— Балама діни білім беретін жер іздеп жүрмін. Қай оқу орнын ұсынасың?
— Send him 3-4 years to Nur–Mubarak and forget. 6 months one time you can call.

Өткенде бір әпкеміздің кітабына редакторлық қызмет атқардым. Еңбегін оқып отырып, көзіме жас келді. Өйткені кітап баршамызға белгілі болған марқұм ұстазымыз туралы еді. Оның ілімге деген талпынысы, жанұясына деген қамқорлығы, жеке қалғанда қылған құпия амалы жайлы ақпараттарды осы кітаптан білуге болады. Бірнеше мәрте оқып, тексеріп шыққан соң, автормен кітаптың атын қалай қоюға болатынын ақылдастық. Нәтижесінде еңбекке «Олжекем… жанымның жаз ғұмыры» деген атау берілді. Иә, кітап 33 жасында бақиға аттанған Олжас Ханафин ұстазымыз жайлы. Авторы — Сая Сәкенқызы жеңгеміз. Кітапты оқу үшін мына сілтемеге өтіңіз.

Қазақтың кейбір сөздерінде «е» әрпі «ө» болып оқылады. Біреулер мұны өзге тілдердің әсері санап, хош көрмесе де, қазақ тілінің орфоэпиясына сай солай дыбысталады екен. Дәлел ретінде Әбіш Кекілбай, Рәбиға Сыздық сияқты тіл жанашырларының редакциясынан өтіп, 2007 жылы жарық көрген «Орфоэпиялық сөздік» еңбегін келтіреміз.

«Jazu.pro» арнамызда 295 оқырман бар екен. Енді тағы бес адам тіркелсе, үш жүздің басын қоспақ ниетіміз бар.

Стэнфордтағы түрме эксперименті

1971 жыл. Стэнфорд университеті. Филип Зимбардо деген психолог 24 студентті әлеуметтік экспериментке шақырады. Күніне 15 доллар иеленетінін естіген олар бірден келіседі. Сөйтіп жас жігіттер екі топқа бөлініп, бірі түрмедегі тұтқындардың, екіншісі түрме күзетшілерінің рөлін сомдайды. «Күзетшілер» дүкеннен ағаш шоқпар мен түрлерін жасыратын көзілдірік сатып алады. Ал «тұтқындар» болса іш киімдерін шешіп, ыңғайсыз халат пен резеңке тәпішке киеді. Күзетшілер оларды есімдерімен емес, кеуде тұстарындағы нөмірлері бойынша шақырады. Шаштарын тақырлап алғандай сезім сыйлау үшін бастарына жұқа шұлық кигізеді. Бұның бәрі олардың жеке тұлғалық қасиеттеріне балта шабатын, абыройына нұқсан келтіретін әрекеттер саналады.

Сөйтіп эксперимент басталып, Зимбардо күзетшілерге жиналыс жасайды. Ол тұтқындарға зәбір көрсетпестен, бойларына қайғы, қорқыныш ұялатуды, өмірлері өздерімен емес, қатал жүйемен басқарылатынын сезіндіруді өсиет етеді. Нәтижесінде күзетшілер үйлеріне қайтпай, билік етудің ләззатына кіріп, тұтқындарға тиісе бастайды. Араларындағы біреулерін информатор ретінде пайдаланып, өз іштерінде іріткі салады. Кейбіріне дәретхананы қолдарымен жууды міндеттеп қояды. Тіпті тамақтарын бермей қойған фактілер де кездескен екен. Нәтижесінде 2 аптаға созылу керек болған бұл тәжірибе этикаға сай емес деген қаулымен дереу тоқтатылды.

Бұдан ұғынарымыз:

— Санасыз адамның қолына билік келгенде, нәпсінің қызметшісіне айналады. Тіпті бекітілген межелерден асып, шектен шығып жатады;
— Қандай да қанаушы қызметкердің артында оның іс-әрекеттерін ақтап алушы жүйе тұрса, заңға бағынуын тоқтатады, нәтижесінде хаос орнайды;
— Адамның сыртқы көрінісі оның мінезін, қоғамдағы орнын анықтайды. Сол үшін әдемі, жарасымды киімдерді кию керек;
— Қандай да бір тұлғаны өзіне ұнамды есімімен шақыру оның еңсесін көтереді. Сол үшін таныстарымызды өз есімдерімен шақырып, мәнді лақап аттар қою маңызды.

Мағынасы жағынан қыстырма сөздерге ұқсас келетін, дауыс кідірісімен айтылатын «ал», «тіпті», «дегенмен», «алайда», «бірақ», «тек», «сондай-ақ», «сонымен қатар», «әсіресе» деген сөздер сөйлемнің басында не жай сөйлемнің ішінде үтір арқылы бөлінбейді: «Ал Әмір болса сол балалар ішіндегі әнші, өнерлісі болып келеді» (М. Әуезов).

📚 Ерғалиев Қ. «Қазақ тілінің орфографиясы мен пунктуациясы». 92 б.

Ең жаманы — бір жыл бұрын кездескен танысыңмен қайта көріскен сәтте сол баяғы деңгейде қалып кеткеніңді аңғару.

Көп тамақтанатындардан гөрі ең қажетті тамақты жейтін кісілердің денсаулығы жақсы болады. Сол секілді нағыз ғалымдар — әр нәрсені көп оқығандар емес, тек пайдалы дүниелерді оқып-білген тұлғалар.

— Аристипп

Орфоэпия нормалары бойынша жеке сөздер немесе сөйлем ішіндегі сөздер әрдайым жазылуынша айтылмайды, олар бір-бірімен үндескен, тілдің фонетикалық заңдарына бағынған, «сынған» күйінде айтылады. Осы себептен барлық сөзді естілуінше жазу қандай қате болса, жазылуынша айту (дыбыстау, оқу) сондай өрескелдік болар еді.

📚 Р. Сыздықова. «Емле және тыныс белгілері».

«Адамдарды сынай берсең, Алла сені сынап бастайды».

Карл Густав Юнг «шайтан» концепциясын зерттей келе, оның екібасты құбыжық бейнесімен қатысы бар екенін аңғарды.

Оның айтуынша, бұл сөздің шығу тегінің өзінде екілік идеясы бар. Қарап тұрсақ, адам бойындағы шайтандық белгілер ретінде жеке тұлғалықтың жойылуы, өзіне тән емес күштердің билік қылуы, яғни адамның бойында екінші бір тұлғаның (мысалы, жынның) пайда болуы түсініледі. Осы мағынаға сәйкес, музыканы да шайтандық құрал санаған көзқарастар бар. Өйткені ол адамның өзіндік пайым-парасатын жоқ қылып, өзі басқара алмайтын сезімдерді бастан кешіруге мәжбүрлейді.

📚 И. Правдиннің зерттеу жұмысынан ықшамдалды

«Найзаның күшімен жанған бақ найзаның ұшында сөнеді».

— Сұлтанмахмұт Торайғыров

عن وهب: إذا سمعت من يمدحك بما ليس فيك, فلا تامنه أن يذمك بما ليس فيك

Бір жанның сені өзіңде жоқ дүниемен мақтағанына құлағдар болсаң, ту сыртыңнан сенде жоқ дүниемен даттайтынына сенімді бол.

📕Уәһб ибн әл-Мунәббиһ

Алла саған күнәға деген құмарлықты ғана емес, оған қарсы тұра алатын ерік-жігерді де қатар берген.

«Көлеңкеден қорқып тұруға жарамайды. Көкірек керіп қызмет қылу керек».

— Мұстақым Малдыбай

ӨЗІМЕ ҮНДЕУ

Әкең қартайды. Онда бүкіл жанұяны қамтамасыз ететін күш-қайрат сөніп барады. Анаңның да шашына ақ түскені қай заман? Әйтеуір балам аман болсын деп егде жасына қарамастан таңғы салқынмен жұмысқа асығады.

Ал сен болсаң, бұрынғы балалығыңды аңсап, әке-шешең қартаймайтындай күй кешесің. Күніңді нәпсілік істермен, еркелікпен, яғни «бүгінгімен» ғана өткізесің. Ал саған барын берген ата-анаңа қарайласпақ түгіл, жай ғана уақыт бөліп қарамайтын дәрежеге жеткенсің.

Кеш болмай тұрғанда, ғапылдықтан арылып, күніңді көркем мәмілемен, қажетті істермен безендір. Әке-шешеңе қарайлас, олардың жайлы ортада өмір сүруіне жағдай жаса. Ең болмағанда, тырыс! Сенің қолыңнан келеді…

Бұрын ауылды жерде үстелдің төрт аяғын бірдей тік қылу үшін астына кітап қоятын едік. Соған қарап, адамның да аяғына тік тұрып, түзеліп кетуі үшін кітап керек-ау деп ойланып отырмын.

Қызық иә, тарихта тісін қай кезде ысқаны, дәретті қалай алғаны, басында қанша ақ шашы болғаны, тамақты қай қолымен жегені деген сияқты детальді деректері қамтылған адам болған. Сонымен қатар бұл амалдардың әрбіріне еліктеуді асқақ абырой санайтын миллиардтан аса ізбасарлары әр заманда ғұмыр кешкен. Дәл осылай талқыға салынып, үлгісі үгіттелетін тұлға тарихта біреу ғана. Алланың салауаты мен сәлемі саған болсын, уа, Алланың елшісі!

«Қазақ жазба әдебиетінің негізін мұсылманша оқыған сауатты ақындар салғаны сөзсіз. Сондықтан да жазба әдебиеттің алғашқы үлгілерін халық поэзиясының діни және ғибраттық түрлерінен іздеу қажет».

— Халел Досмұхамедұлы

«Ғылым үйретпеген нәрсені дін үйретеді. Мысалы ғылымда алты бестен артық саналады. Ал дінде біреудің зұлым жолмен тартып алған алтауынан сіздің адалдықпен тапқан бесеуіңіз артық болуы мүмкін».

— Ернар Мәжен

«Алла Қадір түнін жасырғандай, енді сол түні жасалған амалдарды да сториске сала бермей, жасырған дұрыс-ау?!»

— Темірлан Биахмет