خبرهای تکاملی

Forwarded from Modern Science (🍃Pendar)

فرگشت و ادراک زیبایی (۱)

✍ کامران پاک نژاد

چه چیز باعث می شود برخی آثار یا اشیاء زیباتر به نظر برسند؟
چرا معماری کاخ ورسای یا تابلو مونالیزا از نظر اکثر مشاهده گران با هر فرهنگ و قومیتی، زیباست؟
دامنه این پرسش زمانی گسترده تر می شود که شاهد زیباپنداری در مورد آثاری عجیب هستیم که ذیل عناوینی چون هنر مفهومی یا هنر انتزاعی ارائه می شوند.
برخی متفکران معتقدند ذهن انسان در هنگام تولد چون لوحی سپید است و این فرهنگ و آموزش است که به او می آموزد چگونه بیاندیشد. اما دستکم در مورد برخی گرایش های حسی مانند معیارهای زیبایی شناختی به نظر می رسد با لوحی سپید مواجه نیستیم!
به طور مثال "تقارن" یک معیار زیبایی شناختی مهم و باستانی در گونه ی ما (homo sapiens ) است و حتی ناحیه تخصص یافته ای از مغز با نام علمی (intra-occiptal sulcus and medial occipital gyrus ) برای تشخیص الگوهای متقارن وجود دارد.
علاوه بر آن فاکتورهای زیستی متعدد دیگری نیز در جذاب دیدن جنس نر و ماده وجود دارد که بر داوری زیبایی شناختی تاثیرگذار هستند.
همچنین برخی پژوهشگران توسعه مغز انسان در سازگاری با تنش های محیطیِ زندگی در عصر یخبندان را سبب شکل گیری تفکر انتزاعی و خلق آثار هنری/آیینی می دانند.
برخی دیگر معتقدند خیلی پیش تر از عصر یخبندان، در حدود ۷۰ هزار سال پیش، مجموعه ای از جهش های ژنتیکی، منجر به توسعه سیستم عصبی در انسان شد و توانایی تفکر انتزاعی را برای بشر فراهم آورد که از آن به عنوان "انقلاب شناختی" نام برده می شود. از آن دوران به بعد است که برخی آثار هنریِ (اغلب با کارکردی آیینی) برجای مانده را در اقصی نقاط جهان یافته ایم.
بی تردید نوع زندگی و تمهیدات نیاکان انسان در سازگاری با تنش های محیطی در هزاره های پیشین، همانطور که اشاره شد، نقش قابل ملاحظه ای در شکل گیری داوری زیبایی شناختی بشر داشته است.
در پژوهش هایی تصاویر چند چشم انداز مختلف مانند جنگل انبوه، دشت سرسبز، کویر، کوهستان و ... به تعدادی از افراد از اقوام و ملیت های مختلف، سنین گوناگون و سطوح تحصیلی متفاوت، نشان داده شد و نتایج جالبی از آن بدست آمد.
اکثر اشخاص چشم اندازی شامل دشتی وسیع و سرسبز با چند تک درخت پراکنده و جویباری روان در آن را زیباتر از بقیه تشخیص دادند. چشم اندازی که به "ساوانا" معروف است. چنین مناظری هنوز هم در قاره آفریقا بیشتر از سایر نقاط جهان به چشم می خورد. معتبرترین فرضیه ای که برای آن ارائه شده این است که چنین چشم اندازی هایی بهترین محیط زیست و زاد و ولد برای نیاکان ما در آفریقا محسوب می شده است. قبایل بدوی در این "زیست بوم" احساس امنیت بیشتری داشتند. در دشتی سبز و وسیع با علفزارهایی کم ارتفاع هم شکارها به خوبی قابل رصد هستند و هم شکارچیان و سایر قبایل تهدید کننده را بهتر می توان زیر نظر داشت، هم درختانی پراکنده برای پناه بردن از دست تهدیدات موجود است و هم می توان در پناه سایه آنها تندی آفتاب سوزان را مهار کرد، در چنین زیست بومی هم انواع چرندگان و پرندگان برای شکار فراوان است و هم میوه درختان و ریشه های مغذی گیاهان در دسترس ... ده ها هزار سال تجربه زیسته در چنین زیست بومی آنچنان تاثیر ژرفی بر "غریزه زیبایی" انسان داشته که حتی می توان رد و پای گرایش به چنین چشم اندازهایی را علاوه بر آثار هنری به خوبی در طراحی فضای سبز شهری و معماری منظر نیز مشاهده کرد.
چنین پژوهش هایی نشان می دهد که بستر ژنتیکی پیش تنیده ای برای "ادراک زیبایی" در گونه ی ما وجود دارد که پیوند تنگاتنگی با مفهوم "بقا" دارد.
اما این پرسش مهم مطرح می شود که چرا آثاری همچون "سنگ پیشآب" مارسل دوشان هم سر از گالری های هنری در می آورند و مورد داوری زیبایی شناختی قرار می گیرند؟
به این موضوع در نوشتار بعدی خواهیم پرداخت.
neurobiology_of_art

🍃برگرفته ازکانال کامران پاک نژاد

@Sciencemodern2

ادامه دارد...

356 viewsPeace Gulf, 11:34