుకూలమైన నిర్ణయం.
మనసు పరిపరి విధాలైన ఆలోచనల్ని చేస్తుంది. ఏ ఒక్క ఆలోచనా కడవరకు సాగదు. ఉద్రేకపూరిత భావనలు మనసును అల్లకల్లోలం చేస్తాయి. అస్థిరమైన మనసు కార్యసాధనకు ఆటంకమవుతుంది. మనసును వశం చేసుకున్నవాడు విశ్వవిజేత అవుతాడని బుద్ధుడి మాట. విశ్వామిత్రుడు మనోస్థిరత్వాన్ని సాధించలేకపోయాడు. మేనకాధీనుడై చిరకాలం దీనుడిగా మిగిలిపోయాడు. ఊర్వశిని త్యజించిన అర్జునుడు మనసుపై విజయం సాధించాడు. విజయుడిగా స్థిరపడ్డాడు. కార్యసఫలతకు కృషి చేసే సాధకుడు మనో నిబ్బరాన్ని అలవరచుకోవాలి. సమయానుకూలంగా మనసును అధీనంలోకి తెచ్చుకోవడం కోసం ధ్యాన సాధన చేయాలి.
అహంకారం అవరోధాలకు కారణమవుతుంది. లక్ష్యసాధనకోసం పురోగమించే వ్యక్తి అహంకార రహితుడు కావాలి. అధికారం, అహంకారం, మమకారం మత్తు కన్నా ప్రమాదకరమైనవి. ‘నేను వదిలి రా, నేను కనబడతాను’ అంటాడు భగవంతుడు భక్తుడితో. తీవ్రమైన ఆటంకాల వరద ముంచేస్తున్నప్పుడు మహావృక్షంలా అహంకరించినవాడు కూకటి వేళ్లతో సహా కూలిపోతాడు. సమయానుకూలంగా గడ్డిపోచల మాదిరిగా తలదించుకు నిలిచిన వ్యక్తి ఆపదల నుంచి గట్టెక్కుతాడు. కఠినమైన టెంకాయను గుడిలో పగలగొట్టడం అహంకార నిర్మూలన చేయమన్న భక్తుడి వేడికోలుకు ప్రతీక.
మనిషి తన జీవిత కాలంలో గొప్ప కార్యాలెన్నో తలపెడతాడు. విజయం వరించినా లేకపోయినా పరాజయం మాత్రం కచ్చితంగా నిర్ధారితమై ఉంటుంది. ఓటములకు లోనై అలసట చెందిన మనిషి అంతర్గతంగా మనసు చెప్పే మాటల్ని ఆలకించాలి. పరాజయాలకు కారణాలను విశ్లేషించుకోవాలి. సమయానుకూలమైన నిర్ణయాలను స్వాగతించాలి. నరికిన మోడు నుంచి చిగురించిన పచ్చని మొక్కలా తనను తాను మలచుకోవాలి.
సాధకుడి విజయాలకు పరమార్థం వ్యక్తి ప్రగతి మాత్రమే అయి ఉండదు. సమాజ పురోగతి సైతం అందులో అంతర్లీనమై ఉంటుంది. సమాజ సహకారం, తోడ్పాటు లేనిదే ఏ వ్యక్తీ ఉన్నతుడిగా ఎదగలేడు. లక్ష్య సాధన చేసిన వ్యక్తి విజయ శిఖరాలను అందుకున్న తరుణంలో విశాల దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించాలి. పంచభూతాలు విశ్వమంతా ఆవరించిన ప్రకృతి నేర్పే విలువైన పాఠం మనిషిని విశాలదృక్పథుడిగా మార్చడమే. భూమి అట్టడుగు పొరల్లో పడి ఉన్న నన్ను ఇంత ఎత్తుకు పెంచిన రైతుకు ఏమివ్వగలను... సమయానుకూలతను బట్టి ధాన్యరూపంలో నన్ను నేను అర్పించుకోవడం తప్ప- అనుకొని పంటసిరి మురిసిపోతుంది!
ఇంటింటి బ్రహ్మోత్సవాలు
తిరుమల క్షేత్రంలో సాక్షాత్తు బ్రహ్మదేవుడు శ్రీకారం చుట్టిన బ్రహ్మాండ నాయకుడి అద్భుత బ్రహ్మోత్సవ వేడుకలు నేడే ఆరంభమవుతున్నాయి. ఇవి వర్షాకాలంలో వచ్చే వార్షిక ఆవిర్భావ దినోత్సవాలు. శ్రీవారికి ఏటా జరిగే సుమారు 450 సంబరాల్లో ఇవే తలమానికాలు.
శ్రీ మహావిష్ణువు కన్యా మాసంలో శ్రవణా నక్షత్రం రోజున శ్రీ వేంకటపతిగా, శ్రీ స్వయంభువు మూర్తిగా ఆవిర్భవించాడని తిరుమల స్థల పురాణం చెబుతోంది. ‘వేంకట’ శబ్దానికి ‘సమస్త పాపాలను దహించేది’ అంటూ భవిష్యోత్తర పురాణం వ్యాఖ్యానం చేసింది. శ్రీవారి జన్మదిన వేడుకలను తొలుత బ్రహ్మదేవుడు నిర్వహించాడు కాబట్టి వీటిని ‘బ్రహ్మోత్సవాలు’ అనడం పరిపాటి.
ధ్వజం అంటే జెండా! బ్రహ్మోత్సవాల ఆరంభ సూచికగా విజయకేతనం ఎగురవేయడాన్ని ‘ధ్వజారోహణం’ అంటారు. వెండివాకిలి ఎదుట ధ్వజస్తంభంపై గరుడ కేతనాన్ని ఆవిష్కరించి- విద్యాధర, సిద్ధ, సాధ్య, యక్ష, కిన్నర, కింపురుష, గంధర్వాదులను, దేవతాసమూహాలను ఉత్సవాలకు ఆహ్వానిస్తారు. గరుడోత్సవంలో ప్రత్యేక అలంకారాలు విశేష ఆకర్షణలుగా నిలుస్తాయి. ‘ఆనందనిలయం’లో మూలవిరాట్టుకు అలంకరించే లక్ష్మీహారం, మకర కంఠి, సహస్రనామ హారం సహా ఎన్నో అమూల్య వజ్రాభరణాలను మలయప్పస్వామికి గరుడోత్సవం నాడే అలంకరించి ఊరేగిస్తారు. ఇక దేవేరులతో శ్రీవారు ఠీవిగా రథంలో విహరించేది తొమ్మిదో రోజున! శ్రీ వరాహస్వామి ఆలయప్రాంగణంలో శ్రీదేవి భూదేవి సమేత మలయప్పస్వామికి అభిషేకం, సుదర్శన భగవానుడికి స్వామిపుష్కరిణిలో పవిత్రస్నానం, గరుడధ్వజ అవరోహణంతో బ్రహ్మోత్సవాలు పరిసమాప్తం అవుతాయి.
గతంలో బ్రహ్మోత్సవాలకు హాజరైనప్పుడు సప్తగిరి శిఖరాలనుంచి జాలువారే సెలయేటి బిందువులన్నీ పవిత్ర తీర్థ జలాలై, మన భౌతిక మానసిక కక్ష్యలను ప్రక్షాళన చేసేవి. మాడవీధులను చుట్టుముట్టే ప్రతి గాలి తునకా అన్నమయ్య పాటమొలకై శ్రవణానందాన్ని కూర్చేది. దేహానికి బయటి, లోపలి ఆవరణలన్నింటా వినూత్న ఆధ్యాత్మిక చైతన్య విభూతి ఆవరించేది. జన్మజన్మాంతర దోషాలను సమూలంగా దహించేది. ‘అదివోఅల్లదివో శ్రీహరి వాసము, పదివేల శేషుల పడగల మయము...’ అంటూ వినసొంపుగా వినవచ్చే గానామృతం మరోవైపు ఆధ్యాత్మిక కక్ష్యను ఆప్యాయంగా అభిషేకించేది. అలా మూడు ఆవరణలు శుద్ధి అయిన మనకు తిరుమల క్షేత్ర విలక్షణ కాంతి పరివేషం- అన్నమయ్య చెప్పిన ‘సువ్రతస్థితి’ని అనుగ్రహించేది. ఆ స్థితిలో స్వామివారి దివ్య మంగళ దర్శనంతో భక్తుడి జన్మ ధన్యమైపోయేది.
తిరుమలలో బ్రహ్మోత్సవాలను తిలకించడమంటే జన్మ చరితార్థమేనని భక్తులు భావిస్తారు. కానీ ఈఏడాది మాత్రం కాలం కలిసి రాలేదు. ప్రతి ఏటా బ్రహ్మోత్సవాలకు క్రమం తప్పకుండా హాజరయ్యే పరమ భక్తులకు సైతం ఈసారికి ప్రత్యక్ష ప్రసారాలను తిలకించి, పులకించి తరించవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.
స్వామి భక్తసులభుడన్న విషయం మరచిపోకూడదు. తన వద్దకు రాలేని భక్తుల కోసం శ్రీవారే దిగివచ్చి గుండెల్లో కొలువు తీరినట్లుగా భావించి దర్శించి సరిపెట్టుకోవలసిన సందర్భమిది. ఈ ఏడాది వీటిని ‘ఇంటింటి బ్రహ్మోత్సవాలు’ గాను, హృదయావిర్భావ దినోత్సవాలు గాను భావించాలి. ఈ పదిరోజులూ మన ఇల్లే తిరుమల కావాలి. మన హృదయాలు ఆనంద నిలయాలుగా మారాలి. ఆరాధనలు విలక్షణంగా సాగాలి. గుండె గుడిలో శ్రీవారిని దర్శించుకొని తృప్తిగా బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించాలి.
తిరుమల క్షేత్రంలో సాక్షాత్తు బ్రహ్మదేవుడు శ్రీకారం చుట్టిన బ్రహ్మాండ నాయకుడి అద్భుత బ్రహ్మోత్సవ వేడుకలు నేడే ఆరంభమవుతున్నాయి. ఇవి వర్షాకాలంలో వచ్చే వార్షిక ఆవిర్భావ దినోత్సవాలు. శ్రీవారికి ఏటా జరిగే సుమారు 450 సంబరాల్లో ఇవే తలమానికాలు.
శ్రీ మహావిష్ణువు కన్యా మాసంలో శ్రవణా నక్షత్రం రోజున శ్రీ వేంకటపతిగా, శ్రీ స్వయంభువు మూర్తిగా ఆవిర్భవించాడని తిరుమల స్థల పురాణం చెబుతోంది. ‘వేంకట’ శబ్దానికి ‘సమస్త పాపాలను దహించేది’ అంటూ భవిష్యోత్తర పురాణం వ్యాఖ్యానం చేసింది. శ్రీవారి జన్మదిన వేడుకలను తొలుత బ్రహ్మదేవుడు నిర్వహించాడు కాబట్టి వీటిని ‘బ్రహ్మోత్సవాలు’ అనడం పరిపాటి.
ధ్వజం అంటే జెండా! బ్రహ్మోత్సవాల ఆరంభ సూచికగా విజయకేతనం ఎగురవేయడాన్ని ‘ధ్వజారోహణం’ అంటారు. వెండివాకిలి ఎదుట ధ్వజస్తంభంపై గరుడ కేతనాన్ని ఆవిష్కరించి- విద్యాధర, సిద్ధ, సాధ్య, యక్ష, కిన్నర, కింపురుష, గంధర్వాదులను, దేవతాసమూహాలను ఉత్సవాలకు ఆహ్వానిస్తారు. గరుడోత్సవంలో ప్రత్యేక అలంకారాలు విశేష ఆకర్షణలుగా నిలుస్తాయి. ‘ఆనందనిలయం’లో మూలవిరాట్టుకు అలంకరించే లక్ష్మీహారం, మకర కంఠి, సహస్రనామ హారం సహా ఎన్నో అమూల్య వజ్రాభరణాలను మలయప్పస్వామికి గరుడోత్సవం నాడే అలంకరించి ఊరేగిస్తారు. ఇక దేవేరులతో శ్రీవారు ఠీవిగా రథంలో విహరించేది తొమ్మిదో రోజున! శ్రీ వరాహస్వామి ఆలయప్రాంగణంలో శ్రీదేవి భూదేవి సమేత మలయప్పస్వామికి అభిషేకం, సుదర్శన భగవానుడికి స్వామిపుష్కరిణిలో పవిత్రస్నానం, గరుడధ్వజ అవరోహణంతో బ్రహ్మోత్సవాలు పరిసమాప్తం అవుతాయి.
గతంలో బ్రహ్మోత్సవాలకు హాజరైనప్పుడు సప్తగిరి శిఖరాలనుంచి జాలువారే సెలయేటి బిందువులన్నీ పవిత్ర తీర్థ జలాలై, మన భౌతిక మానసిక కక్ష్యలను ప్రక్షాళన చేసేవి. మాడవీధులను చుట్టుముట్టే ప్రతి గాలి తునకా అన్నమయ్య పాటమొలకై శ్రవణానందాన్ని కూర్చేది. దేహానికి బయటి, లోపలి ఆవరణలన్నింటా వినూత్న ఆధ్యాత్మిక చైతన్య విభూతి ఆవరించేది. జన్మజన్మాంతర దోషాలను సమూలంగా దహించేది. ‘అదివోఅల్లదివో శ్రీహరి వాసము, పదివేల శేషుల పడగల మయము...’ అంటూ వినసొంపుగా వినవచ్చే గానామృతం మరోవైపు ఆధ్యాత్మిక కక్ష్యను ఆప్యాయంగా అభిషేకించేది. అలా మూడు ఆవరణలు శుద్ధి అయిన మనకు తిరుమల క్షేత్ర విలక్షణ కాంతి పరివేషం- అన్నమయ్య చెప్పిన ‘సువ్రతస్థితి’ని అనుగ్రహించేది. ఆ స్థితిలో స్వామివారి దివ్య మంగళ దర్శనంతో భక్తుడి జన్మ ధన్యమైపోయేది.
తిరుమలలో బ్రహ్మోత్సవాలను తిలకించడమంటే జన్మ చరితార్థమేనని భక్తులు భావిస్తారు. కానీ ఈఏడాది మాత్రం కాలం కలిసి రాలేదు. ప్రతి ఏటా బ్రహ్మోత్సవాలకు క్రమం తప్పకుండా హాజరయ్యే పరమ భక్తులకు సైతం ఈసారికి ప్రత్యక్ష ప్రసారాలను తిలకించి, పులకించి తరించవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.
స్వామి భక్తసులభుడన్న విషయం మరచిపోకూడదు. తన వద్దకు రాలేని భక్తుల కోసం శ్రీవారే దిగివచ్చి గుండెల్లో కొలువు తీరినట్లుగా భావించి దర్శించి సరిపెట్టుకోవలసిన సందర్భమిది. ఈ ఏడాది వీటిని ‘ఇంటింటి బ్రహ్మోత్సవాలు’ గాను, హృదయావిర్భావ దినోత్సవాలు గాను భావించాలి. ఈ పదిరోజులూ మన ఇల్లే తిరుమల కావాలి. మన హృదయాలు ఆనంద నిలయాలుగా మారాలి. ఆరాధనలు విలక్షణంగా సాగాలి. గుండె గుడిలో శ్రీవారిని దర్శించుకొని తృప్తిగా బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించాలి.