کوراغلو دا قوجالارمیش
✍ رقیه کبیری
سس: حمیده رنجبر
ایشیق سایتیندا👇
https://ishiq.net/?p=35675

" باش" سٶزجوک ایله بیر نئچه دئییم(اصطلاح)
#دئییملر


+ باشا گلمک
+ باش آغری وئرمک
+ باشا قالخماق
+ باش- باشا قالماق
+ باش- باشا وئرمک
+ باش بلاسی اولماق
+ باش چکمک
+ باشا چالماق
+ باش اَیمَک
+ باش وئرمک
+ باشینی بوش بوراخماق
+ باشی بدنینه آغیرلیق ائتمک
+ باشی درده سوخماق
+ باشینی دیک توتماق
+ باشی شولوق اولماق
+ باشینا بلا گتیرمک
+ باشینا سعادت قوشو قونماق
+ باشینا دولانماق
+ باشیندان سالماق
+ باشینا سویوق سو/ ایستی سو تٶکمک
+ باشیندان بٶیوک ایش‌لره گیریشمک
+ باشی آشاغی
+ باشی آشاغی ائتمک
+ باشینی گٶتوروب گئتمک
+ باشی باغلی اولماق
+ باشینی بوش بوراخماق
+ باشینی اَزمک
+ باشینی قاشیماغا وقتی اولماماق
+ باشی‌نین چاره‌سینه باخماق
+ باشی‌نین اَتینی یئمک
+ باشینی یئمک
+ باش یئمیش
+ باش قایناتماق
+ باش توولاماق
+ باش تاجی ائتمک
+ باشدان سووماق
+ باشدان سالماق
+ باش اۆستونده یئری اولماق
+ باش وورماق


داشلی بولاق
@dashlibulaq

🔹 پرپیله‌مک (pərpiləmə)
✍دکتر یونس قاسمی‌دن بیر خاطیره
#اینانج‌لار

بدنیمی قیزدیرما گوتورموشدو، گٶزلریمی قارا باسیردی، بیردن چیغیریب قالخیردیم، آنام بیر "کاشا کالامین" زور ایلا بوغازیما ایته‌له‌دی کاشا کالامین چوخ بویوک، منیم بوغازیم ناپ- نازیک.
آنام صبحه قدر باشیم اوسته دایاندی. صبح اولجاق  منه پالتار گئییندیریب،  منجیل‌ده دوکتور افرامیان‌ین مطبینه آپاردی.
دوکتور افرامیان جۆیود دوکتوریدی، بو یهودی دکترین طبابتی طاریم‌دا منجیل‌ده آدلیم‌ ایدی.
دکتور منی ویزیت ائتدی، ایکی دنه اینه یانیما ووردو، منیم فریادیم مطبی گٶیه گٶتوردو ، بیر توربا حب‌دن- شربتدن وئردی الیمه و من آخسییا- آخسییا آنام‌لا بیرلیکده سید ماحمودون قهوه خاناسینا گلدیک.

مقبیله رحمتلیک آنامی تانیدی، بیزه چوخ حرمت ائله‌دی. دبیری نین مینی بوسو گلدی، مسافیرلر میندیلر، بیز اورتا صندلی ده یئر تاپیب اوتوردوق.
بیر آزدان سونرا بیر یاشیل پاپاق ساققاللی سیّد مینی بوسا میندی،
شوفر، هابئله مسافیرلر بو سیّده چوخ حرمت ائتدیلر سیّد اول صفدن باشلادی مسافرلرین قولاغی‌نین دیبینه شاپالاق وورماغا و مسافیرلر هره‌سی بیر تومن اونا جدّ مالی وئریردیلر
آنام سید یاقوب-و گٶرمگ همن، روحو تازالاندی :
- قوربان اولوم جددینه سیّد جان، بو اوشاق چوخ ناخوشدو بونو مٶحکم پرپیله!
بیر ۵ تومن اسکناس سیّدین اوووجونا قویدو.

دئمه بو سیّد پولون قدری‌جه پَرییلیر، اونلار کی بیر تومن وئرمیشدیلر، فقط اۆزلرینه یاواشجا اَلین چکیردی، اونلار کی ایکی تومن وئرمیشدیلر بیر از مٶحکم، اما منیم انام ۵ تومن وئرمیشدی، الین قووزادی یوخاری بیر مٶحکم شاپالاق قولاغیمین دیبیندن یاتیرتدی،گوزومدن ایشیق قالخدی قولاغیم جینگیلده‌دی.

من قاوزانیب سیّده حیرص ایله دئدیم:
- نییه وورورسان نامرد؟ قولاغیم پارتلادی!
ایستیردیم وورام بیله‌سین، آنام دیل- دوداغین دیشله‌دی، منی اوتورتدو یئریمه.
سید غورولدایا- غورولدایا چیخیب گئتدی، آنام دفه‌لرجه سیددن عوذر ایسته‌دی.
مسافیرلر هامی منی دانلاغا باسدیلار کی:
- سن سیدی نییه یامانلادین؟
شوفر ده سیدین جدیندن قورخموشدو آینادا منه باخیب، دوداغی‌نین آلتیدا دئدی:
-بیلسه‌یدیم میندیرمزدیم .
سید یاقوب صندلی‌یه ائله دایانمیشدی سانکی نادرشاه تاج وتخته تکیه وئرمیش!

من ائوه چاتان کیمی حالیم سازالمیشدی، چوخ قیبراق اولموشدوم آنام دئدی:
- سید یاقوبون جددینه قوربان،
پرپیله‌دی نه تئز یاخچیلاشدین!
من گولومسه‌ییب دئدیم:
جویود دکتورون داواسی‌نین نتیجه‌سی‌دی، سید کی قولاغیمین پرده‌سین ییرتدی!
آنام دئدی:
- سیّدین جددینه شک گتیرمه بالا! اوجور کی سن اونا ساتاشدین اوره‌گیندن چیخماسایدی بللی دگیل سنین باشینا نه گلردی٫ ایندی شک ایلیرن؟ اوتان! خجالت چک!
من قبول ائیله‌مه‌دیم دئدیم :
جویود دکتورون داواسی‌نین نتیجه‌سیدی.
آنام دئدی:
- سید یاقوبون پرپیله‌مه‌سی سنه ساغلیق باغیشلاییب.

ایکی گون اوندان سونرا سید یاقوب بیزیم کنده گلدی، آنام سیددن چوخ- چوخ تشکور ائتدی، بیر خوروز توتوب وئردی، دئدی بیردفه‌ده منی پرپیله‌یه.
سید منه ساری قدم گوتوردو، زیل باخدی گوزومه، ایسته‌دی یاخینلاشا من اونون قولتوغونون التیندان بوروق وئریب قاچدیم.

+ کاشا کالامین: قدیمی سویوق دَیمه و قیزدیرما حبّی


داشلی بولاق
@dashlibulaq

سن ده حاقلی‌سان
#ماللا_نصرالدین

ماللا نصرالدین‌ قاضی اولان زامانلار، بیر گۆن قاپیسی چالینیر، قاپینی آچماق همن، قونشوسونو قارشیسیندا گٶرور، قونشو چاره‌سیز بیر حالدا ماللایا دئییر:

- " قاضی بَی، فیلان آدامدان شیکاتچی‌یم"

ماللا قونشوسونو ساکیت‌لشدیرمه‌یه چالیشاراق سوروشور:

- سٶزون نه‌دیر؟ دئه گٶروم!

قونشو سٶونو دئییر، دئییر و ماللا باشینی آشاغی سالیب قولاق آسیر، سٶز قورتولاندان سونرا " قونشو سن حاقلی‌سان" دئییب و اونو یولا سالیر.

بیر نئچه ساعات کئچمه‌دن، ماللانین قاپیسی تکرار چالینیر، بو دفه قاپینی چالان آدام، نئچه ساعات اٶنجه یولا سالدیغی قونشوسونون شیکایت‌چی‌سی‌دی، ماللا بونون دا سٶزونه قولاق آسیب سونوندا دئییر: " سن حاقلی‌سان" و اونو دا یولا سالیر.

اولان‌لاری ایچری‌ده ائشیدن ماللانین خانیمی حیرت‌له دئییر:

- سن نجور قاضی‌سن، ایکی شیکایت‌چی‌ده بیردن حاقلی اولا بیلر؟

ماللا خانیما ساری اۆز چئویریب دئییر:
- سن ده حاقلی‌سان!

داشلی بولاق
@dashlibulaq

#آتالار_سٶزو

🔹تله‌سه‌نین کۆنده‌سی کۆت گئدر

🔹 واختسیز آچیلان گۆل، تئز سولار

🔹ساری یاغ‌لا یاغلاییر، ساریمساق‌لا داغلاییر

🔹ساغلیغیندا کور فاطما، اٶلنده بادام گٶزلو

🔹اٶزون ائتدین اٶزونه، کۆلو سپدین گٶزونه [گٶزووه]

🔹 ائوینده یوخ اوروالیق، کٶنلوندن کئچیر کندخودالیق

🔹اوجا- اوجا داغلار باشی، قارلی دا اولور، قارسیز دا
ایگیدلرین جانی ساغ اولسون، وارلی دا اولور، وارسیز دا

+ اوروالیق؟


داشلی بولاق
@dashlibulaq

شاه منم
شاه اسماعیل ختایی

آلله- آلله، دئیین غازی‌لر
غازی‌لر، دئیین، شاه منم
قارشو گلین، سجده ائدین
غازی‌لر، دئیین، شاه منم

اوچماقدا طوطی قوشویام
آغیر لشگر اَر باشی‌یام
من صوفی‌لر یولداشی‌یام
غازی‌لر دئیین، شاه منم

نرده اَکرسن بیتَرم
خاندا چاغیرسان یئتَرم
صوفی‌لر اَلین توتارام
غازی‌لر دئیین، شاه منم

منصور ایله داردا ایدیم
خلیل ایله ناردا ایدیم
موسی ایله توردا ایدیم
غازی‌لر دئیین شاه منم

قیرمیزی تاجلی، بوز آتلی
آغیر لشکر نیسبت‌لی
یوسف پیغمبر صیفت‌لی
غازی‌لر دئیین، شاه منم

ختایی‌یم، آغ آتلی‌یام
سٶزو شکردن دادلی‌یام
مرتضی علی ذاتلی‌یام
غازی‌لری دئیین شاه منم


داشلی بولاق
@dashlibulaq

یئددی نار چوبوغو
#ائل_ناغیلی

بیری وار ایدی، بیری یوخ‌ ایدی، بیر کیشی وار ایدی، بو کیشی‌نین یئددی اوغلو وار ایدی، بو قارداشلار همئشه بیر یئرده یئییب- ایچر، بیر یئرده ده دولاناردیلار، هامی اونلارین مهربانلیغینا حسد آپاراردی، هئچ بیر دوشمن اونلارا باتا بیلمزدی، یئددی قارداشا دوشمن هئچ، یێرتیجی حیوان‌لاریندا گۆجو چاتمازدی.

بونلار اووا گئدنده ده بیرلیکده گئدردیلر، آیی‌نی، جاناواری، شیری، پلنگی دێری- دێری توتاردیلار، ظارافات دئییل، یئددی قارداشین بیری شێرین قویروغوندان، بیری الیندن، بیری باشیندان، بیری آیاغیندان ... الغرض هره‌سی بیر طرفیندن یاپیشسا، شیر دئییل هئچ فیل ده بونلارا باتا بیلمزدی.

آی‌لار دولاندی، ایل‌لر کئچدی، قارداشلار ائولندی، آرواد- اوشاق صاحیبی اولدولار، هره‌سی بیر یئرده عیمارت آلیب، آیریلدیلار، بیر- بیرلری‌نین ائوینه گئت- گل‌لری آزالدی، اووا گئدنده تک- تک گئتدیلر، آرالاریندا سویوقلوق عمله گلدی، دوشمانلار بو فورصت‌دن استفاده ائدیب، اونلارا بیر- بیر هجوم ائدیب ائولرینی تالادیلار، اٶزلرینی حرمت‌دن سالدیلار، قارداشلار اووا تک گئتدیکلری اوچون الی بوش قاییتدیلار.

آتالاری لاپ قوجالیب، الدن- آیاقدان دوشموشدو، اولادلاری هردن بیر اونون یانینا گلنده، اٶز دولانیشیقلاریندان ناراضی‌لیق ائدیردیلر.

آتا گٶردو کی بئله گئتسه، اوغلانلارینین حالی یاخشی گئچمه‌یه‌جک، اودور کی اونلارین هامیسی‌نی بیر یئره ییغیب دئدی:

- اوغلانلاریم، صاباحاه منیم یانیما گلرسینیز، اٶزوده هره‌نیز بارماق یوغونلوغوندا بیر نار چوبوغو گتیررسینیز.

اوغلانلار هامیسی "باش اوسته" دئییب گئتدیلر، سحر آتالاری‌نین یانینا گلنده هره‌سی بیر نار چوبوغو گتیردیلر، آتالاری یئددی نار چوبوونو الینه آلیب دسته‌لدی، اورتاسیندان مٶحکم بیر اێپ‌له باغلادی، اوغلانلارینا وئریب دئدی:

- اوغلانلاریم! گۆجونوزو سینایین گٶروم، بونو هانسینیز سیندیرا بیلرسینیز؟

قارداشلار هر نه قدر چالیشدیلارسا، هئچ بیری چوبوق دسته‌سینی قیرا بیلمه‌دی، بو دفه کیشی دسته‌نی آچیب، چوبوق‌لاری تک- تک اوغلانلارینا وئریب دئدی:

- ایندی بو چوبوق‌لاری قیرین گٶروم، گۆجونوز چاتیرمی؟

قارداش‌لار هره‌سی بیر نار چوبوغون اله آلیب، قاتلایان کیمی ایکی بٶلدولر. سونرا اۆزلرینی آتالارینا توتوب دئدیلر:

- آتا، بو چوبوق‌لاری قیردیرماقدا مقصدین نه‌دیر؟ بیزی آگاه ائله.
قوجا دئدی:

- بالالاریم، بو چوبوقلار، سیز یئددی قارداشسینیز، نه قدر کی بیر- بیرینه باغلانمیش بو چوبوقلار کیمی بیر یئرده‌سینیز، کئفی کٶک، داماغی چاغ دولاناجاقسینیز، هئچ کیمین ده سیزه گۆجو چاتمایاجاق، ائله کی بیر- بیرینیزدن آیریلدینیز، دوشمن‌لر سیزی تک‌له‌ییب، نه ایسته‌سه‌لر ائده بیلرلر، گلین بیر- بیرینیزدن اوزاق گزمه‌یین، بیر- بیرینیزین سٶزوندن چیخمایین، اوندا گۆجلو خوشبخت اولارسینیز.

قارادشلار آتالاری‌نین بو دوغرو نصیحتیندن سونرا، یئنی دن بیرلشدیلر، بیر- بیرینه کٶمک ائتدیلر، گۆن‌لرینی خوش کئچیرمه‌یه، مهربان یاشاماغا باشلادیلار، او گۆندن سونرا هئچ کیم یئددی قارداشین قاباغینا چیخا بیلمدی.

گٶی‌دن اۆچ آلما دوشدو، بیری ناغیل دئیه‌نین، بیری قولاق آسانین، بیری ده منیم..

داشلی بولاق
@dashlibulaq

نخجیوان آغیزلاریندا کیچیک باش حیوان‌لارا وئریلن آدلار

🔹مایا: یئنی دوغولان قوزو
🔹هراغاش قوزو/ اَرَزن قوزو: زامانیندان اٶنجه دوغولان قوزو
🔹ساوا قوزو/ گئج دوشن: زامانیندان گئج دوغولان قوزو
🔹سۆد اَمَر قوزو: هنوز اوت یئمگه باشلامامیش، بیر- ایکی هفته‌لیک قوزو
🔹اوتوخان/ اوتوخموش قوزو: اوت یئمگه یئنی باشلامیش قوزو
🔹قوزویا قاریشار: دٶرد- بئش آیلیق قوزو
🔹اَملیک: آناسیندان آیریلمامیش آلتی- یئددی آیلیق قوزو
🔹توخلو/ توغلو: بیر یاشیندا اَرکک و یا دیشی قوزو
🔹شێشک: اۆچ یاشیندا دیشی قویون
🔹اٶیَش/ اٶوَج/ اٶیج: اۆچ یاشیندا اَرکک قویون
🔹قارا دیش: دٶرد یاشیندا اَرکک قویون
🔹آزمان : بئش یاشیندا اَرکک قویون
🔹دێزمان: آلتی یاشیندا اَرکک قویون


📚نخجیوان آغیزلاریندا حیوانجیلیقدا قوللانیلان کلیمه‌لرین آدلاندیریشی اۆزرینه بیر دگرلندیریلمه
✍نورای علییئوا

داشلی بولاق
@dashlibulaq

#آتالار_سٶزو

🔹آزا قانع اولمایان چوخا چاتماز

🔹جواهیرین قیمتی وار، سٶزون قیمتی یوخدو

🔹من گتیریرم قیسا- قیسا، آرواد داغیدیر کیسه- کیسه

🔹شیطان‌لا اورتاق اولان، بوغدا اَکر، سامان بیچر

🔹پیچاق یارار ایز قویار، دیل یاراسی کٶز قویار

🔹واردیر پولون، هامی قولون
یوخدور پولون، آچیقدیر یولون

🔹باغ آلما، باغلانارسان
داغ آلما، داغلانارسان
قویون آل، یاغلانارسان


داشلی بولاق
@dashlibulaq

قناعت
#ائل_ناغیلی

کئچمیش زامانلاردا بیر قادین اٶز اَری و بیر قیزی‌ایلا بیر ائوده یاشاییردیلار، بیر گۆن قادین ائولری‌نین باغچاسیندا اۆچ آغ سققل‌ کیشی‌نی اوتورموش حالدا گٶرور، اونلاری تانیمادیغی اوچون یوخسول و آج اولدوقلارینی دۆشوندو.قادین اۆچ قوجا کیشی‌یه سسلندی:
- سیزی تانیمیرام، آمما آج و سوسوز اولدوغونوزو بیلیرم، بویورون ائوه سیزه  سو و غذا وئریم .
قوجالاردان بیری دئدی؛
اَرین ائوده اولسا، اونا دا دئه، سونرا گله‌ریک
قادین ائوه گیریب و بو ماجرانی اٶز کیشی‌سینه تعریف ائله‌دی، کیشی‌ جاواب وئردی:
- گئت او قوجالاری بیرده دعوت ائله گلسین‌لر ائوه.
قادین بیرده ائشیگه چیخیب اۆز توتدو اۆچ قوجایا دئدی:
:
- اَریم ائوده، سیزی دعوت ائله‌دی گلیب بیزه قوناق اولاسیز
.
آمما قوجالارین جوابی قادینی لاپ حیرته سالدی!
- بیز اۆچوموزده بیرلیکده بیر ائوه گیرمریک!
قادین سوروشدو:
- نییه؟
آغ سققل‌لی قوجالاردان بیری یولداشینا ایشاره ائده‌رک دئدی؛
- اونون آدی زنگین‌لیک‌دیر،
او بیری دوستونا ایشاره ائدیب آرتیردی:
- اونون دا آدی خوشبخت‌لیکدیر.
و سونوندا دئدی:
منیم ده آدیم قناعت‌دیر
ایندی گئت ایچری و اَرین‌له مصلحت ائله گٶر هانکی‌میزی ائوینیزده قوناق ائتمک ایسترسینیز؟

قادین سئوینه‌رک ایچری گیریب بۆتون ماجرانی اَرینه دئدی، آدام سئویندییندن آز قالیردی قاناد چیخاریب ڴٶیه اوچسون! نه گٶزل اولدو! منجه زنگین‌لیگی ائویمیزه قوناق ائده‌ک، ائویمیزی خزینه‌لرله دولدورسون!
آمما قادین بیرآز احساس‌لانیب اَرینه اعتراض ائتدی:
- نه دن خوشبخت‌لیگی دعوت ائتمیریک؟
او یاندان بوتون ماجرانی گٶرن و ائشیدن جاوان قیزلاری یاخینلاشیب دئدی:
- لاپ یاخشی‌سی بودور، قناعتی ائویمیزه قوناق ائدک، چونکی بو زاماندا اَن آز تاپیلان بیر شئی‌یی بیزه گتیره‌جک‌دیر.

بیرآز فیکیرلشدیکدن سونرا، آنا- بابا دا قیزلاری‌نین سٶزونو بیَندیلر، قادین ائشیگه چیخیب قوجالارا سسلندی:
- هانسینیز قناعت‌دی، او بویورسون ایچری و بیزیم قوناغیمیز اولسون.

قناعت آیاغا قالخیب و ائوه ساری یولا دوشدو، دیگر ایکی قوجا دا دوروب اونون دالینجا یئریمگه باشلادیلار، قادین یئنه حیرت‌له سوروشدو:
- من کی فقط قناعتی ائوه چاغیردیم، سیز نییه گلیرسیز؟
یاشلی آداملار جواب وئردیلر:

- اگر زنگین‌لیک و خوشبخت‌لیگی دعوت‌ ائتسه‌ایدین، دیگر ایکیمیز ائشیکده قالاجاقدیق، آما قناعتی دعوت ائتدیگین اوچون بیز ده گلیریک، چونکی او هارایا گئدرسه بیز ده اورا گئده‌ریک، هاردا قناعت وارسا اوردا زنگین‌لیک و خوشبخت‌لیک واردیر، قناعت، زنگین‌لیک و خوشبخت‌لیگین آنا قایناغی‌دیر.


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#ماللا_نصرالدین
خوروزون قویروغو

بیر گۆن بیر نفر ماللانین خوروزونو اوغورلاییب تورباسینا قویدو، اوغرونو گٶرن ماللا اونو قوووب دئدی:
- خوروزو منه وئر!
اوغرو دئدی:
- من سنین خوروزونو گٶرمه‌میشم.
بو حین‌ده ماللا خوروزون توربادان چیخان قویروغونو گٶروب، اوغرویا دئدی:
- سن دۆز دئییرسن، آمما خوروزون توربادان چیخان قویروغو آیری بیر شئی دئییر!


داشلی بولاق
@dashlibulaq

فرهاد ائوی
#ائل_ناغیلی

قدیم زامانلاردا فرهاد آدلؽ بیر اوْغلان وارمؽش. اوْ، جثّه‌لی، ایگید، مرد بیر اوْغلانمیش، هم‌ده صنعت‌کارمؽش. گؤزل شکیل‌لر چکر، هئیکل‌لر یوْنارمیش. آدؽ-سانی هر طرفه یایؽلیبمیش. اۇزاق اؤلکه‌لردن گلیب اوْنو سارایلارؽ بزه‌مک اۆچون آپارؽرمیشلار.

فرهاد صنعتینده کامیل اوْلدوغو کیمی، سؤزونده‌، محبتینده‌ ده دئدییین‌دن دؤنمزمیش. گۆنلرین بیرینده فرهاد ائشیدیر کی، برده‌ده(بردع) شیرین آدلؽ بیر گؤزل وار. اوْ، شیرینی گؤرمک اۆچون برده‌یه اۆز تۇتور. فرهاد دوْستلاریلا ناخچیوان توْرپاغیندان کئچیر، شاه‌بۇزون سرین بۇلاقلاری، گۆر چایلارؽ باتابات داغلارؽ اوْنو حئیران قوْیور. اوْ، بیر نئچه گۆن بۇرادا قالؽر، بیر گۆن اۆزونو یوْلداشلارینا تۇتوب دئییر:

- من بۇ یئرلره حئیران اوْلموشام. گرک بۇ گؤزللییه بیر ناخؽش وۇرام.

فرهاد کۆلونگونو اَلینه آلؽر، اۇجا داغلار قوْینونا هجوم چکیر. آز مۆدت ایچریسینده قایالؽقدا بیر ائو دۆزلدیر.

فرهاد ایشینی قۇرتاریب برده‌یه دوْغرو یوْل آلؽر. اوْ واختدان باتابات یایلاغؽندا گئجه‌لَه‌ین‌لر همین ائوین قوْناغی اوْلور، فرهادین صنعتی قارشؽسیندا باش اَییرلر.

ایندی‌ده باتابات یایلاغؽندا قالان همین ائو، ائل آراسؽندا «فرهاد ائوی» آدؽیلا تانینیر.


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#اینانج‌لار

🔸سحر مال- قارانی ناخیرا آپاریب گلن بیر کس، یول بویو آیاغینا دولاشان چێر- چێرپینی، ائوینه گتیریب یاندیرارسا، باشقالاری‌نین برکتی‌نی اٶز اوجاغینا چکر، دئیرلر

🔸اینانجا گٶره، محله‌یه بایقوش گلرسه اونو آجیلاییب، قوومازلار، محله‌نین دٶرد کۆنجونه یاغ- اَپپک* سۆرتوب قویارلار کی بایقوش گلیب پای‌ین آپارسین، اوندا بئله دئیرلر:

بد خبرسه آل آپار
خوش خبرسه ترگی گئت
خان قوشوم، بی قوشوم
گل اولما بیزه ناشی

🔸اگر قبریستانلیقدان دوعا وئرمه‌دن گئچرسن‌سه اوندا اٶلولر بیر آغیزدان دئیرلر کی:
- آی دێری! نه دورموسان منیم کیمی؟ بیر واقت واردی من ده دوراردیم سنین کیمی. واقت گله‌جک سن ده دوراجاخسان منیم کیمی!

🔸اگر مال اٶروشدن واختیندا گلمزسه، آغ بیرچک ننه‌لردن بیری ألینه پیچاق آلیب اخلاص سوره‌سین ترسینه چئویریب، یئددی دفه پیچاغی اۆفوروب فلان وقته جان قورد- قوشون آغزینی باغلادیم دئیرسه، مالا خطر دَیمز، همین سوره‌نی یئددی دفه اوخویوب قورد- قوش آغزینی آچارلار کی، گوناه یێیه‌سی اولماسینلار

ساری تئلیم چٶلده قالیب
داشدا بوستاندا قالیب
من ساری تئل خاطیرینه
قاشقا تَپل خاطیرینه
قورد- قوش آغزی باغلارام
یامان گٷزو داغلاام
تئز گل چیخ ساری تئلیم
عاغلیمین بزه‌یی  تئلیم

📚زاقاتالا فولکلور اٶرنک‌لری


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#آتالار_سٶزو
دیوان لغات ترک/ محمود کاشغری/ ۱۰۷۹ میلادی

🔹ایلان اٶز اَیریسینی بیلمز، دوه‌یه " بوینون اَیری‌دیر" دئیر

🔹سو/چای گٶرمه‌میش اَتگینی چیرمالاما

🔹داغ داغا قاووشماز، آدام آداما قاووشار

🔹قاری اویناماق بیلمز " یئریم داردی" دئیر

🔹قورو آغاج اَییلمز

🔹قوشا قیلینج بیر قینا سیغماز

🔹قانی، قان ایله یومازلار

🔹یاشلی اٶکوز بالتادان قورخماز


داشلی بولاق
@dashlibulaq

گنج اوغلان و قارێ
#ائل_ناغیلی

بیر گنج اوغلان یولدا گئدرکن بیر قارێ ایلا راستلاشیر، اوغلان قارێ نین احوالاتینی خبر آلیر، قارێ اوغلانا " یاخشی‌یام ائلیمین خانی" دئیه جواب وئریر.

اوغلان بو سٶزدن چوخ شاد اولور. قرارا گلیر کی ائولنسین، بئله دۆشونور کی او زامان دونیانین خانێ اولاجاق..

چوخ زامان کئچیر، اوغلان یئنه قارێ ایلا راستلاشیر، اونون حالینی سوروشور، قارێ اوغلانا " یاخشی‌یام، ائوی‌نین خانی" دئیه جواب وئریر.

گنج، قارێ‌نین بو سٶزوندن چوخ پرت اولور، بئله قرارا گلیر کی، آروادینی بوشاسین، بئله دۆشونور کی اوندا یئنه ائلی‌نین خانێ اولار!

اوغلان آروادینی بوشایاندان سونرا بیر گون یئنه‌ده قارێ ایلا اۆز- اۆزه گلیر، اونون احوالینی سوروشاندا " یاخشی‌یام آی کئچی‌نین قویروغو" دئیه، قارێ جواب وئریر.
بو سٶز اوغلانا چوخ تاثیر قویور، او قارێ‌دان بو سٶزلرین معناسینی اٶیرنمک ایسته‌ییر، قارێ سٶزلری‌نین معناسینی اوغلانا بئله آچیقلاییر:

- نه قدر کی ائولی دئییلدین، بوتون قیزلارین گٶزو سنده‌ ایدی، او زامان ائلین خانی‌ایدین، او زامان کی ائولندین اولدون ائوی‌نین خانی، آروادێ بوشایاندان سونرا هامێ‌نین یانیندا حٶرمت‌دن دۆشدون، قوهوم- قارداش، آتا- آنا سنه پیس گٶزله باخدیلار، اولدون " کئچی‌نین قویروغو"

گنج اوغلان قاری‌نین سٶزلری‌نی ائشیدندن سونرا، ائله‌دییی ایشدن چوخ پئشمان اولدو.


داشلی بولاق
@dashlibulaq

بورج نقد اولجاق، نه گٶزل گولورسن!؟
#ماللا_نصرالدین

ماللا قونشولارین بیرینه بورجلو ایمیش،  چوخ زاماندی بورجونو اٶده‌یه بیلمیردی، بیر گون آلاجاقلی قونشو ماللانین قاپیسینی دٶیوب، بورجونو ایسته‌دی.

ماللا قاپی‌یا گلیب آلاجاقلی قونشونو گورجک، دئدی:
- قونشو! چوخ بیر آز زاماندا سنین بورجونو  اٶده‌یه‌جگم.

قونشوسو تعجّب‌له سوروشور:
- بو ایش نه جور اولاجاق، نه زامان اٶده‌یه‌جکسن؟

ماللا جاواب وئریر:
- باخ قونشو! قاپی‌نین قاباغیندا چالی اکدیم، چالێ‌لار یازدا گٶیه‌ره‌جک..

- "هه"

چالێ‌لار بر‌کێیندن سونرا، قاپی‌دان گئچن قویون‌لارین یۆن‌لری چالی‌لارا اێلێشه‌جک...

- سونرا؟

.. بو یۆن‌لری خانیم‌لا بیرلیکده توپلایاجاغیق، اونلاری جهره‌ده اَییره‌جه‌‌ییک، آخیرده ده آپاریب بازاردا ساتاجاغیق.

قونشو ماللانین سٶزلرینی ائشیدینجه، آجی- آجی گۆلمه‌یه باشلادی!

ماللا قونشونون گۆلمه‌یینی گٶرونجه:
- هه قونشو، هه! پولون نقد اولجاغین، نه گٶزل- گٶزل گۆلورسن!؟


داشلی بولاق
@dashlibulaq

حیات درسی/ روایت
#ائل_ناغیلی

کئچمیش زاماندا "حاجی قولو" شوشادا ائو تیکدیرمک ایسته‌ییردی، بیرگۆن حاجی بیر نئچه اوستا چاغیریر، اونلار قیمت باره‌سینده باریشمیرلار، موباحیثه‌نین قێزقین یئرینده حاجی‌‌نین اوغلو اونا یاخینلاشیب بازارا گئده‌جگینی بیلدیریر، حاجی اونا بیر نئچه شئی‌له یاناشی، یومورتا آلماغی دا تاپشیریر، او جێبیندن بیر حالقا چیخارداراق اوغلونا دئییر:

- آل بو حالقانی، هانسی یومورتا حالقادان کئچمه‌سه اونو آلارسان.

اوستالار بیر- بیرینه باخیب گٶرورلر کی، بئله خسیس آدامدان بو بویدا تێکینتی‌نین حاققی‌نی چتین آلا بیله‌جکلر، اودو کی موختلیف بهانه‌لره ال آتیرلار، حاجی اونلارین سٶزونو کسیب دئییر:

- آی منیم عزیزلریم، آل- وئر باشقا ایش‌دیر، ائو تێکمک باشقا. منیم اوغلوم جاوان‌دیر، اونو باشا سالیرام کی؛ آی اوغول تیجارت ده بیر مکتب‌دیر، گرک هر شئی‌یه، یومورتانین اٶزونه ده دقّت یئتیره‌سن، من اونا دئمک ایسته‌ییرم کی، پول قازانماق آساندیر، خرجله‌مک چتین، منه یومورتا او قدَر مهم دییل، من اوغلوما پول خرجله‌مک درسینی اٶیره‌دیرم.


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#دئییملر- دیل

🔸دیلی یاغلی: خوش سٶزلرله اینسانلاری اٶز طرفینه چکیر و اٶزونه جلب ائدیر

🔸دیلی باشینا بلا: نالایق سٶزلری دانیشیب اٶزونو بلایا سالان بیری

🔸دیلی اوزون: ادب‌سیز، حددینی آشیران، حیاسیزلیق‌لا دانیشان شخص

🔸دیل باز: مقصدینه چاتماق اوچون یاغلی و یوموشاق دیل ایله اینسانلاری آلدادان کیمسه

🔸دیل بیلمز : عمومی ایفاده ده کودن، حقیقتی انکار ائدن بیری

🔸دیل تـٶکمک: مقصدینه چاتماق اوچون و یا دیگرلرینی اقناع ائتمک اوچون دالبادال و مهارت‌له دانیشماق

🔸دیل‌سیز- آغیزسیز: ایشلرینده مۆباحیثه ائتمک اوچون دیلیندن یاخشی استفاده ائتمه‌ین، اٶزونو یاخشی ایفاده ائتمک گوجونه مالیک اولمایان شخص

🔸دیل یاراسی وورماق: بیرینی سٶز ایله سانجماق، سٶیوش دئمک، کیمسه‌نین حاققیندا آجی دانیشماق، ساتاشماق، کینایه وورماق

🔸دیل آچماق: دانیشماغا باشلاماق، دانیشماق گۆجونه صاحیب اولماق

🔸دیل‌لره دۆشمک:  بیری‌نین حاققیندا دوغرو و یا یالان سٶزلر خالق دیلینده گزمک

🔸دیلی شیرین: صحبتی یاخچی و خوش اولان، دانیشیغی دینله‌یه‌نی/ قولاق وئره‌نی اووسونلایان

🔸دیلی آجی: آجی بیر دیله صاحیب اولان، ائشیدنلر سٶزلرینی دینله‌ینده راحاتسیز اولان کیمسه

🔸دیله گلمک؛ دانیشماق گوجونه صاحیب اولماق، مجازاً بیر موضودان یورولماق و اعتراض ائتمک اوچون آغزینی آچماق

🔸دیلی توتولماق: قورخو و یا دیگر سبب‌لره گوره دانیشماق قابلیتین موقتی اولاراق ایتیرمک

🔸دیلی‌نین آلتیندا بیر شئی اولماق: دئمکدن چکیندیگی و یا دئمکده زرولاندیغی بیر سٶز اولماق

🔸دیلی‌نین اوجوندا اولماق: بیر موضوع اینسانین بئین‌نین ده دیر، لاکین بیردن اونودولور و اونو یئرینه یئتیره بیلمیر

🔸دیلی‌نین آلتیندا لپه ایسلانماماق: سیرری ساخلامایان بیری، یانیتدا دانیشیلان سیرری آیری یئرده تئز اورتایا چیخاران آدام


🔸دیلی دولاشماق: قورخودان و یا آیری بیر سبب‌لره گٶره، نه دئدیگینی بیلمه‌مک، گیجلمک و دۆزگون دانیشا بیلمه‌مک

🔸دیلی- داماغی قوروماق؛ سوسوزلوقدان و یا هیجاندان آغزی قوروماق

🔸دیله چالماق: قدیمی بیر اینانج وار کی،  بیرکسین گٶزل‌لییی و قابلیّتی تعریف‌لنسه او آدام نظره گلر

🔸دیله گتیرمک: بیر موضونو آچیقلاماق، آچیق- آیدین بیر شکیلده بیلدیرمک، آنلاتماق

🔸دیلی چٶنمک/چٶنمه‌مک: یئنی بیر دیل و یا دئییمی تلفظ ائده بیلمک و یا بیلمه‌مک

🔸دیللی باشلی: دیلی ایتی اولان و سٶزونو یاخشی ایفاده ائدن بیری، جواب وئرمکدن چکینمه‌ین اینسان

🔸دیلی‌نین چۆوو چیخماق: بیر کیمسه‌نی ایناندیرماق و یا اقناع ائتمک اوچون چوخ دانیشیب و یورولماقدان کینایه‌دیر/ چۆو: میخ

🔸دیلدن دوشمک: دانیشیق گۆجونو الدن وئرمک، یورغونلوغا و باییلماغا دا ایشاره ائدر

1403/12/16


داشلی بولاق
@dashlibulaq

قادین مکری
#ائل_ناغیلی

بیر- بیرینی چوخ سئون اَر- آرواد واریدی، اَر نماز- نیازلی و زحمت‌چکن بیر اینسان‌ایدی، هر واقت نمازینی قیلار، ایشیندن- گۆجوندن قالمازدی.

آروادی ایسه ائوین ایشین- گۆجون گٶرر، واختیندا یئمگینی بێشیرر، قالان واختیندا یۆن اَییریب جوراب کٷینک توخویاردی.
بیر گۆن کیشی دستماز آلیب، ناماز قیلماغا باشلادی، آرواد اَلینده جوراب توخویا- توخویا اَری‌نین دوعالارینا قولاق آسیر، گٶرور کی او دوعالاریندا قادین مکریندن قورونماق اوچون دوعا ائتمه‌دی، اَرینه دئدی:
- آ کیشی نییه آللاها دوعا ائتمیرسن کی، قادین حیله‌سیندن بیزی اوزاق ائله؟!
اَری دئییر:
- آرواد بو سٶزلر نه‌دی دئییرسن،  قادین حیله‌سی نه دیر؟
آرواد اۆره‌یینده دئییر:
- یاخشی، سنه گٶستررم قادین مکری نه‌دیر!

بو صٶحبت‌دن بیر نئچه مۆددت کئچیر، اَکین زامانی گلیب چاتیر، بیر گۆن آرواد، شوم ائله‌ین اَرینه چٶرک آپاراندا، بیر نئچه دنه بالیق آلیر، اَر کوتان قوشوب یئر شوملاییر، آرواد اَری‌نین یانینا چاتانا قدَر بالیق‌لاری آرا بیر شومون آراسینا آتیر، سونرا، سوفرا سریب، اَری‌نی یئدیریب- ایچیردندن سونرا سوفرانی یێغیشدیریب ائوه قاییدیر، کیشی یئری شوملادیقجا بالیق‌لارا راست گلیر، تورباسینا یێغیب ائوه گتیریر، آروادینا وئریب دئییر:
- شوملارین آراسیندان بالیق گتیرمیشم، بیشیررسن یئیریک.

آرواد " یاخشی آ کیشی" دئییب بالیق‌لاری آلیر.
صاباح کیشی ایشدن قاییداندا گٶرور کی، آرواد باشقا بیر شئی بیشیریب، دینمیر، فیکیرلشیر کی ،" یقین صاباح بیشیرر".
صاباح ائوه گلنده، گٶرور کی آرواد یئنه بالیق‌لاری بیشیرمه‌ییب.
سوروشور:
- آرواد، بالیق‌لاری نه یاخشی بیشیرمه‌ییبسن؟
آرواد تعججوب‌له سوروشور:
- آ کیشی، نه بالیغی، هانسی بالیق؟
کیشی دئییر:
- نئجه نه بالیغی! شومدان گتیردیییم بالیق‌لاری دئییرم ده.
آرواد هارای سالیب قیشقیریر:
- آی هارای، یئتیشین قونشولار، اَریم دلی اولوب!
کیشی آروادینی ساکیت‌لشدیرمه‌یه چالیشیر:
- آی آرواد!  نییه باغیریرسان آخی؟ شومدان گتیردیییم بالیق‌لاری دئییرم، اَلیمنن سنه وئردیم آخی.

آروادین هاریینا قونشولار تٶکولوب گلیر، آرواد احوالاتی قونشولارا دانیشیر، قونشولاردا " شومدا بالیق اولماز" دئییب، کیشی‌نین دلی اولماسینا تأسسوف‌لنیرلر.
کیشی نه قدر آند- آمان دئییر، هئچ کیم اونا اینانمیر، قونشولار آروادین خواهیشی ایله کیشی‌نی دێره‌یه باغلاییب گئدیرلر.
سحر آرواد کیشی‌نین ایپ‌لرینی آچیب، یئمک- چٶرک وئریب ایشه یولا سالیر، بیر نئچه گۆن بئله کئچیر.
بیر گۆن کیشی ایشدن گلنده، آرواد اونو قارشیلاییب، سوفرا اطرافیندا اوتوردور، پیلوو سینی‌سی‌نی قاباغینا قویور، کیشی قاشیغی گٶتوروب یئمگه باشلاییر، بیر قاشیق، ایکی قاشیق، اوچونجو قاشیقدا بالیغین باشی پیلووون آلتیندا گٶرونور، کیشی دیسکینیب، قاشیغی آتاراق دالی چکیلیر، آرواد سوروشور:
- نه اولدو، آ کیشی؟
کیشی قورخا-  قورخا بالیغین باشینی گٶستریر، آرواد دئییر:
- قورخما آ کیشی، سن گتیردییین بالیق‌دیر.
کیشی سوروشور:
- بس دئییردینیز، شومدا بالیق اولماز؟!
آرواد دئییر:
- بلی اولماز، او بالیق‌لاری شومون آراسینا من آتمیشدیم، سنه قادین حیله‌سی‌نین نه اولدوغونو گٶسترمک ایسته‌ییردیم، ایندی گٶردونمو، قادین مکریندن آللاها سیغینماق لازیمدی؟

شوم: شخم
کوتان: گاو آهن
سیغینماق: پناه آپارماق


داشلی بولاق
@dashlibulaq

#اینانج‌لار
برکت پایلانان گئجه

ایلین آخر چرشنبه‌سینه دئییلن آدلاردان بیری، برکت پایلانان گئجه‌سی‌دیر. بو گئجه‌ده بوغدا، اون چووال‌لاری‌ و دیگر آذوقه قاب‌لاری‌نین آغزی آچیق ساخلانیلیر. همین گئجه‌ده ایناما گٶره برکت پایلانیلیر، اگر چووال‌لارین، قاب‌لارین آغزی باغلی اولسا، ائوین برکت پایی کسیلر.

📚نوروز بایرامی انسیکلوپدیاسی

داشلی بولاق
@dashlibulaq

چیلله کسمک
#اینانج‌لار

خسته‌لیک، قارا قورخو و موشکولو آرادان آپارماق اوچون ایجرا ائدیلن بیر آیین. چیلله کسمه آیینی کٶهنه باخیشلاردان آسیلی اولدوغو اوچون داها چوخ دقت چکیر، عادتاً چیلله‌سی کسیلن آدامین اَل و آیاق‌لارینین باش بارماقلاری آغ ایپ‌له اۆچ دفه باغلانیلیر، چیلله‌نی کسن آدام، آیینی ایجرا ائده- ائده:

حضرت سلیمان عشقینه
جین قیزی مرجان حٶکمونه
بنی آدم دن، بنی حیوان‌لاردان
جین‌دن، شیطان‌دان، آخار سودان
کٶکلو آغاجدان، دێبلی قایادان
یئددی یولون آیرێجیندان
هر کسین چیلله‌سینه دۆشوبسه
چیلله‌نی کسدیم

اووسون نغمه‌سین آوازلا دئییر و اێپ‌لری قایچی‌ایله کسیر، بو ایش اۆچ دفه تکرار اولونور، سونرا ایپلر چیلله‌سی کسیله‌نین باشی اۆسته توتولوب، خصوصی " قیرخ آجار" واسیطه‌سی ایله اونلارین اۆستوندن سو آخیدیلیر. بو ایش‌له درد- بلانین یویولوب گئتمه‌سینه اینانیلیر.
خالق آراسیندا بو آیین " چیله چیخارتما، چیله توکمه و قیرخ توکمه" آدلاری ایلا دا تانینیر

📚نوروز بایرامی انسیکلوپدیاسی

داشلی بولاق
@dashlibulaq