حیات درسی/ روایت
#ائل_ناغیلی

کئچمیش زاماندا "حاجی قولو" شوشادا ائو تیکدیرمک ایسته‌ییردی، بیرگۆن حاجی بیر نئچه اوستا چاغیریر، اونلار قیمت باره‌سینده باریشمیرلار، موباحیثه‌نین قێزقین یئرینده حاجی‌‌نین اوغلو اونا یاخینلاشیب بازارا گئده‌جگینی بیلدیریر، حاجی اونا بیر نئچه شئی‌له یاناشی، یومورتا آلماغی دا تاپشیریر، او جێبیندن بیر حالقا چیخارداراق اوغلونا دئییر:

- آل بو حالقانی، هانسی یومورتا حالقادان کئچمه‌سه اونو آلارسان.

اوستالار بیر- بیرینه باخیب گٶرورلر کی، بئله خسیس آدامدان بو بویدا تێکینتی‌نین حاققی‌نی چتین آلا بیله‌جکلر، اودو کی موختلیف بهانه‌لره ال آتیرلار، حاجی اونلارین سٶزونو کسیب دئییر:

- آی منیم عزیزلریم، آل- وئر باشقا ایش‌دیر، ائو تێکمک باشقا. منیم اوغلوم جاوان‌دیر، اونو باشا سالیرام کی؛ آی اوغول تیجارت ده بیر مکتب‌دیر، گرک هر شئی‌یه، یومورتانین اٶزونه ده دقّت یئتیره‌سن، من اونا دئمک ایسته‌ییرم کی، پول قازانماق آساندیر، خرجله‌مک چتین، منه یومورتا او قدَر مهم دییل، من اوغلوما پول خرجله‌مک درسینی اٶیره‌دیرم.


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#دئییملر- دیل

🔸دیلی یاغلی: خوش سٶزلرله اینسانلاری اٶز طرفینه چکیر و اٶزونه جلب ائدیر

🔸دیلی باشینا بلا: نالایق سٶزلری دانیشیب اٶزونو بلایا سالان بیری

🔸دیلی اوزون: ادب‌سیز، حددینی آشیران، حیاسیزلیق‌لا دانیشان شخص

🔸دیل باز: مقصدینه چاتماق اوچون یاغلی و یوموشاق دیل ایله اینسانلاری آلدادان کیمسه

🔸دیل بیلمز : عمومی ایفاده ده کودن، حقیقتی انکار ائدن بیری

🔸دیل تـٶکمک: مقصدینه چاتماق اوچون و یا دیگرلرینی اقناع ائتمک اوچون دالبادال و مهارت‌له دانیشماق

🔸دیل‌سیز- آغیزسیز: ایشلرینده مۆباحیثه ائتمک اوچون دیلیندن یاخشی استفاده ائتمه‌ین، اٶزونو یاخشی ایفاده ائتمک گوجونه مالیک اولمایان شخص

🔸دیل یاراسی وورماق: بیرینی سٶز ایله سانجماق، سٶیوش دئمک، کیمسه‌نین حاققیندا آجی دانیشماق، ساتاشماق، کینایه وورماق

🔸دیل آچماق: دانیشماغا باشلاماق، دانیشماق گۆجونه صاحیب اولماق

🔸دیل‌لره دۆشمک:  بیری‌نین حاققیندا دوغرو و یا یالان سٶزلر خالق دیلینده گزمک

🔸دیلی شیرین: صحبتی یاخچی و خوش اولان، دانیشیغی دینله‌یه‌نی/ قولاق وئره‌نی اووسونلایان

🔸دیلی آجی: آجی بیر دیله صاحیب اولان، ائشیدنلر سٶزلرینی دینله‌ینده راحاتسیز اولان کیمسه

🔸دیله گلمک؛ دانیشماق گوجونه صاحیب اولماق، مجازاً بیر موضودان یورولماق و اعتراض ائتمک اوچون آغزینی آچماق

🔸دیلی توتولماق: قورخو و یا دیگر سبب‌لره گوره دانیشماق قابلیتین موقتی اولاراق ایتیرمک

🔸دیلی‌نین آلتیندا بیر شئی اولماق: دئمکدن چکیندیگی و یا دئمکده زرولاندیغی بیر سٶز اولماق

🔸دیلی‌نین اوجوندا اولماق: بیر موضوع اینسانین بئین‌نین ده دیر، لاکین بیردن اونودولور و اونو یئرینه یئتیره بیلمیر

🔸دیلی‌نین آلتیندا لپه ایسلانماماق: سیرری ساخلامایان بیری، یانیتدا دانیشیلان سیرری آیری یئرده تئز اورتایا چیخاران آدام


🔸دیلی دولاشماق: قورخودان و یا آیری بیر سبب‌لره گٶره، نه دئدیگینی بیلمه‌مک، گیجلمک و دۆزگون دانیشا بیلمه‌مک

🔸دیلی- داماغی قوروماق؛ سوسوزلوقدان و یا هیجاندان آغزی قوروماق

🔸دیله چالماق: قدیمی بیر اینانج وار کی،  بیرکسین گٶزل‌لییی و قابلیّتی تعریف‌لنسه او آدام نظره گلر

🔸دیله گتیرمک: بیر موضونو آچیقلاماق، آچیق- آیدین بیر شکیلده بیلدیرمک، آنلاتماق

🔸دیلی چٶنمک/چٶنمه‌مک: یئنی بیر دیل و یا دئییمی تلفظ ائده بیلمک و یا بیلمه‌مک

🔸دیللی باشلی: دیلی ایتی اولان و سٶزونو یاخشی ایفاده ائدن بیری، جواب وئرمکدن چکینمه‌ین اینسان

🔸دیلی‌نین چۆوو چیخماق: بیر کیمسه‌نی ایناندیرماق و یا اقناع ائتمک اوچون چوخ دانیشیب و یورولماقدان کینایه‌دیر/ چۆو: میخ

🔸دیلدن دوشمک: دانیشیق گۆجونو الدن وئرمک، یورغونلوغا و باییلماغا دا ایشاره ائدر

1403/12/16


داشلی بولاق
@dashlibulaq

قادین مکری
#ائل_ناغیلی

بیر- بیرینی چوخ سئون اَر- آرواد واریدی، اَر نماز- نیازلی و زحمت‌چکن بیر اینسان‌ایدی، هر واقت نمازینی قیلار، ایشیندن- گۆجوندن قالمازدی.

آروادی ایسه ائوین ایشین- گۆجون گٶرر، واختیندا یئمگینی بێشیرر، قالان واختیندا یۆن اَییریب جوراب کٷینک توخویاردی.
بیر گۆن کیشی دستماز آلیب، ناماز قیلماغا باشلادی، آرواد اَلینده جوراب توخویا- توخویا اَری‌نین دوعالارینا قولاق آسیر، گٶرور کی او دوعالاریندا قادین مکریندن قورونماق اوچون دوعا ائتمه‌دی، اَرینه دئدی:
- آ کیشی نییه آللاها دوعا ائتمیرسن کی، قادین حیله‌سیندن بیزی اوزاق ائله؟!
اَری دئییر:
- آرواد بو سٶزلر نه‌دی دئییرسن،  قادین حیله‌سی نه دیر؟
آرواد اۆره‌یینده دئییر:
- یاخشی، سنه گٶستررم قادین مکری نه‌دیر!

بو صٶحبت‌دن بیر نئچه مۆددت کئچیر، اَکین زامانی گلیب چاتیر، بیر گۆن آرواد، شوم ائله‌ین اَرینه چٶرک آپاراندا، بیر نئچه دنه بالیق آلیر، اَر کوتان قوشوب یئر شوملاییر، آرواد اَری‌نین یانینا چاتانا قدَر بالیق‌لاری آرا بیر شومون آراسینا آتیر، سونرا، سوفرا سریب، اَری‌نی یئدیریب- ایچیردندن سونرا سوفرانی یێغیشدیریب ائوه قاییدیر، کیشی یئری شوملادیقجا بالیق‌لارا راست گلیر، تورباسینا یێغیب ائوه گتیریر، آروادینا وئریب دئییر:
- شوملارین آراسیندان بالیق گتیرمیشم، بیشیررسن یئیریک.

آرواد " یاخشی آ کیشی" دئییب بالیق‌لاری آلیر.
صاباح کیشی ایشدن قاییداندا گٶرور کی، آرواد باشقا بیر شئی بیشیریب، دینمیر، فیکیرلشیر کی ،" یقین صاباح بیشیرر".
صاباح ائوه گلنده، گٶرور کی آرواد یئنه بالیق‌لاری بیشیرمه‌ییب.
سوروشور:
- آرواد، بالیق‌لاری نه یاخشی بیشیرمه‌ییبسن؟
آرواد تعججوب‌له سوروشور:
- آ کیشی، نه بالیغی، هانسی بالیق؟
کیشی دئییر:
- نئجه نه بالیغی! شومدان گتیردیییم بالیق‌لاری دئییرم ده.
آرواد هارای سالیب قیشقیریر:
- آی هارای، یئتیشین قونشولار، اَریم دلی اولوب!
کیشی آروادینی ساکیت‌لشدیرمه‌یه چالیشیر:
- آی آرواد!  نییه باغیریرسان آخی؟ شومدان گتیردیییم بالیق‌لاری دئییرم، اَلیمنن سنه وئردیم آخی.

آروادین هاریینا قونشولار تٶکولوب گلیر، آرواد احوالاتی قونشولارا دانیشیر، قونشولاردا " شومدا بالیق اولماز" دئییب، کیشی‌نین دلی اولماسینا تأسسوف‌لنیرلر.
کیشی نه قدر آند- آمان دئییر، هئچ کیم اونا اینانمیر، قونشولار آروادین خواهیشی ایله کیشی‌نی دێره‌یه باغلاییب گئدیرلر.
سحر آرواد کیشی‌نین ایپ‌لرینی آچیب، یئمک- چٶرک وئریب ایشه یولا سالیر، بیر نئچه گۆن بئله کئچیر.
بیر گۆن کیشی ایشدن گلنده، آرواد اونو قارشیلاییب، سوفرا اطرافیندا اوتوردور، پیلوو سینی‌سی‌نی قاباغینا قویور، کیشی قاشیغی گٶتوروب یئمگه باشلاییر، بیر قاشیق، ایکی قاشیق، اوچونجو قاشیقدا بالیغین باشی پیلووون آلتیندا گٶرونور، کیشی دیسکینیب، قاشیغی آتاراق دالی چکیلیر، آرواد سوروشور:
- نه اولدو، آ کیشی؟
کیشی قورخا-  قورخا بالیغین باشینی گٶستریر، آرواد دئییر:
- قورخما آ کیشی، سن گتیردییین بالیق‌دیر.
کیشی سوروشور:
- بس دئییردینیز، شومدا بالیق اولماز؟!
آرواد دئییر:
- بلی اولماز، او بالیق‌لاری شومون آراسینا من آتمیشدیم، سنه قادین حیله‌سی‌نین نه اولدوغونو گٶسترمک ایسته‌ییردیم، ایندی گٶردونمو، قادین مکریندن آللاها سیغینماق لازیمدی؟

شوم: شخم
کوتان: گاو آهن
سیغینماق: پناه آپارماق


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#اینانج‌لار
برکت پایلانان گئجه

ایلین آخر چرشنبه‌سینه دئییلن آدلاردان بیری، برکت پایلانان گئجه‌سی‌دیر. بو گئجه‌ده بوغدا، اون چووال‌لاری‌ و دیگر آذوقه قاب‌لاری‌نین آغزی آچیق ساخلانیلیر. همین گئجه‌ده ایناما گٶره برکت پایلانیلیر، اگر چووال‌لارین، قاب‌لارین آغزی باغلی اولسا، ائوین برکت پایی کسیلر.

📚نوروز بایرامی انسیکلوپدیاسی

داشلی بولاق
@dashlibulaq

چیلله کسمک
#اینانج‌لار

خسته‌لیک، قارا قورخو و موشکولو آرادان آپارماق اوچون ایجرا ائدیلن بیر آیین. چیلله کسمه آیینی کٶهنه باخیشلاردان آسیلی اولدوغو اوچون داها چوخ دقت چکیر، عادتاً چیلله‌سی کسیلن آدامین اَل و آیاق‌لارینین باش بارماقلاری آغ ایپ‌له اۆچ دفه باغلانیلیر، چیلله‌نی کسن آدام، آیینی ایجرا ائده- ائده:

حضرت سلیمان عشقینه
جین قیزی مرجان حٶکمونه
بنی آدم دن، بنی حیوان‌لاردان
جین‌دن، شیطان‌دان، آخار سودان
کٶکلو آغاجدان، دێبلی قایادان
یئددی یولون آیرێجیندان
هر کسین چیلله‌سینه دۆشوبسه
چیلله‌نی کسدیم

اووسون نغمه‌سین آوازلا دئییر و اێپ‌لری قایچی‌ایله کسیر، بو ایش اۆچ دفه تکرار اولونور، سونرا ایپلر چیلله‌سی کسیله‌نین باشی اۆسته توتولوب، خصوصی " قیرخ آجار" واسیطه‌سی ایله اونلارین اۆستوندن سو آخیدیلیر. بو ایش‌له درد- بلانین یویولوب گئتمه‌سینه اینانیلیر.
خالق آراسیندا بو آیین " چیله چیخارتما، چیله توکمه و قیرخ توکمه" آدلاری ایلا دا تانینیر

📚نوروز بایرامی انسیکلوپدیاسی

داشلی بولاق
@dashlibulaq

" قیرخ آجار" جامی

داشلی بولاق
@dashlibulaq

#آتالار_سٶزو

🔹کٶچه-کٶچ‌ده مالینی ساخلا، قاچا- قاچدا جانینی

🔹کٶچن یوردون قدری، قونان یورددا بیلینر

🔹یاخشی گونده یاد یاخشی، یامان گۆنده وای قارداش

🔹یاخشی- یامان، کئچدی کروان

🔹یالان آیاق توتار، آنجاق یئریمز

🔹یولداشی یولدا تانی

🔹آشیق تویا گئدر، ماللا وایا


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#ماللا_نصرالدین
کئچی بۇرجو

بیر گۆن ماللادان سوروشورلار:
- ماللا، هانسی بورجدانسان؟
ماللا جاواب وئریر:
- کئچی بۇرجو
دئییرلر:
- آی ماللا، کئچی آدلی بیر بورج یوخدور آخی!
ماللا دئییر:
- اوشاقلیقدا آتام دئیردی کی: منیم طالعیم اوغلاق بورجوندادی، ایندی من بٶیویوب یئکه کیشی اولموشام، یقین ایندی او دا بٶیویوب کئچی اولوب دا..


داشلی بولاق
@dashlibulaq

تاختا قیلینج
#ائل_ناغیلی

بیری وار ایمیش، بیری یوْخ ایمیش، بیر پادیشاهؽن بیر اوْغلو، بیر آروادؽ وار ایمیش. بیر گۆن بۇ پادیشاه اوْغلونو، وزیرینی، وکیلینی گؤتوروب قوْشون ایله شیکارا چؽخیر، خیلی آو ائتدیکدن سوْنرا بیر گؤزل چمنده چادؽر قۇروب، بۇرادا اوْتوراق ائدیرلر.

پادیشاهؽن اوْغلو حیا ائتدییین‌دن، اؤز چادؽرینی بیر کناردا قۇرور. پادیشاه اوْغلونو چوْخ ایستدیگین‌دن، تئز-تئز اوْنو یوْخلارمیش. گئنه‌ده قالخؽب اوْغلونو یوْخلاماغا گئدیر و گلێب چادؽرا گیردیکده‌، باخێب گؤرور کی، چادؽرین دالؽندان بیر قؽزیل ایلان گېریب اوْغلونو چالماق اێسته‌ییر. تئز پادیشاه باشماغؽنین بیر تایؽنی سۇ ایله دوْلدوروب ایلانؽن قاباغینا قوْیور. ایلان سۇ ایچیب قایؽدیر. پادیشاه ایسه اوْغلونو اوْیادیب دئییر:

- ایستکلی اوْغلوم! قالخ، بۇرادا یاتما. مصلحت دگیل، - دئییب احوالاتؽ اوْنا سؤیله‌دی، اوْغلو ایله برابر اؤز چادؽرینا قایؽتدی. بیر آز قالؽب، شهره گئتدیلر.

بۇ احوالاتدان بیر نئچه گۆن سوْنرا، پادیشاهؽن آروادؽ برک ناخوْشلاییر، اوْغلونو یانؽنا چاغؽریب اوْنا بئله بیر وصیت ائدیر:
- ایستکلی اوْغلوم! بۇ خسته‌لیکدن من قالخمؽیاجایام، اؤلجه‌یم. من اؤلندن سوْنرا آتان گئدیب باشقا آرواد آلاجاق. تازه آلدؽغی آرواد سنی یوْلا وئرمه‌یه‌جک. بابان ایله سنین آراندا ضیدلیک دۆشه‌جک. گئت-گئده ضیدلیک آرتاجاقدؽر. آتان غئیظه گلیب سنی اؤلدورمک ایسته‌یه‌جک. آتانؽ اوْ مقاما گلمه‌یه قوْیما، باش گؤتور بیر مۆددت آتانین ویلایتیندن چؽخ گئت. یوْلدا هر کس کی، سنینله یوْلداش اوْلدو، چؤرَک یئینده سن اؤز چؤرَییوی اوْرتایا قوْی. هرگاه یوْلداشین چؤره‌یین چوْخ حیصّه‌سینی سنین قاباغؽوا قوْیسا، اوْنونلا یوْلداش اوْل. یوْخ، قاباغؽنا قوْیماسا، اوْندا اوْندان آیرؽل، بیر‌ده یوْلداشینلا بیر چایؽن کنارینه یئتیشسن، سن اوْنا تکلیف ائت کی، گل دالؽما مین، سنی سۇدان کئچیردیم. اگر اوْ سنی دالؽنا آلؽب سۇدان کئچیرسه‌، اوْندا اوْننان یوْلداش اوْل. یوْخ سنین دالؽوا مینسه اوْننان یوْلداش اوْلما. تئز اوْندان آیرؽل. بۇ سؤزلری سؤیله‌ییب، آنا وصیت‌لرینی تامام ائتدی.

اوْغلان قالخؽب آناسؽ‌نین الیندن اؤپوب اوْتاقدان چؽخدی. بیر نئچه گۆندن سوْنرا پادیشاهؽن آروادؽ اؤلور. بیر مۆددتدن سوْنرا پادیشاه گئدیب بیر آرواد آلؽر. بۇ آرواد نانجیب اوْلدوغوندان اوْغلانی یوْلا وئرمه‌ییب هر نه ایله مۆمکوندورسه، آتاسیله بۇنون آراسؽنا بیر ضیدلیک سالماغا چالؽشیردی. اوْدور کی، شاهزاده آناسؽنین وصیتینه عمل ائدیب، باش گؤتوروب آتاسؽ‌نین ویلایتیندن چؽخیب گئدیر.

یولدا بیر اوغلانا راست گلیر ایکیسی یول بیر اولورلار، اوْغلان بۇندان هارایا گئتدیگینی سوْروشدوقدا، «باشقا بیر ویلایت»، دئییب جاواب وئردی.

منیم آدؽم تاختا قؽلینج‌دیر. منی‌ده اؤزونله برابر گؤتور، دئییب جاوان اوْغلان شاهزاده‌دن ریجا ائله‌دی. خۆلاصه‌، یوْلداش اوْلدولار، بیر قدر یوْل گئدندن سوْنرا، بیر یئرده اوْتوروب چؤرک یئمک ایسته‌دیلر. شاهزاده بیر چؤره‌یی چؽخاردیب اوْرتایا قوْیور. تاختا قیلینج چؤره‌یی کسیب چوْخ حیصّه‌سینی شاهزاده‌نین، آز حیصّه‌سینی اؤز قاباغؽنا قوْیور. شاهزاده گؤرور کی، آناسؽ‌نین وصیت ائتدیگی اۆزره یوْلداشلیغا لایؽق بیر اوْغلاندی. چؤرَک یئییب یوْلا دۆشدولر. یوْلدا بیر چایا یئتیشیرلر. شاهزاده اوْنا تکلیف ائدیر کی، گل دالؽما مین، سنی سۇدان کئچیردیم. اوْغلان یوخ دئییب شاهزاده‌نی دالؽنا آلؽب سۇدان کئچیردیر، یوْل‌لارینا داوام ائدیب گئدیرلر. بیر مۆددت گئدندن سوْنرا بیر شهره یئتیشیرلر، بۇرادا ائو تۇتوب منزیل ائدیرلر

ائرته‌سی گۆن تاختا قیلینج پادیشاهؽن اوْغلونا دئییر کی، قارداش، سن ائوده اوْتور، من گئدیم قازانؽم گتیریم برابر یئیک. اوْ گئدیب گۆنده قازانؽب گتیریر، بیرلیکده یئییرلر. بیر گۆن بئله‌، بئش گۆن بئله‌، آخؽردا پادیشاهؽن اوْغلو فیکیر ائدیر کی، نه واختا کیمین بۇ اوْغلان قازانؽب گتیره‌جک، من‌ ده یئییب بئکار اوْتوراجاغام؟ منیم‌ده ایش گؤرمه‌ییم لازؽمدیر. بۇ فیکیر ایله آیاق‌قابؽسینی گئییب ائودن ائشیگه چؽخیر. کۆچه‌لری دوْلانیر. بیر واقت باخیب گؤردو کی، هۆندور بیر عیمارتین پنجره‌سیندن گؤزل بیر قؽز باخؽر. قؽزی گؤروب، اوْنا عاشؽق اوْلدو. دئمه، بۇ عمارت پادیشاهؽن، قؽز دا پادیشاهؽن قؽزی ایمیش. پادیشاهؽن اوْغلو فیکیرلی منزیله قایؽدیر. بیر آز کئچیر یوْلداشی گلیر. اوْغلان باخیب گؤرور کی، شاهزاده چوْخ بئیکئفدی. بۇندان سببینی سوروشور. شاهزاده ایسه احوالاتؽ بۇنا سؤیله‌ییر. اوْغلان گۆلوب دئییر:
- ائله بۇندان اؤتور بئیکئف اوْلموسان؟ بۇ کی آسان ایش‌دیر، یقین بیر وقتده اوْ قؽزی سنه آلارام، - دئییب اوْنو ساکیت ائتدی.
ائرته‌سی گۆن اوْغلان گئدیب ائلچی داشؽ‌نین اۆستونده اوْتوردو. پادیشاها خبر گئتدی کی، ائلچی گلیب. همن ساعات آدام گؤندردیلر کی، گئدین گؤرون سؤزو نه‌دیر. اوْغلان جاواب وئریر:

@dashibulaq

- پادیشاهؽن قؽزینی قارداشؽم اۆچون ایسته‌ییرم.

پادیشاه خبر گؤندریر کی، هر کیم منیم عیمارتیم کیمی بیر عیمارت تیکدیرسه‌، قؽزیمی اوْنا وئره‌رم. اوْغلان قبۇل ائله‌ییر. ائرته‌سی گۆن خلق یۇخودان اوْیاناندا باخیب گؤرورلر کی، پادیشاهؽن ائوی‌نین قاباغؽندا بیر ائو تیکیلیب کی، پادیشاهؽن ائوین‌دن مین دفه گؤزلدیر. اوْغلان پادیشاها خبر گؤندریر کی، ائو حاضؽردی. پادیشاهؽن آرتؽق دئیه‌جک سؤزو اوْلماییب قؽزی وئریر. توْی اوْلور. شاهزاده قؽزین یانؽنا گئتمک ایسته‌ینده اوْغلان دئییر:

- قارداش، هله دایان، قوْی قاباخجان من گئدیم گلیم، سوْنرا سن گئت.

شاهزاده قبۇل ائلیه‌ییر. اوْغلان قؽزین یانؽنا گئدیب بۇنون آغزؽندان اۆفورور. همن ساعات قؽزین آغزؽندان بیر-بیری‌نین دالؽنجان اوْن بیر ایلان چؽخیر. هر بیریسی چؽخدیقجا ایسته‌ییر کی، اوْغلانی وورسون، امما اوْغلان زیرنگ‌لیک ائدیب بیر-بیر اوْن بیرین‌ ده اؤلدورور. سوْنرا قۇلاغینی قؽزین آغزؽنا قوْیوب گؤردو کی، بیر ایلان دا قالؽب. خۆلاصه‌، قایؽدیب اوْغلانی قؽزین یانؽنا گؤندریر. دئمه کی، بۇننان قاباخجا قؽزی کیمه وئریرلرمیش، اوّل گئجه‌ده ایلانؽن بیری چؽخیب اوْغلانی وۇروب اؤلدورورموش. اوْدو کی، پادیشاه یقین ائدیردی کی، بۇ اوْغلان دا صاباحا سلامت چؽخمییاجاق. ائرته‌سی گۆن صۆبح تئزدن پادیشاه بیر آدام گؤندریر کی، اوْغلاننان بیر خبر گتیرسین. گلیب گؤرورلر کی، سلامت اوْتوروب قؽز ایله صؤحبت ائدیر. بۇ خبری پادیشاها آپاراندا پادیشاه امر ائدیر کی، جاماعات اۆچ گۆن شادیانلؽق ائتسینلر.

بیر مۆددت بۇردا قالدؽقدان سوْنرا شاهزاده اؤز ویلایت‌لرینه قایؽتماق فیکرینه دۆشور. پادیشاهدان رۆخصت ایسته‌ییر. چوْخ تاکیددن سوْنرا پادیشاهدان ایذن آلؽر. پادیشاه بۇنلارا چوْخلو مال، قؽزیل-گوموش، دؤلت وئریب یوْلا سالؽر، امر ائدیر کی، اۆچ منزیل بۇلاری اؤتورسونلر. شاهزاده اوْغلاننان اول گؤروشدوکلری یئره گلیرلر. بۇرادا اوْغلان شاهزاده‌یه دئییر:

- قارداش، آرتؽق آیرؽلمالیییق، بۇ مال-دؤلتی ده، قؽزی دا باهم قارداشلؽقدا گرک یارؽ بؤلک. شاهزاده راضؽ اوْلور هر شئی‌یی بؤلورلر. آنجاق بؤلونمه‌میش بیر دوه، بیر قاتؽر، بیر‌ده پادیشاهؽن قؽزی قالؽر. اوْغلان دئییر کی، بۇنلاری یارؽ بؤلمه‌لیییک. قؽلینجین چکیب اول دوه‌نی، سوْنرا قاتؽری اوْرتادان یارؽ بؤلوب، نوْبت قؽزا گلدیکده شاهزاده نه قدر یالوارؽرسا، قؽزی یارؽ بؤلمه‌سین، اوْغلان راضؽ اوْلمور. آخؽردا شاهزاده تکلیف ائدیر کی، جمعی دؤلت اوْنون اوْلسون، آنجاق قؽز بۇنون اوْلسون. اوْغلان گئنه راضؽ اوْلماییر.

سونرا شاهزاده تکلیف ائدیر کی، قؽزی بۆتوو گؤتورسون. گئنه‌ده اوْغلان راضؽ اوْلمور، قؽزی گتیریب بیر آغاجا باغلاییر. قؽلینجی چکیب قالدؽریر و ایسته‌ییر کی، قؽزین باشؽن اۆزسون. قؽز قوْرخوسوندان قۇسور، آغزؽندان آخؽرینجی ایلان دۆشور. بۇننان سوْنرا اوْغلان قؽلینجی یئره قوْیوب شاهزاده‌یه دئییر:

- منه مال-دؤلت، قؽز لازؽم دئییل. قصدیم همن ایلانؽ قؽزین آغزؽندان چؽخارماق ایدی. بۇ چؽخماسایدی بیر گۆن چؽخیب سنی هلاک ائدجَک‌ایدی. ایندی بۇ مالؽ، دؤلتی قؽزی گؤتوروب آتاوین یانؽنا گئت، بیر‌ده بیل کی، من اینسان دئییلم. من همن ایلانام کی، آتان یاخشؽلیق ائدیب باشماق تایؽندا سۇ وئرمیشدی. ایندی من یاخشؽلیق بوْرجوندان چؽخدیم. آرتؽق الله آمانیندا قال.

تاختا قیلینج بونو دئییب، بیر ایلانا دٶنور، بیر دئشییه گیریب گؤزدن ایتیر. بۇندان سوْنرا شاهزاده آتاسؽ‌نین ویلایتینه گلیر. آتاسؽ اوْغلونون گلمک خبرینی ائشیدیب پیشوازا چؽخیب جاه-جلال ایله شهره گتیریر. بۇنلارا تزه‌دن توْی توتور.
ناغیلیمیز بوردا سونا گلیر، گؤیدن اۆچ آلما دۆشدو، بیری منیم، بیری ناغؽل دئیه‌نین، بیری‌ده دینلییه‌نین...


داشلی بولاق
@dashlibulaq

اوشاق‌ایکن اوبادا قالديم، همدمیم قویون- قوزو ایدی

داش پاراسی یاستيغيم،
دٶشَگیم یئرين اۆزۆ ایدی

اوزانديم  تورپاغين اۆسته
گـٶی‌لرده آتامی گوردۆم

" اوشاقلیقدان کیشی اول سن "
بو منیم آتام سٶزۆ ایدی

داشلی بولاق
@dashlibulaq

آند دۆشر- دۆشمز اولار
#ائل_ناغیلی

سۆرو داغدان آرانا اندی، قاباق قولونون بیری قێریلمیش قارا قویون، آرخاجدا قالدی، ائله بیلیردی، صاحیبی سۆرونو ساغینا گتیرنده اونو بورادا گٶره‌جک، سێنیقچی گتیریب قولونو سارێتدیراجاق،
قویون گٶرور کی اوبا کٶچوب یوردو قالیب. اوبا یئرینده بیر جاناوار دولانیر، ایسته‌ییر کی بیر تَهر آرادان چێخسین، گٶرور یوخ، جاناوار اونا سارێ گلیر، جاناوارین پنجه‌سیندن هارا قاچا بیلردی؟ یئریندن ترپنمه‌ییب، دئییر: بلکه منه بئله گلیر، جاناوارین گٶزو منی هئچ گٶرمه‌ییب، من قارا، آرخاج قارا، بیر آز سۆمسونوب، چیخیب گئده‌جک.

لاکین جاناوار دۆز اونون اۆستونه گلیر، قویونون قاباغیندا دایانیر اونو مذمّت ائتمه‌یه باشلاییر:
- منیم یوردومدا نه گزیرسن؟
قویون دئییر:
- بورا آتا- بابادان بیزیم یورددو.
جاناوار دئییر:
- سن منی نئجه ایناندیرا بیلرسن کی بورا سیزین یورددو؟
قویونون دیلی گۆده‌لیر، آخی صاحیبی‌نین هئچ اولماسا بیر آتی، یا دا بیر اولاغی بوردا اولسایدی، قویونون سٶزونو تصدیق ائلردی، ایندی لاپ یۆز دفه آند ایچسین، جاناواری اینادیرا بیلرمی؟
قویون دئدی:
- بس سن نئجه ایناندیرا بیلرسن کی بورا بیزیم یوخ، سیزینکی‌دیر؟
جاناوار اٶیۆنه- اٶیونه دئییر کی:
- بو ساعات بورا یۆز شاهید یێغارام.

جاناوار بئله دئییب، داغین دالینا آشیر، تۆلکودن، چاققالدان بیرینی تاپیب گتیرسین، شاهیدلیک ائلتدیرسین.

بو زامان قارا قویونو سۆروده گٶرمه‌ین بوز ایت، قایێدیب اٶزونو آرخاجا یئتیریر.
قویون اونو گٶروب اۆره‌کلنیب دئییر:
- سن گئت او قایانین آلتیندا گێزلن، من اٶسکۆرنده چیخارسان.
بوز ایت همین یئرده گێزلنیر، جاناوار تۆلکونو گٶتوروب گلیر، تۆلکو چاتماق همن، قویونو هده‌له‌مه‌یه باشلاییر:
- من گٶزومو بوردا آچمیشام رحمتلیک بابام بورالاری منه گٶستریب دئیردی کی: " گٶردۆیون یئرلر جاناوارین یوردودو، من بو جاناواری همئشه بوردا گٶرموشم".
قویون تۆلکویه دئییر: ایندی کی بئله‌دی، گئت چیخ او قایانین باشینا، اۆزونو گٶیه توتوب آند ایچ کی، اگر یالان آند ایچسم، بو شیرین جانیمدان خئییر گٶرمه‌ییم!
تۆلکو گئدیب همین قایانین باشینا  چێخیر، قاباقجا آشاغی باخیر، گٶرور کی بوز ایت اونو بوغازلاماغا حاضیرلاشیر، جانینی خطرده گٶرن تولکو اوردان اوزاقلاشماغا باشلاییر،

جاناوار سوروشور:
- نییه آند اێچمیرسن؟
تۆلکو جاواب وئریر:
- آندین ایکی اۆزو وار، دۆشر- دۆشمزیندن قورخورام، گل اٶزون آند ایچ، قویون آندا ایناناندیر.

جاناوار قایانین باشینا قالخار- قالخماز، قویون اٶسکورور، بوز ایت تئز یئریندن سێچراییب جاناوارین خێرتده‌ییندن یاپیشیب اٶلدورور.

قاچا- قاچا گئدن تۆلکو، اوجا سس‌له دئییر:
- سنه دئمه‌دیم، آند دۆشر- دۆشمز اولار!

داشلی بولاق
@dashlibulaq

#اینانج‌لار- یاساق‌لار

🔸میوه آغاجین کسمک گۆناهدی، آغاجی کسنده، آغاج یێیه‌سی اینسانا ضرر یئتیرر

🔸بار آغاجلارینی موندارلاماق اولماز یوخسا اوندان اینسانا خطر گلر

🔸چینار آغاجین نه کسمک نه یاندیرماق اولار، اونا گٶره کی گۆناهدی، اینسانا ضرر توخونار

🔸سویا تۆپورمک، موندارلاماق اولماز، گۆناهدی

🔸اوجاغا سو توکمزلر، اوجاقدا مَلَک وار

🔸هفته‌نین بیرینجی گۆنو آغاج کسمک گۆناهدی، دئییرلر کی همین گۆن آغاجلارین روحو زیارته گئدر، کیم او گۆنو آغاج کسسه، آغاجین زیارتدن قاییدان روحو هانسی گۆن اولسا اونا ضرر توخوندورار.

🔸قاینار سویو تورپاغا توکمک گۆناهدی، دئییلنه گٶره، توکسن تورپاق یێیه‌سینی یاندیرارسان، او دا غضب‌لنیب سنه صدمه توخوندورار.

📚اساطیرلر، افسانه و روایت‌لر


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#آتالار_سٶزو

🔹تویوق یومورتاسینا گوره قاقیلدار

🔹مئشه‌یه اود دۅشنده، قورو دا یانار، یاش دا

🔹کیچیک‌لره حٶرمت ائله، بٶیوک‌لردن حٶرمت قازان

🔹قارداشین نئجه آدامدیر؟ " یولداش اولمامیشام"

🔹توتولمامیش اوغرو، خاندان بَی‌دن دوغرو

🔹کیم صنعته خور باخار، بوینونا توربا تاخار

🔹کاسیب آت تاپاندا اوت تاپماز، اوت تاپاندا، آت


داشلی بولاق
@dashlibulaq

اوزوخلار
افسانه‌لر
#ائل_ناغیلی

کئچمیشده اۇزوخ آدیندا بیر یارانمیش واریمیش، چوْخ دا اوجا بویلو و هۆندور ایمیشلر. هر بیری بیر چینار آغاجی کیمی. اوْنا گؤره‌ بو زمانه‌ده ده بیر اۇجا بوْیلو آدام گؤرنده دئیرلر کی، " ائله بیل اۇزوخدو". ائل آراسؽندا بئله دئییلردی. اۇزوخلار بیزیم اجدادلارؽمیز ایمیش‌لار. اوزوخلار چوْخ یاشارمیشلار، یۆز ایل، ایکی یۆز ایل، اۆچ یۆز ایل...

بئله ائشیتمیشم کی، گۆنلرین بیر گۆنونده اۇزوخلاردان بیری مئشه‌یه اوْدون قؽرماغا گئتمیشدی. اوْرادا گؤزونه قریبه بیر شئی دَییر. چوخ بالاجا. اوْووجونا آلؽب ائوه گتیریر. بۆتون اۇزوخلار اوْنون باشؽنا توْپلاشیرلار. باشلایؽرلار بۇ عجایب شئیه باخماغا. اوْنلارین آغ‌ساققالی قاباغا گلیب دئییر:
- بۇ عجایب شئی دئییل، اینساندی. بیر گۆن گله‌جک، بۇنلار یئر اۆزونو گؤتوره‌جک، بیزیم یئریمیزی آلاجاقلار.
اینسانی تۇتوب گتیرن اۇزوخ برکدن گۆلوب. دئییر:
- بۇ اؤزو نه شئیدی کی، بیزیم یئریمیزی ده توتسون. بوْیو هئچ منیم بیر قارؽشیم قدر‌ ده دئییل. ائله اوْووجومو یۇمسام، اَلیمده جانی چؽخار.

قوجا اۇزوخ دئییر:
- یوْخ، ائله دئییل. بۇنلار بیزدن چوْخ-چوخ عاغیللؽ‌دیرلار. اؤزو‌ ده واخت گله‌جک، دونیادا بیزیم یئریمیزده اولاجاقلار.
اینسانی گتیرن اۇزوخ دئییر:
- یاخشی، ایندی کی بئله اوْلدو، من اوْنو ایمتحان ائده‌رم. اگر سؤزومو یئرینه یئتیرسه‌، اینانارام، اؤزونو‌ ده بۇراخارام گئدر. یوْخ اگر یئرینه یئتیرمه‌سه‌، اوْندا اوْووجومو یۇمارام، ازیلیب اؤلر.
قوجا اۇزوخ دئییر:
- یاخشی، اوْنو نئجه ایمتحان ائتمک ایسته‌ییرسن؟
اینسانؽ گتیرن اۇزوخ دئییر:
- اؤزوم بیلرم، ایندی گؤررسن.

اوزوخون بیر آتی واریمیش، دام بوْیدا. ائله هۆندورموش کی، آدام باخاندا پاپاغی دۆشرمیش. اوزوخ تؤوله‌یه گئدیب آتی چکه-چکه گتیریر اینسانین یانینا. سوْنرا دا بیر توْربایا بیر آز آرپا تؤکوب دئییر:
- ائی اینسان، باخ بۇ توْربادا آرپا وار، کئچیر آتین باشینا قوْی یئسین.
اینسانین بوْیو آتا چاتا بیلردی؟ هئچ آیاغؽ‌نین یاریسی بوْیدا دا دئییلدی. آما اوْ توْربانی باش طرفیندن باشلاییب آرپایا چاتینجا قاتلاییر. سوْنرا دا توْرباداکی آرپانؽ آتا گؤستریب یؽرغالاییر، باشلاییر مۇشقورماغا. آت سس ائشیدیب آشاغی باخیر. آرپانی گؤرن کیمی باشینی توْربایا سالیب آرپانی یئمه‌یه باشلاییر. اینسان تئز توْربانی آتین باشینا کئچیریر.
بۇنو بئله گؤرن اۇزوخ، اَلینی اَلینه وۇروب برکدن گۆلور. دئییر:
- بیر بۇنا باخ، بۇنون بوْیونا باخ، گؤر توْربانی آتین بوْینونا نئجه کئچیردی. بیر قاریش بوْیو ایله توْربانی دام بوْیدا آتین باشینا کئچیرمه‌یی باشاردی. دئمه‌لی، بیزیم ده یئریمیزی توتماغی باشارار.

دوْغرودان دا واخت کئچدی، وعده گلدی، اینسانلار بۆتون دۆنیایا یاییلدیلار. اۇزوخلاردان یالنیز اۆچ-دٶرد مترلیک قبیرلر قالدی.
#غیر_عادی_واریانتلار


داشلی بولاق
@dashlibulaq

آناسینا باخ قیزینی آل
#ائل_ناغیلی

عادته گٶره تویو اولان قێزین آناسی کۆره‌کنینه، قیزی‌نین قایێن‌لارینا، اوغلانین آتاسینا و ... یۆن جوراب و اَلجک توخویارمیش، بونلار قیزین جئهیزینده اولارمیش، بَی‌یین آداملاری قێزی آپارماغا گلدیک‌لرینی بیلدیرمک اۆچون کۆللویون باشیندا دایانار، قێزین آناسی جئهیزلری بێر- بیر گٶستردیکدن سونرا، آشیق‌لار دا قیز قاپیسینا گلرمیش.

دئییرلر بیر آروادین قیزینا ائلچی گلیر، آرواد تویا حاضیرلیق گٶرمک اوچون ایکی ایل واخت ایسته‌ییر( حال بوکی ائلچی‌لری اۆچ آی‌دان چوخ گئجیکدیرمک اولماز) ائلچی‌لر چاره‌سیز قالیب قبول ائله‌ییرلر.
آرواد جوراب و الجک توخوماق اوچون یۆن داراماغا باشلاییر،" بو گۆن منیم گۆنوم دییل، دوز گۆنودو، دوز گۆنو آدامین ایشی دوز کیمی آغیرلاشیر" دئیه‌رک، ایشینی صاباحا ساخلاییر. سحریسی " تک گۆنو آدام ایش گورمز، تک آللاهین آدی‌دی" او بیری گۆنو "  چارشنبه عزیز گۆندو، بو گون ایش گورمک یاخشی اولماز "، " شنبه گۆنو دونوز دا تۆک سالماز" ، " بازار گۆنو، استراحت گونودو" دئیه- دئیه آرواد گۆن‌لری بادا وئریر، بیر گون ائشیدیر کی آشیقلار قاپیدا چالیر، قیزی آپارماغا گلیرلر، باشینا دٶیه- دٷیه قاچیر ماللانین یانینا کی، تویو بیر نئچه گۆن ده گئجیکدیرسین.
البته ماللا تویو گئجیکدیره بیلمزدی، چونکی آرواد توخودوغو جوراب لا الجک‌لرین بیر جوتو ده ماللایا چاتمازدی، آرواد یالوارا- یالوارا ماللایا دئییر کی:

آدنا ساخلا سن ماللا
جۆمه ساخلا سن ماللا
توی کۆللویه دێره‌نیب
هارا قاچیم من ماللا؟

خولاصه آروادین خسته‌لندیینی ظن ائدن آشیقلار، چالا- چالا قیز قاپیسنی کسیرلر، عادته گوره قیزین آناسی جئهیزلری بیر- بیر گٶسترر، ماللا ایسه یازارمیش، ایندی قیزین آناسی نه ائده‌جه‌یینی بیلمیرمیش، ایچری گیریب اَتَگینه یێغدیغی جئهیزلری ماللایا گٶستررک دئییر:

یومرو یوماق، یاز ماللا
یاستی کلف، یاز ماللا
اوزون دۆکچه، یاز ماللا

بَی‌ین آتاسی گورور کی بو تنبلین قیزی ایکی ایلده هئچ ایش گورمه‌ییب، هله اونا ایکی ایلده لازیمدی کی الجک- جوراب توخوسون، قیزی دا آناسیندان بتردی، او دو کی آروادین سٶزونو کسه‌رک، اۆزونو ماللایا توتوب دئییر:

لازیم دییل بیزه بئله قیز ،ماللا
بوندان بئله نه یازیرسان، یاز ماللا

" آناسینا باخ، قیزینی آل، قیراغینا باخ بئزینی آل" دئییبلر، بئله ده دئییبلر؛ " آناسی چیخان آغاجی، بالاسی بوداق- بوداق گزر"  بئله ده دئمیشلر: " اوشاق دیش ایله، گلین ایش ایله"، وای او حالا کی تنبل‌له عٶمور- گۆن یولداشی اولاسان! الله " وئر یئییم، اٶرت یاتیم، گٶزله جانیم چیخماسین" دئینلردن ساخلاسین، آتالارا- آنالارا قوربان اولوم، بئله‌ آداملار اوچون دئییبلر:

عزیزیم یاتان قاری
داغلارین یاتان قاری
کیشی‌نین ائوین ییخار
آخشامدان یاتان قاری


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#ماللا_نصرالدین
پیس آرواد

بیر گۆن ماللا آروادی ایله سۆفره باشیندا اوتورموشدو، ماللانین آروادی قاباغینداکی اێستی آش‌دان بیر قاشیق گٶتوروب آغزینا قویدو، آش او قدر اێستی ایدی کی، گٶزلری یاش‌لا دولدو.
ماللا اونون آغلاماسی‌نین سببینی سوروشدو. قادین دئدی:
- یادیما دۆشدو کی رحمتلیک آنام بو آشی نه قدر سئوردی اونا گٶره منی آغلاماق توتدو.

سونرا ماللا دا آش‌دان یئمگه باشلادی. آش او قدر ایستی ایدی کی ماللانین‌ دا گٶزلری یاش‌لا دولدو. بو دفه قادین سوروشدو:
- سن نێیه آغلاییرسان؟
ماللا دئدی:
- من ده سنین رحمتلیک آنانی خاطیرلادیم کی، او، سنین کیمی بیر پیس قێزین، منیم حیاتیما دوچار اولماسێنا سبب اولوب!


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#آتالار_سٶزو

🔹صبیر آجی‌دیر، میوه‌سی شیرین

🔹یالانچی‌نین سٶزوندن یوخ، گٶزوندن بیل

🔹اوغلوم اوغول اولسون، کول دیبی ائویم

🔹اٶلر کوراوغلو، گئتمز بو یورددان

🔹دام، دێرک اۆسته دورار

🔹اٶردک گلیب قاز اولماز،
  گلین گلیب قیز اولماز

🔹قورخاق قاچار های گلمه‌میش، چیرمانار کئچمه‌یه، چای گلمه‌میش


داشلی بولاق
@dashlibulaq

2017 ایلینده داشلی بولاق کانالی‌نین آچیلیشی‌نین ایلک گۆنلرینده، چوخ گٶزل و منظوم ، آذربایجانین شیفاهی ادبیاتی‌نین خزینه‌لریندن ساییلان قاراچواخا آدلی بیر ناغیل بو کانالدا پایلاشیلدی، ناغیل،" یانبلاغ گۆن یاماجی" وبلاگیندان گٶتورولوب، بو وبلاگ ائل شاعیریمیز رحمتلیک هوشنگ باقری‌یه آیید‌ ایدی، پایلاشیلان ناغیل منظوم اولدوغونا گوره، بونو نظمه سالیب و شعر قالیبینه گتیرن شخص بیزه بللی دییل.

بو ناغیل دٶرد بٶلومده خدمتیزه تقدیم اولونوب

2👆

3👆