رهیافتی تاریخی به نظریه تکامل در جهان اسلام 👆

بسی رنج بردم در این سال ده!
سال دوم دبیرستان بودم که نام داروین را در کتاب زیست‌شناسی دیدم. در دانشگاه هم درس تکامل را که جزو دروس اختیاری بود عمداً برداشتم تا ببینم چه چیزی بر داده‌های قبلی خواهم افزود. همان درس باعث شد به این پرسش برخورد کنم که موضع ایرانیان و درک آنها از این نظریه چقدر و چطور بوده است. گام اول جمع‌آوری منابعی به زبان فارسی بود که ابتدا گمان می‌کردم حداکثر چهل-پنجاه جلد بشود اما اکنون بیش از چهارصد عنوان کتاب را از دوره قاجار تا کنون فهرست کرده و اغلب تهیه کرده‌ام. خریدن چنین کتاب‌هایی که هم از سال انتشارشان گذشته و هم موضوع و محتوای حساسیت‌برانگیزی دارد، کار آسانی نیست و جسم و جان را می‌فرساید. اکنون می‌توانم ادعا کنم که مجموعه گردآمده کمیاب است اگر مسامحتاً نگویم نایاب! باری، همزمان با تهیه اسناد کار خواندن و یادداشت برداشتن را شروع کردم و چه‌ها که ندیدم و نیافتم. همه ذوق و شوقم در این بیش از یک دهه که متمرکز بر این حوزه هستم جست‌وجو و کاوش در اسنادی بوده که به نحوی به داروین در جهان اسلام و ایران ربط پیدا می‌کند؛ اسناد مکتوب و غیرمکتوب؛ فارسی و عربی و ترکی و انگلیسی و ... . حاصل این خواندن‌ها و نبشتن‌ها تاکنون چند مقاله علمی چاپ شده و دو کتاب در دست انتشار و چند یادداشت و سخنرانی و گفت‌وگو بوده است. اما دغدغه اصلی و دیگرم که همچنان باقی مانده بود اینکه بتوانم این داده‌ها را به شکل درس مستمر در اختیار علاقه‌مندان قرار دهم، دانشجویانی که بارها تمایلشان را برای دانستن تاریخ نظریه داروین در ایران ابراز کرده بودند. مثلاً دو-سه ماه پیش که به شکل وبینار بخشی از این موضوع گسترده را برای دانشجویان زیست‌شناسی یکی از دانشگاه‌های معتبر کشورمان ارائه دادم، گمان نمی‌کردم موضوعات تاریخی که به خشکی و سردی معروف‌اند، برای آنها جذاب و گیرا باشد. البته پیش از آن هم جسته و گریخته در همایش‌ها این ابراز میل را دیده بودم. الغرض، با لطف فرهیختگان موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران قرار است در ترم پیشِ رو درسی را با عنوان 《رهیافتی تاریخی به نظریه تکامل در جهان اسلام》 ارائه کنم و در آن قصد دارم داشته‌ها و یافته‌های ده‌ساله‌ام را به شکلی نظام‌مند به علاقه‌مندان تقدیم کنم. امیدوارم بتوانم آنچنان‌که می‌زیبد این درس را که تاکنون بدین شکل در نظام دانشگاهی عرضه نشده، ارائه و عرضه کنم تا مقبول طبع اهل فکر و فرهنگ افتد. ایدون بادا!

بامهر
محمد معصومی
https://www.instagram.com/p/CFzloX6JNU1/?igshid=1vx1z8udj77at

جناب آقای معصومی تلاشهای جنابعالی در تابانیدن نوری بر تاریکی های دهلیز پرپیچ و خم و پر از بیم و امید رشد اندیشه تکاملی در ایران ستوندنیست.

سلام و درود جناب آقای دکتر وهابزاده فرهیخته
از ابراز لطف و محبت و نوازش حضرتعالی بسیار سپاسگزارم و امیدوارم چنان باشد که شما فرمودید.⚘

Frans de Waal, “Mama’s Last Hug: Animal Emotions and What They Tell Us about Ourselves” (Norton, 2019) | New Books Network
https://newbooksnetwork.com/frans-de-waal-mamas-last-hug-animal-emotions-and-what-they-tell-us-about-ourselves-norton-2019/

عمر زمین رو اشتباه نوشته، چهار میلیارد و پانصد سال هست و نه 450 میلیون سال

○ عنوان فارسی موقت: فاصله را دریاب: سلامت، تکامل و شکاف طبقاتی
○ مترجم: مهدی هاتف
○ ناشر: کرگدن
○ وضعیت ترجمه: اتمام ترجمه، در دست ویرایش

اپیزود چهار: درخت حیات - بخش دوم
https://castbox.fm/episode/%D8%A7%D9%BE%DB%8C%D8%B2%D9%88%D8%AF-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%3A-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA---%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-id2187529-id208613976?utm_campaign=a_share_ep&utm_medium=dlink&utm_source=a_share&country=us

تکامل

نظریه تکاملی داروین، چنانکه بارها نوشته‌ام، در پوششی از نظریه‌های مادی‌گرایانه و ایدئولوژیک و بعضاً سیاسی و حزبی به ایران رسید و همین موضوع در مواجهات ایرانیان اثر بدی گذاشت. کتاب‌های دوره قاجار یا نوعاً در تاریخ طبیعی به روایت‌های غیرتکاملی نوشته یا ترجمه می‌شدند، مانند آثار بوفون؛ یا در مقابله با داروین و نقد او، مانند بیشتر رساله‌های موجود از آن دوران که برخی را پیش‌تر بازنمایانده‌ام.
اما در این شرایط هم به گمانم دانشگاهیان زبان‌دان نقش موثر و کارآمدی در به‌دست‌دادن روایتی عالمانه از نظریه تکامل داشتند. ترجمه آثاری که بتواند صرف‌نظر از موضع‌گیری‌های غیرعلمی، توصیف درست و دقیق از آن نظریه علمی باشد. پژوهش‌هایم نشان می‌دهد این دست کتاب‌ها بر درک درست‌تر ما از نظریه داروین در سال‌های دهه‌های بیست و سی شمسی به بعد، تاثیر قابل‌قبولی داشته است.
باری، بر پایه آثاری که جسته‌ام، تا پیش از انقلاب دست‌کم سه کتاب با عنوان 《تکامل》 ترجمه و در دست بوده است و جز یکی که به زبان نوجوانان و ساده‌تر بوده، بقیه بر پایه مشاهدات و نتایج علمی بنا شده‌اند و به کار تحقیقات و مطالعات جدی‌تر می‌آمده‌اند. اولی در سال ۲۵۳۵ (۱۳۵۵شمسی) با ترجمه دکترمحمود بهزاد و به همت 《انجمن ملی حفاظت منابع طبیعی و محیط انسانی》 و دیگری با برگردانی از دکترمحمد فرهت و دکترروح‌الله صبحیان در آبان ۱۳۵۷ در دانشگاه فردوسی مشهد چاپ شده است. البته نیکوست از کتابی که با همین عنوان از مارک ریدلی در سال ۱۳۹۱ با ترجمه دکترعبدالحسین وهاب‌زاده در انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد منتشر شده هم یاد کنم. در نتیجه در طول تاریخ ایرانیان چهار کتاب با عنوان 《تکامل》 وجود داشته که روایت علمیِ مفیدی برای دانشجویان به دست داده است. این دو نکته را هم بگویم که کتاب‌های زیادی هستند که از واژه 《تکامل》 در عنوان خود استفاده کرده‌اند، اما در کنار آن، کلمات دیگری را هم دارند؛ مثلاً داورینیسم و تکامل، تکامل انسان، تکامل موجودات و غیره. دیگر اینکه غیر از آنچه گفتم دو کتاب هم از ارنست مایر در دست است که در آنها هم روایت عالمانه‌ای از نظریات زیست‌شناسی تکاملی آمده است.

بامهر
محمد معصومی
https://www.instagram.com/p/CGmkuowpZPA/?igshid=2bvktrva6ico

هر ترکیبی از لوبیا و گوشت و سبزی، قرمه‌سبزی نیست!

داشتم میان قفسه‌های کتاب‌فروشی چشم می‌چرخاندم که ناگهان نام داروین را دیدم؛ در این سال‌ها چشمم به نام او و هر چه مشابه نام اوست حساس‌تر شده است و زودیاب. کتاب را با خرسندی برداشتم و دیدم کتابی از مایکل روس، فیلسوف تکامل‌گرای نامدار هم‌عصر ماست؛ کتابی که در ۲۰۱۹ در سری کتاب‌های Elements در دانشگاه کیمبریج منتشر و چه خوب که 《سریعاً》 به فارسی هم ترجمه شده است. تا جایی که بررسی کرده‌ام از مایکل روس کتابی به فارسی نداشته‌ایم، در حالی که او آثار زیادی را درباره داروین از منظرهای گوناگون نوشته است. باری، با این مقدمات که در ذهن خود مرور می‌کردم، کتاب را نخوانده تا خانه آوردم و کف نفسِ بسیار کردم. در منزل با شوق زیاد شروع به خواندن کردم. چشمتان روز بد مبیناد! ترجمه 《واژه به واژه》 و بی‌مزه کتاب مانند رانندگی در جاده پیچ و خم داری است که دست‌اندازهای کوتاه و بلندش لذت سفر را حرامت می‌کند. متن ناویراسته و دست و رو نشسته کتاب هم بر نازیبایی‌اش افزوده و کار خواندن را دشوارتر ساخته است.
درست نمی‌دانم که مترجم محترم کتاب چقدر درباره محتوای کتاب و موضوع کلی آن و نویسنده اطلاعات داشته‌اند و اساساً چرا به سراغ این کتاب رفته‌اند، اما از متولیان نشر علم که در زمره ناشران کاربلد معاصر است توقع می‌رفت دست‌کم با تنی چند از متخصصان این حوزه درباره گزینش کتاب و نیز ویرایش علمی و زبانی آن رای می‌زدند‌. به نظرم اگر به‌جای این کتاب، اثر دیگری را با عنوان 《Charles Darwin》 از مایکل روس ترجمه می‌کردند بهتر بود، کتابی که درباره زندگی و آثار داروین و نیز تاثیر نظریه‌اش در سایر حوزه‌های علوم انسانی سخن گفته است. مترجم خوب به‌سان آشپز زبردست، می‌داند گوشت و لوبیا و سبزی را 《چقدر》 و 《چگونه》 و《چه‌زمان》 بیامیزد تا نتیجه قرمه‌سبزی شود، نه مخلوطی از آن سه! آنکه فارسی‌نویس خوبی نیست و دانش زبانی بسنده‌ای هم ندارد، ترجمه‌اش قرمه‌سبزی‌ای نمی‌شود که عطرش محله‌ای را درنوردد.
در مجالی فراخ‌تر با ذکر شواهدی از کتاب به جزئیات بیشتری خواهم پرداخت.
امیدوارم همه بکوشیم تا آنچه را《کتاب》 خوب نامیده می‌شود بنویسیم و منتشر کنیم و بشناسیم. ایدون بادا!

بامهر
محمد معصومی
https://www.instagram.com/p/CGvJzuRpL5o/?igshid=1on1w2ibmor3x

داغ دل من و آقای دکتر شیخ رضایی رو تازه کردید آقای معصومی. چقدر من تلاش کردم ایشون رو راضی به ویراستاری ترجمه شون کنم ولی افسوس.... منتظر انتشار ترجمه ایشون در مورد "دریدا" هم باشید. آنچه باعث میشود بعضی ها بتوانند شاگردی نکرده ادعای استادی کنند عدم احساس مسوولیت بعضی ناشران و نخواندن و مقابله نکردن ترجمه و عدم وجود نقدهای منصفانه و کارشناسانه است که امیدوارم نقد شما این باب را به فراخا باز کند.

خیلی متاسف و ناخرسندم که نخستین کتاب مایکل روس بزرگ در زبان فارسی به چنین عاقبت ناخوش‌آیندی گرفتار شد؛ این قبیل ترجمه‌ها ذائقه مخاطب را در مواجهه با آثار دیگر نویسنده تلخ می‌کند. همت حضرتعالی و دکترشیخ‌رضایی در نشر کرگدن برای تهیه و تدوین کتاب‌های درخور ستودنی و ستایش‌برانگیز است.
بپایید و ببالید!

The Complex Nexus of Evolutionary Fitness

The propensity nature of evolutionary fitness has long been appreciated and is nowadays amply discussed (Abrams, 2009, 2012; Ariew and Ernst, 2009; Ariew and Lewontin, 2004; Beatty and Finsen, 1989; Brandon, 1978; Drouet and Merlin, 2015; Mills and Beatty, 1979; Millstein, 2003, 2016; Pence and Ramsey, 2013; Sober, 1984, 2001, 2013, 2019; Walsh, 2010; Walsh, Ariew, Mahen, 2016; etc). The discussion has, however, on occasion followed long standing conflations in the philosophy of probability between propensities, probabilities, and frequencies. In this article, I apply a more recent conception of propensities in modelling practice (the ‘complex nexus of chance’, CNC) to some key issues, regarding whether and how fitness is explanatory, and how it ought to be represented mathematically. The ensuing complex nexus of fitness (CNF) emphasises the distinction between biological propensities and the probability distributions over offspring numbers that they give rise to; and how critical it is to distinguish the possession conditions of the underlying dispositional (physical and biological) properties from those of their probabilistic manifestations.

philsci-archive.pitt.edu/18310/1/CNF%20v4.pdf