https://join.skype.com/lHS5tBd19gyo

کارگاه خوانش کتاب Selfish Gene از روی متن اصلی و ویرایش محتوایی ترجمه فارسی آن. هر شنبه ساعت 20. زیر نظر محمدرضا معمارصادقی، دانش آموخته فلسفه زیست شناسی UBC. رایگان و شرکت برای عموم آزاد است.

○ عنوان اصلی اثر:
Evolutionary Forensic Psychology
○ نویسنده: دانتلی و شَکِلفورد
○ عنوان فارسی: روانشناسی جنایی تکاملی
○ مترجم: فرناز آل حسینی
○ ناشر: کرگدن
○ وضعیت ترجمه: اتمام ترجمه، در حال ویرایش

○ عنوان اصلی اثر:
Origin of Species (first edition)
○ نویسنده: چارلز داروین
○ عنوان فارسی موقت: تبار گونه ها و انتخاب طبیعی
○ مترجم: آرش رئیس بهرامی
ویراستار: عطا کالیراد
○ ناشر: کرگدن
○ وضعیت ترجمه: اتمام ترجمه، در حال ویرایش

با سلام ... دقت شود تبار گونه ها، شاید درست نباشد، همون منشاء خوبه ... چون تبار میشه phylogeny و بحث رابطه خویشاوندی یک گونه با سایر گونه های هم جنس و خانواده و غیره را بحث میکند

من در ویراست عنوان را به منشأ گونه ها تغییر داده ام.

در ضمن در ترجمه متون تکامل از واژه های من در اوردی ... تطور، فرگشت و غیره استفاده نشود ... اغلب توسط غیر زیست شناسان مطرح میشوند

تطور بدترین این واژه هاست که اساسا مشخص نیست با چه هدفی استفاده می شود.

🔰🔰🔰

🔸«مدارس میان رشته ای» برگزار می کند:

🔹 دوره مجازی تابستانی «آشنایی با تکامل زیستی»

👤 با حضور دکتر مریم صدرایی، دانش آموخته زیست شناسی از دانشگاه های ادینبورو و کِنت

📅 یک شنبه‌ها، به مدت ده هفته، از 29 تیرماه 99

⏳ از ساعت 🕠 16 تا 🕖 17:30

🔴 ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر:

🆔 @IDSchools

○ عنوان اصلی اثر:
The Theory of Evolution
○ نویسنده: جان اسکاتنی
○ عنوان فارسی موقت: نظریه تکامل چیست؟
○ مترجم: محمدرضا توکلی صابری
○ ناشر: کرگدن
○ وضعیت ترجمه: اتمام ترجمه، در حال ویرایش

○ عنوان اصلی اثر:
Stanford Encyclopedia of Philosophy on Evolution
○ نویسنده: نویسندگان مختلف مقالات تکاملی
○ عنوان فارسی موقت: فلسفه تکاملی استنفورد: جلد اول، مبانی
○ مترجمان: رضا اسماعیلی، آرش رئیس بهرامی، هادی صمدی، عطا کالیراد، امیر محمد گمینی، صادق میرزایی

○ ناشر: کرگدن
○ وضعیت ترجمه: اتمام ترجمه، در دست ویراستاری

مجموعه آثار کامل چارلز داروین؛

در پاسخ به آقای دکتر کالیراد در مورد ترجمه کلمه evolution اتفاقا تکامل کلمه جالبی نیست چون یک معنای رو به صعود و بهتر شدن را با خود به همراه دارد. در حالی‌که تطور یعنی تغییر کردنی که الزاما منجر به بهتر یا بدتر شدن وضعیت یک گونه نشده است.

دو نکته در باب : نخست، تکامل چنان رواجی دارد که جایگزین کردن آن با واژه چون تطور چندان سودمند به نظر نمی رسد. دوم، در زبان انگلیسی نیز Evolution دوپهلوست. به نظرم دو واژه مورد تایید فرهنگستان (تکامل و فرگشت) کفایت می کنند و ضرورتی به ترویج تطور به عنوان مترادف دقیق نیست.

نمونه‌های زیر نکته دوم را روشن‌تر می‌کنند:

“It’s in the early stages of its evolution—not only for us, but for the industry as a whole.” (From MW dictionary)

“Even the impressive act of pulling a 1.25-million-pound train full of F-150s was not enough to convince some diehards that this was not an act of sacrilege, but the result of evolution.” (From MW dictionary)

از این رو تکامل چندان مترادف بدی نیست، به ویژه که مدت‌هاست که استفاده می‌شود. «فرگشت» نیز معادل بدی نیست اما حتی ساختار همین معادل نیز ظاهراً می تواند افراد را به اشتباه بیاندازد. به عنوان مثال، در مقدمه «چگونه داروین بخوانیم»(نشر نی)، فر در فرگشت به فر در معنای شکوه تعبیر شده و به دلیل این اشتباه نویسنده به سختی می‌تواند رجحان «فرگشت» بر «تکامل» را توضیح دهد.

تطور نیز معنای سرراستی نمی‌دهد تا بر «تکامل» ترجیح دهیم چراکه با جستجویی کوتاه در باب معنای تطور مشخص می‌شود که معنای «پیشرفت» و «ارتقاء» نیز از آن استنباط می‌شود. از این رو دلیل منطقی برای ترویج این واژه در برابر واژه‌های رایج‌تری چون «تکامل» و «فرگشت» وجود ندارد.

فرمایشتون درست اما اگر قبول کنیم evolution به معنی به خوردن تعادل و تغییر کردن است و بیاییم یک واژه را (تکامل) به دلیل جاافتادن ترجیح دهیم به نظرم اشتباه است. دوم این‌که اتفاقا موقع توضیح دادن این واژه برای این‌که درست جابیافتد و سوگیری ایجاد نکند مخصوصا حس هرم بودن و در راس هرم انسان (حس اشرف مخلوقات) ایجاد نشود تکامل واژه خوبی نیست.
این طبق تجربه چند ساله تدریس این مفهوم است. تجربه میدانی و بازخورد آن..

به نظرم واژه‌ «تطور» به عنوان جایگزین «تکامل» آموزش این موضوع را چندان آسان نمی‌کند، چراکه صرفاً باید افزون بر همه توضیحات لازم برای تبیین این نظریه علمی، باید توضیح دهید که چرا واژه «تطور» را بر «تکامل» (و حتی «فرگشت») ترجیح می‌دهید و به نظرم توجیه قانع‌کننده‌ای برای برتری تطور بر تکامل یا فرگشت وجود ندارد. در عین حال، مسأله اصلی در کژفهمی تکامل زیستی فراتر از یک واژه است به پیش‌فرض‌های ذهنی ما در باب علت و معلول باز می‌گردد (بسیاری در این باب در چارچوب مبحث علم عوام - folk science-نگاشته‌اند)؛ مسأله‌ای چون رانش ژنی، که به تغییر تصادفی فراوانی دگره‌های و بروز صفات غیرسازشی در موجودات می‌انجامد، اساساً موضوع دشواری است که بدون غور در باب نظریه انتشار غیر قابل قبول می‌نماید. شخصاً بر این باورم که رویکردی کمّی در آموزش تکامل زیستی راه را بر بسیاری از کژفهمی‌ها می‌بندد، اما صرفاً واژه‌های چون «تطور» یا «دگرگشت» بیش‌تر پرسش ایجاد می‌کنند تا آنکه آموزش را آسان‌تر کنند. به عنوان مثال، اگر تعریف شما از تکامل در معنای زیستی آن «تغییر فراوانی دگره‌های ژنتیکی در طی نسل‌ها در یک جمعیت» باشد، بعید است که دانشجو با وجود آموختن این تعریف صرفاً به علت ذکر «تکامل» معنای این تعریف را نفهمد و یا از آن پیشرفت استنباط کند. البته افراد در استفاده از واژگان اختیار کامل دارند، معادل‌های فرهنگستان نیز پیشنهادهایی بیش نیستند، و اغلب در ترجمه‌های متون علمی مترجمان معادل‌هایی تازه برای واژه‌هایی با معادل‌های رایج وضع می‌کنند - همانند «دگرگشت» که پیش‌تر ذکر شد- اما در این مورد بخصوص با وجود دو واژه رایج و مورد پذیرش فرهنگستان - تکامل و فرگشت- ضرورتی به وضع یا ترویج معادلی دیگر برای evolution نیست.

سلام
تطور معادل عربى evolution است مفهوم تكامل را بهتر مى رساند. تكامل چون در فارسى به معنى كامل شدن است واژه خوبى نيست. شايد فرگشت بهتر باشد. من برآمدن را پيشنهاد مى كنم، چون ترجمه بهترى از evolve است.

من واقعاً از برخی واژه‌سازی‌ها سر در نمی‌آورم. کلمه‌ی «تکامل» در متون زیستی فارسی معادل با evolution در متون زیستی انگلیسی بکار می‌رود و حداقل چندین و چند دهه است که این کلمه در متون فارسی استعمال می‌شود. شاید نخستین کسی که «تکامل» را معادل همتای انگلیسی‌اش دانست دقت کافی را نداشت چون اصولاً تکامل، برخلاف تصور بعضی‌ها، حرکت رو به کمال و یا از ساده به پیچیده «نیست»، زیرا در مورد برخی گونه‌های جانوری دقیقاً عکس این جریان اتفاق می‌افتد، مانند برخی انگل‌ها که بسته به شرایط زیستی جدیدی که می‌یابند به‌تدریج از پیچیدگی فیزیولوژیکشان کاسته می‌شود و به سمت ساده‌تر‌شدن تکامل می‌یابند. حتی کسانی که در آغاز در زبان انگلیسی evolution را بکار بردند نیز احتمالاً از این برداشت اشتباه بری نبوده‌اند، چه همین کلمه نیز می‌تواند حتی در زبان انگلیسی گاه گمراه‌کننده باشد و حرکت رو به کمال را القا کند. عرب‌زبان‌ها در اشاره به تکامل از «تطور» استفاده می‌کنند (یعنی طور به طور شدن، دگرگون شدن و …) که به گمان من از دقیق‌ترین تعبیرها در اشاره به این نظریه‌ی زیستی است.
بنابراین، تکامل یعنی دگرگونی صرف. یعنی تغییر صرف. در این دگرگونی نه لزوماً حرکت از ساده به پیچیده منظور است و نه لزوماً حرکت از پیچیده به ساده. بلکه صرف تغییر و دگرگونی مورد نظر است که متأثر از انتخاب طبیعی (natural selection) رخ می‌دهد.
همانگونه که گفتم کلمه تکامل را سال‌های سال است که بکار می‌بریم حتی به رغم اینکه می‌دانیم معادل دقیقی نیست (و حتی ممکن است گاه گمراه‌کننده باشد) ولی چون به اصطلاح جا افتاده است آن را استعمال می‌کنیم ولی مخاطب و خواننده‌ی علاقمند را نیز در کتاب‌ها و یا سخنرانی‌ها آگاه می‌کنیم که مراد از «تکامل»، صرف تغییر و دگرگونی است و نه حرکت رو به کمال چون اصولاً «کمالی» در تکامل مد نظر نیست.
چند سالی است برخی نویسندگان و مترجمان معادل «فرگشت» را پیشنهاد می‌کنند و بکار می‌برند.
فرگشت از دو جزء ساخته شده است: فر+گشت
«فر» به معنی جلو، رو به جلو، رو به پیش … است. و گشت نیز به معنی تغییر و دگرگونی. از ترکیب این دو با هم معنای «تغییر رو به جلو یا رو به کمال» حاصل می‌شود که در نهایت شگفتی همان معنای لغوی و قاموسی «تکامل» است! یعنی مبدعان «فرگشت» صرفاً دغدغه‌ی حذف یک کلمه‌ی عربی را داشته‌اند و ساخت و استعمال کلمه‌ای با ریشه‌های فارسی بجای آن. همین! و البته همان اشتباه کسی را مرتکب شده‌اند که در چندین دهه قبل برای نخستین بار از این پدیده‌ی زیستی با کلمه‌ی «تکامل» یاد کرد و نه با تغییر و دگرگونی و … . یعنی کسی که خشت اول را کج نهاد.
مبدعان «فرگشت» ظاهراً دانش زیستی حسابی هم نداشته‌اند چه با کمی مطالعه درست و عمیق درباره‌ی ساز و کارهای تکامل معنای حقیقی آن را می‌فهمیدند و دیگر دست به چنین واژ‌ه‌سازی بیهوده و اشتباهی نمی‌زدند.
پیش‌ترها نیز عده‌ای به فکر افتادند که معادل «تحول و تبدل» را بجای تکامل بکار ببرند ( و غافل بودند که با این پیشنهادشان سخت می‌توان صفات اشتقاقی ساخت.)
زنده‌یاد دکتر محمود بهزاد که با نگارش کتاب‌های فراوان به حق سهمی به سزا در آموزش مفاهیم نظریۀ تکامل در ایران ایفا کرد در مطلع کتاب عالی خود تحت عنوان «داروینیسم و تکامل» می‌نویسد:
«... گرچه بسیاری از نویسندگان کشور ما تحول و تبدل نیز بکار برده‌اند، اما چون کلمۀ تکامل به اصطلاح «جا افتاده است» آن را بکار می‌بریم، بدون آنکه در مفهوم آن کمالی در نظر بگیریم.»
در پایان دو نکته را متذکر می‌شوم:
اول این که قرار نیست به صرف یک کلمه کل مفاهیم و ملازمات یک نظریه آشکار و به خواننده منتقل شود. این مطمئناً انتظار بیهوده‌ای است.
دوم اینکه اگر کسی به صرف «نام» یک نظریه، و بدون مطالعه درست و دقیق مطالب معتبری که حول آن نظریه نوشته شده است، خواست با شما وارد بحث شود توصیه میکنم اصلاً با او وارد گفتگو نشوید. در نخستین صفحات هر کتاب معتبری دربارۀ نظریه تکامل مفهوم واقعی این نظریه شرح داده شده است. هر گاه کسی با استناد به کلمۀ «تکامل» و معنای قاموسی آن و مفهوم حرکت رو به کمال با شما گفتگو را شروع کرد شک نکنید که حتی چند صفحۀ آغازین یک کتاب خوب دربارۀ این نظریه را نیز نخوانده است. در این صورت بهتر است ابتدا کتاب خوبی در این زمینه به او معرفی کنید و گفتگو با وی را به بعد از مطالعۀ دقیق آن کتاب موکول کنید.
@dirinenegar

سلام و درود بر فرهیختگان همراه
با توجه به بحثی که درباره واژه 《تکامل》 و معادل‌سازی‌های موجود از Evolution شکل گرفته و البته تازه هم نیست، بد نیست عرض کنم که بررسی‌های تاریخی فراوانی را درباره ورود این کلمه در زبان فارسی از دوره قاجار و پهلوی اول انجام داده‌ام و اسناد زیادی را کاویده‌ام تا سیر تحول معنایی و بهره‌مندی فارسی‌زبانان از آن‌را به دست دهم. امیدوارم این مقاله را به‌زودی در اختیار علاقه‌مندان قرار دهم.

بامهر
محمد معصومی

سلام آقای صادقی. عرض وقت بخیر.

جسارت می کنم و به قصد افزودن نکته ای، به بحث اساتید داخل کانال ورود می کنم. ارنست مایر در "جمعیت ها، گونه ها و تکامل" به این موضوع اشاره داشته است که اصطلاح انگلیسی Evolution خود به همان نارسایی مبتلاست که معادل فارسی آن، "تکامل". لذا احتراما با اساتیدی که معتقدند استفاده از واژه تکامل، به دلیل رواج آن، بهترین گزینه است موافقم.

تصویر بالا از ترجمه فارسی کتاب فوق الذکر از دکتر جمشید درویش و چاپ انتشارات واژگان خرد است.